Sekiz sık karşılaşılan durum; her biri için işleyen süre, ilk adımlar ve en çok yapılan hata. Hukuk diliyle değil, başınıza geldiği hâliyle.
Bir hukuki sorunla ilk kez karşılaşan kişinin en büyük dezavantajı bilgisizlik değil, zamandır. Aşağıdaki durumların çoğunda hak kaybı, davanın esası hiç tartışılmadan yalnızca bir süre kaçırıldığı için doğar. Bu sayfa, hangi sürenin ne zaman işlemeye başladığını ve ilk günlerde yapılması gerekenleri gösterir.
Fesih bildirimi elinize geçtiği anda bir süre işlemeye başlar ve bu süre çok kısadır.
En sık yapılan hataÖdeme yapılmadan ibraname imzalamak. İbraname, alacağın sona erdiğine karine oluşturur; sonradan itiraz etmek çok daha zordur.
İşe iade davası her fesihte açılamaz: işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdemi bulunması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması aranır (İş K. m.18).
Sürecin yönünü belirleyen tek şey, tebliğden sonraki yedi gün içinde itiraz edip etmediğinizdir.
En sık yapılan hataKısmi itirazda itiraz edilmeyen miktarı belirtmemek. Miktar gösterilmeyen kısmi itiraz hiç yapılmamış sayılır (İİK m.62/4).
İtiraz edilirse takip durur; alacaklı itirazın iptali veya kaldırılması yoluna gitmek zorunda kalır. İtiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.
Sigortaya yazılı başvuru yapmadan doğrudan dava açılamaz; bu bir usul tercihi değil, dava şartıdır.
En sık yapılan hataSigortadan gelen ilk teklifi ihtirazi kayıt koymadan kabul etmek. Kayıtsız yapılan tahsil, bakiye talep hakkını tartışmalı hâle getirir.
Kaza aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa (taksirle yaralama, öldürme) ceza zamanaşımı uygulanır ve tazminat isteme süresi iki yıldan uzun olur (TBK m.72/2).
Sürecin uzunluğunu belirleyen ilk şey, tarafların anlaşıp anlaşmadığıdır.
En sık yapılan hataDelil toplamak için eşin telefonunu, e-postasını veya sosyal medya hesabını izinsiz açmak. Bu yolla elde edilen kayıt delil olarak kullanılamadığı gibi, kendisi ayrıca suç oluşturur (TCK m.132–136).
Zina ve hayata kast gibi özel sebeplerde dava hakkı, öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde eylemden itibaren beş yıl geçmekle düşer (TMK m.161–162). Genel geçimsizlik sebebinde böyle bir süre yoktur.
Konut kirasında kiraya verenin sözleşmeyi sona erdirme imkânı, kanunla sınırlı sebeplere bağlıdır.
En sık yapılan hataSözleşme imzalanırken tarihi boş bırakılmış tahliye taahhüdü vermek. Taahhüt, kira sözleşmesiyle aynı anda değil, teslimden sonra verilmişse geçerli sayılır.
On yıllık uzama süresi dolmadan kiraya veren sebep göstermeksizin sözleşmeyi sona erdiremez. Gereksinim, yeniden inşa ve yeni malikin ihtiyacı ayrı istisnalardır (TBK m.350–351).
Miras yalnızca mal varlığını değil, borçları da devreder. Reddetme süresi kısadır.
En sık yapılan hataMirasın reddi süresi içinde tereke mallarını kullanmak veya bunlara sahiplenmek. Bu davranış zımnen kabul sayılır ve ret hakkını ortadan kaldırır (TMK m.610).
Muris sağlığında mal kaçırmışsa muvazaa (tapu iptali) veya tenkis davası gündeme gelir. Tenkiste süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıldır (TMK m.571).
İdari yargıda süreler kesindir ve mazeretle uzamaz; tebliğ tarihi her şeyi belirler.
En sık yapılan hataSüre içinde idareye başvurup cevabı beklerken dava süresinin geçtiğini sanmak ya da tersine, hiç başvurmadan süreyi tüketmek. Üst makama başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur (İYUK m.11).
Genel iptal davası süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gündür (İYUK m.7).
Müdafi yardımından yararlanma hakkı davada değil, ilk ifadede başlar.
En sık yapılan hataSuçlamayı hafife alıp müdafi olmadan ifade vermek. İlk ifade dosyanın en kalıcı belgesidir; sonradan değiştirilmesi çelişki olarak değerlendirilir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m.173).
Delil, sonradan üretilemez. Aşağıdakiler hemen hemen her uyuşmazlıkta işe yarar ve zamanla kaybolur.
Görevli mahkemeyi yanlış seçmek davanın reddine değil, görevsizlik kararıyla gecikmesine yol açar. Sık karşılaşılan uyuşmazlıkların karşılığı:
Tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınırın altındaki talepler tüketici hakem heyetine, üzerindekiler tüketici mahkemesine gider. Sınır her yıl yeniden belirlenir.
Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk bir seçenek değil, dava şartıdır. Başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
Zorunlu olmadığı hâllerde de taraflar ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. Anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir ve doğrudan icraya konulabilir.
Yukarıdakiler en sık karşılaşılan sekiz durumdur; hukuki sorunlar bunlarla sınırlı değildir. Dosyanızda hangi sürelerin işlediğini ve önünüzdeki seçenekleri konuşmak için iletişime geçebilirsiniz.
Görüşme Talebi Oluştur Süreç Haritaları Çalışma Alanlarımız