Savunma Alınmadan Memura Disiplin Cezası Verilebilir mi? Disiplin Cezası İptal Davası
- 657 s.K. m.130: “Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.”
- Savunma için 7 günden az olmamak üzere süre verilir; verilmezse savunma hakkı kısıtlanmış olur.
- Savunma istem yazısında isnat edilen olayla ilgili kişi, yer ve zaman ile karşılığı olan ceza maddesi gösterilmelidir.
- Devlet memurluğundan çıkarma cezasında m.129/2‘deki haklar ayrıca tanınmalıdır.
- Soruşturma raporunun bir örneği ilgiliye tebliğ edilmelidir.
- 657 s.K. m.127: fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmezse yetki zamanaşımına uğrar.
- Süresi içinde ceza verilmesiyle zamanaşımı kesilir; yargılama sürerken süre işlemez.
Kısa cevap: 657 s.K. m.130 uyarınca devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için 7 günden az olmamak üzere süre verilir. Savunma istem yazısında isnat edilen olayla ilgili kişi, yer ve zaman ile karşılığı olan ceza maddesi gösterilmelidir ve soruşturma raporunun bir örneği ilgiliye tebliğ edilmelidir.
Disiplin cezası davalarının büyük çoğunluğu esastan değil, usulden kazanılır.
İki başlık öne çıkar: savunma hakkı ve zamanaşımı.
Savunma hakkı
657 s.K. m.130: “Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmıyan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”
Savunma istem yazısında bulunması gerekenler
- İsnat edilen olayla ilgili kişi, yer ve zaman
- İddiaların dayandığı deliller
- Fiilin hukuki nitelendirmesi
- m.125‘teki hangi fiil veya hâl kapsamına girdiği — bent ve alt bent belirtilerek
- 7 günden az olmayan süre
Memurluktan çıkarmada ek güvenceler
Devlet memurluğundan çıkarma cezasında yalnızca m.130 uyarınca savunma istenmesi yeterli değildir; m.129/2‘de sayılan ve bu cezada tanınması zorunlu olan haklar da tanınmalıdır. Ayrıca soruşturma raporunun bir örneği ilgiliye tebliğ edilmelidir.
Zamanaşımı
| Süre | Konu |
|---|---|
| 1 ay | Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması — soruşturmaya başlama |
| 6 ay | Memurluktan çıkarma — soruşturmaya başlama |
| 2 yıl | Ceza verme yetkisi — fiilin işlendiği tarihten itibaren |
657 s.K. m.127/son: disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ancak süresi içinde ceza verilmesiyle zamanaşımı kesilir; ayrıca yargılama devam ettiği sürece süre işlemez.
Ne yapmalı?
- Savunma istem yazısını kelimesi kelimesine inceleyin.
- Yazıda kişi, yer, zaman ve ceza maddesi var mı, kontrol edin.
- Verilen sürenin 7 günden az olup olmadığına bakın.
- Soruşturma raporunun size tebliğ edilip edilmediğini saptayın.
- Memurluktan çıkarmada m.129/2 haklarının tanınıp tanınmadığını sorgulayın.
- Fiil tarihi ile ceza tarihi arasındaki süreyi gün gün hesaplayın.
- Savunma isteyenin disiplin amiri olup olmadığını denetleyin.
- Danıştay 12. Dairesi, E.2021/6901, K.2024/2937, 06.06.2024 Savunma yazısında kişi, yer, zaman ve ceza maddesi gösterilmelidir. Soruşturma raporunda davacının 657 s.K. m.125/1-(E)-(g) uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezasıyla cezalandırılması teklif edilmiş; idare yalnızca m.130 uyarınca yedi gün süre vererek savunma istemişti. Bölge idare mahkemesi üç eksikliği saptadı: m.129/2’de sayılan ve Devlet memurluğundan çıkarılmaya ilişkin cezalarda tanınması zorunlu olan haklar davacıya tanınmadan ceza tesis edilmişti; soruşturma raporunun bir örneği davacıya tebliğ edilmemişti; ve “savunma istem yazısında, isnat edilen olayla ilgili olarak kişi, yer ve zamanın belirtilmemesi ve istinat edilen olayın karşılığı olan ceza maddesinin de gösterilmemesi nedeniyle savunma hakkının usule uygun kullandırılmamak suretiyle kısıtlanması” söz konusuydu. Bu nedenle işlem iptal edildi; ancak kararda, idarenin m.129/2 ve m.130 uyarınca savunma hakkı tanındıktan sonra yeniden işlem tesis edebileceği de belirtildi. Danıştay, idarenin temyiz istemini reddetti.
