Maaş Haczi Oranı ve Sıralaması
Kısaca
- Maaş ve ücretler, borçlu ile ailesinin geçinmesi için icra memurunca takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczedilir; ancak haczolunacak miktar dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).
- Yani 1/4 alt sınırdır, üst sınır değildir; geçim ihtiyacı daha fazlasını gerektirmiyorsa kesinti dörtte birin üzerine çıkabilir.
- İş Kanunu m.35’e göre işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacakları bu sınırlamaya tabi değildir.
- Birden fazla haciz varsa sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.
- İkramiye ve benzeri ek ödemeler de ücret sayılır ve dörtte bir sınırına tabidir; tamamının haczine önceden verilen muvafakat İİK m.83/a uyarınca geçersizdir.
- Maaş haczi İİK m.89 haciz ihbarnamesiyle değil, m.355–356 uyarınca maaş haczi müzekkeresiyle yapılır; işveren bir hafta içinde bildirmek ve kesintiyi göndermek zorundadır.
- SGK gelir ve aylıkları kural olarak haczedilemez; takip kesinleştikten sonra verilen muvafakat geçerli sayılmaktadır (5510 s. K. m.93).
Maaş haczinde tartışma neredeyse hiç “haciz konulabilir mi” sorusundan çıkmaz; asıl mesele ne kadarının kesileceği ve hangi sırayla kesileceğidir. Üç ayrı kanun aynı anda devrededir ve oranlar birbirine karıştırılır.
Aşağıda oranın nasıl belirlendiğini, ek ödemelerin durumunu, sıra kuralının nasıl işlediğini ve işverenin sorumluluğunu ele alıyoruz.
Oran: dörtte bir neyin sınırıdır?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.83 – Kısmen haczi caiz olan şeyler: “Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir.
Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz var ise sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.”
Hüküm iki aşamalıdır ve uygulamada ikinci cümle birincinin önüne geçer:
| Aşama | Ne yapılır? |
|---|---|
| 1. Geçim payının takdiri | İcra memuru, borçlu ve ailesinin geçinmesi için gerekli miktarı belirler ve düşer |
| 2. Alt sınır kontrolü | Kalan tutar maaşın dörtte birinden az olamaz |
| Sonuç | Kesinti en az 1/4’tür; geçim ihtiyacı düşükse daha yüksek olabilir |
Buna karşılık iş ilişkisinden doğan ücretlerde ayrı bir üst sınır vardır:
4857 sayılı İş Kanunu m.35: “İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dâhil değildir. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.”
Neler ücret sayılır?
| Kalem | Durum |
|---|---|
| Aylık maaş / ücret | Haczedilebilir (1/4 kuralı) |
| İkramiye, toplu sözleşme farkı, nema | Ücretten sayılır; aynı koşullarda haczedilebilir |
| Döner sermaye ek ödemesi | Uygulamada 1/4 sınırına tabi tutulmaktadır |
| Fazla mesai, evlilik ve çocuk zamları, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri | 6772 sayılı Kanun m.4 kapsamında haczedilemeyen “esas ücrete munzam tediyeler” |
| SGK emekli aylığı, gelir ve ödenekleri | Kural olarak haczedilemez (5510 s. K. m.93); istisnaları aşağıda |
| Nafaka alacağı için yapılan haciz | İş K. m.35’teki sınırlama uygulanmaz |
Sıra kuralı: kuyruk nasıl işler?
- Aynı borçlunun maaşına birden çok icra dosyasından haciz konulabilir; bunlar geliş sırasına göre sıraya alınır.
- Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Yani kesintiler bölünmez, sırayla tamamlanır.
- İşveren, kendisine gelen her müzekkerede borçlunun kaçıncı sırada olduğunu icra dairesine bildirmelidir.
- Öndeki dosya kapandığında sıra kendiliğinden ilerler; alacaklının yeniden müzekkere yazdırması gerekmez, ancak uygulamada tekit yazısı istenebilir.
- Nafaka alacakları bakımından uygulama farklıdır: nafaka için yapılan kesinti, diğer alacaklar için yapılan kesintiden ayrı yürür.
