Aracım Sahte Satışla Elimden Çıktı: Araç Mülkiyetinin Devri ve Emin Sıfatıyla Zilyet
- Trafiğe tescilli araçların satış ve devirleri yalnız noterde yapılır; noterde yapılmayan her çeşit satış ve devir geçersizdir (KTK m. 20/d).
- Bu şekil şartı, motorlu araçlar bakımından emin sıfatıyla zilyetten iktisabı fiilen imkânsız kılar: malik olmayan kişi geçerli bir devir sözleşmesi yapamaz.
- Geçerli sözleşme yoksa zilyetliğin devri de mülkiyeti geçirmez; alıcı iyiniyetli olsa dahi aracın maliki olamaz.
- Trafik sicili, tapu sicili gibi güven ilkesiyle korunmaz; sicilde malik görünmek tek başına hak sağlamaz.
- Sahte kimlik, taklit imza, sahte sürücü belgesi veya hile ile alınmış vekâletle yapılan satışta araç, malikin iradesi dışında elinden çıkmış sayılır.
- İradesi dışında taşınırı elinden çıkan zilyet, o şeyi elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası açabilir (TMK m. 989/1).
- Araç açık artırmadan, pazardan veya benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmişse iade, ödenen bedelin geri verilmesi koşuluna bağlanabilir (TMK m. 989/2).
- Galeri işleten alıcının özen yükümlülüğü ağırdır: piyasa değerinin belirgin biçimde altında alım, iyiniyet iddiasını çürütür (TMK m. 3).
- Zincirleme devirlerde ilk satış geçersizse sonraki devirler de kural olarak hak doğurmaz.
- Mahkemeden istenecek şey tescil değil, mülkiyetin tespitidir; adli yargı idareyi işlem yapmaya zorlayıcı karar veremez.
- Adi yazılı veya el yazısıyla düzenlenmiş bir “devir belgesi” ile araç mülkiyeti kazanılamaz.
- Noterin kusuru varsa ayrıca noterin hukukî sorumluluğuna dayalı tazminat davası gündeme gelir; mükerrer ödeme olmamasına dikkat edilir.
Senaryo hemen her adliyede tanıdıktır. Araç satmak için galeriye ya da bir tanıdığa bırakılır; kısa süre sonra malik, aracın noterde başkasına satıldığını öğrenir. Kimi dosyada sahte nüfus cüzdanı, kimisinde taklit imza, kimisinde sahte sürücü belgesi, kimisinde de “satışa yardımcı olsun” diye verilmiş bir vekâletin kötüye kullanılması vardır. Araç genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde el değiştirir; son alıcı da “ben iyiniyetliyim, sicilde satıcı malik görünüyordu” der.
Bu noktada iki menfaat çarpışır: aracını kaybeden malikin mülkiyet hakkı ile bedelini ödeyerek aracı alan üçüncü kişinin güveni. Türk hukuku bu çatışmayı taşınırlar bakımından genel bir kuralla, motorlu araçlar bakımından ise özel bir şekil şartıyla çözer. Sonuç, çoğu kişinin sandığından farklıdır.
Kanunî dayanak
“Bir taşınırın emin sıfatıyla zilyedinden o şey üzerinde iyiniyetle mülkiyet veya sınırlı aynî hak edinen kimsenin edinimi, zilyedin bu tür tasarruflarda bulunma yetkisi olmasa bile korunur.”
“Taşınırı çalınan, kaybolan ya da iradesi dışında başka herhangi bir şekilde elinden çıkan zilyet, o şeyi elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası açabilir.
Bu taşınır, açık artırmadan veya pazardan ya da benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmiş ise; iyiniyetli birinci ve sonraki edinenlere karşı taşınır davası, ancak ödenen bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabilir.
Diğer konularda iyiniyetli zilyedin haklarına ilişkin hükümler uygulanır.”
“Tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devirleri, satış ve devri yapılacak araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası ve trafik idari para cezası borcu bulunmadığının tespit edilmesi ve taşıt üzerinde satış ve/veya devri kısıtlayıcı herhangi bir tedbir veya kayıt bulunmaması halinde, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınarak noterler tarafından yapılır. Noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devirler geçersizdir.”
Taşınır mülkiyetinin devri kural olarak şekle bağlı değildir; zilyetliğin nakli yeterlidir. Yargıtay kararlarında ifade edildiği üzere, “bir taşınırın zilyetliğini iyi niyetle ve malik olmak üzere devralan kimse, devredenin mülkiyeti devir yetkisi olmasa bile, zilyetlik hükümlerine göre kazanmanın korunduğu hâllerde o şeyin maliki olur” (TMK m. 763). Ancak trafiğe tescilli motorlu araçlar bu genel rejimin dışına çıkarılmıştır: KTK m. 20/d, devrin geçerliliğini noterde yapılmasına ve araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınmasına bağlamıştır.
İki hâl, iki farklı sonuç
| Ölçüt | Emin sıfatıyla zilyetten edinme (TMK m. 988) | İrade dışı elden çıkma (TMK m. 989) |
|---|---|---|
| Mal nasıl elden çıkmış? | Malikin rızasıyla bırakılmış (emanet, kira, satış için teslim) | Çalınma, kaybolma veya irade dışı başka bir şekilde |
| İyiniyetli üçüncü kişi korunur mu? | Kural olarak evet; edinim, zilyedin yetkisi olmasa da korunur | Hayır; iyiniyetli olsa dahi mülkiyet kazanılmaz |
| Dayanak düşünce | Malını emanet eden riski göze almış sayılır | Malı rızası dışında çıkan kişi böyle bir riski üstlenmemiştir |
| Eski malikin davası | Taşınır davası sonuç vermez | Elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası |
| Bedel iadesi koşulu | Söz konusu değil | Yalnız açık artırma, pazar veya benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinimde (m. 989/2) |
| Motorlu araçlarda uygulama | Fiilen imkânsız; malik olmayan geçerli devir sözleşmesi yapamaz | Asıl uygulanan rejim budur |
| Sicilin rolü | — | Trafik sicili tapu sicili gibi güven sağlamaz |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Aracın elinizden nasıl çıktığını netleştirin: rızanızla mı teslim ettiniz, yoksa çalınma, sahte belge veya hileyle alınan vekâlet mi söz konusu? Bütün hukukî nitelendirme bu ayrımdan doğar.
- Derhâl cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunun. Sahtecilik ve dolandırıcılık soruşturması, hukuk davanızda en güçlü delil kaynağı olacaktır.
- Noterdeki satış sözleşmesinin ve eklerinin (kimlik fotokopisi, imza örneği, sürücü belgesi) tasdikli örneğini isteyin. Sahteliğin belgelenmesi davanın merkezindedir.
- Trafik tescil kaydının zincirleme dökümünü çıkartın: aracın kaç kez, hangi tarihlerde, kimlere devredildiğini gün gün ortaya koyun. Aynı gün veya birkaç gün içinde yapılan ardışık satışlar kötüniyet emaresidir.
- Aracı hâlen elinde bulunduran son kişiyi ve zincirdeki tüm devralanları davada taraf gösterin; araç yeniden satılırsa yeni malikin davaya dâhil edilmesini isteyin.
- Talebinizi doğru kurun: aracın mülkiyetinin size ait olduğunun tespitini ve aracın iadesini isteyin. Trafik siciline tescil talebi reddedilmektedir; tescil idari bir işlemdir.
- Beş yıllık süreyi kaçırmayın. TMK m. 989/1’e göre taşınır davası, taşınırı iradesi dışında elinden çıkan zilyet tarafından beş yıl içinde açılabilir.
- Aracın kaçırılmasını veya yeniden devredilmesini önlemek için ihtiyatî tedbir talep edin; tapuya benzer şekilde trafik siciline de devri kısıtlayıcı şerh konulabilir.
