Çalışan Buluşu: Hizmet Buluşu, Serbest Buluş ve Bedel Hakkı (SMK m. 113-121)
- Çalışanın, yükümlü olduğu faaliyeti gereği ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluş hizmet buluşudur (SMK m. 113/1).
- Bunun dışında kalan buluş serbest buluştur; öğrenciler ve ücretsiz stajyerler hakkında da çalışanlara ilişkin hükümler uygulanır.
- Çalışan, hizmet buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin işverene bildirmek zorundadır (m. 114/1).
- Bildirimde teknik problem, çözümü, buluşun nasıl gerçekleştirildiği, yararlanılan işletme deneyimi ve diğer çalışanların katkıları açıklanmalıdır.
- İşveren, bildirimin ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde yazılı olarak tam veya kısmî hak talebinde bulunmalıdır (m. 115/1).
- Süresinde bildirim yapılmaz veya hak talep edilmediği bildirilirse buluş serbest buluş niteliği kazanır.
- Tam hak talebinde bildirimin çalışana ulaşmasıyla buluş üzerindeki tüm haklar işverene geçer.
- Tam hak talebi hâlinde çalışan, makul bir bedel isteyebilir; kısmî hakta ise işverenin buluşu kullanması gerekir.
- Bedelin hesabında buluşun ekonomik değerlendirilebilirliği, çalışanın işletmedeki görevi ve işletmenin buluştaki payı dikkate alınır.
- İşveren, talepte bulunduktan sonra “buluş korunmaya değer değil” diyerek bedel ödemekten kaçınamaz.
- Yargıtay, yazılı bildirim yapılmadan bedel isteme hakkının kullanılamayacağını ve buluşun kendiliğinden serbest buluşa dönüşmeyeceğini kabul etmiştir.
- Patent gaspı iddiası kural olarak patentin ilanından itibaren iki yıl içinde ileri sürülmelidir; kötü niyet hâlinde koruma süresince dava açılabilir.
Bir mühendis, çalıştığı fabrikada üretim hattındaki kronik bir sorunu çözen bir düzenek geliştirir. Aylar sonra ya işveren o düzeneği kendi adına patentlemiştir ya da mühendis, işten ayrıldıktan sonra başvuruyu kendi adına yapmıştır. İki tarafta da aynı cümle kurulur: “Bunu ben buldum.”
Sınaî Mülkiyet Kanunu bu çatışmayı “buluşu kim yaptı?” sorusuyla değil, çok daha teknik bir soruyla çözer: kim, ne zaman, hangi biçimde bildirim yaptı? Aşağıda çalışan buluşları rejiminin işleyişini, bedel hakkının şartlarını ve uygulamada davaları kaybettiren süre ve şekil kurallarını ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
“(1) Çalışanın, bir işletme veya kamu idaresinde yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirdiği ya da büyük ölçüde işletme veya kamu idaresinin deneyim ve çalışmalarına dayanarak, iş ilişkisi sırasında yaptığı buluş, hizmet buluşudur.
(2) Birinci fıkrada belirtilen hizmet buluşunun dışında kalan buluş, serbest buluş olarak kabul edilir.
(3) Öğrenciler ve ücretsiz olarak belirli bir süreye bağlı olmaksızın hizmet gören stajyerler hakkında çalışanlara ilişkin hükümler uygulanır.
(4) Çalışan buluşu için uygulanan hükümler, diğer kanuni düzenlemeler ve taraflar arasında yapılan sözleşme hükümleri saklı kalmak şartıyla, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların buluşları hakkında da uygulanır.
(5) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara buluşları için ödenecek bedel, buluştan elde edilen gelirin üçte birinden az olamaz…”
“(1) Çalışan, bir hizmet buluşu yaptığında, bu buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin işverene bildirmekle yükümlüdür… İşveren, bildirimin kendisine ulaştığı tarihi, bildirimde bulunan kişi veya kişilere gecikmeksizin ve yazılı olarak bildirir.
(2) Çalışan, teknik problemi, çözümünü ve hizmet buluşunu nasıl gerçekleştirmiş olduğunu, bildiriminde açıklamak zorundadır…
(3) Çalışan, yararlanmış olduğu işletme deneyim ve çalışmalarını, varsa diğer çalışanların katkılarını ve bu katkıların şeklini, yaptığı işle ilgili olarak aldığı talimatları ve söz konusu katkılar yanında kendisinin katkı payını da belirtir.
