Sözleşmeli Personelin Sözleşmesinin Yenilenmemesi ve İş Sonu Tazminatı
- Sözleşmeli personel, malî yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir.
- Belediyelerde norm kadroya uygun olarak uzman ve teknik personel yıllık sözleşmeyle çalıştırılabilir.
- Bu personel hakkında düzenlenmeyen konularda 657 sayılı Kanun m.4/B hükümleri uygulanır.
- Sözleşmenin yenilenip yenilenmemesinde idarenin takdir yetkisi vardır.
- Ancak bu yetki mutlak ve sınırsız değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır.
- Takdire dayanan işlemler sebep ve maksat yönünden yargı denetimine tabidir.
- İdare, yargı kararıyla sözleşme yapmaya zorlanamaz.
- Yenilenmeme gerekçesi somut bilgi ve belgelerle ortaya konmalıdır.
- Pozisyona ihtiyaç kalmaması tek taraflı fesih sebebidir.
- Düşük performans notu ve kesinleşmiş disiplin cezası yenilenmemeye dayanak olabilir.
- Danıştay, fesih esaslarındaki bir bendi 2014 yılında iptal etmiştir.
- 7433 sayılı Kanun’la belirli koşullardaki sözleşmeliler memur kadrolarına atanmıştır.
- İş sonu tazminatı, kıdem tazminatı esas alınarak ortaya çıkmış bir haktır.
- En az iki hizmet yılını tamamlamış olmak aranır.
- Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, usulüne uygun istifa edene de tazminat ödenmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Kamuda sözleşmeli çalışan personel için yılın son günleri belirsizlik dönemidir: sözleşmenin yenilenip yenilenmeyeceği idarenin takdirindedir. Bu takdir yetkisi geniştir; ancak denetimsiz değildir.
Uyuşmazlıklar iki başlıkta toplanır: sözleşmenin yenilenmemesi işleminin hukuka uygunluğu ve görevden ayrılırken iş sonu tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı. Aşağıda önce statünün çerçevesini, sonra takdir yetkisinin sınırlarını ve tazminat rejimini ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
“Sözleşmeli personel: Kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir.”
“Belediye ve bağlı kuruluşlarında, norm kadroya uygun olarak çevre, sağlık, veterinerlik, teknik, hukuk, ekonomi, bilişim ve iletişim, plânlama, araştırma ve geliştirme, eğitim ve danışmanlık alanlarında avukat, mimar, mühendis, şehir ve bölge plâncısı, çözümleyici ve programcı, tabip, uzman tabip, ebe, hemşire, veteriner, kimyager, teknisyen ve tekniker gibi uzman ve teknik personel yıllık sözleşme ile çalıştırılabilir.”
Bu alanda statü, kadro ve tazminat rejimi son yıllarda birkaç kez değişmiştir; işlem tarihindeki metin mutlaka çıkarılmalıdır. 26/01/2023 tarihli ve 32085 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7433 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle 657 sayılı Kanun’a eklenen geçici 48. madde uyarınca; il özel idaresi, belediye veya bağlı kuruluşları ile mahallî idare birliklerinde 5393 sayılı Kanun’un 49. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde 28/11/2022 tarihi itibarıyla çalışmakta olan ve maddenin yürürlüğe girdiği tarihte sözleşmesi devam eden, 48. maddedeki genel şartları taşıyan ve otuz gün içinde yazılı başvuran personel, esas alınan memur kadrolarına altmış gün içinde atanmıştır. Bu nedenle 2023 öncesi dosyalarda statü değişmiş olabilir. Ayrıntılar 06/06/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslardadır; bu metnin fesih sebeplerini düzenleyen ek 6. maddesinin (ç) bendi Danıştay 12. Dairesinin 10/12/2014 tarihli ve E:2011/6048, K:2014/8538 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; idarelerin hâlâ bu bende dayandığı görülmektedir. Kamu iktisadî teşebbüsü niteliğindeki kuruluşlarda ise ayrı bir rejim vardır: 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 27. maddesi 703 sayılı KHK’nın 87. maddesiyle ilga edilmiş, personel 375 sayılı KHK’nın ek 26 ve ek 27. maddeleri ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 391. maddesine göre idarî hizmet sözleşmesiyle istihdam edilir hâle gelmiştir; ilgili yönetmelik de 2013’ten 2019’a iki kez baştan yazılmıştır.