- Karşı taraf iyiniyet savunması yaparsa somut emareleri toplayın: satış bedelinin kasko/piyasa değerine oranı, alıcının mesleği, alım-satım hızı, taraflar arasındaki bağlantı.
- Alıcı bir galeriden veya benzeri eşya satan bir işletmeden almışsa TMK m. 989/2’nin devreye girip girmeyeceğini değerlendirin; bu hâlde iade, ödenen bedelin geri verilmesi koşuluna bağlanabilir.
- Noterin denetim kusuru varsa noterin hukukî sorumluluğuna dayalı tazminat davasını da düşünün; ancak aynı zarar için mükerrer tahsil yapılamayacağını unutmayın.
- Aracı satın alan taraf iseniz ve mülkiyeti kaybettiyseniz, satıcıya karşı zapttan sorumluluk ve sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak bedel iadesi ve zarar talebinde bulunun.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/3696, K. 2024/1682, 13.05.2024
Motorlu araçlarda emin sıfatıyla zilyetten iktisap mümkün değildir; alıcı iyiniyetli olsa da mülkiyeti kazanamaz. Davacı, aracını kardeşlerinin işlettiği kiralama işletmesine bırakmış; aracı kiralayan kişiler sahte belgelerle noterde satış yapmıştır. Yerel mahkeme, aracın malikin elinden rızasıyla çıktığı ve alıcının iyiniyetli olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire kararı bozmuştur. Gerekçenin çekirdeği şudur: “Bu sözleşmelerin ‘araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınarak’ yapılacağının belirtilmiş olması ise, diğer mülkiyeti devir borcu doğuran sözleşmelerden farklı olarak, motorlu aracın maliki dışında bir kimsenin söz konusu sözleşmeyi yapamayacağı anlamına gelmektedir. Bu durum, genel olarak taşınırlar için söz konusu olan, emin sıfatıyla zilyetten hak edinimini, motorlu araçlar bakımından imkânsız kılmaktadır.” Daire ayrıca trafik sicilinin tapu siciline benzer bir güven işlevi taşımadığını, “trafik siciline motorlu araç üzerindeki aynî hakları dış dünyaya açıklama işlevi tanınmadığı gibi, trafik sicilinin yansıttığı görünüşe güvenin korunacağına dair herhangi bir düzenleme de bulunmadığını” belirtmiştir. Somut olayda satış sahte sürücü belgesine dayandığından geçerli sözleşme yoktur; tescil yolsuzdur ve davanın reddi bedel iadesi koşuluna bağlanamaz. Sonuç: mahkeme kararının davacı yararına BOZULMASINA, 13.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/1588, K. 2025/1382, 06.03.2025
İlk satış geçersizse sonraki devirler de hak doğurmaz; son alıcı bakımından m. 989/2 ayrıca değerlendirilir. Davacı, aracını satılması amacıyla bir kişiye bırakmış; noterde imzası taklit edilerek araç o kişinin yetkilisi olduğu şirkete satılmış, ardından iki kez daha el değiştirmiştir. Yerel mahkeme, aracın rıza ile elden çıktığı ve alıcıların emin sıfatıyla zilyetten edinen iyiniyetli kişiler olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, davacının “aracı iradesi dışında başka herhangi bir şekilde elinden çıkan zilyet konumunda” olduğunu ve “o şeyi elinde bulunduran herkese karşı dava açabileceğini” belirtmiştir. Zincirleme devirler bakımından ise şu değerlendirme yapılmıştır: “Araç sicili yönünden kanun koyucunun öngördüğü bir sicildeki kayda güven koruması bulunmadığından geçersiz ilk satıştan sonraki devirlerin davalı… Ltd. Şti.’ne hak bahşetmediğinden iyiniyetli olduğu düşüncesiyle, aracın mülkiyetinin davalı… Ltd. Şti.’ne geçtiği söylenemeyecektir.” Daire, son alıcı yönünden TMK m. 989/2’deki şartlar doğrultusunda karar verilmesini ve noter aleyhine açılan asıl davada hükmedilen miktar dikkate alınarak mükerrer ödeme yapılmamasını istemiştir. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına ve ilk derece mahkemesi kararının davacı yararına BOZULMASINA, 06.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/1797, K. 2024/634, 15.02.2024
