Yurt Dışı Diploma Denkliği ve Seviye Tespit Sınavı (2547 s. K.)
- Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaların denkliğini tespit görevi Yükseköğretim Kuruluna aittir.
- Denklik, diplomanın Türkiye’deki diplomalarla eşdeğerliğinin tespiti demektir.
- Başvuru şahsen veya vekâletnameyle yapılır.
- Belgelerin asıl ve gerçeğe uygun olması ve başvurana ait olması aranır.
- Öğrenim süresince kullanılan pasaport ve giriş-çıkış dökümü istenir.
- Öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvurusu reddedilir.
- Devam süresinin tespitinde Türkiye’deki yükseköğretim mevzuatı esas alınır.
- Bir dönem için öğretim süresinin %70’inden az olan süreler eksik sayılır.
- Örgün eğitimde öğrencinin ders ve uygulamalara devam zorunluluğu vardır.
- Düzey ve içerik konusunda tereddüt varsa seviye tespit sınavı yapılabilir.
- Sınav bir sınıf veya ders geçme sınavı değil, asgari bilgi düzeyinin ölçümüdür.
- Danıştay, sınavda yanlışların doğruları belli oranda götürmesini hukuka uygun bulmuştur.
- Sınav kılavuzuna karşı dava ilan tarihinden itibaren süreye tabidir.
- Sonradan alınan tanınmama kararı önceden öğrenime başlayanlara uygulanamaz.
- Bu sonuç, idari istikrar ve idareye güven ilkelerinin gereğidir.
Yurt dışında öğrenim gören kişiler için diploma denkliği, mesleğe erişimin ön kapısıdır. Denklik verilmediğinde diploma Türkiye’de hüküm doğurmaz; bu nedenle başvuru dosyasının ilk günden doğru kurulması belirleyicidir.
Uyuşmazlıklar üç noktada yoğunlaşır: öğrenim görülen ülkede fiilen ne kadar kalındığı, seviye tespit sınavının yöntemi ve okulun sonradan tanınmaz hâle gelmesi. Aşağıda önce yasal çerçeveyi, sonra devam süresi ölçütünü ve kazanılmış hak tartışmasını ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
“Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisans üstü diplomaların denkliğini tespit etmek.”
“Yükseköğretim Eğitim Türleri: Yükseköğretimde eğitim – öğretim türleri örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitimdir. (1) Örgün Eğitim: Öğrencilerin, eğitim – öğretim süresince ders ve uygulamalara devam etme zorunluluğunda oldukları bir eğitim – öğretim türüdür.”
Bu alanda kural yönetmeliktedir ve yönetmelik son on beş yılda üç kez baştan yazılmıştır; başvuru tarihindeki metin mutlaka çıkarılmalıdır. 06/11/2010 tarihli ve 27751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Denklik Yönetmeliği’ni, 20/02/2016 tarihli ve 29630 sayılı Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği; onu da 05/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı aynı adlı Yönetmelik yürürlükten kaldırmıştır. Son Yönetmeliğin ülkede kalış süresine ilişkin 7. maddesinin 6. fıkrasının (d) bendi de 14/04/2020 tarihli ve 31099 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeniden yazılmış; “her bir eğitim-öğretim dönemi için” ibaresi kaldırılarak bir dönem için öğretim süresinin %70’inden az olan sürelerin eksik sayılacağı ve ön lisansta en fazla bir, lisansta en fazla üç dönemdeki eksikliğin toplam süre yeterliyse dikkate alınmayacağı kuralı eklenmiştir. Son Yönetmeliğin geçici 1. maddesi uyarınca, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan başvurularda usul hükümleri dışında başvuru tarihindeki mevzuat uygulanır; ancak kişi lehine olan durumlarda yeni Yönetmelik hükümleri uygulanır. Denklik rejiminin uluslararası dayanakları da vardır: 5463 sayılı Kanun’la onaylanan 11/04/1997 tarihli Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme ile 6165 sayılı Kanun’la onaylanan 16/01/2009 tarihli Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukukuna Göre Kurulmuş Olan Üniversitelerin Karşılıklı Tanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma. Seviye tespit sınavının ayrıntıları ise her yıl ayrı bir STS Kılavuzu ile duyurulur ve kılavuz yıl içinde birkaç kez değiştirilebilir.
