Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Sınavı: Yazılı, Sözlü ve İptal Davası
- Görevde yükselme, memurun aynı kurum içinde daha üst bir kadroya; unvan değişikliği ise öğrenimi sayesinde kazandığı bir unvana atanmasıdır. İkisi de kural olarak sınavla yapılır.
- Çerçeve norm, 1999 tarihli Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik’tir. Her kurum kendi yönetmeliğini bu Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere çıkarır.
- Kurum yönetmeliğinin Genel Yönetmeliği daraltması, değiştirmesi ya da ona aykırı bir kural getirmesi mümkün değildir; normlar hiyerarşisi burada doğrudan iptal sebebidir.
- Şube müdürü, müdür ve aynı düzeydeki kadrolarda yazılı sınavın yanına sözlü sınav eklenmiştir. Danıştay sözlü sınavı yazılı sınavın tamamlayıcısı sayar ve bu ikili yapıyı üst normlara aykırı bulmaz.
- Sözlü sınavın hukuka uygun sayılabilmesi için dört şart aranır: soruların önceden hazırlanıp tutanağa bağlanması, her adaya sorulan sorunun kayda geçirilmesi, verilen cevabın not karşılığının gösterilmesi ve hangi üyenin hangi notu verdiğinin ayrı ayrı yazılması.
- Bu dört şart sağlanmışsa idarenin takdiri kural olarak denetlenir ama bozulmaz; sağlanmamışsa işlem sebep unsuru yönünden sakattır.
- Sözlü sınavda sorulan soru, yönetmelikte sayılan sınav konularının kapsamı dışına çıkamaz. Konu dışı sorudan düşük not verilmesi, tek başına iptal sebebidir.
- Sözlü sınav sırasında ses ve görüntü kaydı alınması, mevzuatta zorunlu tutulmuş değildir; denetlenebilirlik yazılı tutanaklarla sağlanır.
- Sözlü sınavda başarı barajı yüz üzerinden yetmiş puandır; yazılı sınavda ise altmış puan yeterli sayılmaktadır.
- Başarı puanı, müdürlük ve dengi kadrolarda yazılı ile sözlü puanın aritmetik ortalamasıdır. Diğer kadrolarda yalnız yazılı puan esas alınır.
- Puan eşitliğinde sırasıyla hizmet süresi, üst öğrenim ve mezuniyet notu üstünlüğü gözetilir.
- Sınav sonucuna itiraz süresi genellikle beş iş günüdür ve itiraz sınav kuruluna yapılır; bu bir zorunlu idari başvuru yolu olarak öngörülmüştür.
- Sözlü sınavın iptali ile o sınavın tamamının ve yapılan atamaların iptali ayrı taleplerdir. Birinin kabulü diğerini kendiliğinden getirmez.
- Sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin iptali, adayın doğrudan atanması sonucunu doğurmaz; idare yeniden sözlü sınav yapmak zorundadır.
- Yeniden sınav yapılması gerektiği için, sırf iptal kararına dayanarak geçmişe dönük parasal ve özlük hakkı talep edilmesi kural olarak reddedilir.
Bir memurun kariyerindeki en somut kırılma noktası, çoğu zaman görevde yükselme sınavıdır. Yazılı sınavdan yüksek puan alan bir zabıt kâtibi ya da bir şef, birkaç dakika süren bir sözlü sınavın ardından “başarısız” sayıldığında, elinde kalan tek şey bir puan ve bir soru işaretidir: bu değerlendirme gerçekten denetlenebilir mi?
Danıştay’ın bu alandaki içtihadı, iki ayrı soruyu birbirinden titizlikle ayırır. Birincisi, sözlü sınav uygulamasının kendisinin hukuka uygun olup olmadığıdır. İkincisi, o somut sınavda adaya verilen puanın yargısal denetime elverecek şekilde belgelenip belgelenmediğidir. Birinci soruya verilen “evet” cevabı, ikinci soruyu kapatmaz.
Kanunî dayanak
“Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır: Sınıflandırma: A) Devlet kamu hizmetleri görevlerini ve bu görevlerde çalışan Devlet memurlarını görevlerin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre sınıflara ayırmaktır. Kariyer: B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamaktır. Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkanlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır.”