Vekâletin hileyle alınıp kötüye kullanılması da irade dışı elden çıkmadır; galericinin özen yükümlülüğü ağırdır. Aracını internet ilanıyla satışa çıkaran şirket yetkilisi, alıcı gibi davranan kişiye noterde vekâletname vermiş, bedel hiç ödenmemiş, araç aynı gün ve izleyen günlerde art arda üç kez devredilmiştir. Son alıcı, araç alım satımıyla uğraşan bir şirkettir ve aracı piyasa değerinin belirgin biçimde altında almıştır. Daire, derece mahkemelerinin değerlendirmesini onaylamıştır: “dava konusu aracın davacının rızası hilafına elinden çıktığı ve araç satışlarının vekalet verilen tarih ve onu takip eden günlerde art arda yapılmış olduğu, araç alım-satımı ile uğraşan davalı… Ltd. Şti.’nin mesleki faaliyeti kapsamında gerekli özeni göstermeyerek aracı piyasa değerinin altında satın aldığı… ve TMK’nın 3 üncü maddesine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimsenin iyiniyet iddiasında bulunamayacağı gözetildiğinde davalıların iyiniyet savunmasına itibar edilemeyeceği” sonucuna varılmıştır. Kararda ayrıca tescil talebinin reddedilerek mülkiyetin tespitiyle yetinilmesi de yerinde bulunmuştur. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 15.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/29, K. 2024/3949, 28.11.2024
El yazısıyla düzenlenmiş “devredeceğim” belgesi ve anahtarların teslimi, araç mülkiyetini geçirmez. Davacı, davalının el yazısıyla yazdığı belgeye göre aracın kendisine devredileceğinin kararlaştırıldığını, aracın anahtar ve ruhsatıyla teslim edildiğini, zilyetlik devredildiğine göre mülkiyetin de geçmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Derece mahkemeleri talebi reddetmiş, Daire bu sonucu onamıştır: “davacı tarafça delil olarak dayanılan adi yazılı belgenin aracın devrinin 2918 sayılı Kanun’un 20 nci maddesinin (d) bendi uyarınca resmi şekilde yapılmaması nedeniyle geçersiz bulunmasına, davalının aracın mülkiyetinin davacıya ait olduğuna ilişkin bir beyanının bulunmamasına… göre” davanın reddi isabetlidir. İlk derece mahkemesi ayrıca, bir bedel ödenmişse bunun sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istenebileceğine işaret etmiştir. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 28.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Birinci halka: şekil şartı, iyiniyeti bastırır. Taşınırlar hukukunun genel mantığı, işlem güvenliğini korumak üzere iyiniyetli edineni kollar. Motorlu araçlarda ise KTK m. 20/d bu mantığı tersine çevirir. Devir sözleşmesinin geçerliliği, satıcının sicilde malik görünmesine bağlandığından, malik olmayan kişinin yaptığı satış baştan geçersizdir. Geçersiz sözleşmeye dayanan zilyetlik devri de mülkiyeti nakletmez. Dolayısıyla alıcının iyiniyetli olup olmadığı, çoğu dosyada sonucu değiştirmez; tartışma daha en başta biter.
