Borçlunun Hacizde Şikâyet Yolu (İİK 16)
Kısaca
- İcra dairesinin işlemleri kanuna aykırı veya olaya uygun değilse icra mahkemesine şikâyet edilir; süre, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür.
- Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikâyet olunabilir.
- Sürenin kaçırılıp kaçırılmadığı kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece resen gözetilir.
- Süre 103 davet kâğıdının tebliğiyle değil, fiilen öğrenme ile başlar; borçlu haczi daha önce öğrenmişse 103 tebliği süreyi yeniden başlatmaz.
- Vekâletname ibrazı, UYAP’ta evrakın okunması gibi olgular öğrenme tarihi sayılabilir; bu durumda ayrıca öğrenme araştırması yapılmaz.
- Haczedilmezlik (meskeniyet) şikâyeti için şikâyet tarihinde hukuken geçerli bir haczin bulunması şarttır; haciz düşmüşse şikâyetin konusu kalmaz.
- Taşınmaz haczinde icra müdürlüğünün haciz kararı yeterlidir; tapuya şerh verilmesi geçerlilik şartı değildir ve süreler haciz kararı tarihinden işlemeye başlar.
Haciz konulduğunu çoğu borçlu, taşınmazını satmaya kalktığında ya da banka hesabına para yatırdığında öğrenir. O anda akla ilk gelen soru şudur: bu hacze itiraz edilebilir mi, nereye ve ne kadar sürede?
Cevap tek bir maddede toplanır: İİK m.16. Ancak bu maddenin işleyişi, özellikle yedi günlük sürenin ne zaman başladığı, uygulamada dosyaların büyük kısmının esasa girilmeden kapanmasına yol açar. Aşağıda hacze özgü şikâyet yolunu, sürenin başlangıcını ve tipik ret sebeplerini ele alıyoruz.
Şikâyet nedir, itirazdan farkı ne?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16 – Şikayet ve şartlar: “Kanunun hallini mahkemeye bıraktığı hususlar müstesna olmak üzere İcra ve İflas dairelerinin yaptığı muameleler hakkında kanuna muhalif olmasından veya hadiseye uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesine şikayet olunabilir. Şikayet bu muamelelerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır.
Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikayet olunabilir.”
| Şikâyet | İtiraz | |
|---|---|---|
| Konusu | İcra dairesinin işlemi | Alacağın kendisi (borca/imzaya/yetkiye) |
| Mercii | İcra mahkemesi | İcra dairesi (ödeme emrine karşı) |
| Süre | Öğrenmeden itibaren 7 gün | Ödeme emrinin tebliğinden 7 gün (kambiyoda 5 gün) |
| Sürenin niteliği | Kamu düzenine ilişkin, resen gözetilir | Hak düşürücü |
| Sonuç | İşlemin iptali, düzeltilmesi veya yapılması | Takibin durması |
Hacizde en çok başvurulan şikâyet sebepleri
- Haczedilmezlik (İİK m.82): Haline münasip ev (meskeniyet), zorunlu ev eşyası, mesleğin icrası için gerekli araçlar, emekli aylığı gibi kalemler.
- Haczin usulüne aykırılığı: Yetkisiz icra dairesince haciz, takibin kesinleşmediği hâlde haciz, borç miktarını aşan aşırı haciz.
- Düşmüş hacze dayanılarak işlem yapılması: İİK m.106 ve 110 uyarınca satış istenmediği için haciz düşmüşse buna dayalı işlemler.
- Muhafaza ve yediemin işlemleri: Muhafaza altına alma kararının kapsamı, yediemin ücreti.
- Sürüncemede bırakma: Talebin karşılanmaması, dosyanın işleme konulmaması — bu hâlde şikâyet süresizdir.
- Sıra cetveline ve paylaştırmaya ilişkin işlemler.
