Kamu İhalelerinden Yasaklama Kararı Nasıl Verilir? Şartları ve İptal Davası (4734 m.58)
- Yasaklama, 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesindeki yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilenlere uygulanan bir idari yaptırımdır.
- Süre, fiil veya davranışın özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadardır.
- Üzerine ihale yapıldığı hâlde mücbir sebep dışında sözleşme yapmayanlar için süre altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadardır.
- Yasaklama, istisna kapsamındakiler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerini kapsar.
- Kararı, ihaleyi yapan veya ilgili ya da bağlı bulunulan bakanlık verir; belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlarda ise ilgili Bakanlık yetkilidir.
- Karar, fiilin tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir ve en geç on beş gün içinde Resmî Gazete’ye gönderilir.
- Yasaklama Resmî Gazete’de yayımı tarihinde yürürlüğe girer; Danıştay 13. Dairesi ayrıca tebliğ zorunluluğu bulunmadığını kabul etmiştir.
- Yasaklama, tüzel kişi şahıs şirketi ise ortakların tamamına, sermaye şirketi ise sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklara sirayet eder.
- Yasaklı bir kişinin ortak olduğu şahıs şirketi ile yarısından fazlasına sahip olduğu sermaye şirketi de aynı şekilde yasaklanır.
- Danıştay, şirketi temsile yetkili kişinin ortaklık oranına bakılmaksızın katılım yasağı kapsamında olduğunu kabul etmiştir.
- Yasaklı müdürün, yasaklı olmayan bir vekile yetki vererek şirket adına teklif verdirmesi de hukuken mümkün değildir.
- Yasaklıya rağmen ihaleye katılan istekli ihale dışı bırakılır ve geçici teminatı gelir kaydedilir.
- İstisna kapsamındaki (m. 3) ihalelerde de ceza ve yasaklama hükümleri uygulanır; sözleşme aşamasındaki fiiller için ilgili özel düzenleme ve 4735 sayılı Kanun devreye girer.
- Yasaklama işlemi bireysel bir idari işlemdir ve iptal davasına konu edilebilir.
Kısa cevap: Yasaklama, 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesindeki yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilenlere uygulanan bir idari yaptırımdır; süre, fiil veya davranışın özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadardır. Yasaklama bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerini kapsar ve karar, fiilin tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir.
Kamu ihalelerinden yasaklama, birçok şirket için doğrudan varlık meselesidir: bir yıllık bir yasaklama, cirosunun tamamını kamu işlerinden elde eden bir firmayı kapanma noktasına getirebilir. Buna karşılık kararın kapsamı çoğu zaman yanlış anlaşılır; yasağın ortaklara ve temsilcilere nasıl sirayet ettiği ve ne zaman yürürlüğe girdiği ayrı ayrı tartışma konusudur.
Aşağıda yasaklamanın şartlarını, süresini, yetkili makamı, sirayet kurallarını, temsilci sorununu ve istisna kapsamındaki ihalelerdeki durumu Danıştay 13. Dairesi kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
4734 sayılı Kanun m. 11 – İhaleye katılamayacak olanlar (ilgili kısımlar): “Aşağıda sayılanlar doğrudan veya dolaylı veya alt yüklenici olarak, kendileri veya başkaları adına hiçbir şekilde ihalelere katılamazlar: a) Bu Kanun ve diğer kanunlardaki hükümler gereğince geçici veya sürekli olarak idarelerce veya mahkeme kararıyla kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan veya örgütlü suçlardan veyahut kendi ülkesinde ya da yabancı bir ülkede kamu görevlilerine rüşvet verme suçundan dolayı hükümlü bulunanlar. b) İlgili mercilerce hileli iflas ettiğine karar verilenler… Bu yasaklara rağmen ihaleye katılan istekliler ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir. Ayrıca, bu durumun tekliflerin değerlendirmesi aşamasında tespit edilememesi nedeniyle bunlardan biri üzerine ihale yapılmışsa, teminatı gelir kaydedilerek ihale iptal edilir.”
