Kamu İhale Sözleşmesinde Fiyat Farkı: Katsayılar, Artırımlı ve Ek Fiyat Farkı
- Fiyat farkı, sözleşme süresince girdi maliyetlerindeki değişimin yükleniciye yansıtılması amacıyla hesaplanan tutardır.
- Fiyat farkı uygulanabilmesi için idarî şartname ve sözleşmede bu esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir.
- Sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımlarında tüm girdiler için fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunludur.
- Hizmet alımlarında hesap, ağırlık oranlarını temsil eden a1, a2, b1, b2, b3 ve c katsayılarına dayanır; bu katsayıların toplamı bire eşit olmalıdır.
- Katsayılar belirlenirken önce a2, b1, b2, b3 ve c saptanır; toplamları birden çıkarılarak a1 bulunur.
- İdare, işin niteliğine göre hangi girdilerin aslî unsur olduğunu belirlemekte takdir yetkisine sahiptir.
- Aslî unsur sayılmayan girdiler, malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranını temsil eden b3 katsayısı kapsamında değerlendirilir.
- Ancak bir girdinin talî sayılması, hangi veriler ve hesaplamalarla bu sonuca varıldığı açıkça ortaya konularak gerekçelendirilmelidir.
- Danıştay, işin hacmine kıyasla mütevazı kalan bir girdi için katsayı belirlenmemesini idarenin takdir yetkisi içinde görebilmektedir.
- 4735 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi, 2022 yılındaki olağanüstü fiyat artışları için artırımlı fiyat farkı ve ek fiyat farkı imkânı getirmiştir.
- Artırımlı fiyat farkı için kural olarak yazılı başvuru aranmaz; yalnızca Esasların yürürlüğünden önce düzenlenen hakedişler için otuz gün içinde başvuru gerekir.
- Ek fiyat farkı için ise Esasların yürürlüğünden itibaren otuz gün içinde yazılı başvuru zorunludur.
- Süre uzatımına bağlı fiyat farkı ile artırımlı fiyat farkı ayrı ayrı hesaplanır ve yüklenicinin lehine olan tutar ödenir; iki tutarın toplanması mükerrer ödeme sayılır.
- Anayasa Mahkemesi 13.09.2023 tarihli kararıyla Geçici 6. maddenin beşinci fıkrasını iptal etmiş; iptal 29.08.2024’te yürürlüğe girmiştir.
- Kanun koyucu yeni bir düzenleme yapmadığından, Danıştay 13. Dairesi bu Esaslara dayanan Kurul kararlarını yasal dayanaktan yoksun bulmaktadır.
Uzun süreli kamu ihale sözleşmelerinde asıl risk, işin yapılmasında değil fiyatların değişmesindedir. Bir yılı aşan bir yemek ya da temizlik hizmetinde asgari ücret, akaryakıt ve gıda fiyatları sözleşme süresince birkaç kez değişir. Bu değişimin kime yükleneceğini belirleyen mekanizma fiyat farkıdır.
Danıştay 13. Dairesinin kararları bu alanda iki ayrı katmanı denetler. Birincisi, ihale dokümanındaki katsayı dağılımının işin gerçek girdilerini yansıtıp yansıtmadığıdır. İkincisi, 2022’deki olağanüstü fiyat artışları için getirilen geçici rejimin nasıl uygulanacağıdır. İkinci katman, Anayasa Mahkemesinin iptal kararıyla birlikte bugün ayrı bir belirsizlik alanına dönüşmüştür.
Kanunî dayanak
Danıştay 13. Dairesinin 20.02.2025 tarihli kararında aktardığı üzere, Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar m.5’te katsayılar şöyle tanımlanmıştır: “a1: Haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılan işçiliklerin ağırlık oranını temsil eden … sabit bir katsayıyı, a2: Haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılmayan işçiliklerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı, b1: Akaryakıtın ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı, b2: Diğer katı veya sıvı yakıtların ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı, b3: Malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı, c: Makine ve ekipmanın amortismanına ilişkin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı … ifade eder.”
