E-Haciz ve Banka Hesabına Haciz

Yargıtay ne diyor?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/437, K. 2025/590, 01.10.2025

Doğacak alacak, haciz müzekkeresiyle haczedilemez. Borçlunun vergi dairesindeki KDV iadesi alacağına, bazı icra dosyalarından İİK m.78 kapsamında haciz müzekkeresi gönderilmiş; müzekkerede “doğmuş, doğacak tüm istihkak bedellerine, tüm hakediş bedellerine, alacağı tüm KDV iadesi bedellerine” ibaresi yer almıştı. Alacağın bir kısmını noterden temlik alan alacaklılar sıra cetveline itiraz etmiş, bölge adliye mahkemesi direnmişti. Hukuk Genel Kurulu önce kavramı tanımlamıştır: “Takip borçlusu ile onun borçlusu olan üçüncü kişi arasında mevcut olan bir hukuki ilişkiye dayanan, henüz doğmamış olmakla beraber, ileride doğması muhtemel bulunan alacaklara müstakbel alacaklar denir. (…) Buna karşılık takip borçlusu ile üçüncü kişi arasında (…) mevcut olan bir hukuki ilişkiye dayanmayan, sırf ümit ve ihtimale dayalı alacakları müstakbel alacak olarak nitelemek mümkün değildir.” Ardından yolu ayırmıştır: “üçüncü kişilerdeki hak ve alacakların haczedilmesine ilişkin İİK’nın 89. maddesinde düzenlenen yola başvurulmadan İİK’nın 78. maddesi kapsamına haciz müzekkeresiyle konulan haciz aynı Kanun’un 88. maddesi kapsamında menkul haczi olarak nitelendirilebilir ve ancak mevcut bir hak ve alacak üzerine konulabilir. (…) Bu nedenle üçüncü kişi nezdindeki müstakbel (beklenen ya da doğacak) alacakların İİK’nın 78. maddesi kapsamında haciz müzekkeresi yazılması suretiyle haczi mümkün değildir.” Somut olayda KDV iadesi alacağı müzekkereden sonra doğduğundan usulüne uygun haciz bulunmadığı sonucuna varılmış ve direnme kararı oy birliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/489, K. 2024/5553, 30.05.2024

Mevduatın haczi için ihbarname şart değil; haciz tarihi karar tarihidir. Alacaklı, borçlunun bankalardaki vadesiz ve vadeli hesaplarına haciz müzekkeresi gönderilmesini istemiş; icra müdürlüğü aynı gün karar vermiş, banka hesaplara haciz şerhi işleyip blokeye aldığını bildirmiş, müdürlük ise yaklaşık iki ay sonra paranın dosyaya gönderilmesine karar vermişti. Daire, bankaya haciz müzekkeresi gönderilmesinin “bankadaki mevduatın borçluya ödenmesini önleyen muhafaza tedbiri” olduğunu belirtmiş; mevduatın haczi için ayrıca m.89 ihbarnamesi tebliğinin şart olmadığını, ancak mevduat üçüncü kişi nezdinde alacak niteliği de taşıdığından ihbarname yoluyla haczine de engel bulunmadığını, bu yol seçilirse m.89 ve devamındaki sonuçların doğacağını, seçilmezse “borç bankanın zimmetinde sayılmaz” demiştir. Haciz tarihi bakımından sonuç nettir: “İcra dairesinde haciz kararı verildiği tarihte (07.02.2023) haciz tamamlanmış olacağından icra müdürlüğünce haczedilen paranın dosyaya gönderilmesinin istenmesi haciz tarihinin değişmesine yol açmayacaktır.” Karar bozulmuştur.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/9482, K. 2023/3369, 15.05.2023