(4) İşveren, bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren iki ay içinde, bildirimin hangi hususlarda düzeltilmesi gerektiğini çalışana bildirir. Talepte bulunulmaması hâlinde, ikinci fıkrada belirtilen bildirim geçerli sayılır.
(6) Çalışan, hizmet buluşunu, serbest buluş niteliği kazanmadığı sürece gizli tutmakla yükümlüdür.”
“(1) İşveren, hizmet buluşu ile ilgili olarak tam veya kısmi hak talep edebilir. İşveren bu talebi, çalışanın bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde yazılı olarak çalışana bildirmek zorundadır. Çalışana böyle bir bildirimin süresinde yapılmaması veya hak talebinde bulunulmadığına dair bildirim yapılması hâlinde, hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanır.
(2) İşverenin hizmet buluşuna ilişkin tam hak talebinde bulunması hâlinde bununla ilgili bildirimin çalışana ulaşması ile buluş üzerindeki tüm haklar işverene geçmiş olur.
(6) İşveren hizmet buluşu üzerinde tam hak talep ederse, çalışan makul bir bedelin kendisine ödenmesini işverenden isteyebilir…
(7) Bedelin hesaplanmasında hizmet buluşunun ekonomik olarak değerlendirilebilirliği, çalışanın işletmedeki görevi ve işletmenin buluşun gerçekleştirilmesindeki payı da dikkate alınır.
(8) İşveren, hizmet buluşuna ilişkin talepte bulunduktan sonra, buluşun korunmaya değer olmadığını ileri sürerek bedelin ödenmesinden kaçınamaz…”
Süreler ve sonuçları
| Aşama | Kim | Süre | Yapılmazsa |
|---|---|---|---|
| Buluşun bildirimi | Çalışan | Geciktirmeksizin, yazılı | Bedel isteme hakkı kullanılamaz |
| Bildirim tarihinin teyidi | İşveren | Gecikmeksizin, yazılı | Sürelerin başlangıcı tartışmalı hâle gelir |
| Bildirimin düzeltilmesi talebi | İşveren | İki ay | Bildirim geçerli sayılır |
| Tam veya kısmî hak talebi | İşveren | Dört ay, yazılı | Buluş serbest buluş niteliği kazanır |
| Kısmî hakta devir veya vazgeçme istemine cevap | İşveren | İki ay | Kısmî hakka dayalı kullanma hakkı sona erer |
| Makul bedel | Çalışan | Tam hak talebinden sonra | Sözleşme veya tahkim yoluyla belirlenir |
| Patent gaspı davası | Gerçek hak sahibi | Patentin ilanından iki yıl | Kötü niyet ispatlanamazsa dava reddedilir |
| Kötü niyet hâlinde gasp davası | Gerçek hak sahibi | Koruma süresince | — |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Buluşun hizmet buluşu mu serbest buluş mu olduğunu önce kendiniz değerlendirin: görev tanımınızla ilgili mi, işletmenin deneyim ve çalışmalarına mı dayanıyor?
- Bildirimi yazılı yapın ve tarihini ispatlayın: noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya imza karşılığı teslim. Sözlü açıklama ya da toplantı sunumu yeterli değildir.
- Bildirim metnini kanunun aradığı içerikle hazırlayın: teknik problem, çözüm, buluşun nasıl gerçekleştirildiği, varsa resim ve çizimler.
- Yararlandığınız işletme deneyimini, diğer çalışanların katkılarını, aldığınız talimatları ve kendi katkı payınızı açıkça yazın; bu bilgiler ileride bedelin hesabında kullanılacaktır.
- Bildirimin bir nüshasını ve gönderim belgesini saklayın; işverenden bildirim tarihini teyit eden yazıyı isteyin.
- İşverenseniz iki aylık düzeltme ve dört aylık hak talebi sürelerini takvime alın; hak talebini mutlaka yazılı yapın.
- Tam hak mı kısmî hak mı talep edeceğinize bilinçli karar verin: tam hak tüm hakları işverene geçirir, kısmî hak buluşu serbest buluşa çevirir ve yalnızca kullanma imkânı verir.
