Aşırı Düşük Teklif Açıklaması: 4734 Sayılı Kanun m.38 ve Sınır Değer
- Aşırı düşük teklif, ihale komisyonunun diğer tekliflere ya da yaklaşık maliyete göre gerçekçi bulmadığı tekliftir. Kanun bu iki ölçütü “veya” bağlacıyla bağlar; ikisinin bir arada aranması gerekmez.
- Aşırı düşük bulunan teklif doğrudan reddedilemez. Komisyon önce, teklifte önemli gördüğü bileşenlere ilişkin ayrıntıları yazılı olarak istemek zorundadır.
- Açıklama isteme yazısında, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde önemli teklif bileşenlerinin belirtilmesi zorunludur.
- Açıklama için isteklilere en az üç iş günü süre verilir.
- Hizmet alımı ve yapım işlerinde sınır değer, Kamu İhale Kurumunun belirlediği formüllerle hesaplanır. Mal alımlarında ise böyle bir formül yoktur.
- Mal alımı ihalelerinde aşırı düşük teklifin tespiti, doğrudan kanundaki iki ölçüte göre yapılır; idarenin bu konudaki yetkisi mutlak ve sınırsız değildir ve yargı denetimine tâbidir.
- Kamu İhale Kurulu, “takdir idarenindir” diyerek itirazen şikâyeti incelemeden reddedemez; kanundaki ölçütlere göre kendisi bir değerlendirme yapmak zorundadır.
- Sorgulama yazısında istenmemiş bir maliyet kalemi gerekçe gösterilerek teklif reddedilemez. Açıklamanın kapsamını, isteme yazısı ve ihale dokümanı birlikte belirler.
- Açıklamada tevsik edici belge olarak ruhsat sunulmuşsa, ayrıca demirbaş kayıt defteri istenmesi gerekmez.
- Belgedeki şeklî bir eksiklik esasa etkili değilse, bu eksiklik tek başına teklifin reddine gerekçe olamaz.
- Usulüne uygun açıklama yapan isteklinin teklifi, “hayatın olağan akışına aykırılık” ya da “ticarî gereklere aykırılık” gibi soyut nedenlerle reddedilemez.
- İdare, sunulan açıklamada tereddüde düşerse istekliden ek bilgi isteyebilir; tereddüdü doğrudan ret sebebi yapması beklenmez.
- Şikâyet ve itirazen şikâyet, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idarî başvuru yollarıdır.
- Aşırı düşük teklife ilişkin Kurul kararlarına karşı açılan davalarda karar düzeltme yolu kapalıdır; temyiz incelemesi kesin sonuç doğurur.
- Danıştay 13. Dairesi 21.01.2026 tarihinde oybirliğiyle içtihat değişikliğine giderek, fiyat puanlamasında sınır değerin üzerindeki ilk geçerli teklife tam puan verilmesini 4734 sayılı Kanun’un 40. maddesine aykırı bulmuştur.
Kamu ihalelerinde en çok uyuşmazlık doğuran aşama, tekliflerin açılmasından sonraki birkaç gündür. Sınır değerin altında kalan istekliye bir yazı gider, birkaç iş günü içinde maliyetini belgelemesi istenir ve gelen açıklamanın kabul edilip edilmemesine göre ihalenin sonucu değişir. Bu kısa süreçte yapılan hatalar, çoğu zaman ihale bedelinden çok daha pahalıya mal olur.
Danıştay 13. Dairesinin bu alandaki kararları iki eksende toplanır. Birinci eksen, sorgulamanın kapsamının ne olduğudur: idarenin sormadığı bir şeyden ötürü istekli sorumlu tutulabilir mi? İkinci eksen ise sorgulamanın sonucunun nasıl değerlendirileceğidir: usulüne uygun açıklama yapmış bir isteklinin teklifi hangi gerekçelerle reddedilebilir?
Kanunî dayanak
“İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu; a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.”
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.”
Aşırı düşük teklif sorgulamasının bütün aşamaları bu maddedeki eşit muamele ve rekabet ilkeleri ışığında yorumlanır. Açıklama isteme yazısının bütün istekliler için aynı unsurları içermesi zorunluluğu da buradan doğar.