4734 sayılı Kanun m. 58 – İhalelere katılmaktan yasaklama: “17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, 2 nci ve 3 üncü maddeler ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Katılma yasakları, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı; belediyeler ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilir. Haklarında yasaklama kararı verilen tüzel kişilerin şahıs şirketi olması halinde şirket ortaklarının tamamı hakkında, sermaye şirketi olması halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında birinci fıkra hükmüne göre yasaklama kararı verilir… Yasaklama kararları, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırkbeş gün içinde verilir. Verilen bu karar Resmi Gazetede yayımlanmak üzere en geç onbeş gün içinde gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Bu kararlar Kamu İhale Kurumunca izlenerek, kamu ihalelerine katılmaktan yasaklı olanlara ilişkin siciller tutulur.”
Yasaklamanın unsurları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sebep | m. 17’deki yasak fiil veya davranışların tespiti | 4734 m. 58/1 |
| Süre (yasak fiil) | Bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar | 4734 m. 58/1 |
| Süre (sözleşme yapmama) | Altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar | 4734 m. 58/1 |
| Kapsam | İstisna edilenler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihaleleri | 4734 m. 58/1 |
| Yetkili makam | İhaleyi yapan veya ilgili ya da bağlı bulunulan bakanlık | 4734 m. 58/1 |
| Karar süresi | Tespit tarihini izleyen en geç kırk beş gün | 4734 m. 58/4 |
| Yürürlük | Resmî Gazete’de yayımı tarihi | 4734 m. 58/4 |
| Şahıs şirketine sirayet | Ortakların tamamı | 4734 m. 58/2 |
| Sermaye şirketine sirayet | Sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar | 4734 m. 58/2 |
| Yasağa rağmen katılma | İhale dışı bırakma ve geçici teminatın gelir kaydı | 4734 m. 11/4 |
Kritik nokta: Yasaklama kararının ne zaman hüküm doğurduğu, uygulamada en pahalı yanlış anlamadır. Danıştay 13. Dairesinin 20.10.2022 tarihli kararında çoğunluk, m. 58 uyarınca kararın Resmî Gazete’de yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğini ve yürürlüğe girebilmesi için ilgililere ayrıca tebliğ edilmesi zorunluluğu bulunmadığını kabul etmiştir. O dosyada yasaklama 13 Mart’ta yayımlanmış, istekli 14 Mart’ta teklif vermiş ve teklifi değerlendirme dışı bırakılarak geçici teminatı irat kaydedilmiştir. Aynı kararda azınlıkta kalan görüş ise Kamu İhale Kurumu sicilinin esas alınması gerektiğini savunmuştur; ancak bu görüş karşı oydur ve Kurulun kabulü değildir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Her ihaleden önce sicili sorgulayın. Resmî Gazete yayımı yürürlük için yeterli olduğundan, teklif vermeden önce yasaklılık teyidi yapılmalıdır.
- Sorgulamayı zincir hâlinde yapın. İsteklinin yanı sıra ortaklar, sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar ve teklifi imzalayan yetkili, vekil ve temsilciler de sorgulanmalıdır.
- Temsil yetkisini gözden geçirin. Yasaklı bir müdürün vekil tayin ederek şirket adına teklif verdirmesi hukuken mümkün değildir.
- Sözleşmeyi imzalayacak kişiyi kontrol edin. İhale sözleşmesini tüzel kişiliği temsilen imzalayacak kişinin de yasaklı olmaması gerekir.
- Yetki unsurunu denetleyin. Yasaklama kararının kanunun gösterdiği bakanlık ya da makam tarafından verilip verilmediği incelenmelidir.
- Kırk beş günlük süreyi kontrol edin. Karar, fiilin tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilmelidir.
- Yasaklama olurunun kapsamını okuyun. Olurda hangi kişi ve şirketler hakkında yasaklama istendiği açıkça yazılmalıdır.
- Süreyi orantılılık yönünden tartışın. Kanun bir alt ve bir üst sınır öngörür; sürenin fiilin özelliğine göre belirlenmesi gerekir.
- İstisna kapsamındaki ihaleyi ayrı değerlendirin. m. 3 kapsamındaki alımlarda da ceza ve yasaklama hükümleri uygulanır; ancak sözleşme aşamasındaki fiillerde ilgili kurumun özel düzenlemesi ve 4735 sayılı Kanun devreye girebilir.