Maaş haczi nasıl uygulanır? m.89 değil, m.355
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.355 – Maaş ve ücretlerin kesilmesinde usul: “Devlet işlerinde veya hususi müesseselerde bulunan borçlu memur veya müstahdemlerin maaş ve ücretlerinden kesilmesi için icra dairelerinden yapılacak tebligatın kanuni muhatapları haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş ve ücreti miktarını nihayet bir hafta içinde bildirmeğe ve borç bitinceye kadar icra dairesinin tebligatı mucibince haczolunan miktarı tevkif edip hemen daireye göndermeğe mecburdurlar.
Memurun maaş, ücret veya memuriyetinde yahut başka bir şubeden maaş almağı mucip olacak surette vukubulacak tebeddülleri ve hizmetine nihayet verildiği takdirde bu keyfiyeti de malmemuru veya daire amiri yahut hususi müesseselerin kanuni muhatapları derhal icra dairesine bildirmeğe ve ikinci halde haciz muamelesinden o şube veya amirini haberdar etmeğe mecburdur.”
| Maaş haczi (m.355–356) | Haciz ihbarnamesi (m.89) | |
|---|---|---|
| Konusu | Borçlunun maaş ve ücreti | Üçüncü kişideki taşınır mal ve alacaklar |
| Aracı | Maaş haczi müzekkeresi | Birinci, ikinci, üçüncü haciz ihbarnamesi |
| Muhatabın süresi | Bir hafta içinde bildirim | Yedi gün içinde itiraz |
| İtiraz edilmezse | Kesip göndermek zorunludur; aksi hâlde m.356 uygulanır | Borç zimmetinde sayılır |
| Menfi tespit | Söz konusu değildir | Üçüncü haciz ihbarnamesinden itibaren 15 gün |
İşveren kesmediği veya göndermediği parayı, ayrıca mahkemeden hüküm alınmasına gerek olmaksızın icra dairesince kendi maaşından veya sair mallarından ödemek durumunda kalır (İİK m.356).
Emekli aylığı: yasak ve muvafakat
- 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca sigortalıların gelir, aylık ve ödenekleri devir ve temlik edilemez; Kuruma olan borçlar (m.88) ile nafaka borçları dışında haczedilemez.
- Aynı fıkraya eklenen cümle uyarınca, haczi yasak olan bu ödeneklerin haczine ilişkin talepler borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde icra müdürünce reddedilir.
- Yargıtay uygulamasında bu hüküm İİK m.83/a’ya göre özel düzenleme sayılmakta ve takibin kesinleşmiş olması şartıyla haciz sırasında veya hacizden sonra verilen muvafakat geçerli kabul edilmektedir.
- Buna karşılık borç doğmadan, sözleşme aşamasında alınan genel muvafakatler bakımından İİK m.83/a’nın “önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir” kuralı gündeme gelir.
Ne yapmalı?
- Kesinti oranını kontrol edin. Ücretinizden dörtte birden fazla kesiliyorsa dayanağını sorun; muvafakat yoksa şikâyet konusudur.
- Ek ödemeleri ayrı ayrı inceleyin. İkramiye ücret sayılır ve 1/4 sınırına tabidir; fazla mesai ve sosyal yardım niteliğindeki ödemeler ise haczedilemez.
- Sıranızı öğrenin. İşvereninizin icra dairesine bildirdiği sıra numarasını isteyin; öndeki dosya kapanmadan kesinti başlamaz.
- Maaş hesabı ile diğer hesabı ayırın. Maaş tanımı bulunmayan bir hesaba gelen paralar maaş korumasından yararlanamaz.
- Geçim iddianızı belgeleyin. Kira, sağlık gideri, bakmakla yükümlü olunan kişiler gibi olguları belgeleyerek geçim payının artırılmasını isteyin.
- Önceden muvafakat vermeyin. Borç doğmadan verilen genel muvafakatler İİK m.83/a bakımından tartışmalıdır; her hâlde imzaladığınız metni saklayın.
- Yapılan kesintilerin iadesi için doğru yolu seçin. İcra mahkemesi dar yetkilidir; ödenmiş paraların geri alınması genel mahkemede istirdat davasının konusudur.
- İşverenseniz süreyi kaçırmayın. Müzekkereye bir hafta içinde cevap vermez ve kesintiyi göndermezseniz parayı kendi malvarlığınızdan ödersiniz.
- İşten ayrılmayı bildirin. İşveren, borçlunun hizmetine son verildiğini derhâl icra dairesine bildirmek zorundadır.