Kanun’un 38. maddesinin üçüncü fıkrası, 20.11.2008 tarihli 5812 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle eklenmiş, ardından 06.02.2014 tarihli 6518 sayılı Kanun’un 47. maddesiyle bugünkü hâline getirilmiştir. Yürürlükteki metne göre Kamu İhale Kurumu, “aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya” yetkilidir. Bu fıkranın son cümlesi ise “İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır.” hükmünü taşır. Açıklama istenmeksizin ret yetkisinin yalnızca eşik değerin yarısına kadar olan hizmet alımı ve yapım işleriyle sınırlı olduğu, bu fıkranın lafzından açıkça anlaşılmaktadır.
| Ölçüt | Mal alımı | Hizmet alımı ve yapım işi |
|---|---|---|
| Sınır değer formülü | Mevzuatta öngörülmemiştir | Kurumca belirlenen formüllerle hesaplanır |
| Aşırı düşüğün tespiti | Doğrudan kanundaki iki ölçüte göre | Kural olarak sınır değerin altında kalmaya göre |
| İki ölçütün birlikte aranması | Aranmaz; “veya” bağlacı esastır | Aranmaz |
| Açıklama istenmesi | Aşırı düşük tespit edilmişse zorunlu | Doküman öngörmüşse zorunlu |
| Açıklamasız ret imkânı | Kanunda öngörülmemiştir | Eşik değerin yarısına kadar olan işlerde mümkün kılınabilir |
| Asgarî açıklama süresi | Komisyonca belirlenir | Üç iş gününden az olamaz |
| Bileşenlerin belirtilmesi | Önemli görülen bileşenler yazılı olarak istenir | Bütün istekliler için aynı unsurlar belirtilir |
| Kurulun inceleme yükümlülüğü | İki ölçüte göre kendisi değerlendirme yapar | Dokümana ve Tebliğ ölçütlerine göre inceler |
| Karar düzeltme | Kapalı | Kapalı |
Aşırı düşük teklif açıklamasının kapsamını belirleyen belge, ihale dokümanı ile birlikte idarenin gönderdiği sorgulama yazısıdır. Bu yazıda hangi bileşenlerin açıklanması istendiyse, isteklinin sorumluluğu o bileşenlerle sınırlıdır. Sorgulama yazısında hiç sözü edilmemiş bir maliyet kalemi sonradan gerekçe yapılarak teklif reddedilemez. Bu nedenle açıklama hazırlarken atılacak ilk adım, sorgulama yazısındaki bileşen listesini madde madde çıkarmak ve açıklamayı tam olarak o başlıklar üzerine kurmaktır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Teklifinizi verirken maliyet dayanaklarınızı ihale anında dosyalayın. Sorgulama yazısı geldikten sonra geriye dönük belge üretmek, hem süre hem inandırıcılık açısından risklidir.
- Sorgulama yazısı elinize geçtiğinde, açıklanması istenen bileşenleri tek tek listeleyin ve açıklamanızı bu listenin sırasına göre başlıklandırın.
- Yazıda belirtilmemiş bir kalem için kendiliğinden açıklama üretmeyin; ancak ihale dokümanında teklif fiyata dâhil olduğu açıkça yazılan kalemleri de gözden kaçırmayın.
- Verilen sürenin üç iş gününden az olup olmadığını kontrol edin. Kısa süre verilmişse bunu tutanağa geçirtin ve itiraz dilekçenizde ayrı bir sebep olarak ileri sürün.
- Aynı ihalede diğer isteklilere gönderilen sorgulama yazılarının sizinkiyle aynı unsurları içerip içermediğini araştırın; farklılık, eşit muamele ilkesinin ihlâli anlamına gelir.
- Kendi malınız olan makine ve ekipman için tevsik belgesini doğru seçin. Ruhsat, demirbaş kaydına ilişkin noter tespit tutanağı ve mali müşavir raporu alternatif belgelerdir; birini sunmak yeterlidir.