Süre ne zaman başlar? Asıl mesele bu
Kanun “öğrenildiği tarih” der; tebliğ tarihi demez. Uygulamada öğrenme şu olgularla kabul edilmektedir:
| Olgu | Öğrenme sayılır mı? |
|---|---|
| 103 davet kâğıdının tebliği | Evet — daha erken bir öğrenme yoksa |
| Daha önce fiilen öğrenilmiş olması | Evet; sonraki 103 tebliği süreyi yeniden başlatmaz |
| İcra dosyasına vekâletname sunulması | Takip ve haciz kesinleşmişse öğrenme kabul edilebilir |
| UYAP’ta haciz kararına ilişkin evrakın okunması | Evet; evrak işlem kütüğündeki okunma tarihi esas alınır |
| Tapuya haciz şerhinin işlenmesi | Tek başına borçlunun öğrendiği anlamına gelmez |
| Dosyadan haciz kaydı örneği alınması | Kayıtla belgeleniyorsa evet |
Bu nedenle şikâyet dilekçesinde öğrenme tarihini açıkça yazmak ve mümkünse belgelemek gerekir. Aksi hâlde dosyadaki en erken tarih öğrenme sayılır.
Haczedilmezlik şikâyetinin ön şartı: ayakta bir haciz
Meskeniyet şikâyetinde mahkeme, esasa girmeden önce haczin hâlâ geçerli olup olmadığına bakar:
- Şikâyet tarihinden önce düşmüşse: Şikâyetin konusu yoktur; başvuru fuzuli sayılır ve hukuki yarar yokluğundan reddedilir.
- Şikâyet sırasında düşerse: Şikâyet konusuz kalır; esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilir ve yargılama giderleri, tarafların şikâyet tarihindeki haklılık durumuna göre paylaştırılır (HMK m.331/1).
- Süreler ne zaman başlar? Taşınmaz haczinde tapuya şerh verilmesi geçerlilik şartı değildir; İİK m.106 ve 110 bakımından süre icra müdürlüğünün haciz kararı verdiği tarihten işler.
- Satış istemiş sayılmak için açık talebin yanında satış giderlerinin de yatırılması gerekir.
Ne yapmalı?
- Öğrenir öğrenmez harekete geçin. Yedi gün kısa bir süredir ve resen gözetilir; “haberim yoktu” savunması dosyadaki kayıtlarla çürütülür.
- Öğrenme tarihinizi dilekçede yazın. Hangi olayla öğrendiğinizi somutlaştırın; aksi hâlde dosyadaki en erken tarih esas alınır.
- UYAP kayıtlarınızı kontrol edin. Vekiliniz varsa evrakın okunma tarihi öğrenme tarihi olarak karşınıza çıkabilir.
- Önce haczin ayakta olup olmadığına bakın. Satış istenmemişse haciz düşmüş olabilir; bu durumda şikâyet yerine haczin fekki talebi daha doğrudur.
- Tebligat usulsüzse bunu ayrıca ileri sürün. 103 tebliğine yönelik usulsüzlük iddiası dilekçede yer almazsa sonradan dikkate alınmaz.
- Aktif husumeti gözetin. Meskeniyet şikâyeti taşınmaz maliki borçluya aittir; malik olmayan eş, şerh sahibi olsa dahi bu yolu kullanamaz.
- İpotek geçmişini kontrol edin. Haciz tarihinden önce zorunlu olmayan ipotek tesis edilmişse meskeniyet iddiasından vazgeçilmiş sayılabilir.
- Süresiz şikâyet hâllerini ayırın. Talebiniz karşılanmıyor veya dosya sürüncemede bırakılıyorsa süre işlemez; bunu dilekçede açıkça belirtin.
- Şikâyet takibi durdurmaz. Gerekiyorsa icra mahkemesinden tedbir niteliğinde işlemin durdurulmasını da isteyin.
Yargıtay ne diyor?