| Konu | Sözleşmenin yenilenmemesi | İş sonu tazminatı |
|---|---|---|
| Dayanak | 657 s. K. m.4/B ve Esaslar ek m.6 | Esaslar m.7 |
| Niteliği | Takdirî idari işlem | Malî hak |
| Sınır | Kamu yararı ve hizmet gerekleri | Sayılan hâller |
| Denetim | Sebep ve maksat | Şartların gerçekleşmesi |
| Süre şartı | Malî yılla sınırlı sözleşme | En az iki hizmet yılı |
| Gerekçe | Somut belge gerekir | Talep gerekir |
| Yargı kararı | İdare sözleşmeye zorlanamaz | Parasal hak hükmedilir |
| Faiz | — | Başvuru tarihinden itibaren |
| Görev | İdari yargı | |
Sözleşmesi yenilenmeyen personelin dosyasında belirleyici olan, idarenin gerekçesini somut belgeyle ortaya koyup koyamadığıdır. Danıştay, pozisyona gerçekten ihtiyaç kalmadığı, kadronun meclis kararıyla kapatıldığı ve yerine kimse alınmadığı saptanan olayda işlemi hukuka uygun bulmuş; buna karşılık düşük performans ve kesinleşmiş disiplin cezası gibi somut sebeplerin varlığını da yeterli saymıştır. İkinci kritik nokta dayanak metnidir: idareler zaman zaman 2014 yılında iptal edilmiş bir fesih bendine dayanmakta, bu da işlemi sebep unsuru yönünden sakatlamaktadır. Üçüncüsü tazminattır: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, yönetmelikte açıkça sayılmasa bile usulüne uygun biçimde istifa eden personele iş sonu tazminatı ödenmesinin hakkaniyet gereği olduğuna hükmetmiştir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Sözleşmenizin hangi kanun ve fıkraya dayandığını tespit edin.
- Yenilenmeme işleminde gösterilen gerekçeyi yazılı olarak isteyin.
- İşlemin dayandığı mevzuat maddesinin yürürlükte olup olmadığını kontrol edin.
- Pozisyonunuzun kapatılıp kapatılmadığını meclis kararlarından araştırın.
- Yerinize başka birinin alınıp alınmadığını sorun.
- Performans değerlendirmelerinize süresinde itiraz edin.
- Disiplin cezalarını kesinleştirmeden dava edin.
- Hizmet sürenizin iki yılı aşıp aşmadığını hesaplayın.
- Ayrılış biçiminizi (istifa, yenilenmeme, emeklilik) belgeleyin.
- İş sonu tazminatı için idareye yazılı başvuru yapın.
- Faizin başvuru tarihinden işleyeceğini dilekçede belirtin.
- Aynı konuda çelişkili karar varsa yargılamanın yenilenmesi yolunu değerlendirin.
Danıştay 12. Daire, 17.10.2024 T., 2021/8279 E., 2024/4349 K.
Bu kararla, takdir yetkisinin sınırı ile pozisyona ihtiyaç kalmaması ölçütü birlikte ortaya konmuştur. Bir belediyede 5393 sayılı Kanun’un 49. maddesi kapsamında sözleşmeli arkeolog olarak çalışan kişinin sözleşmesi yenilenmemiş; ilk derece mahkemesi ve bölge idare mahkemesi işlemi hukuka aykırı bulmuştu. Daire önce ilkeyi kurmuştur: “5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca, sözleşmeli personel çalıştırma, personelin sözleşmesini yenilememe konusunda belediyelerin takdir yetkisinin bulunduğu, idarenin bu konuda yargı kararı ile zorlanamayacağı, diğer bir ifadeyle idari işlem niteliğinde yargı kararı verilemeyeceği açık olmakla birlikte, idarelerin bu takdir yetkisinin de mutlak ve sınırsız olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğu ve takdire dayanan işlemlerin sebep ve maksat yönünden yargı denetimine tabi bulunduğu hususları idare hukukunun bilinen ilkelerindedir.” Somut olayda ise kadronun meclis kararıyla kapatıldığı, aynı pozisyonda kimseyle yeni sözleşme imzalanmadığı ve şirket üzerinden yapılan ilanın sehven verilip düzeltildiği saptanarak “davacının sözleşmesinin yenilenmemesi suretiyle feshedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı” sonucuna varılmıştır. Sonuç: Bölge İdare Mahkemesi kararının BOZULMASINA, 17/10/2024 tarihinde kesin olarak ve oy çokluğuyla karar verilmiştir; kararda iki karşı oy bulunmakta olup bu görüşler Daire çoğunluğunun kabulü değildir.