Yargıtay ne diyor?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/1659, K. 2023/3668, 12.12.2023
Maaş haczi, İİK m.89 kapsamında yapılmaz. Üçüncü kişi konumundaki kurum, haciz ihbarnamelerine itiraz etmediği için menfi tespit davası açmıştı. Daire, iki rejimi kesin çizgiyle ayırmıştır: “borçlunun maaş ve ücreti de üçüncü kişideki bir alacağı niteliğinde olmakla birlikte, borçlunun maaşı ve ücretinin haczedilmesi İİK’nun 89 uncu maddesi kapsamında gerçekleşmemektedir. İcra ve İflas Kanununda, maaş ve ücret haczi, 355 ve 356 ncı maddelerde düzenlenmiş olup, maaş ve ücret haczi için farklı bir usul öngörülmüştür. Anılan düzenleme, 89 uncu maddeye göre özel bir düzenleme olduğundan maaş haczi konusunda 89 uncu madde hükümleri uygulanamaz.” Somut olayda birinci haciz ihbarnamesinde alacakların “maaş hesabı hariç” tutulduğu ve maaş haczi için ayrıca m.355 uyarınca müzekkere yazıldığı saptanmıştır. Daire ayrıca, Hukuk Genel Kurulunun 17.05.2023 tarihli, 2022/(11)62 E., 2023/464 K. sayılı ilamına dayanarak, üçüncü haciz ihbarnamesi üzerine menfi tespit davası açan üçüncü kişinin sırf ihbarnamelere itiraz etmediği gerekçesiyle yargılama giderlerinden sorumlu tutulmasının HMK m.326’ya aykırı olacağını belirtmiş; karar onanmıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/9058, K. 2023/2719, 24.04.2023
İkramiyenin tamamına önceden verilen muvafakat geçersizdir; en fazla dörtte biri haczedilir. Şeker fabrikasında işçi olarak çalışan borçlu, takip kesinleşirken maaşının 1/4’ü ile ikramiyesinin tamamının haczine muvafakat etmiş; bu doğrultuda ikramiyenin tümü kesilmişti. Bölge adliye mahkemesi, kesintiye başlanmadan önce verilen bu muvafakatin İİK’nın 83/a maddesi gereğince geçersiz olduğunu, bu nedenle ikramiyenin en fazla 1/4’ünün haczedilebileceğini belirterek ikramiye üzerindeki haczin 3/4’ünü kaldırmış; ayrıca icra dairesinde yapılmış kesintilerin İİK m.361 uygulanarak geri alınamayacağını, bu istemin genel mahkemede açılacak istirdat davasında tartışılması gerektiğini kabul etmişti. Daire bu kararı oy birliğiyle onamıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/10178, K. 2023/3040, 04.05.2023
Maaş hesabı ile sıradan hesap aynı şey değildir. Borçlu, banka hesabına konulan haciz nedeniyle sıraya girmeden kesinti yapıldığını ve 6772 sayılı Kanun m.4 kapsamındaki ek ödemelerin haczedilemeyeceğini ileri sürmüştü. Bölge adliye mahkemesi, İş Kanunu m.35 uyarınca ücretin 1/4’ünden fazlasının haczedilemeyeceğini, ikramiye, toplu sözleşme farkı ve nemanın da ücretten sayıldığını; buna karşılık 6772 sayılı Kanun m.4’te fazla mesai, evlilik ve çocuk zamları, ayni yardımlar ile hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam tediyelerin haczedilemeyeceğinin düzenlendiğini belirtmiş; bankanın cevabına göre haciz konulan hesapta maaş tanımı bulunmadığını, icra müdürlüğünce zaten “maaş hesabı hariç” haciz konulduğunu ve dosyaya giden tutarın maaş dışı olduğunu saptayarak şikâyeti reddetmişti. Daire kararı usul ve kanuna uygun bularak onamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/3129, K. 2025/2740, 12.05.2025
Emekli aylığında muvafakat: yasak mutlak değil. Emekli maaşından kredi borcu nedeniyle kesinti yapılan davacı, blokenin kaldırılmasını ve kesintilerin iadesini istemişti. Daire, 5510 sayılı Kanun m.93 ile İİK m.83/a arasındaki ilişkiyi şöyle kurmuştur: “5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi hükmünün 2004 sayılı Kanun’un 83/a maddesine göre daha özel düzenleme içerdiği ve takip hukukuna göre icra takibinin kesinleşmiş olması şartıyla haciz sırasında veya hacizden sonra 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi kapsamındaki gelir, aylık ve ödeneklerin haczine ilişkin verilen muvafakatin geçerli olacağı, bu durumda borçlunun (…) haczedilmesi mümkün olmayan mal ve haklarla ilgili olarak bu hakkından vazgeçebileceği, sözleşme hukukuna göre bu yasağın kesin olmadığı” belirtilmiştir. Somut olayda kesintilerin bir icra haczine değil, davacının imzaladığı taahhütnamelerle emekli maaşı hesabından virman-takas-mahsup yapılmasına verdiği muvafakate dayandığı saptanarak karar oy birliğiyle onanmıştır.