İkinci halka: trafik sicili ile tapu sicili aynı şey değildir. Kararlarda ısrarla vurgulanan nokta budur. TMK m. 1023 taşınmazlar için sicile güven ilkesini açıkça düzenlemiştir; 2918 sayılı Kanun’da böyle bir hüküm yoktur. Bu nedenle “ruhsatta satıcı malik görünüyordu” savunması, tapuda malik görünen kişiden alan iyiniyetli üçüncü kişinin korunmasıyla kıyaslanamaz. Trafik kaydı, aynî hakların aleniyetini sağlayan bir sicil olarak kurgulanmamıştır.
Üçüncü halka: “rıza ile teslim” ile “rıza ile devir” karıştırılmamalıdır. Aracı satılsın diye galeriye bırakmak, aracın rızayla elden çıkması değildir; devrin rızaya dayanması gerekir. 2025 tarihli kararda mahkeme tam bu noktada hata yapmış, aracın “rıza dahilinde çıktığı” gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire ise imzanın taklit edilmiş olmasından hareketle malikin TMK m. 989 anlamında “iradesi dışında elinden çıkan zilyet” olduğunu kabul etmiştir. Hile ile alınmış vekâlet de aynı kategoridedir.
Dördüncü halka: iyiniyet, meslekî özenle birlikte ölçülür. Sonuç yalnız şekil şartıyla belirlenmiyor; TMK m. 3 de devrede. Galericilik yapan bir alıcının, aracı kasko değerinin belirgin biçimde altında alması, satışların aynı gün art arda yapılması, alıcının ceza soruşturmasındaki kişilerle bağlantısı gibi emareler bir araya geldiğinde “kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz” kuralı işletiliyor. Uygulamada bu, ikinci el piyasasındaki profesyonel alıcılar için ciddi bir sorumluluk anlamına geliyor.
Beşinci halka: m. 989/2, dar bir emniyet supabıdır. İki karar arasındaki ince farkı görmek gerekir. 2024 tarihli kararda satış doğrudan sahte belgeyle noterde yapıldığından davanın reddinin bedel iadesi koşuluna bağlanamayacağı belirtilmiştir. 2025 tarihli kararda ise zincirin sonundaki alıcı bakımından TMK m. 989/2 şartlarının değerlendirilmesi istenmiştir. Aradaki fark, edinimin “açık artırma, pazar ya da benzeri eşya satanlardan” yapılıp yapılmadığıdır. Yani bedel iadesi koşulu otomatik bir hak değil, sadece bu özel edinme biçimlerine tanınmış sınırlı bir korumadır.
Altıncı halka: doğru talep, davanın yarısıdır. Kararlarda tekrarlanan bir usul uyarısı var: adli yargı yerinde idareyi işlem yapmaya zorlayıcı türden karar verilemeyeceğinden, trafik siciline tescil hükmü kurulamaz. Doğru talep, aracın mülkiyetinin davacıya ait olduğunun tespiti ve aracın iadesidir; “çoğun içinde az da vardır” ilkesinden hareketle tescil istemi tespitle karşılanır. Aynı şekilde, adi yazılı bir belgeye dayanarak “aracı bana devret” demek de sonuç vermez; orada ancak ödenen bedelin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istenmesi mümkündür.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| “Aracı galeriye bıraktım, o yüzden rızamla elden çıkmış sayılır.” | Rızayla teslim, rızayla devir demek değildir. Sahte belge veya taklit imzayla yapılan satışta araç irade dışı elden çıkmıştır. |
| “Alıcı iyiniyetliyse aracı geri alamam.” | Motorlu araçlarda geçerli bir devir sözleşmesi yoksa alıcı iyiniyetli olsa da mülkiyeti kazanamaz. |
| “Ruhsatta satıcı malik görünüyordu, bu beni korur.” | Trafik sicili, tapu sicili gibi güven ilkesiyle korunmaz. Sicildeki görünüşe güven mülkiyet kazandırmaz. |
| “Aracın bana tescilini isterim.” | Adli yargı, idareyi işlem yapmaya zorlayıcı karar veremez. Talep, mülkiyetin tespiti ve iade olmalıdır. |
| “El yazısıyla devir sözü verdi, yeter.” | Tescilli araçlarda noterde yapılmayan her çeşit satış ve devir geçersizdir (KTK m. 20/d). |
| “Anahtar ve ruhsat bende, mülkiyet bana geçti.” | Zilyetliğin devri, geçerli bir devir sözleşmesi olmadan araç mülkiyetini nakletmez. |
| “Araç birkaç kez el değiştirdi, artık bir şey yapamam.” | İlk satış geçersizse sonraki devirler de kural olarak hak doğurmaz; zincirdeki herkese karşı dava açılabilir. |
| “Galericiyim, ucuza almam kötüniyet sayılmaz.” | Meslekî faaliyet kapsamında beklenen özen ağırdır; piyasa değerinin belirgin altında alım iyiniyeti çürütür. |
| “Ceza davası bitmeden hukuk davası açamam.” | Dosyadaki deliller yeterliyse ceza yargılamasının beklenmesi zorunlu değildir; ayrıca beş yıllık süre işlemektedir. |
Aracım sahte kimlikle satılmış; geri alabilir miyim?