“A) Derece yükselmesi yapılabilmesi için: a) Üst derecelerden boş bir kadronun bulunması, b) Derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3 üncü kademesinde 1 yıl bulunmuş, c) Kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş, olması şarttır.”
Görevde yükselme sınavı, bu maddedeki “kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etme” şartının somutlaştığı usuldür. Sınav, derece yükselmesinin yerini almaz; ona eklenen ayrı bir seçme aşamasıdır.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik’in “Sınav şartı” başlıklı 8. maddesine “ve sözlü sınavda” ibaresi, 31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik yönetmeliğiyle eklenmiş; aynı değişiklikle “Sözlü sınav” başlıklı 12/A ve “Başarı sıralaması” başlıklı 12/B maddeleri Yönetmeliğe girmiştir. Danıştay 12. Dairesi, 29.11.2022 tarihli kararında bu düzenlemelerin dava tarihinden sonra değişmiş olmasına rağmen “davacının dava açmaktaki amacının yazılı sınavın dışında yapılacak olan ve objektif olmayacağı ileri sürülen sözlü sınavın kaldırılması olduğu ve sözlü sınav usulünün hala yürürlükte olduğu göz önünde bulundurulduğunda uyuşmazlığın esasına girilerek inceleme yapılmasına” karar vermiştir. Yani ibarenin sonradan değişmesi, davayı konusuz bırakmaz.
| Ölçüt | Görevde yükselme | Unvan değişikliği |
|---|---|---|
| Amaç | Aynı kurumda hiyerarşik olarak üst bir kadroya atanmak | Öğrenimle kazanılan unvana (mühendis, tekniker, avukat vb.) atanmak |
| Dayanak ilke | 657 m.3’teki kariyer ilkesi | 657 m.3’teki liyakat ve sınıflandırma ilkeleri |
| Hiyerarşik yükselme | Zorunlu unsur | Şart değil; aynı derecede de olabilir |
| Öğrenim şartı | Kadronun gerektirdiği genel öğrenim düzeyi | Unvanı veren belirli bir okul/bölüm mezuniyeti |
| Yazılı sınav | Kural olarak zorunlu | Kural olarak zorunlu |
| Sözlü sınav | Şube müdürü, müdür ve dengi kadrolarda aranır | Kurum yönetmeliğine göre değişir |
| Başarı puanı | Sözlü aranan kadrolarda yazılı ve sözlünün ortalaması | Çoğu kurumda yalnız yazılı puan |
| Sözlü baraj | Yüz üzerinden yetmiş | Sözlü öngörülmüşse yine yetmiş |
| Görevli yargı yeri | İdarî yargı; düzenleyici işlem birlikte dava edilirse Danıştay | İdarî yargı; aynı esas |
Sözlü sınavın hukuka uygunluğu ile o sınavdaki puanın hukuka uygunluğu iki ayrı meseledir. Danıştay, sözlü sınav müessesesini istikrarlı biçimde ayakta tutmakta; buna karşılık somut sınavın belgelenmesindeki eksikliklere karşı sertleşmektedir. Dava dilekçesi yalnızca “mülakat objektif değildir” iddiasına dayanırsa reddedilmesi kuvvetle muhtemeldir. Kazandıran iddia, o sınavda sorulan sorunun ne olduğu, hangi üyenin kaç puan verdiği, sorunun yönetmelikteki konu başlıklarına girip girmediği gibi somut ve belgeye bağlanabilir noktalardır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Kendi kurumunuzun görevde yükselme ve unvan değişikliği yönetmeliğinin sınav tarihindeki hâlini temin edin. Sonradan değişen metin değil, sınav tarihinde yürürlükte olan metin uygulanır.
- Yönetmeliğin sözlü sınav maddesindeki değerlendirme başlıklarını ve her birinin kaç puan olduğunu tek tek çıkarın. Bazı yönetmelikler puan dağılımını gösterir, bazıları yalnız yüz tam puandan söz eder.
- Yazılı sınav puanınızı, sözlü sınav puanınızı ve nihaî başarı puanınızı yazılı olarak isteyin. “Başarısız” ibaresiyle yetinilen bir bildirim, denetim için yeterli değildir.
- Sonuçların ilanından itibaren beş iş günü içinde sınav kuruluna itiraz edin. İtiraz dilekçesinde puanınızın dökümünü ve size sorulan soruların tutanağını açıkça talep edin.