Aynı Esasların m.5/3’ünde, “Ağırlık oranlarına ilişkin sabit katsayıların, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde belirlenerek ihale dokümanında gösterilmesi ve her sabit katsayı için … hesaplamaya esas endeksin belirlenmesi zorunludur. Katsayıların belirlenmesinde öncelikle a2, b1, b2, b3 ve c katsayıları belirlendikten sonra bunların toplamı birden çıkarılarak bulunan sayı a1 katsayısı olarak alınır.” denilmektedir. Esasların m.7/1’inde ise “Bu Esaslara tabi hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı uygulanabilmesi için söz konusu işlerin ihalelerine ilişkin idari şartname ve sözleşmelerde bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir”; aynı maddenin (a) bendinde de “Sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımlarında tüm girdiler için fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunludur” kuralı yer almaktadır.
Anayasa Mahkemesi, 13.09.2023 tarihli ve E.2022/81, K.2023/153 sayılı kararıyla 4735 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesinin beşinci fıkrasındaki “Cumhurbaşkanı” ibaresini ve fıkranın kalan kısmını iptal etmiştir. Gerekçede, “genel çerçevesi kanunla belirlenmeden Cumhurbaşkanı’na tanınan düzenleme yetkisinin yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşmadığı” belirtilmiştir. Karar 29.11.2023’te Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 29.08.2024’te yürürlüğe girmiştir. Danıştay 13. Dairesi 02.10.2025 tarihli kararında, dokuz aylık sürenin dolmasına rağmen yeni bir yasal düzenleme yapılmadığını saptamıştır. Ayrıca Kamu İhale Genel Tebliği’nin hizmet alımlarında fiyat farkını düzenleyen 81. maddesi, 10.12.2024 tarih ve 32748 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeniden yazılmıştır. Bu nedenle ihale tarihinde hangi metnin yürürlükte olduğu ayrıca belirlenmelidir.
| Ölçüt | Artırımlı fiyat farkı | Ek fiyat farkı |
|---|---|---|
| Dayanak | Geçici m.6/1-a ve Esaslar m.2/1-a | Geçici m.6/1-b ve Esaslar m.2/1-b |
| Kapsanan dönem | 01.01.2022 – 31.12.2023 | 01.01.2022 – 31.03.2022 |
| Dokümanda fiyat farkı şartı | Hüküm olan ve olmayan sözleşmeler için ayrı hesap | Hüküm bulunup bulunmadığına bakılmaz |
| Yazılı başvuru | Kural olarak aranmaz | Zorunludur |
| Başvuru süresi | Yalnızca Esasların yürürlüğünden önceki hakedişler için 30 gün | Esasların yürürlüğünden itibaren 30 gün |
| Dokümanda hüküm varsa oran | B katsayısı 0,90 yerine 1,00 uygulanır | Endeks esaslı ayrı hesap yapılır |
| Dokümanda hüküm yoksa oran | 2022 için %25, 2023 için %15 | Temel endekse göre hesaplanır |
| Mal alımlarında | Hesaplanan fiyat farkı %10 artırılır | Endeks esaslı hesap |
| Süre uzatımı farkıyla ilişkisi | Ayrı hesaplanır, lehe olan ödenir | Aynı esas geçerlidir |
Fiyat farkı uyuşmazlıklarının çoğu tek bir soruda düğümlenir: bir girdi aslî unsur mu, talî unsur mu? İdarenin bu ayrımı yapmakta takdir yetkisi vardır; ancak bu yetki gerekçesiz kullanılamaz. Danıştay, akaryakıtın talî gider sayıldığı bir dosyada, “bu sonuca hangi veriler ve matematiksel hesaplamalarla ulaşıldığının açıkça ortaya konulamadığı”nı bozma sebebi yapmıştır. Buna karşılık aynı Daire, işin hacmine kıyasla gerçekten önemsiz kalan bir girdi için katsayı belirlenmemesini takdir yetkisi içinde görmüştür. Belirleyici olan, katsayının sıfır olup olmaması değil, sıfır olmasının somut verilerle açıklanıp açıklanmadığıdır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- İdarî şartnamenin fiyat farkı maddesi ile sözleşme tasarısının ilgili maddesini karşılaştırın; ikisi arasında çelişki varsa bunu ayrı bir iddia olarak ileri sürün.