| Konu | Tanıma | Denklik |
|---|---|---|
| Konusu | Kurum ve mezuniyetin tanınması | Diplomanın eşdeğerliği |
| Yetkili | Yükseköğretim Kurulu | Yükseköğretim Kurulu |
| Belge | Mezuniyet tanıma belgesi | Diploma denklik belgesi |
| İnceleme | Kurum ve program tanınırlığı | Düzey, kredi ve kazanımlar |
| Pasaport | Giriş-çıkış dökümü aranır | |
| Devam | Ülkede bulunma süresi ölçülür | |
| Tereddüt hâli | Ek belge ve görüş | Seviye tespit sınavı |
| Sınavın niteliği | Asgari bilgi düzeyinin ölçümü | |
| Ret sebebi | Tahrifat, eksik süre, eşdeğersizlik | |
Denklik dosyalarının en belirleyici verisi pasaport giriş-çıkış dökümüdür. Danıştay, üç yıllık bir lisans eğitimi boyunca ilgili ülkede toplam 20 gün kalan başvurucunun denklik talebinin reddini hukuka uygun bulmuş; idarenin savunmasında yer alan hesabı esas almıştır: bir yarıyıl 14 haftaya, hafta sonları çıkarıldığında ortalama 70 güne denk gelir ve örgün eğitimde %70 oranında (yaklaşık 49 gün) devam zorunluluğu bulunur. İkinci kritik nokta süredir: seviye tespit sınavı kılavuzuna karşı dava, kılavuzun ilan tarihini izleyen altmış gün içinde açılmalıdır; sınava girip başarısız olmak, kılavuzun her hükmü bakımından uygulama işlemi sayılmaz. Üçüncüsü kazanılmış haktır: bir üniversitenin sonradan tanınmaz hâle gelmesi, o tarihten önce öğrenime başlamış olanlara uygulanamaz.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik metnini çıkarın.
- Lehinize olan bir hüküm varsa geçici madde uyarınca uygulanmasını isteyin.
- Kurumun ve programın tanınırlık durumunu kayıt tarihiniz itibarıyla belgeleyin.
- Diploma ve transkript belgelerini apostil veya konsolosluk onayıyla tamamlayın.
- Pasaportların işlem gören tüm sayfalarını noter onaylı sunun.
- İl emniyet müdürlüğünden giriş-çıkış dökümü alın.
- Dönem dönem ülkede kalış sürenizi tablo hâlinde hesaplayın.
- Eksik görünen dönemler için mazeret belgelerinizi ekleyin.
- Kredi ve kazanımların Türk programıyla karşılaştırmasını hazırlayın.
- Seviye tespit sınavı kararı verilirse kılavuzu ilan tarihinden itibaren takip edin.
- Kılavuza itirazınız varsa altmış günlük süreyi kaçırmayın.
- Ret kararına karşı dava süresini tebliğ tarihinden hesaplayın.
Danıştay 8. Daire, 16.02.2023 T., 2021/733 E., 2023/645 K.
Bu kararla, ülkede kalış süresinin denklik incelemesinde objektif bir ölçüt olduğu kabul edilmiştir. Kosova’daki bir üniversitenin hukuk bölümüne 2015 yılında başlayıp 2018 yılında mezun olan başvurucunun denklik talebi, pasaport verileri üzerinden yapılan incelemede ilgili ülkede toplam yirmi gün kaldığı gerekçesiyle reddedilmişti. Daire, önce yönetmelik hükmünü denetlemiştir: “dava konusu Yönetmelik hükmü uyarınca denklik başvurularında, Yükseköğretim Kurulu tarafından lisans eğitiminin düzeyi ve içeriğine yönelik olarak yapılacak inceleme ve değerlendirmeler kapsamında mezun olunan programın Türk yükseköğretim programlarına eşdeğer olup olmadığı hususuna ek olarak, başvuru sahiplerinin eğitime devam edip etmedikleri ve yurt dışında kalınan sürenin lisans eğitimi için yeterli olup olmadığı hususlarına karine teşkil edecek şekilde objektif bir kriter olarak getirilen dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı” sonucuna varmıştır. Bireysel işlem bakımından ise idarenin hesabını benimsemiştir: “ülkemizde bir eğitim – öğretim süresinin (yarıyıl) 14 haftaya denk geldiği, bu süre içinde hafta sonları çıkarılarak kalan günler hesaplandığında ortalama 70 güne denk geldiği ve örgün eğitimde %70 oranında (49 gün) devam zorunluluğunun bulunduğu belirtilmekte olup, davacının eğitim aldığı ülkede 20 gün kaldığı görüldüğünden, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” Sonuç: Yürürlükten kaldırılmış ibare yönünden DAVANIN İNCELENMEKSİZİN REDDİNE, kalan kısım ile bireysel işlem yönünden DAVANIN REDDİNE; 16/02/2023 tarihinde oy birliğiyle ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere karar verilmiştir. Kararda yer alan Danıştay Savcısı ve Tetkik Hâkimi düşünceleri ayrı görüşler olup Daire’nin hükmü değildir.
