Kamu Görevlisine Yersiz Ödenen Paranın Geri Alınması ve Kişi Borcu Çıkarılması

Danıştay 12. Daire, 28.06.2021 T., 2020/3924 E., 2021/4299 K.
Bu kararda, altmış günlük süreden önceki dönemlere ilişkin yersiz ödemelerin geri istenemeyeceği yolundaki mahkeme kararı onanmıştır. Tabip olarak görev yapan davacı, aldığı doktora eğitimi nedeniyle uzman tabipler için öngörülen zam ve tazminatlardan yararlandırılmış; sonradan uzmanlık belgesine sahip olmadığı gerekçesiyle beş aylık ödeme kişi borcu olarak çıkarılmıştı. Bozma kararına uyularak verilen İdare Mahkemesi kararında ölçüt şöyle kurulmuştur: “idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın ödediği meblağı her zaman geri almaya yönelik işlem tesis edebileceği; ancak, bu hatalı ödemelerin istirdadının, hatalı ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde mümkün olduğu, bu süreye uyulmaksızın yapılan ödemelerin tümünün geri istenilmesinin mümkün bulunmadığı, somut olayda, davacıya yapılan ödemelerin açık hata kapsamında değerlendirilmesine hukuken olanak bulunmadığı gibi ödemenin yapılmasında davacının gerçek dışı beyanı ya da hilesinin de bulunmadığı” saptanmıştır. Sonuç: Davalı idarenin temyiz istemi reddedilerek, işlemin altmış günden önceki döneme ilişkin kısmının iptali yolundaki karar ONANMIŞ; karar 28.06.2021 tarihinde oy birliğiyle ve karar düzeltme yolu açık olmak üzere verilmiştir.

Danıştay 8. Daire, 27.02.2024 T., 2023/3283 E., 2024/935 K.
Daire, İçtihadı Birleştirme Kararı’ndaki ilkelerin yalnızca ödemelere değil, hukuka aykırı tüm idari işlemlerin geri alınmasına uygulanacağını belirlemiştir. Uyuşmazlık, yurt dışından öğrenci kontenjanından yararlanarak üniversiteye kaydolan ancak ilk uyruğu Türkiye Cumhuriyeti olan çift uyruklu davacının kayıt işleminin geri alınmasına ilişkindi. Daire önce kuralı hatırlatmıştır: “idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma süresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır.” Ardından kapsamı genişletmiştir: “Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın yoklukla malul, gerçek dışı beyan, açık hata veya hileye dayanan tüm işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmektedir.” Somut olayda kaydın açık hata ile yapıldığı ve her zaman geri alınabileceği sonucuna varılmıştır. Sonuç: Temyiz istemi reddedilerek Bölge İdare Mahkemesi kararı açıklama ile ONANMIŞ; karar 27.02.2024 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 29.01.2025 T., 2024/1838 E., 2025/148 K.
Bu kararda “açık hata” kavramı tanımlanmış ve yıllar sonra netleşen bir uygulamanın açık hata sayılamayacağı kabul edilmiştir. Uyuşmazlık, on iki yıl boyunca uygulanan bir teşvik indiriminin sonradan bir kurul kararıyla sınırlandırılması ve geçmişe yönelik alacak çıkarılmasına ilişkindi. Onanan Daire kararında önce genel çerçeve çizilmiştir: “genel olarak yok hükmünde olan işlemler, hileyle yapılmış işlemler, açık hataya dayalı tesis edilen işlemler ile gerçek anlamda bir hak doğurmaya elverişli olmayan negatif işlemler, geçici işlemler, tespit edici işlemler gibi işlemlerin idarece her zaman geri alınabileceği, hak doğurucu nitelikteki hukuka aykırı işlemlerin ise dava açma süresi içerisinde veyahut söz konusu işleme dava açılmış ise karar verilene kadar geri alınabileceği” belirtilmiştir. Ardından ölçüt somutlaştırılmıştır: “açık hatanın varlığının yoruma ihtiyaç olmayacak kadar açık bir mevzuat hükmüne aykırılık ve/veya herhangi bir ek inceleme ve araştırma yapılmaksızın hukuka aykırı olduğu belirlenen işlemler ya da ilgilisinin dâhi fark edebileceği nitelikte açık hukuka aykırılıklar durumunda kabul edilebileceği, somut olay safahatı göz önüne alındığında, teşvik indiriminin başlangıcından 12 yıl sonra Kurul kararıyla uygulamanın nasıl olması gerektiği netleştirildiğinden, işlemin açık hataya dayalı olarak tesis edildiğinin de kabul edilemeyeceği” sonucuna varılmıştır. Sonuç: Tarafların temyiz istemleri reddedilerek Daire kararı ONANMIŞ; karar 29.01.2025 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.

Danıştay 8. Daire, 25.03.2025 T., 2022/445 E., 2025/3214 K.
Daire, ödemenin hiçbir yasal dayanağının bulunmadığı bir olayda ilgilinin İçtihadı Birleştirme Kararı’ndan yararlanamayacağına hükmetmiştir. Diş hekimliği fakültesinde başhekim vekili ve yardımcısı olarak görevlendirilen öğretim üyesine altı yıl boyunca “yönetici payı” adı altında döner sermaye ek ödemesi yapılmış; sonradan fakülte bünyesinde gelir getiren bir sağlık uygulama ve araştırma merkezi ya da hastane bulunmadığı tespit edilerek ödeme geri istenmişti. İdare mahkemesi, ödemenin açık hata kapsamında olmadığı ve dava açma süresinin geçtiği gerekçesiyle işlemi iptal etmişti. Daire, önce İçtihadı Birleştirme Kararı’nın gerekçesini aktardıktan sonra şu sonuca varmıştır: “yönetici payı ödenmesi için gelir getirici bir sağlık araştırma ve uygulama merkezi ya da hastanenin olması gerektiği ancak uyuşmazlıkta Diş Hekimliği Fakültesi’ne bağlı gelir getiren bir sağlık araştırma ve uygulama merkezi ya da hastanenin olmadığı … ‘yönetici payı’ adı altında döner sermaye ek ödeme yapılmasının yasal olarak mümkün olmadığı, anılan Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararından yararlanması mümkün olmayıp, davacı adına borç çıkarılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” Sonuç: Temyiz istemi kabul edilerek Bölge İdare Mahkemesi kararı BOZULMUŞ; karar 25.03.2025 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.