- İptal davası için süreyi kaçırmayın. Yasaklama bireysel bir idari işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu edilir.
- Geçici teminatın gelir kaydına ayrıca itiraz edin. Teminatın gelir kaydı, yasaklamadan bağımsız sonuçlar doğuran ayrı bir işlemdir.
- Dayanak yasaklamanın akıbetini izleyin. Sirayet yoluyla verilen yasaklamalarda, dayanak yasaklamanın iptali sonucu doğrudan etkiler.
Danıştay 13. Daire, E. 2021/1091, K. 2021/2440, 23.06.2021
Temsile yetkili kişinin yasaklılığı, ortaklık oranına bakılmaksızın şirkete sirayet eder. Şirket, teklif mektubunu imzalayan kişiyi vekil tayin eden şirket müdürünün yasaklı olduğu gerekçesiyle bir yıl süreyle yasaklanmış; idare mahkemesi, vekilin şirket adına hareket ettiği ve yasaklama kurallarının kıyasla genişletilemeyeceği gerekçesiyle işlemi iptal etmişti. Daire karar düzeltme üzerine uyuşmazlığı yeniden inceleyerek gerekçeyi değiştirmiştir: “hakkında yasaklama kararı bulunmayan bir şirketin temsile yetkili müdürü ihale tarihinde yasaklı ise; yasaklı olan müdür veya müdürün şirket adına ihaleye katılma konusunda yetkilendirdiği hakkında yasaklama kararı bulunmayan vekil aracılığıyla şirketin ihalelere teklif vermesi hukuken mümkün değildir… Zira, şirketi temsile yetkili olan kişinin şirkette hâkim etkisi olmakta, bu nedenle katılım yasağının şirkette ortaklık oranının olup olmadığına bakılmaksızın bu kişileri de kapsaması gerekmektedir.” Daire ayrıca ihale sözleşmesini tüzel kişiliği temsilen imzalayacak kişilerin de yasaklı olmaması gerektiğini belirtmiştir. Buna karşılık somut olayda müdürün kendi yasaklama işlemi daha önce iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiş olduğundan sonuç değişmemiştir. Sonuç olarak iptal kararı bu gerekçeyle ONANMIŞ; karar 23.06.2021 tarihinde esasta oybirliğiyle, gerekçede oyçokluğuyla verilmiştir.
Danıştay 13. Daire, E. 2022/2543, K. 2022/3769, 20.10.2022
Yasaklama Resmî Gazete’de yayımı tarihinde yürürlüğe girer; ayrıca tebliğ gerekmez. İş ortaklığı hakkındaki bir yıllık yasaklama 13.03.2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış; ortaklık 14.03.2021 tarihinde teklif vermiş ve 15.03.2021 tarihli ihalede teklifi değerlendirme dışı bırakılarak geçici teminatı irat kaydedilmiştir. İdare mahkemesi, yasaklamanın bireysel işlem olduğunu ve tebliğ edilmediğini gerekçe göstererek Kurul kararını iptal etmişti. Daire çoğunluğu bu yaklaşımı benimsememiştir: “58. maddesinde ise, yasaklama kararlarının Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere en geç on beş gün içinde gönderileceği ve yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği kurala bağlandığından ihaleden yasaklama kararlarının yürürlüğe girdiği tarihin Resmî Gazete’de yayımlandığı tarih olduğu ve yürürlüğe girebilmesi için ilgililere ayrıca tebliğ edilmesi zorunluluğu bulunmadığı açıktır.” Buna göre yasaklama yürürlüğe girdikten sonra teklif verilmesi m. 11/1-a’ya aykırı bulunmuştur. Sonuç olarak temyiz istemi kabul edilerek İdare Mahkemesi kararı BOZULMUŞ ve DAVANIN REDDİNE 20.10.2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verilmiştir. Karşı oyda, Kamu İhale Kurumunca tutulan yasaklılık siciline kayıt esas alınmalıdır görüşü savunulmuştur; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.