- Amortisman hesabı yapıyorsanız, hesabın dayandığı edinim maliyetini ve enflasyon düzeltmesi uygulanmışsa bunu belgede açıkça gösterin.
- Belgelerinizde tarih, imza ve onay gibi şeklî unsurları eksiksiz tamamlayın; bir eksiklik varsa, bunun esasa etkili olmadığını gösterecek yardımcı belgeleri de dosyaya koyun.
- Açıklamanız idarece kabul edildikten sonra rakip isteklinin şikâyet yoluna gitmesi ihtimaline hazırlıklı olun; itirazen şikâyet aşamasında dosyaya ek belge sunma imkânınız daralır.
- Aleyhinize bir Kurul kararı çıkarsa, iddialarınızı Kurulun gerekçesindeki her bir tespite ayrı ayrı cevap verecek biçimde kurgulayın.
- Kurulun sizin ileri sürmediğiniz iddiaları resen inceleyip inceleyemeyeceğini denetleyin; itirazen şikâyet, kural olarak başvuru sahibinin iddialarıyla ve eşit muamele denetimiyle sınırlıdır.
- Dava açarken sürenin kısaldığını unutmayın; ihale uyuşmazlıkları ivedi yargılama usulüne tâbidir ve verilen kararlara karşı karar düzeltme yolu kapalıdır.
Danıştay 13. Daire, 10.01.2023 T., 2022/4454 E., 2023/23 K.
Mal alımlarında iki ölçüt ve Kurulun inceleme yükümlülüğü. Yaklaşık maliyeti 603.585 TL olan temizlik malzemesi alımında 251.532 TL’lik teklif üzerinde ihale bırakılmış, aşırı düşük sorgulaması hiç yapılmamıştı. Daire önce ölçütleri saptamıştır: “Buna göre mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin ihale komisyonunca, 4734 sayılı Kanun’da belirtilen iki ölçüte göre (diğer teklifler veya yaklaşık maliyet) değerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak ihale komisyonuna verilen bu yetki mutlak ve sınırsız olmayıp 4734 sayılı Kanun’a uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının yargı denetimine tâbi olduğu kuşkusuzdur. Ayrıca, belirtilen iki ölçütün bir arada aranmayacağı Kanun metninde ifade edilen ‘veya’ bağlacı ile ifade edilmiştir.” Ardından Kurulun sorumluluğunu belirlemiştir: itirazen şikâyet üzerine Kurulca iki ölçüte göre bir değerlendirme yapılması gerekirken “bu konudaki takdir ve sorumluluğun ihaleyi yapan idarede olduğu belirtilerek tesis edilen itirazen şikâyet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı” sonucuna varılmıştır. Mahkeme kararının belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Danıştay 13. Daire, 24.06.2025 T., 2025/1252 E., 2025/2402 K.
Ruhsat sunulmuşsa ayrıca demirbaş defteri aranmaz; esasa etkili olmayan şeklî eksiklik teklifi düşürmez. Çöp kamyonu kiralama ihalesinde, sınır değerin altında kalan isteklinin amortisman giderine ilişkin mali müşavir onaylı tablosu, tarih taşımadığı ve demirbaş kayıt defteri niteliğinde olmadığı gerekçesiyle reddedilmişti. Daire, tablonun ekindeki verilerden 10.12.2024 ile 13.12.2024 tarihleri arasında düzenlendiğinin anlaşılabildiğini, “bu yönüyle söz konusu eksikliğin esasa etkili olmadığı”nı; ayrıca “isteklinin kendi malı olan makine, teçhizat ve diğer ekipmanın, ruhsat ile tevsik edilmesi durumunda ayrıca demirbaş defteri kayıt defteri niteliğinde bir belgenin sunulmasına gerek olmadığı”nı belirtmiştir. Daire son olarak, açıklamaya ilişkin bir tereddüt doğması hâlinde “bu hususlara yönelik bilgilerin idarece davacı şirketten istenebileceği”ni vurgulamıştır. Mahkeme kararının BOZULMASINA ve DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Danıştay 13. Daire, 30.12.2025 T., 2025/1364 E., 2025/4248 K.