Danıştay 8. Daire, 18.09.2006 T., 2005/2542 E., 2006/3075 K.
Bu kararla, sonradan alınan tanınmama kararının geçmişe uygulanamayacağı belirlenmiştir. Bir tıp fakültesinde 1992-1993 öğretim yılında eğitime başlayıp 2000-2001 yılında mezun olan başvurucunun denklik talebi, okulun tanınmadığı gerekçesiyle reddedilmişti. Oysa dosyadan, üniversitenin 1998 yılına kadar tanındığı ve başvurucunun kayıt tarihinde tanınmakta olduğu anlaşılmıştı. Daire ölçütü şöyle kurmuştur: “davalı idarenin tanınmasına karar verdiği bazı yükseköğretim kurumları hakkında sonradan tanınmama kararı verebilmesi mümkün ise de, bu uygulamanın hukuken kabul edilebilir sebeplerinin bulunması gerektiği gibi daha önce öğrenime başlamış olanlar kazanılmış hak sahibi olduklarından bu hakkın korunması gerekmektedir. Bu yaklaşım, idare hukuku ilkelerinden olan idari istikrar ve idareye güven prensibinin doğal sonucudur.” Daire, idarenin başvuruyu diğer koşullar bakımından inceleme yetkisinin saklı olduğunu da eklemiştir. Sonuç: İdare Mahkemesi kararının BOZULMASINA ve dosyanın yeniden karar verilmek üzere gönderilmesine, 18.09.2006 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 01.06.2022 T., 2021/3198 E., 2022/1966 K.
Bu kararla, seviye tespit sınavı kılavuzuna karşı dava süresi ile sınav yönteminin denetimi ele alınmıştır. Yurt dışında mühendislik öğrenimi gören başvurucu, girdiği seviye tespit sınavında başarısız olunca sınav kılavuzunun çeşitli bölümlerinin iptalini istemişti. Daire, puanlama yöntemini hukuka uygun bulmuş; bu yöntemle “doğru cevaplanan sorulardan yanlış cevaplanan soruların 1/4’ü çıkarılarak adayın bilgisinin ölçülmesinin amaçlandığı, böylelikle adayların seviyeleri gerçek anlamda ölçülerek, doğru yaptıkları sorular kadar yanlış yaptıkları sorulardan da sorumlu tutulduklarının anlaşıldığı” belirtilmişti. Kurul bu kısmı onamış; kılavuzun diğer bölümleri bakımından ise süre engelini vurgulamıştır: “İlan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, ilgililerin menfaatini ihlal eden bir uygulama işleminin tesis edilmesi gerekmektedir.” Somut olayda sınava girilmiş olmasının kılavuzun bu bölümleri bakımından uygulama işlemi sayılamayacağı belirtilerek “dava açma süresi geçirildikten sonra (…) açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı bulunmamaktadır” denilmiştir. Sonuç: Davacının temyiz isteminin reddi ile Daire kararının bir kısmının aynen, bir kısmının belirtilen gerekçeyle ONANMASINA, 01/06/2022 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle karar verilmiştir.
Danıştay 8. Daire, 26.11.2025 T., 2024/912 E., 2025/9161 K.
Bu kararla, Kuzey Kıbrıs’taki üniversitelerden alınan diplomalarda aranan şartlar bakımından güncel bir uygulama örneği ortaya konmuştur. Uyuşmazlıkta hem denklik başvurusunun reddine ilişkin Yükseköğretim Kurulu işleminin hem de dayanağı Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği hükümlerinin iptali istenmişti. Daire, uygulanacak kuralı aktarırken Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti hukukuna göre kurulmuş üniversitelerde okuyanlar bakımından aranan şartı vurgulamıştır: bu kişilerin ilgili programa “Türkiye Cumhuriyeti hukukuna göre her yıl yapılan sınav sonucuna göre yerleştirilmiş olmaları gerekir.” Sonuçta hem düzenleme hem de bireysel işlem hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç: Yönetmeliğin 7. maddesinin 6. fıkrasının (c) ve (d) bentleri yönünden DAVANIN REDDİNE oy birliğiyle; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı işlemi yönünden DAVANIN REDDİNE oy çokluğuyla; 26/11/2025 tarihinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere karar verilmiştir. Bireysel işlem yönünden bir karşı oy bulunmakta olup bu görüş Daire çoğunluğunun kabulü değildir.