- Sözleşme süresinin 365 takvim gününü aşıp aşmadığını hesaplayın; aşıyorsa tüm girdiler için fiyat farkı öngörülmesi zorunludur.
- Şartnamedeki a1, a2, b1, b2, b3 ve c katsayılarını listeleyin ve toplamlarının bire eşit olup olmadığını kontrol edin.
- Sıfır olarak belirlenen her katsayı için, o girdinin işte gerçekten kullanılıp kullanılmadığını teknik şartname üzerinden doğrulayın.
- Sıfırlanan girdinin yaklaşık maliyet içindeki payını hesaplayın; pay anlamlıysa aslî unsur olarak belirlenmesi gerektiğini ileri sürün.
- İdarenin talî gider tasnifini hangi verilere dayandırdığını sorun; gerekçe gösterilmemişse bunu bağımsız bir hukuka aykırılık sebebi yapın.
- Doküman düzenlemelerine itirazlarınızı ihale tarihinden önce, dokümana itiraz süresi içinde yapın; sözleşme aşamasında bu itirazlar dinlenmez.
- 2022 dönemine ilişkin bir sözleşmeniz varsa, artırımlı fiyat farkı ile ek fiyat farkını birbirinden ayırın; başvuru şartları farklıdır.
- Başvuru dilekçenizde hangi fiyat farkı türünü talep ettiğinizi açıkça yazın; belirsiz dilekçeler idarelerce dar yorumlanabilmektedir.
- Süre uzatımı almışsanız, süre uzatımına bağlı fiyat farkı ile artırımlı fiyat farkının ayrı ayrı hesaplanmasını ve lehinize olanın ödenmesini talep edin.
- İki tutarın toplanmasını istemeyin; Danıştay bunu mükerrer ödeme saymaktadır.
- Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yürürlüğe girdiği 29.08.2024 sonrasında tesis edilen işlemlerde, dayanak Esasların yasal temeli bulunup bulunmadığını ayrıca tartışın.
Danıştay 13. Daire, 02.10.2025 T., 2022/3976 E., 2025/2910 K.
Anayasa Mahkemesinin iptali sonrasında Geçici 6. madde Esaslarına dayanan Kurul kararı yasal dayanaktan yoksun kalmıştır. Çamaşır yıkama hizmeti yüklenicisine ödenen artırımlı fiyat farkının, bir Kamu İhale Kurulu düzenleyici kararına dayanılarak geri istenmesi üzerine açılan davada Daire, önce Anayasa Mahkemesinin 13.09.2023 tarihli ve E.2022/81, K.2023/153 sayılı kararını aktarmıştır. Ardından iptal kararlarının derdest davalara etkisini belirlemiştir: “Anayasa Mahkemesince bir kanunun tümünün ya da bunların belirli kısımlarının Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiş olduğu bilindiği halde, eldeki davaların Anayasa’ya aykırılığı saptanmış olan kurallara göre görüşülüp çözümlenmesinin Anayasa’nın üstünlüğü prensibine ve hukuk devleti ilkesine aykırı düşeceği için uygun görülemeyeceği” sonucuna varmıştır. Buradan hareketle, “anılan iptal kararının yürürlüğe girmesi için öngörülen dokuz aylık sürenin dolmuş olmasına rağmen kanun koyucu tarafından yeni bir yasal düzenlemenin de halen yapmadığı görüldüğünden, yasal dayanağı kalmayan … Esasların uygulanmasında ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermek amacıyla tesis edilen Kurul kararının” hukuka uygun olmadığı belirlenmiştir. Daire ayrıca bu iptalin davacıya doğrudan fiyat farkı ödeneceği anlamına gelmediğini de vurgulamıştır. Kurul kararının ilgili kısmının İPTALİNE, oy birliğiyle karar verilmiştir.