- İtirazınıza gelen cevapla birlikte, sözlü sınav tutanağının ve birleştirme tutanağının bir örneğini bilgi edinme başvurusuyla isteyin.
- Elinize geçen tutanakta dört unsuru arayın: soruların önceden hazırlanıp tutanağa bağlanmış olması, size sorulan sorunun kayda geçmiş olması, verdiğiniz cevabın değerlendirilmiş olması ve hangi üyenin hangi notu verdiğinin ayrı ayrı yazılmış olması.
- Size sorulan sorunun, yönetmelikte sayılan sınav konularının kapsamına girip girmediğini karşılaştırın. Konu dışı bir soru, tek başına güçlü bir iptal sebebidir.
- Kurum yönetmeliğinin ilgili maddesini Genel Yönetmeliğin karşılık gelen maddesiyle yan yana koyun. Kurum metni Genel Yönetmeliği daraltıyor ya da ona aykırı bir şart getiriyorsa, düzenleyici işlemi de dava konusu yapın.
- Düzenleyici işlemi birlikte dava ediyorsanız görevli yargı yerinin değişebileceğini hesaba katın; bakanlık ya da ülke genelinde uygulanacak bir yönetmelik söz konusuysa dava doğrudan Danıştay’da açılır.
- Dava dilekçenizde talepleri ayrıştırın: kendi başarısızlık işleminizin iptali, sınavın tamamının iptali, atamaların iptali ve parasal haklar. Bunlar tek bir talep gibi yazılırsa, kısmen kabul edilen bir kararın sonuçları belirsizleşir.
- Parasal ve özlük hakları talebini gerçekçi kurun. Sözlü sınavın yenilenmesi gerekiyorsa, iptal kararı geçmişe dönük kazanç doğurmaz; bu talebin reddi neredeyse kaçınılmazdır.
- Yürütmenin durdurulması isteminizi, atamalar yapılmadan önce sonuç alabilecek şekilde erken kurgulayın. Kadrolar dolduktan sonra verilen bir iptal kararının uygulanması pratikte çok daha zordur.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 28.04.2025 T., 2023/3034 E., 2025/924 K.
Sözlü sınav yazılı sınavı tamamlar; sınav kurulunun görevi kadronun gerektirdiği bilgi ve liyakati ölçmektir. Kurul, görevde yükselme yönetmeliğine karşı açılan davada, sözlü sınava ilişkin düzenlemenin üst hukuk normlarına aykırı olmadığı sonucuna varmış; sınav kurulunun görevini “atanacağı kadro veya pozisyonun gerektirdiği düzeydeki bilgi ve liyakati ölçmektir” biçiminde tanımlamıştır. Kurul ayrıca yönetmelikteki “lisansüstü öğrenim hariç” ibaresini de Genel Yönetmeliğe aykırı bulmamıştır. Danıştay İkinci Dairesi kararının davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA, iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA, oy çokluğuyla ve kesin olarak karar verilmiştir. Karara iki karşı oy yazılmıştır; bunlardan biri, sözlü sınav değerlendirme ölçütlerinin ağırlık oranlarının yönetmelikte gösterilmemesini hukuka aykırı bulmaktadır. Bu görüş Kurulun hükmü değil, azınlıkta kalan üyelerin görüşüdür.
Danıştay 2. Daire, 04.12.2025 T., 2019/2259 E., 2025/5734 K.
Sözlü sınavda sorulan soru, yönetmelikte sayılan sınav konularının kapsamı dışına çıkamaz. Yazılı sınavdan 82 puan alan, sözlü sınavdan 58 puan alarak elenen adayın davasında Daire, önce yönetmeliğin sözlü sınav maddesinin “Genel Yönetmeliğin sözlü sınava yönelik 12/A maddesinde yer alan hükümlere koşut olarak düzenlendiği, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan norma aykırı veya bunu değiştirici, daraltıcı nitelikte bir hüküm getirmediği” gerekçesiyle düzenlemeyi hukuka uygun bulmuştur. Buna karşılık somut sınavda, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi bilgi düzeyini ölçmek amacıyla “Mısır Sorununun görüşüldüğü 1840 Londra Anlaşmasına katılan Devletlerden üçünü sayınız” sorusunun yöneltildiğini saptamış ve “sözlü sınav komisyonunun yaptığı değerlendirmenin Yönetmeliğin 9. maddesinde düzenlenen sözlü sınav konularının kapsamını karşılamadığı, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi müfredatı yerine, Osmanlı Tarihi müfredatından soru sorulduğu” sonucuna varmıştır. Daire ayrıca “iş bu kısmen iptal kararı uyarınca davacı, doğrudan sözlü sınavından başarılı sayılıp seçim müdürü kadrosuna atanamayacağından ve yeniden sözlü sınavı yapılması gerektiğinden, dava konusu işlem nedeniyle yoksun kalınan herhangi bir zarardan söz edilemeyeceğini” belirtmiştir. Başarısız sayma işleminin İPTALİNE; yönetmelik maddesi, sınavın tamamı, atamalar ve özlük-parasal hak talepleri yönünden DAVANIN REDDİNE, oy birliğiyle karar verilmiştir.