İkinci halka, tanınırlıktır. Önce kurumun ve programın tanınıp tanınmadığı incelenir; tanınmayan bir kurumdan alınan diploma bakımından eşdeğerlik tartışmasına girilmez.
Üçüncü halka, devam süresidir. Ülkede fiilen bulunulan süre, eğitime devam edilip edilmediğine karine sayılır ve Türkiye’deki örgün eğitim ölçütleri üzerinden hesaplanır.
Dördüncü halka, eşdeğerliktir. Program; süre, kredi ve kazanımlar bakımından Türk yükseköğretim programlarıyla karşılaştırılır; önemli bir farklılık yoksa tanıma gerekir.
Beşinci halka, sınavdır. Düzey ve içerik konusunda tereddüt varsa seviye tespit sınavı yapılır; bu sınav ders geçme sınavı değil, asgari bilgi düzeyinin ölçümüdür.
Altıncı halka, süredir. Sınav kılavuzu gibi düzenleyici işlemlere karşı dava ilan tarihinden işler; sınava girmek her hüküm bakımından uygulama işlemi sayılmaz. Bu, idari işlemlere karşı dava hukukunun genel kuralıdır.
Yedinci halka, kazanılmış haktır. Sonradan alınan tanınmama kararı, o tarihten önce öğrenime başlayanlara uygulanamaz; idari istikrar ve idareye güven ilkeleri bunu gerektirir.
Sekizinci halka, usul hukukudur. Zımnî ret üzerine açılan dava ile sonradan tesis edilen açık ret işlemine karşı açılan dava aynı konuya ilişkin sayılmayabilir; bu nedenle kesin hüküm itirazı ayrıca değerlendirilmeli, gerekirse yürütmenin durdurulması istenmeli ve tüketildiğinde bireysel başvuru yolu düşünülmelidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Güncel yönetmeliğe göre değerlendirme yapmak | Yanlış sonuç çıkar | Başvuru tarihli metin esas |
| Lehe hükmü ileri sürmemek | Avantaj kaybedilir | Geçici madde işletilmeli |
| Kurum tanınırlığını kontrol etmemek | Başvuru baştan reddedilir | Kayıt tarihli tanınırlık araştırılmalı |
| Pasaport sayfalarını eksik sunmak | Süre eksik görünür | Tüm işlem gören sayfalar verilmeli |
| Giriş-çıkış dökümü almamak | Devam ispatlanamaz | Emniyetten belge alınmalı |
| Kalış süresini hesaplamamak | Ret sürprizi yaşanır | Dönem bazlı tablo yapılmalı |
| Sınavı ders geçme sınavı sanmak | Hazırlık yanlış kurulur | Asgari bilgi düzeyi ölçülür |
| Kılavuza süresinde itiraz etmemek | Dava süreden reddedilir | İlan tarihinden altmış gün |
| Eski ret kararını kesin hüküm saymak | Yeni dava açılmaz | Konu ve sebep karşılaştırılmalı |
Denkliği kim verir?
2547 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (p) bendine göre yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek Yükseköğretim Kurulunun görevidir.
Denklik ne demektir?
Yönetmelikte denklik, tanınan bir yurt dışı yükseköğretim kurumundan alınan diplomanın, ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarınca verilen diplomalarla eşdeğerliğinin tespit edilmesi olarak tanımlanmıştır.
Başvuruda hangi belgeler istenir?
Yönetmeliğe göre diploma ve öğrenim belgelerinin yanı sıra, öğrenim süresince kullanılan pasaportların asılları veya onaylı suretleri ile il emniyet müdürlüğünden alınmış giriş-çıkış belgesi istenir.
Neler incelenir?