Bu kararlar maaş haczini üç ayrı eksende düzenliyor. Birinci eksen oran. İİK m.83 dörtte biri alt sınır olarak kurarken İş Kanunu m.35 aynı oranı üst sınıra çeviriyor; sonuçta ücretli çalışan bakımından pratik kural dörtte bir oluyor. Bu oranın aşılabilmesi için ya nafaka alacağı ya da geçerli bir muvafakat gerekiyor — ve İİK m.83/a, muvafakatin önceden verilmiş olmasını geçersizlik sebebi sayıyor. İkramiye örneği bunu net gösteriyor: kalem ücret sayıldığı için korumadan yararlanıyor, tamamının kesilmesine önceden verilen izin ise hükümsüz kalıyor. İkinci eksen kapsam. Neyin ücret sayıldığı, neyin ücrete munzam ödeme olduğu ve paranın hangi hesaba yattığı sonucu doğrudan değiştiriyor; maaş tanımı bulunmayan bir hesaba gelen para, kaynağı ne olursa olsun maaş korumasını kendiliğinden kazanmıyor. Üçüncü eksen usul. Maaş haczinin m.89 haciz ihbarnamesi rejiminden ayrılması teknik bir ayrıntı değil: m.355 muhataba bir haftalık bildirim ve kesme yükümlülüğü getiriyor, m.356 ise bu yükümlülüğe uymayanın parayı kendi malvarlığından ödemesini öngörüyor — üstelik ayrıca hüküm almaya gerek olmaksızın. Buna karşılık icra mahkemesinin dar yetkisi burada da sınır çiziyor: fazla kesilen paranın iadesi icra mahkemesinden değil, genel mahkemede açılacak istirdat davasından isteniyor. Emekli aylığında ise denge muvafakatin zamanına bağlanmış durumda; yasağın kendisi değil, ne zaman ve nasıl vazgeçildiği tartışılıyor.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun yaratır | Doğrusu |
|---|---|---|
| 1/4’ü üst sınır sanmak | İİK m.83’te dörtte bir alt sınırdır | İş K. m.35 kapsamındaysanız üst sınırı ileri sürmek |
| İkramiyeyi ücret dışı saymak | İkramiye ücretten sayılır ve kesintiye tabidir | İkramiyede de 1/4 sınırını talep etmek |
| Ek ödemeleri ayırmamak | 6772 s. K. m.4 kapsamındaki ödemeler haczedilemez | Bordroyu kalem kalem incelemek |
| Maaşı normal hesapta tutmak | Maaş tanımı yoksa koruma tartışmalı hâle gelir | Maaşın maaş hesabına yatmasını sağlamak |
| Sıra bilgisini istememek | Sırasız yapılan kesinti fark edilmez | İşverenden sıra numarasını yazılı istemek |
| Kesintilerin iadesini icra mahkemesinden istemek | İcra mahkemesi dar yetkilidir | Genel mahkemede istirdat davası açmak |
| Maaş için m.89 ihbarnamesi göndermek | Maaş haczi m.355’e tabidir | Ayrıca maaş haczi müzekkeresi yazdırmak |
| İşverenin müzekkereye cevap vermemesi | Kesilmeyen para işverenden alınır | Bir hafta içinde bildirimde bulunmak |
Maaşın ne kadarı haczedilir?
İİK m.83’e göre borçlu ve ailesinin geçinmesi için gerekli miktar düşüldükten sonra kalan kısım haczedilir; ancak haczolunacak miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. İş Kanunu m.35 ise işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini öngörür.
Dörtte bir alt sınır mı üst sınır mı?