Sorgulama yazısında istenmemiş bir kalem, sonradan ret gerekçesi yapılamaz. Malzemeli mamul yemek alımı ihalesinde isteklinin teklifi, yemeğin başka kuruluşlara taşınması için ayrı bir sürücü gideri öngörülmediği gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmıştı. Daire, açıklamanın kapsamını belirleyen ölçütü şöyle koymuştur: “Aşırı düşük teklif sorgulamasında sözü edilen ilkelerin ihale sürecine uygulanmasının usul ve esasları ihaleyi yapan idare tarafından belirlenirken çeşitli analiz ve tabloların önceden hazırlanıp isteklilere sunulması mümkün olduğu gibi idarenin isteklilerce sunulan tekliflerin hangi kısımlarını öncelediğini aşırı düşük teklif sorgulama yazısı ile ortaya koyması da mümkündür. Bu açıdan, idarece aşırı düşük teklif sorgulaması için isteklilere gönderilen yazıda istenenler ile ihale dokümanı ve mevzuatın, sorgulamanın amacı çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.” Somut olayda ne dokümanda ne de sorgulama yazısında taşıma için ayrı personel öngörülmediğinden, açıklamanın istenilen hususları kapsayacak şekilde ve bunlarla sınırlı olarak yapıldığı sonucuna varılmıştır. Mahkeme kararının BOZULMASINA ve DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Danıştay 13. Daire, 21.01.2026 T., 2025/2539 E., 2026/212 K.
İçtihat değişikliği: sınır değerin üzerindeki ilk teklife tam puan verilmesi Kanun’a aykırıdır. Daire, tüm üyelerinin katılımıyla 21.01.2026 tarihinde yaptığı toplantıda, 2021 yılından beri sürdürdüğü yaklaşımını oybirliğiyle terk etmiştir. Yeni yaklaşımın çekirdek gerekçesi şudur: “4734 sayılı Kanun’un 38. maddesinde yaklaşık maliyeti 8. maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımı ile yapım işleri ihalelerinde Kuruma sınır değerin altında olan tekliflerin açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmakla sınırlı bir yetki verilmiştir. Anılan düzenlemelerin Kanun’un 40. maddesine uygun olduğunun kabulü, Kuruma eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerle sınırlı olarak verilen yetkinin hiçbir kanuni dayanak aranmaksızın idarelere verildiği anlamına gelecektir.” Daire ayrıca sınır değerin işlevini de tanımlamıştır: “İhale öncesinde hangi düzeyde oluşacağı bilinmeyen bu değere bağlanan temel hukuki sonuç, bu değerin altında teklif veren isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi olup, bu değere başka bir fonksiyon yüklemenin hukuki ve mantıksal bir dayanağı bulunmamaktadır.” Buna karşılık somut olayda ihaleye sınır değerin altında teklif verilmemiş ve ihale en düşük teklifi veren istekli üzerinde bırakılmış olduğundan, doküman düzenlemesindeki aykırılığın ihalenin iptalini gerektirmediği sonucuna varılmıştır. Mahkeme kararının belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Birinci halka, aşırı düşük teklifin nasıl tespit edileceğidir. Kanun iki ölçüt sayar: diğer teklifler ve yaklaşık maliyet. 13. Dairenin 10.01.2023 tarihli kararı, bu ölçütlerin “veya” bağlacıyla bağlandığını, dolayısıyla ikisinin birlikte aranmasının gerekmediğini açıkça saptar. Hizmet alımı ve yapım işlerinde Kurumun belirlediği formüllerle bir sınır değer hesaplandığı için bu tespit çoğunlukla mekanik biçimde yapılır. Mal alımlarında ise böyle bir formül bulunmadığından, komisyon doğrudan kanundaki iki ölçütü uygulamak zorundadır.