Danıştay 13. Daire, E. 2023/2075, K. 2023/6468, 28.12.2023
Yasaklı kişinin imzaladığı teklif, şirketin de yasaklanmasını gerektirir; olurdaki yazım eksikliği sonucu değiştirmez. Pazarlık usulüyle yapılan bir alım ihalesinde, teklif mektubunu imzalayan şirket müdürünün ihale tarihi itibarıyla yasaklı olduğu tespit edilmiş ve şirket bir yıl süreyle yasaklanmıştır. İdare mahkemesi, bakanlık olurunda şirketin adının yasaklananlar arasında açıkça sayılmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmiş; bölge idare mahkemesi istinafı reddetmiştir. Daire, yönetim kurulu kararı ile Resmî Gazete’de yayımlanan işlemi birlikte değerlendirerek “yasaklama olurundaki yazım hatası (eksikliği) nedeniyle davacının yasaklanması talebinde bulunulmadığı kanısının oluştuğu, aktarılan mevzuat kuralları uyarınca davacı şirketin yasaklanmayıp sadece şirket temsilcisi ve sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortağının yasaklanmasının beklenilemeyeceği” sonucuna varmıştır. Esas bakımından ise: “Bir şirketin, yasaklı bir gerçek kişi tarafından birim fiyat teklif mektubu imzalanmak suretiyle ihalelere teklif vermesi hukuken mümkün bulunmadığından ve bu şekilde ihaleye katılan istekliler hakkında yasaklama kararı verilmesi gerektiğinden… davacının ihalelere katılmaktan yasaklanmasına dair kararda hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” Sonuç olarak Bölge İdare Mahkemesi kararı 28.12.2023 tarihinde oybirliğiyle BOZULMUŞTUR.
Danıştay 13. Daire, E. 2025/32, K. 2025/1023, 04.03.2025
İstisna kapsamındaki ihalelerde sözleşme aşamasına ilişkin yasaklama, kurumun özel düzenlemesine göre verilebilir. 4734 sayılı Kanun’un 3/g bendi kapsamında istisna olarak yapılan bir hizmet alımında yüklenici yükümlülüklerini yerine getirmemiş; sözleşme feshedilerek yüklenici, ilgili kuruluşun ihalelerinden bir yıl süreyle yasaklanmıştır. İdare mahkemesi, yasaklamanın bakan onayıyla ve Resmî Gazete’de yayımlanarak verilmesi gerektiğini, kurumun yönetmelik hükmünün kanuna aykırı olduğunu belirterek işlemi iptal etmiş; istinaf reddedilmiştir. Daire, 4734 sayılı Kanun’un Geçici 4. maddesinden hareketle kurduğu sistemi açıklamıştır: “4734 sayılı Kanun’da belirtilen istisna kapsamındaki ihaleler sonucunda düzenlenen sözleşme konusu işin yürütümü sırasında yasak olan fiil veya davranışların işlenmesi halinde, 4734 sayılı Kanun’un Geçici 4. maddesine dayanılarak ilgili kurumlar tarafından yürürlüğe konulan düzenlemelerde yer alan atıf nedeniyle 4735 sayılı Kanun’un ceza ve yasaklama hükümleri uygulanmak suretiyle 4735 sayılı Kanun’a göre ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilebilecektir.” Somut olayda yasaklamanın sebep unsurunun ihale aşamasına ilişkin olmadığı, dolayısıyla 4734 sayılı Kanun’un yasaklama hükümlerinin uygulanma imkânı bulunmadığı ve isnat edilen fiilin sübut bulup bulmadığının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak Bölge İdare Mahkemesi kararı 04.03.2025 tarihinde oybirliğiyle BOZULMUŞTUR.
Bu dört karar birlikte okunduğunda, yasaklama kurumunun üç ayrı eksende işlediği görülüyor: ne zaman hüküm doğurduğu, kimi kapsadığı ve hangi kanuna göre verildiği.
Birinci halka sebeptir. Yasaklama, kendiliğinden değil, 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışlardan birinin tespiti üzerine verilir. Bu fiillerden biri de m. 17/1-e’de yer alan “11’inci maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği hâlde ihaleye katılmak”tır. Yani yasaklı olmak, tek başına yeni bir yasaklamanın sebebi değildir; sebep, yasaklı iken ihaleye katılmaktır. Bu döngü, kararların çoğunun neden aynı olgu üzerinde döndüğünü açıklar.