Danıştay 12. Daire, 17.12.2024 T., 2024/72 E., 2024/5662 K.
Bu kararla, yenilenmeme gerekçesi olarak performans ve disiplin cezasının kullanılabileceği kabul edilmiştir. Bir büyükşehir belediyesinde sözleşmeli tekniker olarak çalışan kişinin sözleşmesi 2023 yılı için yenilenmemişti. İlk derece mahkemesi, idarenin savunmasında dayandığı fesih bendinin Danıştay 12. Dairesinin 10/12/2014 tarihli ve E:2011/6048, K:2014/8538 sayılı kararıyla iptal edildiğini saptayarak işlemi sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulmuş; bölge idare mahkemesi ise performans puanlarının düşüklüğü ve kesinleşmiş disiplin cezası nedeniyle davayı reddetmişti. Daire, ilkeyi yineledikten sonra bölge idare mahkemesinin bir tespitini düzeltmiş, ancak esasa ilişkin sonucu benimsemiştir: “dava konusu işlemin diğer sebep unsurları yönünden; gerekçede dayanak gösterilen davacının hizmet performans notlarının düşük olması ve kesinleşmiş disiplin cezasına yönelik açıklamaların hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.” Sonuç: Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi düzeltilerek ONANMASINA, 17/12/2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle karar verilmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 12.03.2025 T., 2024/507 E., 2025/561 K.
Bu kararla, kendi isteğiyle ayrılan sözleşmeli personelin de iş sonu tazminatına hak kazandığı belirlenmiştir. Bir kamu şirketinde idarî hizmet sözleşmesiyle mühendis olarak çalışan kişi kendi isteğiyle görevden ayrılmış; iş sonu tazminatı talebi, ilgili yönetmelikte istifa edenlere ödeme öngörülmediği gerekçesiyle reddedilmişti. Kurul önce kurumu tanımlamıştır: “İş sonu tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde yer alan ‘kıdem tazminatı’ esas alınmak suretiyle ortaya çıkan, kamu kurumlarında istihdam edilen sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshedilmesi ya da yenilenmemesi hâlinde, yeni bir iş edinmede karşılaşacağı güçlükler ve kamu hizmetine sağladığı katkı göz önüne alınarak, geçmiş hizmetlerine karşılık olmak üzere sözleşmeli personele tanınan Devlet memurlarının emekli ikramiyesi ve işçilerin kıdem tazminatına benzer bir hak olduğu anlaşılmaktadır.” Ardından yönetmeliğin yaptığı atıftan hareketle sonucu kurmuştur: “Yönetmeliğin anılan 109. maddesi tazminat konusunda Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’a atıf yaptığına ve anılan Esaslar’a göre de istifa eden personele tazminat ödeneceğine yönelik düzenleme bulunduğuna göre, kendi isteğiyle istifa edenlere de bu kapsamda iş sonu tazminatı ödenmesi hakkaniyet gereğidir.” Kurul, ödemenin başvuru tarihinden itibaren yasal faiziyle yapılacağını da belirtmiştir. Sonuç: Davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile Daire kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının belirtilen gerekçeyle ONANMASINA, 12/03/2025 tarihinde kesin olarak ve oy çokluğuyla karar verilmiştir; kararda iki karşı oy bulunmakta olup bu görüşler Kurul çoğunluğunun kabulü değildir.
Danıştay 12. Daire, 20.01.2025 T., 2024/6015 E., 2025/241 K.