- Çalışansanız buluşu, serbest buluş niteliği kazanmadıkça gizli tutma yükümlülüğünüz olduğunu unutmayın.
- Bedeli sözleşmeyle belirleyin. Kanun, bedel ve ödeme şeklinin taraflar arasındaki sözleşme hükümlerince belirleneceğini söyler; belirsizlik davayı uzatır.
- Bedel uyuşmazlığında yönetmelikle düzenlenen tahkim usulünü gözden kaçırmayın; sürelerin tespiti bu yolla da tartışılabilmektedir.
- Buluş birden çok kişi tarafından yapıldıysa katkı oranlarını baştan belgeleyin; uyuşmazlıkta bu oran uzman bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
- Patent gaspı iddiası varsa iki yıllık süreyi ilan tarihinden hesaplayın; kötü niyet iddiasını yazılı delillerle desteklemeye hazırlanın.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/4192, K. 2024/6218, 10.09.2024
Yazılı bildirim yapılmadan buluş serbest buluşa dönüşmez; çalışan bedel de isteyemez, kendi adına patent de alamaz. Bir elektrik dağıtım şirketinde işletme müdürü olarak çalışan kişi, kaçak elektrik kullanımını önleyen bir elektrik panosunu 2013 yılında kendi adına patentlemiş; şirket ise buluşun hizmet buluşu olduğunu ileri sürerek gasbın önlenmesini ve patentin kendi adına tescilini istemiştir. Derece mahkemeleri, buluşun hizmet buluşu olduğunun çekişmesiz bulunduğunu saptamış ve şu değerlendirmeyi yapmıştır: “hizmet buluşlarında bildirim yükümlülüğünün yazılı olarak yerine getirilmesi gerektiği, yazılı şekilde yapılmayan bildirimin çalışanın yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı, 6769 sayılı Kanun’un 114 üncü … maddesinde çalışanın hizmet buluşunu gecikmesizin işverene yazılı olarak bildirmekle yükümlü olduğunun düzenlendiği, usulüne uygun bildirim yapılmaksızın ve bildirimden itibaren 4 aylık süre geçmeksizin, anılan buluşun serbest buluş haline geldiğinden söz edilemeyeceği”. Çalışanın işverenin durumdan haberdar olduğu ve yazılı bildirim itirazının dürüstlük kuralına aykırı düştüğü yönündeki savunması kabul edilmemiş; yükümlülüğünü yerine getirmeksizin doğrudan patent tescili yoluna gitmesi nedeniyle başvurunun usul ve yasaya aykırı olduğu, usulsüz tescile dayanarak haksız kullanım ve haksız rekabet iddiasında bulunamayacağı belirtilmiştir. Sonuçta çalışanın davası reddedilmiş, işverenin tam hak talebi kabul edilerek patent şirket adına tescil edilmiştir. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 10.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/7157, K. 2022/116, 11.01.2022
Buluşa katkı oranı teknik bir konudur; mahkeme bilirkişi raporunu bir yana bırakıp kendisi değerlendirme yapamaz. Hizmet buluşu niteliğindeki bir buluşta çalışanın patent hak sahipliği ve gasp iddiaları reddedilmiş; hizmet buluşunda patent üzerinde tasarruf hakkının işverene ait olacağı, ancak buluş sahibi sıfatının gösterilmesi ve makul bir bedel ödenmesi gerektiği kabul edilmişti. Dairenin önceki bozması, çalışanın buluşa katkısının araştırılmasına yönelikti. Bozmaya uyularak alınan bilirkişi kök ve ek raporunda davacı ile dava dışı kişinin buluşun gerçekleşmesinde “eşit oranda katkısının bulunduğu” belirtilmiş; mahkeme ise bu raporlara itibar etmeyerek davayı tümüyle reddetmiştir. Daire bunu kabul etmemiştir: “Mahkemece; bozma sonrasında alınan bilirkişi raporlarına itibar edilmeyerek davanın tümüyle reddi yoluna gidilmiş ise de; konunun teknik bir bilgi gerektirmesi nedeniyle mahkemece varılan bu sonuç usule uygun olmamıştır.” Karara göre yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulundan rapor alınıp sonucuna göre karar verilmelidir. Sonuç: kararın davacı yararına BOZULMASINA, 11.01.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/1078, K. 2023/5882, 16.10.2023