- Danıştay 12. Dairesi, E.2021/6185, K.2023/5541, 02.11.2023 Yalnızca m.130 uyarınca savunma istemek yeterli değildir. Disiplin soruşturması sonucu davacının m.125/1-(E)-(g) uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezasıyla cezalandırılması teklif edilmiş; Bakanlık “yalnızca 657 sayılı Kanun’un 130. maddesi uyarınca yedi gün süre verilerek” savunma istemişti. Bölge idare mahkemesi, sonrasında m.129/2’de sayılan ve Devlet memurluğundan çıkarılmaya ilişkin cezalarda tanınması zorunlu olan haklar tanınmadan cezanın tesis edildiğini saptayarak, savunma hakkının kısıtlanmış olması nedeniyle işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna vardı ve işlemi iptal etti. Kararda ayrıca, işlem savunma hakkının kısıtlanması nedeniyle hukuka aykırı görüldüğünden, m.129/2 ve m.130 uyarınca tanınacak savunma hakkı sonrasında idarece yeniden cezalandırma ya da cezalandırmama işlemi tesis edilebileceği belirtilmiştir. Nitekim davacının savunmasında, iptal kararı üzerine göreve başlatıldığı ve Yüksek Disiplin Kurulunun memuriyetten çıkarma teklifinin reddine karar verdiği bildirilmiştir.
- Danıştay 2. Dairesi, E.2021/17999, K.2022/1878, 19.04.2022 İki yıllık ceza verme zamanaşımı geçmişse ceza ayakta kalmaz. Daire, 657 s.K. m.127‘de ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğrayacağının açık bir şekilde düzenlendiğini vurguladı. Somut olayda soruşturma konusu sözleşme 20.09.2011 tarihinde imzalanmış, davacıya disiplin cezası ise bu tarihten sonra verilmişti. Daire, “657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ‘Zamanaşımı’ başlıklı 127. maddesinde öngörülmüş olan iki yıllık ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğradığı açıktır” tespitini yaparak, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna vardı ve kararı oybirliğiyle bozdu. Karar, disiplin dosyalarında fiil tarihi ile ceza tarihi arasındaki sürenin her zaman ilk kontrol edilmesi gereken husus olduğunu göstermesi bakımından tipiktir.
- Danıştay 12. Dairesi, E.2021/4480, K.2022/1381, 23.03.2022 Zamanaşımı ilk cezayla kesilir; yargılama sürerken işlemez. İdare Mahkemesi, fiillerin öğrenilmesinden cezanın tesis edildiği ana kadar yaklaşık iki yıl on bir aylık süre geçtiği gerekçesiyle ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğradığını kabul ederek işlemi iptal etmişti. Daire bu yaklaşımı düzeltti: m.127‘deki zamanaşımı, “idare tarafından ilk defa disiplin işlemi tesis edilmesi aşamasında göz önüne alınması gereken bir müessese”dir ve ilgili hakkında bu süreler içinde bir disiplin cezası verilmesiyle zamanaşımı süresi kesilir. Somut olayda ilk cezanın verildiği tarih itibarıyla süre kesilmişti. Daire ayrıca, davanın açıldığı tarihten yürütmenin durdurulması kararının idareye tebliğ edildiği tarihe kadar ve karar kesinleşene kadar yargılama devam ettiğinden zamanaşımı süresinin işlemeyeceğini belirtti. Bu nedenle mahkemenin esasa girerek — disiplin soruşturmasında usule riayet edilip edilmediği, eylemin sübuta erip ermediği, eylem ile cezanın örtüşüp örtüşmediği ve ölçülülük ilkesine aykırılık gibi tüm ilkeleri değerlendirerek — karar vermesi gerektiği sonucuna varıldı.
Savunmam alınmadan ceza verilebilir mi?
Hayır. 657 sayılı Kanun m.130 açıktır: Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde savunma yapılmazsa memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Buna karşılık 7 günden kısa süre verilmesi savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğurur ve işlemin iptalini gerektirir.