Bu kararla, çelişkili kararlar hâlinde izlenecek usul yolu gösterilmiştir. Aynı kamu şirketinde idarî hizmet sözleşmesiyle veznedar olarak çalışan kişinin iş sonu tazminatı talebi reddedilmiş, açtığı dava kesin olarak sonuçlanmıştı. Bu kişi, aynı konuda Danıştay 12. Dairesinin ilk derece sıfatıyla verdiği aksi yöndeki kararı göstererek 2577 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca yargılamanın yenilenmesini istemiş; bölge idare mahkemesi ise dilekçeyi hem temyiz hem yargılamanın yenilenmesi istemi sayarak iki ayrı hüküm kurmuştu. Daire, dilekçenin gerçek amacını esas almıştır: “davacının asıl isteminin, aleyhine kesinleşen Mahkeme kararının yargılamanın yenilenmesi yoluyla kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi istemi olması karşısında; (…) davacının iki farklı başvurusu olduğu kabul edilerek aynı kararda hem yargılamanın yenilenmesi istemi, hem de temyiz istemi reddedilerek iki farklı hüküm kurulmasında hukuki isabet görülmemiştir.” Sonuç: Bölge İdare Mahkemesi kararının BOZULMASINA ve dosyanın yeniden karar verilmek üzere gönderilmesine, 20/01/2025 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle karar verilmiştir.
İkinci halka, takdirdir. İdarenin yenileme konusunda takdir yetkisi vardır ve yargı kararıyla sözleşme yapmaya zorlanamaz; ancak yetki kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır.
Üçüncü halka, sebeptir. Yenilenmeme gerekçesi somut olmalıdır; pozisyona ihtiyaç kalmaması, kadronun kapatılması, düşük performans ve kesinleşmiş disiplin cezası bu nitelikte kabul edilmiştir. Bu nedenle disiplin cezalarına süresinde itiraz edilmelidir.
Dördüncü halka, dayanaktır. İdarenin dayandığı fesih bendinin yürürlükte olup olmadığı denetlenmelidir; iptal edilmiş bir bende dayanan işlem sebep unsuru yönünden sakattır.
Beşinci halka, statü değişikliğidir. 2023 yılında yapılan düzenlemeyle belirli koşulları taşıyan sözleşmeliler memur kadrolarına atanmış; bu, devam eden davalarda kişisel kazanım tartışmasını gündeme getirmiştir.
Altıncı halka, tazminattır. İş sonu tazminatı kıdem tazminatı esas alınarak kurgulanmış bir haktır; en az iki hizmet yılı ve sayılan ayrılış hâllerinden biri aranır.
Yedinci halka, yorumdur. Yönetmelik istifayı saymasa bile, atıf yaptığı esaslarda istifa edene ödeme öngörülüyorsa tazminat ödenmesi hakkaniyet gereği kabul edilmiştir; faiz başvuru tarihinden işler.
Sekizinci halka, usuldür. Aynı konuda çelişkili kararlar varsa yargılamanın yenilenmesi yolu işletilebilir; dilekçenin gerçek amacı esas alınır. Bu tür işlemlere karşı dava açarken idari işlemin unsurları gözetilmeli ve gerektiğinde yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Sözleşmeyi süresiz sanmak | Beklenti karşılıksız kalır | Malî yılla sınırlıdır |
| Yenilenmemeyi disiplin cezası saymak | Yanlış hukukî çerçeve kurulur | Takdirî işlemdir |
| Gerekçeyi yazılı istememek | Sebep denetimi yapılamaz | Gerekçe talep edilmeli |
| Dayanak maddeyi kontrol etmemek | İptal sebebi kaçırılır | Yürürlük araştırılmalı |
| Performans notuna itiraz etmemek | Aleyhe delil oluşur | Süresinde itiraz edilmeli |
| Disiplin cezasını dava etmemek | Ceza kesinleşir ve dayanak olur | Ayrıca dava açılmalı |
| İdareyi sözleşmeye zorlamayı beklemek | Talep karşılanmaz | İdari işlem niteliğinde karar verilemez |
| Tazminat için başvuru yapmamak | Faiz başlangıcı kaybedilir | Yazılı başvuru şart |
| Çelişkili karara katlanmak | Hak kaybı sürer | Yargılamanın yenilenmesi düşünülmeli |
Sözleşmeli personel kimdir?
657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (B) fıkrasına göre, özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, ihdas edilen pozisyonlarda malî yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir.
Belediyeler kimleri sözleşmeli çalıştırabilir?
5393 sayılı Kanun’un 49. maddesine göre norm kadroya uygun olarak avukat, mimar, mühendis, şehir ve bölge plancısı, tabip, ebe, hemşire, veteriner, kimyager, teknisyen ve tekniker gibi uzman ve teknik personel yıllık sözleşmeyle çalıştırılabilir.