İkinci halka yürürlük anıdır ve pratikte en çok kayıp verilen noktadır. m. 58/4, kararın Resmî Gazete’de yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğini söyler. 13. Dairenin 20.10.2022 tarihli kararında çoğunluk bunu katı biçimde uygulamış ve ayrıca tebliğ zorunluluğu bulunmadığını belirtmiştir. Sonuç serttir: yayımın ertesi günü verilen teklif geçersizdir ve geçici teminat irat kaydedilir. Aynı kararda azınlıkta kalan görüş, Kamu İhale Kurumunca tutulan sicile kayıt anının esas alınmasını, basiretli tacirin ihaleden önce sicili kontrol etmesinin beklenebileceğini savunmuştur. Bu görüş karşı oyda kalmıştır ve bugünkü uygulamayı yansıtmaz; ancak pratikte verdiği ders çoğunluk görüşüyle aynı yöne çıkar: her teklif öncesi sicil sorgulaması yapılmalıdır.
Üçüncü halka sirayettir ve kanunda ortaklık yapısına göre kurulmuştur. Yasaklanan tüzel kişi şahıs şirketiyse ortakların tamamı, sermaye şirketiyse sermayenin yarısından fazlasına sahip gerçek veya tüzel kişi ortaklar da yasaklanır. Tersi de geçerlidir: yasaklanan bir kişi bir şahıs şirketinde ortaksa o şirket, bir sermaye şirketinde yarısından fazla paya sahipse o şirket de yasaklanır. Bu, yasaklının şirket kurarak yasağı aşmasını engellemeye yönelik bir zincirdir.
Dördüncü halka bu zincirin dışında kalan temsilci sorunudur ve içtihatla doldurulmuştur. Kanun metni ortaklık oranından söz eder; oysa bir şirketi ortak olmadan da yönetmek mümkündür. 13. Dairenin 23.06.2021 tarihli kararı bu boşluğu kapatır: şirketi temsile yetkili kişinin şirkette hâkim etkisi bulunduğundan, katılım yasağı ortaklık oranına bakılmaksızın bu kişileri de kapsamalıdır. Karar bunu iki yönde uygular: yasaklı müdür kendi imzasıyla teklif veremez ve yasaklı olmayan bir vekile yetki vererek dolaylı yoldan da veremez.
Beşinci halka, bu ilkenin sonucunun ne olacağıdır. 13. Dairenin 28.12.2023 tarihli kararı, yasaklı bir gerçek kişinin teklif mektubunu imzaladığı hâlde şirketin ihaleye katılmasının hukuken mümkün olmadığını ve bu şekilde katılan istekli hakkında yasaklama kararı verilmesi gerektiğini açıkça söyler. Aynı kararda idari işlemin yorumuna ilişkin pratik bir sonuç da vardır: bakan olurundaki yazım eksikliği, yönetim kurulu kararı ve Resmî Gazete’de yayımlanan işlem birlikte değerlendirildiğinde idarenin iradesi anlaşılıyorsa işlemi sakatlamaz.
Altıncı halka istisna kapsamındaki ihalelerdir ve iki kanunun sınırını çizer. 4734 sayılı Kanun’un 3. maddesi, sayılan alımların ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tabi olmadığını söyler. Buradan çıkan sonuç, istisna kapsamındaki bir ihalede de yasaklamanın 4734’e göre verileceğidir. Ancak 13. Dairenin 04.03.2025 tarihli kararı bir ayrım getirir: yasaklamanın sebebi ihale aşamasına değil sözleşmenin yürütümüne ilişkinse, 4734’ün yasaklama hükümleri uygulanamaz; bu durumda Geçici 4. maddeye dayanılarak çıkarılan kurum düzenlemesi ve oradaki atıf nedeniyle 4735 sayılı Kanun’un ceza ve yasaklama hükümleri devreye girer.