İkinci halka, bu tespitin bir takdir yetkisi olup olmadığıdır. Aynı karar, ihale komisyonuna verilen yetkinin “mutlak ve sınırsız” olmadığını ve yargı denetimine tâbi bulunduğunu belirtir. Uygulamada sıkça karşılaşılan “aşırı düşük değerlendirmesi yapmadım, çünkü takdir bende” savunması bu cümleyle karşılanır. İdare, sunulan tekliflerin iki ölçüte göre aşırı düşük olup olmadığını hiç değerlendirmeden ihaleyi sonuçlandıramaz.
Üçüncü halka, Kamu İhale Kurulunun konumudur. 10.01.2023 tarihli kararın en pratik sonucu buradadır: Kurul, kendisine gelen itirazen şikâyeti “bu belirleme ve değerlendirme idare tarafından yapılmalıdır” diyerek geri çeviremez. Kanun’un 54 ve 56. maddelerindeki usul çerçevesinde, iki ölçüte göre kendisi bir değerlendirme yapmak ve teklifin aşırı düşük sayılıp sayılmayacağı konusunda karar vermek zorundadır. Kurulun bu yükümlülüğü, itirazen şikâyet dilekçesinin dayanaklarından biri olarak açıkça yazılmalıdır.
Dördüncü halka, sorgulamanın kapsamıdır ve uygulamada en çok hataya yol açan noktadır. 13. Dairenin 30.12.2025 tarihli kararı, açıklamanın kapsamını iki belgenin birlikte belirlediğini söyler: ihale dokümanı ve idarenin gönderdiği sorgulama yazısı. Bu yazıda istenmemiş, dokümanda da ayrıca öngörülmemiş bir maliyet kalemi eksik bırakıldı diye teklif reddedilemez. Yemek alımı işinde taşımayı yapacak sürücü için ayrı bir gider öngörülmemesi, ne dokümanda ne sorgulama yazısında istendiği için ret sebebi sayılmamıştır.
Beşinci halka, belge kabulünün ölçüsüdür. 13. Dairenin 24.06.2025 tarihli kararı iki ayrı kural üretir. Birincisi belge seçimine ilişkindir: kendi malı olan ekipman ruhsatla tevsik edilmişse, ayrıca demirbaş kayıt defteri sunulması gerekmez; mevzuat bu belgeleri alternatif olarak saymıştır. İkincisi eksikliğin ağırlığına ilişkindir: bir belgede tarih bulunmaması, dosyadaki diğer verilerden düzenlenme tarihi anlaşılabiliyorsa esasa etkili sayılmaz. Şeklî eksiklik ile esaslı eksiklik arasındaki bu ayrım, ret kararlarının en verimli itiraz noktasıdır.
Altıncı halka, idarenin tereddüt hâlindeki tutumudur. Aynı karar, açıklama idarece kabul edilmiş olmakla birlikte sonradan bir tereddüt doğarsa, idarenin bu hususlara ilişkin bilgileri istekliden isteyebileceğini belirtir. Bu, aşırı düşük değerlendirmesinin tek atışlık bir eleme değil, karşılıklı bilgi alışverişine açık bir süreç olduğunu gösterir. Tereddüdü doğrudan ret sebebine dönüştüren kararlar, bu ölçüt karşısında zayıf kalır.
Yedinci halka, 2026 yılının içtihat değişikliğidir ve alanın en önemli güncel gelişmesidir. 13. Dairesi, 21.01.2026 tarihli toplantısında oybirliğiyle, fiyat puanlamasında sınır değerin ya da sınır değerin üzerindeki ilk geçerli teklifin referans alınmasını 4734 sayılı Kanun’un 40. maddesine aykırı bulmuştur. Gerekçenin özü, Kanun’un 38. maddesinin Kuruma yalnızca eşik değerin yarısına kadar olan hizmet alımı ve yapım işlerinde açıklama istemeksizin ret yetkisi verdiği, bu sınırlı yetkinin puanlama yoluyla bütün idarelere ve bütün ihalelere yayılamayacağıdır. Daire ayrıca sınır değerin tek hukukî işlevinin, altında kalan tekliflerden açıklama istenmesi olduğunu ve bu değere başka bir fonksiyon yüklemenin dayanağı bulunmadığını söylemiştir.