Kural olarak evet. Sahte kimlik, taklit imza veya sahte sürücü belgesiyle yapılan noter satışında geçerli bir devir sözleşmesi yoktur; geçerli sözleşme olmadan zilyetlik devri araç mülkiyetini geçirmez. Aracı elinde bulunduran kişiye karşı mülkiyetin tespiti ve iade davası açabilirsiniz.
“Emin sıfatıyla zilyet” ne demektir?
Malikin, zilyetliğini devam ettireceğine inanarak eşyasını bıraktığı kişidir; yani zilyetliği malikin rızasına dayanan kimse. Emanetçi, kiracı, satış için aracı teslim aldığı kişi bu kapsamdadır. TMK m. 988’e göre böyle birinden iyiniyetle edinen kişinin kazanımı kural olarak korunur.
Aracımı galeriye bıraktım; bu “rıza ile elden çıkma” mıdır?
Hayır. Aracı satılması için teslim etmek, mülkiyetin rızayla devredildiği anlamına gelmez. Sahte belge veya taklit imzayla satış yapılmışsa araç iradeniz dışında elinizden çıkmıştır ve TMK m. 989 uygulanır.
Alıcı iyiniyetliyse yine de aracı alabilir miyim?
Motorlu araçlarda evet. Yargıtay, KTK m. 20/d’deki şekil şartı nedeniyle malik olmayan kişinin geçerli devir sözleşmesi yapamayacağını, dolayısıyla zilyetliği devralan üçüncü kişinin iyiniyetli olsa dahi mülkiyeti kazanamayacağını kabul etmektedir.
Trafik sicilinde malik görünen kişiden aldım; korunmaz mıyım?
Trafik sicili, tapu sicilinin sağladığı güven korumasına sahip değildir. Kanun koyucu TMK m. 1023’te taşınmazlar için açıkça öngördüğü sicile güven ilkesine 2918 sayılı Kanun’da yer vermemiştir. Bu nedenle yolsuz tescile güvenen alıcının iyiniyeti mülkiyet kazandırmaz.
Ne kadar süre içinde dava açmalıyım?
TMK m. 989/1 uyarınca taşınırı çalınan, kaybolan ya da iradesi dışında elinden çıkan zilyet, o şeyi elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası açabilir. Bu süre hak düşürücüdür; geç kalmamak için soruşturmayla eş zamanlı hareket edin.
Aracı galeriden aldım; bedelimi alabilir miyim?
TMK m. 989/2, taşınır açık artırmadan, pazardan ya da benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmişse, iade davasının ancak ödenen bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabileceğini öngörür. Bu koşulun uygulanıp uygulanmayacağı somut edinme biçimine ve iyiniyetinizin varlığına göre değerlendirilir.
Aracı piyasa değerinin altında almam aleyhime mi olur?