Danıştay 12. Daire, 29.11.2022 T., 2022/2205 E., 2022/5873 K.
Denetlenebilirliğin dört şartı sağlanmışsa sözlü sınav ayakta kalır. Sözlü sınavdan 73 puan alarak başarılı olmasına rağmen kadro sayısı nedeniyle asıl olarak sınavı kazanamayan adayın davasında Daire, önce yargısal denetimin kapsamını çizmiştir: “İdari işlemin yetki, şekil gibi salt usule ilişkin unsurları ile sınırlı olarak yapılacak bir yargısal denetim, hukuk devleti ilkesinin sağladığı güvenceyi temin etmeyecektir.” Ardından aranacak şartları saymıştır: “sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, böylece sözlü sınavın nesnel olarak yapılması ve yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.” Daire, 278 adet alan bilgisi ve 780 adet genel kültür sorusunun önceden hazırlandığını, her adaya birer soru sorulup her üyenin ayrı ayrı puan verdiğini saptayarak işlemi hukuka uygun bulmuştur. DAVANIN REDDİNE, oy birliğiyle karar verilmiştir.
Danıştay 12. Daire, 26.03.2024 T., 2021/27 E., 2024/1535 K.
Sözlü barajın yazılı barajdan yüksek olması, Dairenin çoğunluğuna göre hukuka aykırılık oluşturmaz. Sözlü sınavdan 67 puan alarak elenen adayın hem bireysel işleme hem de Genel Yönetmeliğin 12/A maddesine yönelttiği iptal isteminde Daire, yazılı sınavda altmış, sözlü sınavda yetmiş puan öngören düzenlemeler bakımından “söz konusu Yönetmelikte yer alan yazılı sınavda altmış puan alanların başarılı sayılacağına ve yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro veya pozisyon sayısının dört katı adayın sözlü sınava alınacağına ilişkin düzenlemelerde dayanağı olan Genel Yönetmeliğe aykırı bir husus bulunmadığı” sonucuna varmıştır. Yönetmeliğin bir kısım ibareleri yönünden oy birliğiyle, Genel Yönetmeliğin 12/A maddesi ile bireysel işlem yönünden ise oy çokluğuyla DAVANIN REDDİNE karar verilmiştir. Karara yazılan karşı oyda, “başarılı sayılmak için sözlü sınav notunun yazılı sınav notundan daha yüksek belirlenmesi, görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavları bakımından hukuka aykırı” görülmüştür. Bu değerlendirme Dairenin hükmü değil, karşı oy yazan üyenin görüşüdür.
Birinci halka, normlar hiyerarşisidir. Görevde yükselme rejimi üç katmanlıdır: 657 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki kariyer ve liyakat ilkeleri, 1999 tarihli Genel Yönetmelik ve her kurumun kendi yönetmeliği. Danıştay 2. Dairesi 04.12.2025 tarihli kararında bu ilişkiyi doğrudan kurmuş, kurum yönetmeliğinin Genel Yönetmeliğe “koşut” düzenlendiğini, onu “aykırı veya değiştirici, daraltıcı” hâle getirmediğini saptayarak düzenlemeyi ayakta tutmuştur. Bu cümlenin tersi de doğrudur: kurum yönetmeliği Genel Yönetmeliğin verdiği çerçeveyi daraltırsa, iptal edilir. Dava dilekçesinde bu karşılaştırmanın madde madde yapılması, soyut “objektiflik” iddialarından çok daha etkilidir.