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/9486, K. 2023/2280, 03.04.2023
103 tebliği, daha önce öğrenilmiş bir haciz için süreyi yeniden başlatmaz. Kambiyo senedine dayalı takipte borçlu, meskeniyet iddiasıyla haczedilmezlik şikâyetinde bulunmuş; şikâyetin süresinde olduğunu, 103 davet kâğıdının kendisine sonradan tebliğ edildiğini savunmuştu. Daire kuralı iki cümlede ortaya koymuştur: “Meskeniyet şikayeti İİK’nın 16. maddesi uyarınca şikayete konu taşınmazın (meskenin) haczin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde yapılması gerekir. Borçlu haczi öğrendikten sonra kendisine 103 tebliğ yapılmış olması borçlu lehine şikayet için sürenin 103 tebliğ tarihinden itibaren başlaması sonucunu doğurmaz.” Bölge adliye mahkemesi kararı oy birliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/9154, K. 2024/1146, 12.02.2024
UYAP’ta evrakın okunduğu tarih öğrenme tarihidir. İlamlı takipte borçlu meskeniyet iddiasıyla haczin kaldırılmasını istemiş, mahkeme işin esasına girerek şikâyeti reddetmişti. Daire, süre yönünden farklı bir tespit yapmıştır: “UYAP evrak işlem kütüğüne göre; şikayete konu taşınmaz üzerine haciz konulması talebinin kabulüne dair icra müdürlüğünün 17/04/2023 tarihli tensip zaptının borçlu tarafından 03/07/2023 tarihinde okunduğu, borçlunun; haczi öğrenme tarihi olarak kabul edilmesi gereken 03/07/2023 tarihinden itibaren yasal yedi günlük süreden sonra 18/07/2023 tarihinde icra mahkemesine başvurduğu görülmektedir.” Daire, esasa girilmesini isabetsiz bulmakla birlikte sonuçta istem reddedildiğinden kararı sonucu itibarıyla doğru bularak onamıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2026/2878, K. 2026/2275, 06.04.2026
Vekâletname ibrazı öğrenme sayıldığında ayrıca araştırma yapılmaz. Çeke dayalı takipte ihtiyati haciz 19.06.2023’te konulmuş, ödeme emri 31.07.2023’te tebliğ edilmiş ve 10.08.2023 itibarıyla takip kesinleşerek ihtiyati haciz kesin hacze dönüşmüştü. Borçlu adına icra dosyasına 14.08.2023’te vekâletname ibraz edilmiş, şikâyet ise 22.08.2023’te açılmıştı. İcra mahkemesi şikâyeti kabul edip haczi kaldırmış, istinaf esastan reddedilmişti. Daire kararı bozarken şunu belirtmiştir: “Vekaletname ibraz tarihi itibari ile takip ve haciz kesinleşmiş olup, haciz de öğrenilmiş olmakla artık başkaca bir öğrenme tarihi araştırmasına gerek bulunmamaktadır.” Şikâyetin süre aşımından reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/12955, K. 2023/5658, 04.10.2023
Haciz düşmüşse şikâyet konusuz kalır; taşınmazda süre haciz kararı tarihinden işler. Genel haciz yoluyla takipte icra müdürlüğü 07.03.2019’da haciz talebini kabul etmiş, tapuya şerh 11.03.2019’da işlenmişti. Daire önce yöntemi ortaya koymuştur: “haczedilmezlik şikayetinde bulunulabilmesi için, şikayet tarihi itibariyle hukuken geçerli bir haczin varlığı şarttır. Bu nedenle borçlunun haczedilmezlik şikayetinde bulunması üzerine, öncelikle İİK’nın 106. ve 110. maddeleri uyarınca haczin düşmüş olup olmadığının belirlenmesi gerekir.” Ardından tartışmalı iki noktayı çözmüştür: “taşınmazın usulüne uygun olarak haczedildiğinin kabulü için İcra Müdürlüğünce haciz kararı verilmesi yeterli olup, haczin geçerliliği ve tamamlanmış sayılması için ayrıca tapu siciline şerh verilmesi