Danıştay 13. Daire, 20.02.2025 T., 2024/3596 E., 2025/864 K.
Bir girdinin talî sayılması gerekçelendirilmelidir. Taşımalı yemek hizmeti ihalesinde akaryakıt katsayısı (b1) sıfır olarak belirlenmiş, Kamu İhale Kurulu bunu akaryakıtın talî gider olarak b3 kapsamında değerlendirilebileceği gerekçesiyle hukuka uygun bulmuştu. Daire, mevzuatın kurduğu düzeni özetlemiştir: “idarelerin gider kalemlerini asli giderler ve tali olarak ayıracağı, asli giderler için ayrı katsayıların belirleneceği, tali giderlerin ise (b3) katsayısına dahil edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.” Ardından denetimin eksik kaldığını saptamıştır: “davalı idarenin davaya konu kararında, akaryakıt giderlerinin tali gider mahiyetinde olduğunun ne şekilde hesaplandığı, hangi veriler ve matematiksel hesaplamalarla bu sonuca ulaşıldığının açıkça ortaya koyulamadığı görülmektedir.” İdare Mahkemesi kararının belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Danıştay 13. Daire, 14.09.2023 T., 2023/2461 E., 2023/3547 K.
Aslî unsur niteliğinde olmayan bir girdi için katsayının sıfır belirlenmesi idarenin takdir yetkisi kapsamındadır. Araç kiralama hizmeti ihalesinde b3 katsayısının sıfır olarak belirlenmesine karşı açılan davada, ilk derece mahkemesi katsayı belirleme kurallarını aktardıktan sonra, işin niteliği bakımından şoför işçiliği ile makine ve ekipman amortismanı için katsayı belirlendiğini saptamış ve “dava konusu iş olan ‘muhtelif binek taşıt, kamyonet ve minibüs kiralanması hizmeti’ bakımından ana unsur niteliğinde olmayan malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranını temsil eden katsayının (b3) ‘sıfır (0)’ olarak belirlenmesinin ihaleyi yapan idarenin katsayı dağılımını belirlemedeki takdir yetkisi kapsamında olduğu” sonucuna varmıştır. Davacı, bakım, onarım, servis ve fennî muayene giderlerinin bu katsayı içinde yer alması gerektiğini ileri sürmüştü. İdare Mahkemesi kararının ONANMASINA, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 10.10.2024 T., 2024/1272 E., 2024/2296 K.
Süre uzatımına bağlı fiyat farkı ile artırımlı fiyat farkı ayrı ayrı hesaplanır; yüklenicinin lehine olan ödenir. Sözleşmesinde fiyat farkı öngörülmeyen bir işte, idareden kaynaklanan sebeplerle süre uzatımı verilmesi hâlinde hangi hesabın yapılacağına dair Kamu İhale Kurulu düzenleyici kararına karşı açılan davada, Danıştay 13. Dairesi davayı reddetmişti. Daire kararında, süre uzatımına bağlı fiyat farkının amacının “yükleniciden kaynaklanmayan sebeplerle işin süresinin uzamasına bağlı olarak ortaya çıkan maliyet artışlarının karşılanması” olduğu, ancak bu hesabın yapılabilmesi için öncelikle yükleniciye başka bir fiyat farkı ödenmemiş olması gerektiği belirtilmiş; Kurul kararıyla iki hesabın ayrı ayrı yapılıp “yüklenicinin lehine olan fiyat farkı tutarının ödenmesine” karar verilmesinin, “fiyat farkı ödenmesi gereken süre için iki farklı hesaplama yöntemi kullanılarak bulunan tutarların toplamının yükleniciye ödenmesinin mükerrer ödemeye yol açacağı” gerekçesiyle hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştı. Kurul, bu Daire kararını incelemiş ve temyiz iddialarını yerinde görmemiştir. Danıştay Onüçüncü Dairesi kararının ONANMASINA, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Birinci halka, fiyat farkının koşulludur. Hiçbir sözleşmede fiyat farkı kendiliğinden doğmaz; idarî şartname ve sözleşmede bu esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir. Bunun tek istisnası, süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımlarıdır: bu işlerde tüm girdiler için fiyat farkı öngörülmesi zorunlu kılınmıştır. Dolayısıyla dosyanın ilk sorusu, sözleşme süresinin bu eşiği aşıp aşmadığıdır.