İkinci halka, sözlü sınavın niteliğine ilişkindir. Danıştay her dört kararda da aynı formülü tekrarlar: sözlü sınav, yazılı sınavı tamamlayıcı niteliktedir ve amacı, yazılı sınavla nesnel biçimde belirlenenler arasından en uygun olanı seçmektir. İDDK’nın 28.04.2025 tarihli kararı bunu sınav kurulunun görevi üzerinden tanımlar: ölçülecek olan, kadronun gerektirdiği düzeydeki bilgi ve liyakattir. Bu formül, sözlü sınavı kaldırmayı hedefleyen davaların neden istikrarlı biçimde reddedildiğini açıklar. Uygulama kaldırılmayacaktır; denetlenecektir.
Üçüncü halka, denetimin gerçek dayanağıdır. 12. Dairenin 29.11.2022 tarihli kararında en açık biçimde ifade edilen dört şart, bu alandaki asıl mücadele zeminidir: soruların önceden hazırlanıp tutanağa bağlanması, her adaya sorulan sorunun kayda geçirilmesi, verilen cevabın değerlendirilmesi ve hangi üyenin hangi notu verdiğinin ayrı ayrı gösterilmesi. Aynı kararda Daire, yalnızca yetki ve şekil unsurlarıyla sınırlı bir denetimin hukuk devleti güvencesini sağlamayacağını da söyler. Yani mahkeme, tutanaklara bakmadan “idarenin takdiridir” demekle yetinemez.
Dördüncü halka, bu dört şartın sağlanmasının sonuçlarıdır. 12. Dairenin hem 29.11.2022 hem 26.03.2024 tarihli kararlarında, sorular önceden hazırlanmış, kayda geçmiş ve puanlar üye üye gösterilmişse dava reddedilmiştir. Buradaki mantık şudur: değerlendirme ölçütlerinin bir kısmı zaten kurul üyelerinin gözlemine dayalıdır ve yargı bu gözlemin yerine kendi kanaatini koyamaz. Denetlenebilir kılınmış bir takdir, yerindelik denetimine açılmaz.
Beşinci halka, kırılma noktasını gösterir. 2. Dairenin 04.12.2025 tarihli kararında dört şartın tamamı sağlanmıştı; buna rağmen işlem iptal edildi. Sebep, sorunun içeriğiydi. Yönetmelik “Atatürk ilkeleri ve inkılâp tarihi bilgi düzeyi”ni ölçmeyi emrederken, adaya 1840 Londra Antlaşması sorulmuştu. Daire bunu Osmanlı Tarihi müfredatı sayarak sınav konularının kapsamı dışında görmüştür. Bu, uygulamada en verimli iptal sebebidir: usul kusursuz olsa bile, konu dışı soru işlemi sakatlar.
Altıncı halka, iptalin sınırlarıdır. 2. Dairesinin aynı kararı, başarısızlık işlemini iptal ederken sınavın tamamına ve yapılan atamalara ilişkin istemleri reddetmiştir. Bunun sebebi, sakatlığın adaya özgü olması, sınavın bütününü etkileyecek bir usulsüzlük bulunmamasıdır. Bir adaya konu dışı soru sorulmuş olması, diğer adayların sınavını geçersiz kılmaz. Dolayısıyla dava dilekçesinde bu iki talebi ayırmak ve sınavın tamamının iptali isteniyorsa bunu sınavın bütününü sakatlayan ayrı bir sebebe dayandırmak gerekir.
Yedinci halka, parasal sonuçlardır. 2. Daire, iptal kararının adayı doğrudan başarılı saymadığını, yeniden sözlü sınav yapılması gerektiğini ve bu nedenle yoksun kalınan bir zarardan söz edilemeyeceğini açıkça belirtmiştir. Bu, uygulamada sıkça yanlış kurulan bir talebi düzeltir: sözlü sınav iptali davası, kural olarak geçmişe dönük maaş farkı ya da özlük hakkı doğuran bir dava değildir. Doğurduğu sonuç, sınavın yenilenmesidir.