İİK m.83 bakımından alt sınırdır; kesinti dörtte birin altına inemez. İş Kanunu m.35 kapsamındaki işçi ücretleri bakımından ise dörtte bir üst sınır olarak uygulanır. Nafaka alacaklılarının hakları saklıdır.
İkramiyem de haczedilir mi?
Evet. İkramiye, toplu sözleşme farkı ve nema ücretten sayılır ve aynı koşullarda haczedilebilir. Ancak tamamı değil, kural olarak dörtte biri haczedilir.
İkramiyemin tamamının kesilmesine muvafakat ettim, geçerli mi?
Kesintiye başlanmadan önce verilen böyle bir muvafakat, İİK m.83/a uyarınca geçersiz sayılmaktadır. Yargıtay’ın onadığı bir kararda, ikramiyenin tümü üzerine konulan haczin 3/4’ü kaldırılmıştır.
Fazla mesai ve sosyal yardımlar haczedilir mi?
6772 sayılı Kanun m.4’te fazla mesai, evlilik ve çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar ile hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam tediyelerin haczedilemeyeceği düzenlenmiştir.
Birden fazla haciz varsa ne olur?
Hacizler sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Yani kesintiler bölüştürülmez, sırayla tamamlanır.
Maaş hesabıma haciz konabilir mi?
Maaş haczi ayrı bir usule tabidir. Bankadaki bir hesaba konulan hacizde belirleyici olan, hesabın maaş hesabı olarak tanımlı olup olmadığıdır. Maaş tanımı bulunmayan bir hesaba gelen tutarlar bakımından maaş koruması otomatik olarak uygulanmaz.
Maaş haczi 89/1 haciz ihbarnamesiyle mi yapılır?
Hayır. Yargıtay, maaş ve ücret haczinin İİK m.89 kapsamında gerçekleşmediğini, bunun m.355 ve 356’da farklı bir usulle düzenlendiğini ve bu düzenlemenin m.89’a göre özel hüküm olduğunu belirtmektedir.
İşveren kesinti yapmazsa ne olur?
İşveren, haczin uygulandığını ve ücret miktarını en geç bir hafta içinde bildirmek, borç bitene kadar kesintiyi yapıp icra dairesine göndermek zorundadır. Bu yükümlülüğe uyulmazsa kesilmeyen veya gönderilmeyen para, ayrıca hüküm alınmasına gerek olmaksızın icra dairesince kanuni muhatabın maaşından veya diğer mallarından alınır (İİK m.356).
Emekli maaşına haciz konulabilir mi?
Kural olarak hayır. 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca gelir, aylık ve ödenekler, Kuruma olan borçlar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Haczi yasak olan bu ödenekler için yapılan haciz talepleri, borçlunun muvafakati yoksa icra müdürünce reddedilir.
Emekli maaşı için verdiğim muvafakat geçerli mi?
Yargıtay uygulamasında 5510 s. K. m.93, İİK m.83/a’ya göre özel düzenleme sayılmakta; takibin kesinleşmiş olması şartıyla haciz sırasında veya hacizden sonra verilen muvafakat geçerli kabul edilmektedir. Borç doğmadan verilen genel muvafakatler bakımından ise İİK m.83/a’daki geçersizlik kuralı tartışılmaktadır.
Fazla kesilen paraları nasıl geri alırım?
İcra dairesinde yapılmış kesintilerin İİK m.361 uygulanarak geri alınması mümkün görülmemektedir. Bu istem, genel mahkemede açılacak bir istirdat davasında tartışılmalıdır.
İlgili mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.83 — Kısmen haczi caiz olan şeyler
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.83/a — Önceden yapılan anlaşmalar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.355, 356 — Maaş ve ücretlerin kesilmesinde usul
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.89 — Üçüncü kişideki mal ve alacakların haczi
- 4857 sayılı İş Kanunu m.35 — Ücretin haczi
- 6772 sayılı Kanun m.4 — Esas ücrete munzam tediyeler
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.88, 93
Bu konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: maaşıma haciz geldi ne yapmalıyım, haciz ihbarnamesi (İİK 89), borçlunun hacizde şikâyet yolu ve icra ve iflas hukukunda sıra cetveli.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi belge ve olgularıyla değerlendirilir, benzer görünen olaylarda dahi farklı sonuçlara ulaşılabilir. Kararların güncel hâli ve tam metinleri için bağlantı verilen resmî kaynaklara başvurulmalıdır.