Yedinci halka yetki ve usuldür. m. 58/1, kararı verecek makamı ayrıntılı biçimde belirler: ihaleyi yapan veya ilgili ya da bağlı bulunulan bakanlık; bakanlığın ilgili ya da bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri; il özel idarelerinde İçişleri Bakanlığı; belediyelerde ise ilgili Bakanlık. Yetkisiz makamca verilen karar bu nedenle iptal edilir. Buna bir de süre kuralı eklenir: karar, fiilin tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilmeli ve en geç on beş gün içinde Resmî Gazete’ye gönderilmelidir.
Sekizinci ve son halka yargısal denetimdir. Yasaklama, düzenleyici değil bireysel bir idari işlemdir ve iptal davasına konu edilir. Denetimde yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tamamı incelenir; sebep unsurunda isnat edilen fiilin sübut bulup bulmadığı ayrıca değerlendirilir. 04.03.2025 tarihli karar da tam bu noktada bozma yapmış, mahkemeden dayanağı tartışmak yerine fiilin gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmesini istemiştir. Sürenin belirlenmesi de denetime tabidir; kanun bir alt ve bir üst sınır koyduğuna göre, süre fiilin özelliğine göre gerekçelendirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Tebligat gelmeden yasaklamanın başlamadığını sanmak | Karar Resmî Gazete’de yayımı tarihinde yürürlüğe girer |
| Yalnız isteklinin sicilini sorgulamak | Ortaklar, hâkim ortaklar ve teklifi imzalayan yetkililer de sorgulanmalıdır |
| Yasaklı müdür yerine vekille teklif vermek | Dolaylı katılma da yasak kapsamındadır |
| Sözleşmeyi imzalayacak kişiyi kontrol etmemek | Sözleşmeyi imzalayacak temsilcinin de yasaklı olmaması gerekir |
| Ortaklık oranı yoksa yasağın sirayet etmeyeceğini düşünmek | Temsile yetkili kişi oranına bakılmaksızın kapsamdadır |
| Yasaklamayı yalnız o idarenin ihaleleriyle sınırlı saymak | Yasaklama bütün kamu kurum ve kuruluşlarını kapsar |
| İstisna kapsamındaki ihalede yasaklama olmayacağını sanmak | m. 3’te ceza ve yasaklama hükümleri istisna dışıdır |
| Yetkili makamı denetlememek | Kanun, kararı verecek makamı ayrıntılı biçimde belirler |
| Geçici teminatın gelir kaydını ayrı dava konusu yapmamak | Bu, farklı sonuçlar doğuran ayrı bir işlemdir |
İhalelerden yasaklama nedir?
4734 sayılı Kanun’un 17. maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilenler hakkında, istisna edilenler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan men edilmesi sonucunu doğuran bir idari yaptırımdır.
Yasaklama süresi ne kadardır?
Yasak fiil veya davranışta bulunanlar için fiilin özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar; üzerine ihale yapıldığı hâlde mücbir sebep dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar için ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadardır.
Yasaklama kararını kim verir?
Katılma yasakları; ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili ya da bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlarda ise ilgili Bakanlık tarafından verilir.
Karar ne zaman yürürlüğe girer?
Kanun, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere en geç on beş gün içinde gönderileceğini ve yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğini belirtir. Danıştay 13. Dairesi 2022 tarihli kararında, yürürlüğe girebilmesi için ilgililere ayrıca tebliğ edilmesi zorunluluğu bulunmadığını kabul etmiştir.
Yasaklıyken ihaleye katılırsam ne olur?
4734 sayılı Kanun m. 11 uyarınca istekli ihale dışı bırakılır ve geçici teminatı gelir kaydedilir. Bu durum tekliflerin değerlendirmesi aşamasında tespit edilemez ve ihale bu kişi üzerinde kalırsa teminatı gelir kaydedilerek ihale iptal edilir. Ayrıca bu fiil m. 17/1-e kapsamında yeni bir yasaklama sebebidir.
Yasaklama şirket ortaklarına sirayet eder mi?
Eder. Yasaklanan tüzel kişi şahıs şirketi ise ortakların tamamı, sermaye şirketi ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında da yasaklama kararı verilir.
Yasaklı bir kişinin ortağı olduğu şirket de yasaklanır mı?