Sekizinci halka, tartışmanın hâlâ açık kalan yanıdır. 12. Dairenin 26.03.2024 tarihli kararına yazılan karşı oy, yazılı sınavda altmış puanın yeterli sayılmasına karşılık sözlü sınavda yetmiş puan aranmasını, tamamlayıcı bir sınava aslî sınavdan ağır bir eşik yüklemek olarak nitelemiştir. Bu görüş azınlıkta kalmıştır ve bugünkü hukukî durum, yetmiş puanlık barajın geçerli olduğu yönündedir. Buna karşılık İDDK’nın 28.04.2025 tarihli kararındaki karşı oyun ağırlık oranlarına ilişkin eleştirisiyle birlikte okunduğunda, sözlü sınavın puanlama mimarisinin Danıştay içinde tartışmalı olmayı sürdürdüğü görülür. Görevde yükselme uyuşmazlıklarında hak arama, çoğu zaman idarî işlemin iptali davası ile birlikte yürütmenin durdurulması isteminin doğru zamanlanmasına ve özlük dosyası üzerinden delil toplanmasına bağlıdır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Dilekçeyi yalnızca “mülakat objektif değildir” iddiasına dayandırmak | Danıştay sözlü sınav müessesesini istikrarlı biçimde ayakta tuttuğu için dava reddedilir | Somut sınavdaki soruyu, puanlamayı ve tutanağı hedef alan iddialar kurmak |
| Sınav tutanaklarını hiç istemeden dava açmak | Denetimin dayanağı olan belge dosyaya girmez, iddia soyut kalır | İtiraz aşamasında ve bilgi edinme yoluyla tutanak örneğini talep etmek |
| Sözlü sınavda ses ve görüntü kaydı alınmamasını tek başına iptal sebebi saymak | Mevzuat kayıt zorunluluğu öngörmediği için iddia karşılık bulmaz | Denetlenebilirliği yazılı tutanaklardaki eksiklikler üzerinden tartışmak |
| Kendi başarısızlık işleminin iptali ile sınavın tamamının iptalini tek talep gibi yazmak | Kısmen kabul kararında hangi sonucun doğduğu belirsizleşir | Talepleri ayrı ayrı numaralandırmak ve her birine ayrı sebep göstermek |
| İptal kararının doğrudan atanma sonucu doğuracağını varsaymak | Karar yalnızca sınavın yenilenmesini gerektirir, beklenti karşılıksız kalır | İptalin sonucunun yeniden sözlü sınav olduğunu baştan hesaba katmak |
| Geçmişe dönük parasal ve özlük hakkı talebini asıl talep hâline getirmek | Yeniden sınav gerektiği için bu talep kural olarak reddedilir | Parasal talebi tali tutmak, ağırlığı iptal talebine vermek |
| Sınav tarihinden sonra değişen yönetmelik metnini esas almak | Uygulanacak norm yanlış belirlenir, iddia dayanaksız kalır | Sınav tarihinde yürürlükte olan metni tespit edip onu tartışmak |
| Kurum yönetmeliğini Genel Yönetmelikle karşılaştırmadan iptal istemek | Normlar hiyerarşisine dayalı en güçlü iddia hiç kurulmamış olur | İki metni madde madde karşılaştırıp daraltma veya aykırılık göstermek |
| Beş iş günlük itiraz süresini kaçırıp doğrudan dava açmak | İdarî başvuru yolu tüketilmediği için usulî sorun doğar ve delil toplama imkânı kaybedilir | Süresinde sınav kuruluna itiraz edip belge taleplerini bu dilekçeye yerleştirmek |
Görevde yükselme ile unvan değişikliği arasındaki fark nedir?
Görevde yükselme, memurun aynı kurum içinde hiyerarşik olarak daha üst bir kadroya atanmasıdır; şef, şube müdürü, müdür gibi kadrolar buna örnektir. Unvan değişikliği ise memurun öğrenimi sayesinde kazandığı bir unvana atanmasıdır; teknisyenken tekniker, memurken mühendis olmak gibi. Unvan değişikliğinde hiyerarşik bir yükselme şart değildir; kişi aynı derecede kalarak da unvan değiştirebilir. İkisinin ortak yanı, kural olarak sınavla yapılmalarıdır.
Sözlü sınav hukuka aykırı mı?
Hayır. Danıştay, hem 12. Daire hem İdari Dava Daireleri Kurulu düzeyinde, sözlü sınavın yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte olduğunu ve üst hukuk normlarına aykırılık taşımadığını istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Sözlü sınavın tümden kaldırılmasını hedefleyen davalar bugüne kadar sonuç vermemiştir. Denetlenen şey uygulamanın kendisi değil, somut sınavın nasıl yapıldığıdır.