Sekizinci halka, bu değişikliğin somut olaydaki sınırıdır ve dikkatle okunmalıdır. Daire, dayanak Yönetmelik ve Tebliğ hükümlerinin Kanun’a aykırılığını açıkça ortaya koymuş olmakla birlikte, o davada bu düzenlemelerin iptali istenmediği için haklarında hüküm kuramamıştır. Ayrıca somut ihalede sınır değerin altında teklif verilmemiş ve ihale en düşük teklifi veren istekli üzerinde bırakılmış olduğundan, doküman düzenlemesi sonuca etkili görülmemiş ve ihalenin iptali gerekmemiştir. Yani karar, aykırılığı tespit eden ama o dosyada sonuç doğurmayan bir karardır; bundan sonraki ihalelerde aynı puanlama yöntemine karşı yapılacak başvurularda ise doğrudan dayanak oluşturur. Kamu ihalesi uyuşmazlıklarında yol haritası, çoğu zaman itirazen şikâyet başvurusunun doğru kurulmasına, gerektiğinde ihalelerden yasaklama riskinin öngörülmesine ve süreçte yürütmenin durdurulması isteminin zamanında ileri sürülmesine bağlıdır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Sorgulama yazısını okumadan genel bir maliyet dosyası hazırlamak | İstenen bileşenler karşılanmaz, açıklama yetersiz sayılır | Açıklamayı sorgulama yazısındaki bileşen listesine göre başlıklandırmak |
| Yazıda hiç sorulmamış kalemler için savunma üretip asıl kalemleri zayıf bırakmak | Sorgulanan bileşenler eksik açıklandığı için teklif reddedilir | Ağırlığı sorgulanan bileşenlere vermek, dokümandaki açık kalemleri ayrıca kontrol etmek |
| Kendi malı ekipman için hem ruhsat hem defter hem rapor arandığını sanmak | Gereksiz belge peşinde koşulurken süre kaçırılır | Mevzuattaki alternatif belgelerden birini eksiksiz sunmak |
| Amortisman tablosunda edinim maliyetini göstermemek | Hesabın dayanağı denetlenemez, açıklama kabul edilmez | Edinim maliyetini ve enflasyon düzeltmesi uygulandıysa bunu tabloda açıkça yazmak |
| Belgedeki tarih eksikliğini savunmasız bırakmak | Eksiklik esaslı sayılarak teklif düşürülür | Düzenlenme tarihinin dosyadaki diğer verilerden anlaşıldığını belgeyle göstermek |
| Üç iş gününden kısa süre verilmesine sessiz kalmak | Usul sakatlığı sonradan ileri sürülemez hâle gelir | Süre yetersizliğini tutanağa geçirtip itiraz dilekçesinde ayrı sebep yapmak |
| İtirazen şikâyet dilekçesini genel ifadelerle yazmak | Kurul incelemesi başvurudaki iddialarla sınırlı olduğu için itiraz dar kalır | Her ret gerekçesine karşı ayrı ve somut iddia kurmak |
| Şikâyet yolunu tüketmeden dava açmak | Zorunlu idarî başvuru yolu tüketilmediği için dava usulden reddedilir | Önce idareye şikâyet, sonra Kuruma itirazen şikâyet başvurusu yapmak |
| Aleyhe karara karşı karar düzeltme yoluna gitmeyi planlamak | Bu yol kapalı olduğu için hak kaybı doğar | Temyiz aşamasında bütün iddiaları eksiksiz ileri sürmek |
Aşırı düşük teklif nedir?
4734 sayılı Kanun’un 38. maddesine göre, ihale komisyonunun diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatını aşırı düşük bulduğu tekliftir. Kanun bu iki ölçütü “veya” bağlacıyla bağlamıştır; Danıştay 13. Dairesi de iki ölçütün bir arada aranmayacağını açıkça belirtmiştir.
Aşırı düşük bulunan teklif doğrudan reddedilebilir mi?