İkinci ve üçüncü ihbarname birinciyi aşamaz. Üçüncü kişiye önce 01.02.2021 tarihli 89/1 ihbarnamesi usulünce tebliğ edilmiş; sonra gönderilen zarfın üzerinde 89/1 yazarken içinden 89/2 çıkmış, hata fark edilince 16.04.2021’de usulüne uygun 89/2 tebliğ edilmişti. Bölge adliye mahkemesi, usulüne uygun bir birinci ihbarname bulunduğundan zarf hatasının iptal sebebi olmadığını belirtmiş; ancak miktarları karşılaştırmıştır: birinci ihbarnamede 1.935.483,14 TL yazılıyken ikincide 2.416.719,84 TL, üçüncüde 2.532.351,00 TL yer almaktaydı. Bu nedenle ihbarnamelerin tümden iptali yerine, birinci haciz ihbarnamesinde talep edilen tutarı aşan haciz miktarı, alacak kalemleri ve doğacak alacaklara ilişkin kısımlar yönünden ikinci ve üçüncü ihbarnamelerin iptaline karar verilmiştir. Daire bu kararı usul ve kanuna uygun bularak onamıştır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/7124, K. 2023/82, 11.01.2023

İdarece alınan teminatlar haczedilemez. İcra müdürlüğü, kamu idaresine gönderdiği 89/1 haciz ihbarnamesiyle borçlunun “doğmuş ve doğacak her ne ad altında olursa olsun, her türlü hak, alacak, istihkak ve hakedişlerinin” haczini ve “nakdi ve gayrinakdi teminatlarına bloke konulmasını” istemişti. İdare, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.34’ün son fıkrasındaki “her ne suretle olursa olsun idarece alınan teminatlar haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz” hükmüne dayanarak şikâyette bulunmuş; ilk derece mahkemesi ihbarnameye itiraz edildiği için ortada kaldırılacak haciz bulunmadığı gerekçesiyle şikâyeti reddetmişti. Bölge adliye mahkemesi ise idareden ihale mevzuatı uyarınca alınan teminatın yapılacak işin teminatını oluşturduğunu, bu nedenle şikâyette hukuki yarar bulunduğunu belirterek ihbarnamenin teminatlar üzerine haciz konulmasına ilişkin kısmını iptal etmiştir. Daire kararı oy birliğiyle onamıştır.

Bu kararlar birlikte okunduğunda, “hesaba haciz kondu” cümlesinin hukuken tek bir anlamı olmadığı görülüyor. Kanun üçüncü kişideki değerler için iki ayrı rejim kurmuş ve bunları farklı işlevlere bağlamış. Haciz müzekkeresi, adı üstünde, bir muhafaza aracı: bankadaki parayı yerinde dondurup borçluya ödenmesini engelliyor, ama üçüncü kişiye herhangi bir sorumluluk yüklemiyor ve o anda var olmayan bir şeyi kapsayamıyor — çünkü hukuken menkul haczi sayılıyor ve menkul haczi için malın orada bulunması gerekiyor. Haciz ihbarnamesi ise bir alacak haczi: üçüncü kişiyi sürecin tarafı hâline getiriyor, ona itiraz hakkı tanıyor, itiraz etmezse borcu zimmetinde sayıyor ve karşılığında borç bitene kadar oluşacak alacakları da kapsıyor. Uygulamada en pahalı hata bu iki aracın birbirinin yerine kullanılması: hakediş, KDV iadesi gibi tipik müstakbel alacaklar için müzekkere yazdıran alacaklı, yazının içine “doğacak alacaklar dâhil” ibaresi koysa bile korumasız kalıyor ve sıra cetvelinde arkaya düşüyor. İkinci hassas nokta zaman. Haciz, icra müdürünün karar verdiği anda tamamlanmış sayılıyor; paranın sonradan dosyaya çekilmesi tarihi ileri almıyor. Bu, hem sıra cetvelinde hem de temlikle yarışta doğrudan sonuç doğuruyor — haczedilmiş paranın temliki haciz alacaklısına karşı ileri sürülemiyor. Üçüncü nokta ise sınırlar: ihbarnameler zincirinde miktar ve kalemler birinciyle sabitleniyor, sonraki ihbarnamelerle genişletilemiyor; ve bazı değerler — idarece alınan teminatlar gibi — kanun gereği bütünüyle hacze kapalı.