Evet, özellikle araç alım satımıyla meslekî olarak uğraşıyorsanız. Yargıtay, kasko veya piyasa değerinin belirgin biçimde altında yapılan alımı, TMK m. 3 kapsamında beklenen özenin gösterilmediğinin emaresi saymakta ve iyiniyet savunmasına itibar etmemektedir.
Mahkemeden aracın adıma tescilini isteyebilir miyim?
Hayır. Trafik kaydına tescile karar verilmesi, idareyi işlem yapmaya zorlayıcı nitelikte olduğundan adli yargıda böyle bir hüküm kurulamaz. Doğru talep, aracın mülkiyetinin size ait olduğunun tespiti ve aracın iadesidir.
Vekâlet vermiştim, sonra kötüye kullanıldı; durum değişir mi?
Vekâlet hile ile alınmış ve kötüye kullanılmışsa araç yine iradeniz dışında elinizden çıkmış sayılır. Vekâletin verildiği tarih ile satışların yapıldığı tarihin çakışması, bedelin hiç ödenmemesi gibi olgular bu sonucu güçlendirir.
Araç birkaç kez el değiştirdi; kime dava açacağım?
Aracı hâlen elinde bulunduran son kişiye dava açmanız gerekir; ancak zincirdeki devralanların da davada taraf gösterilmesi yararlıdır. Yargılama sırasında araç yeniden satılırsa yeni malikin davaya dâhil edilmesini isteyin.
Elimden çıkan araç için notere dava açabilir miyim?
Noterin denetim yükümlülüğünü ihlâl ettiği ve bunun zarara yol açtığı hâllerde noterin hukukî sorumluluğuna dayalı tazminat davası gündeme gelir. Ancak aynı zarar için hem noterden hem de araçtan tahsil yapılamaz; mahkeme mükerrer ödeme olmaması için değerlendirme yapar.
Araç bende kaldı ama mülkiyeti kaybettim; ödediğim parayı kimden isterim?
Satıcıya karşı. Satılan malın elinizden alınması hâlinde zapttan sorumluluk ve duruma göre sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak ödediğiniz bedelin iadesini ve uğradığınız zararın tazminini talep edebilirsiniz.
Ceza davasının bitmesini beklemek zorunda mıyım?
Zorunlu değildir. Yargıtay, dosyadaki delillerin vicdanî kanaatin oluşması bakımından yeterli görüldüğü hâllerde ceza yargılamasının sonucunun beklenmesinin sonuca etkili olmayacağını kabul etmiştir. Bekletici mesele yapılıp yapılmayacağı somut dosyaya göre değerlendirilir.
Aracın yeniden satılmasını nasıl engellerim?
Dava açarken ihtiyatî tedbir talep ederek trafik siciline devri kısıtlayıcı şerh konulmasını isteyebilirsiniz. Aksi hâlde araç yargılama sırasında el değiştirir ve davayı yeni malike yöneltmek zorunda kalırsınız.
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 3 — İyiniyet ve beklenen özen
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 762 — Taşınır mülkiyetinin konusu
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 763 — Taşınır mülkiyetinin devri ve zilyetliğin nakli
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 985 — Zilyetlik karinesi
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 987 — Üstün hak karinesi
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 988 — Emin sıfatıyla zilyetten edinme
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 989 — Emin sıfatıyla zilyet olmayandan edinme ve taşınır davası
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 990 — Para ve hamiline yazılı senetler
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 1023 — Tapu siciline güven
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 20 — Tescil, satış ve devir
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 77 vd. — Sebepsiz zenginleşme
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 214 vd. — Zapttan sorumluluk
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: Zilyetlik ve korunması, İyiniyet (TMK m. 3), İstihkak davası, Zapttan sorumluluk, Araç satışında işleten sıfatı, İkinci el araç satışında ayıp ve hasar gizleme.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukukî görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Aracın elden çıkma biçimi, devir zinciri ve alıcının iyiniyeti her dosyada ayrı ayrı değerlendirilmelidir.