zorunlu değildir”; süre haciz kararının verilme tarihinden başlar. Hukuk Genel Kurulunun 22.03.2006 tarihli, 2006/12-149 E., 2006/86 K. sayılı kararına atıfla, satış isteminin varlığı için açık talebin yanında satış giderlerinin de yatırılması gerektiği hatırlatılmıştır. Somut olayda haciz yargılama sırasında düştüğünden, esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına ve yargılama giderlerinin HMK m.331/1 uyarınca şikâyet tarihindeki haklılık durumuna göre belirlenmesine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Bu dört karar aynı yere çıkıyor: hacizde şikâyet, esasa girilmeden önce iki eşikten geçiyor ve dosyaların çoğu bu eşiklerde kalıyor. Birinci eşik süre. Kanun tebliğ değil öğrenme dediği için, sürenin başlangıcı sabit bir belgeye değil dosyanın somut akışına bağlı — ve içtihat bu akışı borçlu aleyhine değil, gerçeğe uygun biçimde okuyor: 103 davet kâğıdı sonradan tebliğ edilmişse bu, daha erken gerçekleşmiş bir öğrenmeyi geçersiz kılmıyor; vekâletname ibrazı ya da UYAP’ta evrakın okunması, öğrenmenin gerçekleştiğini gösteren bağımsız veriler olarak kabul ediliyor. Sürenin kamu düzenine ilişkin olması ve resen gözetilmesi de bunun uzantısı; taraflar süreyi tartışmasa bile mahkeme tartışmak zorunda. İkinci eşik ise şikâyetin konusu. Haczedilmezlik şikâyeti bir haczin kaldırılmasını istemek olduğuna göre, ortada kaldırılacak bir haciz kalmamışsa uyuşmazlık da kalmıyor. Buradaki incelik, sonucun haczin ne zaman düştüğüne göre değişmesi: şikâyetten önce düşmüşse hukuki yarar yokluğundan ret, yargılama sırasında düşmüşse konusuz kalma ve giderlerin şikâyet tarihindeki haklılığa göre paylaştırılması. Taşınmaz haczinin tapuya şerh verilmeden de tamam sayılması ve sürelerin haciz kararı tarihinden işlemesi ise bu hesabı doğrudan etkiliyor; tapudaki şerh tarihine bakarak yapılan hesap, çoğu zaman birkaç gün değil, bütün sonucu değiştiriyor.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun yaratır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Süreyi 103 tebliğinden saymak | Daha erken öğrenme varsa süre çoktan işlemiştir | Gerçek öğrenme tarihini esas almak |
| Öğrenme tarihini dilekçede belirtmemek | Dosyadaki en erken tarih esas alınır | Tarihi ve dayanağını açıkça yazmak |
| UYAP okunma kaydını gözden kaçırmak | Evrakın okunduğu tarih öğrenme sayılır | Başvurudan önce evrak işlem kütüğünü kontrol etmek |
| Düşmüş hacze karşı şikâyet etmek | Hukuki yarar yoktur, başvuru fuzuli sayılır | Haczin fekkini talep etmek |
| Süreleri tapu şerhi tarihinden hesaplamak | Süre haciz kararı tarihinden işler | İcra müdürlüğünün karar tarihini esas almak |
| Satış talebini gider yatırmadan yapmak | Satış istenmiş sayılmaz, haciz düşer | Talep ile birlikte satış giderini yatırmak |
| Malik olmayan eşin meskeniyet şikâyeti | Aktif husumet yokluğundan reddedilir | Şikâyeti malik borçlunun yapması |
| Tebligat usulsüzlüğünü sonradan ileri sürmek | Dilekçede yer almayan iddia dikkate alınmaz | Bütün sebepleri ilk dilekçede toplamak |
Hacze karşı nereye başvurulur?
İcra dairesinin işlemleri kanuna aykırı olduğu veya olaya uygun bulunmadığı gerekçesiyle icra mahkemesine şikâyet edilir. Başvuru, işlemi yapan icra dairesinin bağlı bulunduğu icra hukuk mahkemesine yapılır.