Kural olarak hayır. Kanun, teklifi reddetmeden önce komisyonun belirleyeceği süre içinde teklif sahibinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenlere ilişkin ayrıntıları yazılı olarak istemesini zorunlu kılar. Açıklama istenmeksizin ret imkânı, yalnızca yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan hizmet alımı ve yapım işleri ihalelerinde ve Kurumun bu yönde düzenleme yapmış olması hâlinde söz konusu olabilir.
Sınır değer nedir ve neye yarar?
Sınır değer, Kurumun belirlediği katsayılar ile verilen teklifler ve yaklaşık maliyetin belirli ölçülerde dikkate alınması sonucu ortaya çıkan bir tutardır. Danıştay 13. Dairesi 21.01.2026 tarihli kararında bu değere bağlanan temel hukukî sonucun, altında teklif veren isteklilerden açıklama istenmesi olduğunu ve bu değere başka bir fonksiyon yüklemenin hukukî ve mantıksal dayanağı bulunmadığını belirtmiştir.
Mal alımlarında sınır değer hesaplanır mı?
Hayır. Kamu İhale Genel Tebliği’nde yapım işleri ve hizmet alımları için sınır değer formüllerine yer verilmişken, mal alımı ihalelerinde hangi tekliflerin aşırı düşük sayılacağına ilişkin bir tespite yer verilmemiştir. Bu nedenle mal alımlarında aşırı düşük tespiti doğrudan kanundaki iki ölçüte göre yapılır.
İdare “takdir bende” diyerek aşırı düşük değerlendirmesi yapmayabilir mi?
Hayır. Danıştay 13. Dairesi, ihale komisyonuna verilen yetkinin mutlak ve sınırsız olmadığını, Kanun’a uygun kullanılıp kullanılmadığının yargı denetimine tâbi bulunduğunu belirtmiştir. Kamu İhale Kurulu da itirazen şikâyeti “bu değerlendirme idarece yapılmalıdır” gerekçesiyle reddedemez; kanundaki iki ölçüte göre kendisi karar vermek zorundadır.
Açıklama için kaç gün süre verilir?
Kamu İhale Genel Tebliği’nin hizmet alımlarına ilişkin düzenlemesine göre, aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir. Daha kısa süre verilmesi usul sakatlığı oluşturur ve itiraz gerekçesi yapılabilir.
Sorgulama yazısında istenmemiş bir gider için teklifim reddedilebilir mi?
Hayır. Danıştay 13. Dairesi 30.12.2025 tarihli kararında, açıklamanın kapsamının ihale dokümanı ile sorgulama yazısı birlikte değerlendirilerek belirleneceğini söylemiş; ne dokümanda ne de sorgulama yazısında öngörülmemiş bir personel gideri eksik bırakıldı diye teklifin değerlendirme dışı bırakılmasını hukuka aykırı bulmuştur.
Kendi malım olan araç için hangi belgeyi sunmalıyım?
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, isteklinin kendi malı olan makine, teçhizat ve diğer ekipmanın ruhsat, demirbaş veya amortisman defterinde kayıtlı olduğuna dair noter tespit tutanağı ya da yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ile tevsik edileceğini öngörür. Danıştay, ruhsat sunulduğu takdirde ayrıca demirbaş kayıt defteri niteliğinde bir belge istenmesine gerek olmadığını belirtmiştir.
Belgemdeki tarih eksikliği teklifimi düşürür mü?
Her eksiklik aynı ağırlıkta değildir. Danıştay 13. Dairesi 24.06.2025 tarihli kararında, tarih taşımayan bir amortisman tablosunun düzenlenme tarihinin dosyadaki diğer verilerden anlaşılabildiğini saptayarak eksikliğin esasa etkili olmadığı sonucuna varmıştır. Belirleyici olan, eksikliğin açıklamanın denetlenmesini engelleyip engellemediğidir.
İdare açıklamamı kabul ettikten sonra tereddüt ederse ne olur?
Danıştay, sunulan açıklamaya ilişkin bir tereddüt doğması hâlinde bu hususlara yönelik bilgilerin idarece istekliden istenebileceğini belirtmiştir. Yani tereddüt, doğrudan bir ret sebebine dönüşmez; idarenin bilgi isteme imkânı vardır.