Sözlü sınavın hukuka uygun sayılması için hangi şartlar aranıyor?
Danıştay 12. Dairesinin 29.11.2022 tarihli kararında dört şart sayılmıştır: sınav komisyonunca sorulacak soruların önceden hazırlanıp tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi, sorulara verilen cevapların değerlendirilmesi ve hangi komisyon üyesinin hangi notu takdir ettiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi. Bu dört unsur sağlanmışsa sınav nesnel kabul edilir.
Sözlü sınavda ses veya görüntü kaydı alınması zorunlu mu?
Mevzuat böyle bir zorunluluk öngörmemektedir; bazı kurum yönetmelikleri açıkça kayıt sistemi kullanılmayacağını düzenler. Danıştay da denetlenebilirliği kayıt üzerinden değil, yazılı tutanaklar üzerinden aramaktadır. Bu nedenle yalnızca kayıt alınmadığı iddiasına dayanan davalar sonuç vermemektedir.
Sözlü sınavda kaç puan alınması gerekir?
Genel Yönetmelik ve buna paralel kurum yönetmelikleri, sözlü sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alınmasını aramaktadır. Yazılı sınavda ise altmış puan yeterli sayılmaktadır. Bu farkın hukuka aykırı olduğu yönündeki görüş, Danıştay 12. Dairesinin 26.03.2024 tarihli kararında karşı oyda kalmış; Dairenin çoğunluğu düzenlemeyi hukuka uygun bulmuştur.
Başarı puanı nasıl hesaplanıyor?
Şube müdürü, müdür ve bunlarla aynı düzeydeki kadrolara atanacaklar için başarı puanı, yazılı ve sözlü sınav puanlarının aritmetik ortalamasıdır. Diğer kadro ve pozisyonlara atanacaklar için yalnızca yazılı sınav puanı esas alınır. Başarı puanları eşitse sırasıyla hizmet süresi fazla olana, daha üst öğrenimi bitirmiş olana ve üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olana öncelik verilir.
Sözlü sınavda alâkasız bir soru sorulursa ne olur?
Bu, uygulamadaki en güçlü iptal sebeplerinden biridir. Danıştay 2. Dairesi 04.12.2025 tarihli kararında, yönetmelik Atatürk ilkeleri ve inkılâp tarihi bilgi düzeyini ölçmeyi emrederken adaya Osmanlı tarihi müfredatından soru sorulmasını, sınav konularının kapsamının karşılanmaması olarak nitelemiş ve başarısız sayma işlemini iptal etmiştir. Usul kurallarına eksiksiz uyulmuş olması bu sakatlığı gidermez.
Kurum yönetmeliği Genel Yönetmeliğe aykırı olabilir mi?
Hayır. Genel Yönetmelik kurumlara kendi yönetmeliklerini çıkarma yetkisi verirken bu yetkinin çerçevesini de çizmiştir. Danıştay, alt düzeydeki normun kendisinden üst konumdaki norma aykırı veya onu değiştirici, daraltıcı bir hüküm getiremeyeceğini vurgulamaktadır. Bu nedenle kurum yönetmeliğinin Genel Yönetmelikle karşılaştırılması, dava hazırlığının ilk adımı olmalıdır.
Sınav sonucuna nasıl itiraz edilir?
Sözlü sınav sonuçlarının ilanından itibaren genellikle beş iş günü içinde sınav kuruluna itiraz edilir. İtiraz başvuruları on iş günü içinde sınav kurulunca incelenerek kesin olarak karara bağlanır ve sonuç itiraz sahibine bildirilir. Süreler kurum yönetmeliğine göre değişebileceğinden, kendi kurumunuzun metnindeki süreyi mutlaka teyit edin.
Sözlü sınavın tamamının iptalini isteyebilir miyim?
İsteyebilirsiniz ama bu talebin kabulü için sınavın bütününü sakatlayan bir sebep göstermeniz gerekir. Danıştay 2. Dairesi 04.12.2025 tarihli kararında, bir adaya konu dışı soru sorulmasını o adaya özgü bir sakatlık saymış, sınavın tamamının ve atamaların iptali istemlerini reddetmiştir. Sınavın tamamına yönelik talep, soruların hiç hazırlanmaması gibi genel nitelikli bir usulsüzlüğe dayandırılmalıdır.