Şikâyet süresi ne kadar?
İşlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür. Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı ise her zaman şikâyet olunabilir.
Süreyi kaçırırsam ne olur?
Şikâyet süre aşımından reddedilir. Yargıtay, şikâyetin yedi günlük süresinde yapılıp yapılmadığının kamu düzenine ilişkin olduğunu ve resen gözetilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Süre 103 davet kâğıdının tebliğiyle mi başlar?
Zorunlu değildir. Süre öğrenme tarihinden başlar. Borçlu haczi daha önce öğrenmişse, sonradan kendisine 103 tebliğ yapılmış olması sürenin bu tebliğ tarihinden itibaren başlaması sonucunu doğurmaz.
UYAP’ta evrakı okumam öğrenme sayılır mı?
Evet. Yargıtay, UYAP evrak işlem kütüğüne göre haciz talebinin kabulüne dair tensip zaptının okunduğu tarihi, haczi öğrenme tarihi olarak kabul etmiştir.
Vekâletname sunmam öğrenme sayılır mı?
Somut olayın koşullarına göre evet. Takip ve haciz kesinleştikten sonra borçlu adına icra dosyasına vekâletname ibraz edilen bir olayda Yargıtay, bu tarih itibarıyla haczin öğrenilmiş sayılacağını ve başkaca öğrenme tarihi araştırmasına gerek bulunmadığını belirtmiştir.
Haczedilmezlik şikâyeti için ne aranır?
Şikâyet tarihi itibarıyla hukuken geçerli bir haczin bulunması şarttır. Bu nedenle mahkeme önce İİK m.106 ve 110 uyarınca haczin düşüp düşmediğini belirler.
Haciz düşmüşse şikâyetim ne olur?
Şikâyet tarihinden önce düşmüşse şikâyetin konusu kalmaz ve başvuru fuzuli sayılır. Yargılama sırasında düşerse şikâyet konusuz kalacağından esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilir; yargılama giderleri HMK m.331/1 uyarınca tarafların şikâyet tarihindeki haklılık durumuna göre belirlenir.
Tapuya şerh verilmezse haciz geçerli olmaz mı?
Olur. Taşınmazın usulüne uygun haczedildiğinin kabulü için icra müdürlüğünce haciz kararı verilmesi yeterlidir; geçerlilik için ayrıca tapu siciline şerh verilmesi zorunlu değildir.
Satış isteme süresi ne zaman başlar?
İİK m.106 ve 110 uyarınca haczin düşüp düşmediği belirlenirken sürenin başlangıcı olarak icra müdürlüğünce haciz kararının verildiği tarih esas alınır; tapudaki şerh tarihi değil.
Satış talebinde bulunmam yeterli mi?
Hayır. Hukuk Genel Kurulunun 22.03.2006 tarihli kararında da işaret edildiği üzere, satış isteminin varlığının kabulü için açık talebin yanında satış giderlerinin de yatırılması gerekmektedir.
Şikâyet takibi durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz. Ancak icra mahkemesinden, şikâyet konusu işlemin veya takibin durdurulmasına yönelik tedbir kararı istenebilir.
İlgili mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16 — Şikâyet ve şartları
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.17, 18 — Şikâyet üzerine verilecek kararlar ve usul
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.82 — Haczi caiz olmayan mallar ve haklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.85, 103 — Haciz ve haciz tutanağını inceleme daveti
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.106, 110 — Satış isteme süresi ve haczin düşmesi
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.331 — Esasa girilmeden verilen kararlarda giderler
Bu konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: icra memurunun muamelesini şikâyet, haciz nedir, eve haciz gelir mi ve icra takibinin iptali ve taliki.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi belge ve olgularıyla değerlendirilir, benzer görünen olaylarda dahi farklı sonuçlara ulaşılabilir. Kararların güncel hâli ve tam metinleri için bağlantı verilen resmî kaynaklara başvurulmalıdır.