Bu personele hangi hükümler uygulanır?
Kanun’la düzenlenmeyen hususlarda, vize şartı aranmaksızın 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (B) bendine göre istihdam edilenler hakkındaki hükümler uygulanır.
İdare sözleşmeyi yenilemek zorunda mı?
Değildir. Danıştay’a göre sözleşmeli personel çalıştırma ve sözleşmeyi yenilememe konusunda idarenin takdir yetkisi bulunur ve idare bu konuda yargı kararıyla zorlanamaz.
Bu takdir yetkisi sınırsız mı?
Hayır. Takdir yetkisi mutlak ve sınırsız olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır; takdire dayanan işlemler sebep ve maksat yönünden yargı denetimine tabidir.
Pozisyona ihtiyaç kalmaması fesih sebebi mi?
Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’ın ek 6. maddesinde, hizmetin gerektirdiği pozisyona ihtiyaç kalmaması hâlinde sözleşmenin tek taraflı feshedileceği düzenlenmiştir.
Performans ve disiplin cezası gerekçe olabilir mi?
Danıştay, hizmet performans notlarının düşük olması ve kesinleşmiş disiplin cezasına dayanan yenilenmeme gerekçesini hukuka uygun bulmuştur.
İptal edilmiş bir hükme dayanılabilir mi?
Dayanılamaz. Bir kararda, idarenin dayandığı fesih bendinin Danıştay 12. Dairesinin 2014 tarihli kararıyla iptal edildiği saptanarak işlemin sebep unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir.
Kadroya geçiş nasıl oldu?
7433 sayılı Kanun’la 657 sayılı Kanun’a eklenen geçici 48. madde uyarınca, mahallî idarelerde 28/11/2022 tarihi itibarıyla çalışan ve maddenin yürürlüğe girdiği tarihte sözleşmesi devam eden, genel şartları taşıyan ve süresinde başvuran personel memur kadrolarına atanmıştır.
İş sonu tazminatı nedir?
Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna göre, kıdem tazminatı esas alınarak ortaya çıkan; sözleşmeli personelin geçmiş hizmetlerine karşılık tanınan, emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatına benzer bir haktır.
Hangi hâllerde ödenir?
Esaslar’ın 7. maddesinde sayılan hâllerde ve fiilen, askerlik ile doğum dışında kesintisiz en az iki hizmet yılını tamamlamış olmak kaydıyla ödenir.
İstifa edene ödenir mi?
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, yönetmeliğin atıf yaptığı esaslarda istifa edene ödeme öngörüldüğüne göre kendi isteğiyle istifa edenlere de iş sonu tazminatı ödenmesinin hakkaniyet gereği olduğuna hükmetmiştir.
Faiz ne zamandan işler?
Karara göre yerleşmiş yargısal içtihatlar uyarınca, yoksun kalınan parasal haklara idareye başvuru tarihinden itibaren yasal faiz uygulanır.
Aynı konuda çelişkili karar varsa ne yapılır?
2577 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir karar verilmişse yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
Bu istem için süre var mı?
Kanun’a göre yargılamanın yenilenmesi süresi, anılan (h) bendinde yazılı sebep için on yıldır; süre, dayanılan sebebin istemde bulunan yönünden gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlar.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.4 – İstihdam şekilleri
- 657 sayılı Kanun m.48 – Genel ve özel şartlar
- 657 sayılı Kanun m.125 – Disiplin cezaları
- 657 sayılı Kanun geçici m.48 – Kadroya geçiş
- 5393 sayılı Belediye Kanunu m.49 – Norm kadro ve personel istihdamı
- Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar m.7 – İş sonu tazminatı
- Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar ek m.6 – Sözleşmenin feshi
- 375 sayılı KHK ek m.26 ve ek m.27 – İdarî hizmet sözleşmesi
- 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.391 – Sözleşmeli personel
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 – Kıdem tazminatı
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.53 – Yargılamanın yenilenmesi
- 2577 sayılı Kanun m.46 ve m.49 – Temyiz ve bozma sebepleri
İlgili yazılarımız: memur disiplin cezası iptal davası, kamu görevlisine yersiz ödenen paranın geri alınması, görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı, idari işlem rehberi ve yürütmenin durdurulması.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.