İkinci halka, katsayı mimarisidir. Hesap, işin girdilerinin ağırlık oranlarını temsil eden altı katsayı üzerinden yürür ve bunların toplamı bire eşit olmalıdır. Kurala göre önce a2, b1, b2, b3 ve c belirlenir; a1 ise bunların toplamının birden çıkarılmasıyla bulunur. Bu sıra teknik bir ayrıntı değildir: bir girdinin katsayısının sıfırlanması, o payın otomatik olarak işçilik katsayısına aktarılması anlamına gelir ve fiyat farkının hangi endekse bağlanacağını kökten değiştirir.
Üçüncü halka, aslî ve talî unsur ayrımıdır. Mevzuat idareye, işin niteliğine ve girdilerin yaklaşık maliyet içindeki ağırlığına göre aslî unsurları belirleme yetkisi tanır; aslî sayılmayan girdiler b3 kapsamında kabul edilir. 14.09.2023 tarihli karar bu yetkinin gerçekliğini teyit eder: araç kiralama hizmetinde malzeme kaleminin sıfırlanması takdir yetkisi içinde görülmüştür.
Dördüncü halka, bu takdirin sınırıdır ve 20.02.2025 tarihli kararın katkısı buradadır. Takdir yetkisi, gerekçesizlik hakkı değildir. Akaryakıtın talî gider sayıldığı bir yemek taşıma işinde Daire, bu sonuca hangi veriler ve matematiksel hesaplamalarla ulaşıldığının ortaya konulamamasını hukuka aykırılık saymıştır. İki karar birlikte okunduğunda ölçüt netleşir: sıfır katsayı kendiliğinden sakat değildir, gerekçesiz sıfır katsayı sakattır.
Beşinci halka, 2022 yılına özgü geçici rejimdir. 4735 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi iki ayrı imkân getirmiştir. Artırımlı fiyat farkı 01.01.2022 – 31.12.2023 dönemine ilişkindir ve kural olarak yazılı başvuru gerektirmez; yalnızca Esasların yürürlüğünden önce düzenlenmiş hakedişler için otuz günlük başvuru şartı vardır. Ek fiyat farkı ise 01.01.2022 – 31.03.2022 dönemine ilişkindir ve her hâlde otuz gün içinde yazılı başvuru şarttır. Bu iki kavramın karıştırılması, uygulamada ciddi hak kayıplarına yol açmıştır.
Altıncı halka, başvuru dilekçesinin lafzıdır. 02.10.2025 tarihli kararın konu edindiği olayda yüklenici, dilekçesinde Geçici 6. maddenin tamamına yer vermiş; idare ise dilekçede “artırımlı” ibaresi geçmediği gerekçesiyle ödenen tutarı geri istemiştir. Kamu İhale Kurulu bu tereddüdü, talep türünün açıkça belirtilmediği hâllerde her iki farkın ayrı ayrı hesaplanması yönünde çözmüştür. Yine de en güvenli yol, başvuru dilekçesinde talep edilen fiyat farkı türünü adıyla yazmaktır.