İptal kararı alırsam doğrudan atanır mıyım?
Hayır. Danıştay 2. Dairesi, kısmî iptal kararı uyarınca davacının doğrudan başarılı sayılıp kadroya atanamayacağını, yeniden sözlü sınav yapılması gerektiğini açıkça belirtmiştir. İptal kararının hukukî sonucu, işlemin geri alınması ve sınavın usulüne uygun biçimde tekrarlanmasıdır.
Geçmişe dönük maaş farkı ve özlük hakkı alabilir miyim?
Kural olarak hayır. Aynı kararda Daire, yeniden sınav yapılması gerektiği için dava konusu işlem nedeniyle yoksun kalınan bir zarardan söz edilemeyeceğini belirterek parasal ve özlük hakkı talebini reddetmiştir. Bu talebi asıl talep hâline getirmek yerine tali tutmak daha isabetlidir.
Yazılı sınavda yüksek puan almam sözlü sınavda avantaj sağlar mı?
Doğrudan sağlamaz. Yazılı puan, sözlü sınava çağrılacak aday sayısının belirlenmesinde ve müdürlük kadrolarında başarı puanının hesabında etkilidir; ancak sözlü sınavda yetmiş puanlık barajın altında kalan aday, yazılı puanı ne kadar yüksek olursa olsun elenir. Danıştay 12. Dairesinin önüne gelen dosyalarda, yazılı sınavdan yüksek puan alıp sözlü sınavda elenen adayların iddiaları bu gerekçeyle karşılanmıştır.
Yönetmelik dava açtıktan sonra değişirse davam konusuz kalır mı?
Zorunlu olarak kalmaz. Danıştay 12. Dairesi 29.11.2022 tarihli kararında, dava açıldıktan sonra ilgili maddelerde değişiklik yapılmış olmasına rağmen, davacının amacının sözlü sınavın kaldırılması olduğunu ve sözlü sınav usulünün hâlâ yürürlükte bulunduğunu belirterek uyuşmazlığın esasına girmiştir. Belirleyici olan, dava konusu kuralın özünün yürürlükte olup olmadığıdır.
Sözlü sınav kurulu üyesi, o sınava ilişkin davada karar verebilir mi?
Hayır. Danıştay 12. Dairesinin 29.11.2022 tarihli kararında aktarıldığı üzere, İdari Dava Daireleri Kurulu, sözlü sınav komisyonunda yer alarak davacı hakkında değerlendirmede bulunan bir Danıştay üyesinin, o işleme karşı açılan davada verilecek kararlara katılamayacağı gerekçesiyle Daire kararını usul yönünden bozmuştur. Bu, dosyada gözden kaçırılmaması gereken bir usul denetimidir.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.3 — sınıflandırma, kariyer ve liyakat ilkeleri
- 657 sayılı Kanun m.68 — derece yükselmesi ve atama şartları
- 657 sayılı Kanun m.71 — bir sınıftan başka bir sınıfa geçme
- Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik m.1 — amaç
- Genel Yönetmelik m.8 — sınav şartı
- Genel Yönetmelik m.12 — yazılı sınav ve altmış puanlık başarı eşiği
- Genel Yönetmelik m.12/A — sözlü sınav, değerlendirme ölçütleri ve yetmiş puanlık baraj
- Genel Yönetmelik m.12/B — başarı sıralaması ve eşitlik hâlinde öncelik
- Genel Yönetmelik m.13 — sınav kurulu ve görevleri
- Genel Yönetmelik m.15 — kurumların kendi yönetmeliklerini çıkarma yetkisi
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2 — iptal davası
- 2709 sayılı Anayasa m.124 — yönetmelik çıkarma yetkisi ve normlar hiyerarşisi
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: kurumlar arası geçiş ve naklen atama, kademe ve derece ilerlemesi, bir sınıftan başka bir sınıfa geçme, memurlarla ilgili davalar ve idarî yargıda temyiz kapsamı.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukukî görüş niteliği taşımaz. Görevde yükselme ve unvan değişikliği uyuşmazlıkları, ilgili kurumun kendi yönetmeliğine, sınav tarihinde yürürlükte olan metne ve dosyadaki tutanaklara göre farklı sonuçlar doğurur. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.