Savunma istem yazısında ne yazmalı?
İsnat edilen olayla ilgili kişi, yer ve zaman ile isnat edilen olayın karşılığı olan ceza maddesi gösterilmelidir. Danıştay, bunların belirtilmemesini savunma hakkının usule uygun kullandırılmaması ve kısıtlanması sayarak iptal sebebi kabul etmektedir. Ayrıca iddiaların dayandığı deliller ile fiilin 657 s.K. m.125’teki hangi bent ve alt bende girdiği de gösterilmelidir.
Memurluktan çıkarmada farklı bir usul var mı?
Evet. Yalnızca m.130 uyarınca yedi gün süre verilerek savunma istenmesi yeterli değildir; 657 s.K. m.129/2’de sayılan ve Devlet memurluğundan çıkarılmaya ilişkin cezalarda tanınması zorunlu olan hakların da tanınması gerekir. Ayrıca soruşturma raporunun bir örneğinin ilgiliye tebliğ edilmesi aranmaktadır. Bu eksiklikler tek başına iptal sebebidir.
Ceza verme zamanaşımı ne kadar?
657 sayılı Kanun m.127’nin son fıkrası uyarınca disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ayrıca soruşturmaya başlama bakımından uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, memurluktan çıkarma cezasında altı aylık süreler öngörülmüştür.
İptal kararından sonra yeniden ceza verilebilir mi?
Evet. Kararlarda açıkça, işlemin savunma hakkının kısıtlanması nedeniyle hukuka aykırı görülmesi hâlinde, 657 s.K. m.129/2 ve m.130 uyarınca tanınacak savunma hakkı sonrasında idarece yeniden cezalandırma ya da cezalandırmama işlemi tesis edilebileceği belirtilmektedir. Nitekim bir dosyada iptal kararı üzerine göreve başlatılan davacı hakkında Yüksek Disiplin Kurulu memuriyetten çıkarma teklifinin reddine karar vermiştir.
Yargılama süresince zamanaşımı işler mi?
Hayır. Danıştay, davanın açıldığı tarihten yürütmenin durdurulması kararının idareye tebliğ edildiği tarihe kadar olan süreler ile bu süreçten sonra karar kesinleşene kadar yargılama devam ettiğinden zamanaşımı süresinin işlemeyeceğini; yargı kararı üzerine tesis edilen işlem yönünden m.127’deki sürelerin dikkate alınamayacağını belirtmektedir. Ayrıca süresi içinde ceza verilmesiyle zamanaşımı kesilir.
Savunmayı kim istemeli?
Soruşturma sürecinin son aşamasında, disiplin cezası verilmeden önce savunmanın disiplin amiri tarafından istenmesi aranmaktadır. Bölge idare mahkemesi kararlarında, yalnızca soruşturma raporunu düzenleyen soruşturmacılar tarafından imzalanan savunmaya davet yazısının, Yönetmelikle güvence altına alınan savunma hakkının usulüne uygun kullanılmasına imkân verecek nitelikte olmadığı kabul edilmiştir.
Mahkeme sadece usulü mü inceler?
Hayır. Usul yönünden bir eksiklik saptanmazsa mahkeme esasa girmek zorundadır. Danıştay, disiplin soruşturması yapılırken uyulması gereken esaslara riayet edilip edilmediği, eylemin sübuta erip ermediği, eylem ile verilen cezanın örtüşüp örtüşmediği ve cezanın ölçülülük ilkesine aykırı olup olmadığı gibi disiplin hukukunun tüm ilkelerinin dikkate alınarak karar verilmesi gerektiğini belirtmektedir.
- 657 sayılı DMK m.125 — Disiplin cezaları ve fiiller
- 657 sayılı DMK m.127 — Zamanaşımı
- 657 sayılı DMK m.129 — Yüksek Disiplin Kurullarının işleyişi
- 657 sayılı DMK m.130 — Savunma hakkı
- 657 sayılı DMK m.135-136 — İtiraz
- Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.30 — Savunma istem yazısı
- Anayasa m.129 — Savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez
Bağlantılı başlıklar için disiplin soruşturmasında savunma hakkı, sosyal medya paylaşımı ve disiplin cezası ve öğrenci disiplin cezası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.