Yedinci halka, süre uzatımıyla ilişkidir. İdari Dava Daireleri Kurulunun onadığı yaklaşıma göre, süre uzatımına bağlı fiyat farkı ile artırımlı fiyat farkı ayrı ayrı hesaplanır ve yüklenicinin lehine olan tutar ödenir. İkisinin toplanması mükerrer ödeme sayılmaktadır. Bu, yüklenici bakımından hem bir güvence hem bir sınırdır: daha yüksek olan hesap korunur, ama iki hesap birleştirilemez.
Sekizinci halka, bugünkü hukukî belirsizliktir ve mutlaka gözetilmelidir. Anayasa Mahkemesi, Geçici 6. maddenin beşinci fıkrasını yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı bularak iptal etmiş; iptal 29.08.2024’te yürürlüğe girmiştir. Kanun koyucu yeni bir düzenleme yapmadığı için, Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe konulan Esasların yasal dayanağı kalmamıştır. Danıştay 13. Dairesi 02.10.2025 tarihli kararında bu Esaslara dayanan Kurul düzenlemesini iptal etmiştir. Bununla birlikte Daire, bu iptalin yükleniciye doğrudan fiyat farkı ödeneceği anlamına gelmediğini de açıkça belirtmiştir; yani ortaya çıkan sonuç bir alacak değil, bir boşluktur. Konuyla bağlantılı olarak sözleşmenin feshi, aşırı düşük teklif açıklaması ve itirazen şikâyet başvurusu yazılarımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Şartnamede fiyat farkı hükmü olmadan fark talep etmek | Talep dayanaksız kalır | İhale aşamasında dokümanda hüküm bulunmasını sağlamak ya da itiraz etmek |
| 365 günü aşan hizmet alımında katsayı eksikliğine itiraz etmemek | Zorunlu düzenleme yapılmamış olarak kalır | Süreyi hesaplayıp tüm girdiler için fiyat farkı öngörülmesini istemek |
| Katsayı toplamının bire eşit olup olmadığını kontrol etmemek | Hesaplama baştan hatalı kurulur | Altı katsayıyı toplayıp birden farklıysa itiraz etmek |
| Sıfır katsayıyı otomatik olarak hukuka aykırı saymak | Takdir yetkisi karşısında iddia karşılıksız kalır | Girdinin yaklaşık maliyet içindeki payını sayısal olarak göstermek |
| Talî gider tasnifinin gerekçesini sorgulamamak | En verimli iptal sebebi kullanılmamış olur | Hangi veri ve hesapla bu sonuca varıldığının açıklanmasını istemek |
| Doküman itirazını sözleşme aşamasına bırakmak | Süresinde yapılmadığı için başvuru incelenmez | Dokümana itirazı ihale tarihinden önceki sürede yapmak |
| Artırımlı ve ek fiyat farkını aynı şey saymak | Başvuru şartları karıştırılır, hak kaybı doğar | Dönemi ve başvuru şartını her biri için ayrı belirlemek |
| Başvuru dilekçesinde talep türünü yazmamak | İdare dilekçeyi dar yorumlayabilir | Hangi fiyat farkının istendiğini adıyla ve açıkça yazmak |
| Süre uzatımı farkı ile artırımlı farkın toplanmasını istemek | Mükerrer ödeme sayıldığı için talep reddedilir | İki hesabın ayrı yapılmasını ve lehe olanın ödenmesini istemek |
Fiyat farkı her ihalede hesaplanır mı?
Hayır. Fiyat farkı uygulanabilmesi için idarî şartname ve sözleşmede bu esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir. Buna karşılık sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımlarında, tüm girdiler için fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunlu kılınmıştır.
Fiyat farkı katsayıları neyi ifade eder?
Hizmet alımlarında a1 haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılan işçiliklerin, a2 tamamı idarede kullanılmayan işçiliklerin, b1 akaryakıtın, b2 diğer katı veya sıvı yakıtların, b3 malzeme veya diğer hizmetlerin, c ise makine ve ekipman amortismanının ağırlık oranını temsil eder. Bu katsayıların toplamı bire eşit olmalıdır.