Belgelerin asıl ve gerçeğe uygun olup olmadığı, üzerinde tahrifat bulunup bulunmadığı, belgelerin başvurana ait olup olmadığı, kişinin ilgili ülkede kalıp kalmadığı ile programın düzey, kredi ve kazanımlar bakımından eşdeğerliği incelenir.
Ülkede kalış süresi neden önemli?
Danıştay, ülkede bulunma süresini, başvuru sahibinin eğitime devam edip etmediğine karine teşkil edecek objektif bir ölçüt olarak kabul etmiştir.
Süre nasıl hesaplanır?
Kararda aktarılan hesaba göre bir yarıyıl on dört haftadır; hafta sonları çıkarıldığında ortalama yetmiş gün eder ve örgün eğitimde yaklaşık %70 oranında devam zorunluluğu bulunur.
Eksik dönem varsa başvuru mutlaka reddedilir mi?
2020 yılında yapılan yönetmelik değişikliğiyle, ön lisansta en fazla bir, lisansta en fazla üç dönemdeki eksikliğin, öğrenim görülen ülkedeki toplam bulunma süresi yeterliyse dikkate alınmayacağı kuralı getirilmiştir.
Seviye tespit sınavı ne zaman yapılır?
Mevzuata göre lisans eğitiminin düzeyi ve içeriği konusunda tereddüt oluştuğunda, öğrencinin aldığı derslerin kapsamının ve kazanması gereken en az bilgi düzeyinin tespitine yönelik özel bir seviye tespit sınavı uygulanabilir.
Bu sınav ders geçme sınavı mıdır?
Değildir. Mevzuat, sınavın bir sınıf geçme veya ders geçme sınavı niteliğinde olmadığını açıkça belirtmiştir.
Yanlış cevaplar doğruları götürür mü?
Danıştay, doğru cevaplardan yanlış cevapların dörtte birinin çıkarılması yöntemini, adayların seviyelerinin gerçek anlamda ölçülmesini sağladığı gerekçesiyle hukuka uygun bulmuştur.
Sınav kılavuzuna ne zamana kadar dava açılabilir?
Kılavuz ilan edilen düzenleyici işlem niteliğinde olduğundan, ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde dava açılması gerekir; bu süre geçirilirse dava süre aşımı nedeniyle incelenemez.
Sınava girmek dava süresini yeniden başlatır mı?
Her hüküm bakımından başlatmaz. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, sınavın kılavuzun bazı bölümleri yönünden uygulama işlemi sayılamayacağını belirtmiştir.
Okulum sonradan tanınmaz oldu, ne olur?
Danıştay, sonradan alınan tanınmama kararının daha önce öğrenime başlamış olanlara uygulanamayacağını; bu kişilerin kazanılmış hak sahibi olduğunu ve idari istikrar ile idareye güven ilkeleri gereği bu hakkın korunması gerektiğini belirtmiştir.
Kuzey Kıbrıs’taki üniversitelerde durum nedir?
Uygulanan düzenlemeye göre, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti hukukuna göre kurulmuş bir üniversitedeki lisans veya ön lisans programına, Türkiye Cumhuriyeti hukukuna göre her yıl yapılan sınav sonucuna göre yerleştirilmiş olmak aranmaktadır.
Daha önce reddedilen başvuru için yeniden dava açılabilir mi?
Danıştay, zımnî ret işlemine karşı açılan dava ile sonradan tesis edilen açık ret işlemine ve dayanağı düzenlemeye karşı açılan davanın talep sonuçlarının aynı olmadığı bir olayda, önceki kararın maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediğine hükmetmiştir.
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.3 – Tanımlar ve eğitim türleri
- 2547 sayılı Kanun m.7/(p) – Denkliği tespit görevi
- 2547 sayılı Kanun m.43 – Unvan kullanımı
- 2547 sayılı Kanun m.44 – Öğretim ve sınavlar
- Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.4 – Başvuru ve belgeler
- Aynı Yönetmelik m.5-6 – Tanıma ve inceleme
- Aynı Yönetmelik m.7 – Başvuruların sonuçlandırılması
- Aynı Yönetmelik geçici m.1 – Geçiş hükmü
- Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme Bölüm VI
- Türkiye Cumhuriyeti ve KKTC Üniversitelerinin Karşılıklı Tanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 – Dava açma süresi
- 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu – Sınav belgelerine erişim
İlgili yazılarımız: öğrenci disiplin cezası ve iptal davası, idari işlem rehberi, kesin hüküm ve etkisi, yürütmenin durdurulması ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.