Yasaklanan kişi bir şahıs şirketinde ortaksa o şirket hakkında da; bir sermaye şirketinde ortaksa, sermayesinin yarısından fazlasına sahip olması kaydıyla o şirket hakkında da aynı şekilde yasaklama kararı verilir.
Şirkette payı olmayan yasaklı müdür şirketi etkiler mi?
Danıştay 13. Dairesinin 2021 tarihli kararına göre evet. Şirketi temsile yetkili kişinin şirkette hâkim etkisi bulunduğundan, katılım yasağının şirkette ortaklık oranının olup olmadığına bakılmaksızın bu kişileri de kapsaması gerektiği belirtilmiştir.
Yasaklı müdür vekil tayin ederek teklif verdirebilir mi?
Hayır. Aynı kararda, yasaklı müdürün ya da müdürün şirket adına yetkilendirdiği ve hakkında yasaklama bulunmayan vekil aracılığıyla şirketin ihalelere teklif vermesinin hukuken mümkün olmadığı belirtilmiştir.
Sözleşmeyi imzalayacak kişinin durumu önemli mi?
Evet. Danıştay, ihale sürecinde teklif vermek, taahhütte bulunmak ve sözleşme imzalamak gibi hak ve borç doğurucu işlemler söz konusu olduğundan, ihale sözleşmesini tüzel kişiliği temsilen imzalayacak kişilerin de kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olmaması gerektiğini belirtmiştir.
Yasaklama olurunda şirketin adı yazmazsa işlem iptal edilir mi?
Danıştay 13. Dairesinin 2023 tarihli kararında, olurdaki yazım eksikliğine rağmen yönetim kurulu kararı ile Resmî Gazete’de yayımlanan işlemin birlikte değerlendirilmesinden idarelerin şirketi yasaklama iradesinin açıkça ortaya konulduğu sonucuna varılmış ve iptal kararı bozulmuştur.
İstisna kapsamındaki ihalelerde yasaklama uygulanır mı?
Evet. 4734 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki alımlar “ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç” bu Kanuna tabi değildir; yani yasaklama hükümleri bu ihalelerde de uygulanır.
Sözleşme aşamasındaki fiiller için hangi kanun uygulanır?
Danıştay 13. Dairesinin 2025 tarihli kararına göre, istisna kapsamındaki ihaleler sonucunda düzenlenen sözleşme konusu işin yürütümü sırasında yasak fiil işlenmesi hâlinde, 4734 sayılı Kanun’un Geçici 4. maddesine dayanılarak çıkarılan kurum düzenlemelerindeki atıf nedeniyle 4735 sayılı Kanun’un ceza ve yasaklama hükümleri uygulanarak yasaklama kararı verilebilir.
Yasaklama kararına karşı hangi yola başvurulur?
Yasaklama bireysel bir idari işlemdir; idari yargıda iptal davası açılabilir. Davada yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları denetlenir; özellikle isnat edilen fiilin sübut bulup bulmadığı ile kararı veren makamın yetkisi incelenir.
Karar kaç gün içinde verilmelidir?
Yasaklama kararları, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir; verilen karar Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere en geç on beş gün içinde gönderilir.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 3 – İstisnalar
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 10 – İhaleye katılımda yeterlik ve ihale dışı bırakılma
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 11 – İhaleye katılamayacak olanlar
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 17 – Yasak fiil veya davranışlar
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 40 ve 42 – Teyit işlemleri
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 53 – Kamu İhale Kurumu ve sicil
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 54-57 – Şikâyet ve itirazen şikâyet
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 58 – İhalelere katılmaktan yasaklama
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 59 – İsteklilerin ceza sorumluluğu
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu Geçici m. 4 – İstisnalara ilişkin esas ve usuller
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m. 25 ve 26 – Yasak fiiller ve yasaklama
- Kamu İhale Genel Tebliği – Teyit işlemleri (28.3 ve 30.5)
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: kamu ihalesine itiraz ve KİK başvurusu, ihaleye fesat karıştırma suçu, belediye encümen kararına itiraz ve idareye açılacak tazminat davası.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları sonucu değiştirebilir.