Katsayılar hangi sırayla belirlenir?
Esaslara göre önce a2, b1, b2, b3 ve c katsayıları belirlenir; sonra bunların toplamı birden çıkarılarak bulunan sayı a1 katsayısı olarak alınır. Bu sıra, bir girdinin sıfırlanmasının doğrudan işçilik katsayısını büyütmesi sonucunu doğurur.
Bir katsayının sıfır belirlenmesi hukuka aykırı mıdır?
Kendiliğinden değildir. Danıştay 13. Dairesi 14.09.2023 tarihli kararında, araç kiralama hizmetinde ana unsur niteliğinde olmayan b3 katsayısının sıfır belirlenmesini idarenin takdir yetkisi kapsamında görmüştür. Ancak 20.02.2025 tarihli kararda, bir girdinin talî sayılmasının hangi veri ve hesaplamalarla ortaya konulduğunun açıklanmaması hukuka aykırılık sayılmıştır.
Aslî ve talî unsur ayrımını kim yapar?
İhaleyi yapan idare yapar. Kamu İhale Genel Tebliği, işin niteliği, girdilerin yaklaşık maliyet içindeki ağırlık oranı ve işlevi gibi hususlar dikkate alınarak aslî unsurların belirlenmesini öngörür. Aslî unsur olarak belirlenmeyen girdilerin b3 katsayısı kapsamında olduğu kabul edilir.
Artırımlı fiyat farkı nedir?
4735 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sözleşmeler için hesaplanan fiyat farkıdır. İlgili Esaslara göre 01.01.2022 ile 31.12.2023 tarihleri arasında gerçekleştirilen kısımları kapsar. Dokümanda fiyat farkı hükmü bulunanlarda hesaplanan tutar artırılır, bulunmayanlarda ise ayrıca fiyat farkı hesaplanır.
Ek fiyat farkı ondan nasıl ayrılır?
Ek fiyat farkı, Geçici 6. maddenin (b) bendi kapsamındaki sözleşmeler için hesaplanır ve yalnızca 01.01.2022 ile 31.03.2022 arasındaki dönemi kapsar. Dokümanda fiyat farkı hükmü bulunup bulunmadığına bakılmaksızın uygulanır ve hesaplanabilmesi için yüklenicinin yazılı başvurusu şarttır.
Artırımlı fiyat farkı için başvuru şart mı?
Kural olarak değildir. Esaslara göre artırımlı fiyat farkı hesaplanabilmesi için yüklenicinin yazılı başvuruda bulunma şartı aranmaz; ancak Esasların yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenen hakedişlere ilişkin olarak otuz gün içinde yazılı başvuru gerekmektedir.
Başvuru dilekçesinde tür belirtmezsem ne olur?
Kamu İhale Kurulu, talep edilen fiyat farkı türünün açıkça belirtilmediği hâllerde, Esaslardaki şartların sağlanması kaydıyla ek fiyat farkının ve varsa artırımlı fiyat farkının ayrı ayrı hesaplanması gerektiği yönünde karar almıştır. Yine de belirsiz dilekçeler uygulamada uyuşmazlık doğurduğundan, talebin adıyla yazılması güvenlidir.
Süre uzatımı aldım, hem o farkı hem artırımlı farkı alabilir miyim?
Hayır, ikisi toplanmaz. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun onadığı yaklaşıma göre, idarece hem artırımlı fiyat farkı hem de süre uzatımına bağlı fiyat farkı ayrı ayrı hesaplanır ve bu iki tutardan yüklenicinin lehine olanı ödenir. İki tutarın toplanması mükerrer ödeme sayılmaktadır.
Anayasa Mahkemesinin iptali fiyat farkı hakkımı ortadan kaldırır mı?