Açıklamam “hayatın olağan akışına aykırı” denilerek reddedilebilir mi?
Kamu İhale Genel Tebliği, teklifi aşırı düşük olarak tespit edildikten sonra usulüne uygun açıklama yapan isteklilerin tekliflerinin geçerli kabul edileceğini ve hayatın olağan akışına veya ticarî gereklere aykırılık gibi nedenlerle reddedilemeyeceğini düzenlemektedir. Bu tür soyut gerekçelere dayanan ret kararları itiraz edilebilir niteliktedir.
Sorgulama yazısı bütün isteklilere aynı şekilde mi gönderilmelidir?
Evet. Kamu İhale Genel Tebliği’nde, aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiştir. Farklı içerikte yazı gönderilmesi, Kanun’un 5. maddesindeki eşit muamele ilkesini ihlâl eder.
Kurul, benim ileri sürmediğim iddiaları da inceleyebilir mi?
Kanun’un 56. maddesine göre Kurum, itirazen şikâyet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlâl edilip edilmediği açılarından inceler. Bu çerçevenin dışına çıkılarak resen inceleme yapılması, dava dilekçesinde ayrı bir iddia olarak ileri sürülebilir.
Fiyat puanlamasında sınır değerin üstündeki ilk teklife tam puan verilebilir mi?
Danıştay 13. Dairesi 21.01.2026 tarihli kararıyla, tüm üyelerinin katılımıyla ve oybirliğiyle içtihat değişikliğine giderek bu yöntemi 4734 sayılı Kanun’un 40. maddesine aykırı bulmuştur. Gerekçe, Kanun’un 38. maddesinin Kuruma yalnızca eşik değerin yarısına kadar olan işlerde tanıdığı sınırlı yetkinin, puanlama yoluyla bütün idarelere yayılamayacağıdır. Bununla birlikte o davada dayanak Yönetmelik ve Tebliğ hükümlerinin iptali istenmediğinden bunlar hakkında hüküm kurulmamıştır.
Aşırı düşük teklif uyuşmazlıklarında karar düzeltme yolu var mı?
Hayır. Bu uyuşmazlıklar 2577 sayılı Kanun’un 20/A maddesindeki ivedi yargılama usulüne tâbidir ve anılan maddenin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca verilen kararlar kesin olup karar düzeltme yolu kapalıdır. Bu nedenle bütün iddiaların temyiz aşamasında eksiksiz ileri sürülmesi gerekir.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.5 — temel ilkeler
- 4734 sayılı Kanun m.8 — eşik değerler
- 4734 sayılı Kanun m.37 — tekliflerin değerlendirilmesi
- 4734 sayılı Kanun m.38 — aşırı düşük teklifler
- 4734 sayılı Kanun m.40 — ihalenin karara bağlanması ve ekonomik açıdan en avantajlı teklif
- 4734 sayılı Kanun m.43 — kesin teminat ve sınır değerin altındaki tekliflerde oran
- 4734 sayılı Kanun m.54 — ihalelere yönelik başvurular ve zorunlu idarî başvuru yolları
- 4734 sayılı Kanun m.56 — Kuruma itirazen şikâyet başvurusu ve inceleme kapsamı
- Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.58 — aşırı düşük teklifler
- Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.41 — makine, teçhizat ve ekipmana ilişkin belgeler
- Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.59 — sınır değer ve aşırı düşük teklifler
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.20/A — ivedi yargılama usulü
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: kamu ihalesine itiraz ve KİK başvurusu, kamu ihalelerinden yasaklama, edimin ifasına fesat karıştırma, idarî işlemin iptali davası ve idarî yargıda ivedi yargılama usulü.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukukî görüş niteliği taşımaz. Aşırı düşük teklif uyuşmazlıkları, ihale dokümanına, sorgulama yazısının içeriğine ve ihale tarihinde yürürlükte olan Tebliğ hükümlerine göre farklı sonuçlar doğurur. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.