Doğrudan kaldırmaz ama dayanağı tartışmalı hâle getirir. Anayasa Mahkemesi 13.09.2023 tarihli kararıyla Geçici 6. maddenin beşinci fıkrasını iptal etmiş, iptal 29.08.2024’te yürürlüğe girmiştir. Kanun koyucu yeni düzenleme yapmadığından, bu fıkraya dayanılarak çıkarılan Esasların yasal dayanağı kalmamıştır.
İptal kararı devam eden davalarda uygulanır mı?
Danıştay 13. Dairesi 02.10.2025 tarihli kararında, Anayasa’ya aykırılığı saptanmış kurallara göre derdest davaların çözümlenmesinin Anayasa’nın üstünlüğü prensibine ve hukuk devleti ilkesine aykırı düşeceğini belirterek iptal kararını uygulamıştır. Bu yaklaşım, iptal kararlarının geriye yürümezliği ilkesinin mutlak olmadığı yönündeki yerleşik içtihada dayanmaktadır.
İptal kararı bana otomatik ödeme yapılacağı anlamına gelir mi?
Hayır. Daire, kararında bu noktayı ayrıca vurgulamış ve düzenleyici işleme yönelik iptal kararının davacıya doğrudan artırımlı fiyat farkı ödeneceği veya ödenmeyeceği anlamına gelmeyeceğini belirtmiştir. İptal, ödeme yükümlülüğü değil bir dayanak boşluğu doğurur.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili maddesi değişti mi?
Evet. Hizmet alımlarında fiyat farkını düzenleyen 81. madde, 10.12.2024 tarih ve 32748 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeniden yazılmıştır. Yeni metinde aslî ve talî unsurların birlikte belirlenebileceği ve talî unsurlara ilişkin ağırlık oranının belirlenmediği durumlarda bunların aslî unsurlara dâhil sayılacağı düzenlenmiştir. Bu nedenle ihale tarihindeki metin esas alınmalıdır.
Fiyat farkı uyuşmazlığında dava süresi nedir?
İhale dokümanına yönelik uyuşmazlıklar, itirazen şikâyet yolu tüketildikten sonra idarî yargıda görülür ve 2577 sayılı Kanun’un 20/A maddesindeki ivedi yargılama usulüne tâbidir. Bu usulde verilen kararlara karşı karar düzeltme yolu kapalıdır; bu nedenle bütün iddiaların temyiz aşamasında ileri sürülmesi gerekir.
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.4 — sözleşmede değişiklik yasağı
- 4735 sayılı Kanun m.8 — fiyat farkı verilebilmesi ve esasların belirlenmesi
- 4735 sayılı Kanun Geçici m.6 — ek fiyat farkı, artırımlı fiyat farkı ve sözleşmelerin feshi
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.5 — temel ilkeler
- Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar m.5 — fiyat farkı hesabı ve katsayılar
- Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar m.7 — uygulama esasları ve 365 gün kuralı
- Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar m.8 — fiyat farkı öngörülmeyen işler
- Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar m.9 — fiyat farkı öngörülmeyen işler
- Mal Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar m.7 — fiyat farkı öngörülmeyen işler
- Geçici 6. Maddenin Uygulanmasına İlişkin Esaslar m.7 ve m.11 — artırımlı ve ek fiyat farkı başvuruları
- Kamu İhale Genel Tebliği m.81 — hizmet alımlarında fiyat farkı
- Anayasa Mahkemesinin 13.09.2023 tarihli E.2022/81, K.2023/153 sayılı kararı
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: kamu ihale sözleşmesinin feshi, aşırı düşük teklif açıklaması, kamu ihalesine itiraz ve KİK başvurusu, kamu ihalelerinden yasaklama ve idarî yargıda ivedi yargılama usulü.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukukî görüş niteliği taşımaz. Fiyat farkı uyuşmazlıkları, ihale dokümanındaki katsayı dağılımına, işin türüne ve ihale tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre farklı sonuçlar doğurur. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.