Patent gaspı iddiası iki yıllık süreye tabidir; kötü niyet ispatlanamazsa dava reddedilir. Bir şirket, çamaşır makinelerinde kullanılan “akıllı balans sistemi” patentinin hizmet buluşu olduğunu ve eski çalışanınca kötü niyetle kendi adına tescil edildiğini ileri sürerek patentin devrini ve tazminat istemiştir. Derece mahkemeleri, patent gaspı ile ilgili talep ve dava haklarının “patentin ilanı tarihinden itibaren iki yıl içinde ve kötü niyet halinde patentin koruma süresinin bitimine kadar” kullanılabileceğini belirtmiş; davanın ilandan çok sonra, 09.11.2017’de açıldığını saptamıştır. Kötü niyet iddiası bakımından ise dosyadaki 2003 ve 2008 tarihli sözleşmelere dikkat çekilmiştir: bu sözleşmelerde davacı şirketin hissedar ve müdürünün imzası bulunmakta, hatta patentin lisans veren olarak davalıya ait olduğu kabul edilmektedir. Bu nedenle “davalının kötü niyetli olduğunun kabul edilemeyeceği, davalı kötü niyetli olmadığı gibi tarafların birlikte davranarak 2003 ve 2008 yıllarında sözleşmeler yaptıkları” sonucuna varılmış ve dava reddedilmiştir. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 16.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1908, K. 2025/7826, 25.12.2025
Taraflar sözleşmeyle buluş üzerindeki hak sahipliğini çalışana bırakmışsa, şeklî bir iş ilişkisi bulunsa dahi buluş serbest buluş sayılır. Yıkama-kurutma makinesi üreten şirket, kendi bünyesinde sigortalı görünen ve makine üzerine bir patent başvurusunu 2017’de kendi adına yapan kişiye karşı, buluşun hizmet buluşu olduğunu ve SMK m. 113-114’ün ihlal edildiğini ileri sürerek patent isteme hakkının kendisine ait olduğunun tespitini ve tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi, SGK kayıtları ve maaş ödemeleri karşısında taraflar arasında şeklen bir iş görme ilişkisi kurulduğunu ve buluşun bu anlamda hizmet buluşu niteliği taşıdığını kabul etmiş; ancak 2008 tarihli hisse alım ve lisans sözleşmeleri ile 2016 tarihli gizlilik ve fikrî mülkiyet sözleşmesi hükümlerini birlikte değerlendirerek “meydana getirilecek patentler üzerinde hak sahibinin davalı … olacağı konusunda da mutabık kaldıkları” sonucuna varmış ve taraflar arasındaki sözleşmesel ilişki dikkate alındığında buluşun hizmet buluşu olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi, davalının şirkette çalışmış olsa da buluşun serbest buluş olduğunu ve davacının patent üzerinde hak sahibi bulunmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 25.12.2025 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verilmiştir.
Birinci halka: nitelendirme, işin içeriğine bakar. SMK m. 113, hizmet buluşunu iki ölçütle tanımlar: çalışanın yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirmesi ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanması. Bu ölçütler, buluşun mesai saatleri içinde yapılıp yapılmadığından bağımsızdır. Uygulamada Ar-Ge biriminde görevli olup olmama, projenin işletme kaynaklarıyla desteklenip desteklenmediği ve diğer çalışanların katkısı belirleyici olmaktadır.
İkinci halka: rejimin kapısını açan tek anahtar yazılı bildirimdir. 2024 tarihli onama kararı bunu tereddüde yer bırakmayacak biçimde ifade eder: yazılı bildirim yapılmadıkça çalışanın yükümlülüğü ortadan kalkmaz, dört aylık süre işlemez ve buluş serbest buluş hâline gelmez. Çalışanın “işveren zaten kullanıyordu, biliyordu” savunması kabul görmemiştir. Bu, çalışan açısından acımasız ama öngörülebilir bir kuraldır: bildirim, aynı zamanda bedel hakkının doğduğu andır.
Üçüncü halka: dört aylık süre işverenin de sınavıdır. Madde, işverenin tam veya kısmî hak talebini bildirimin ulaşmasından itibaren dört ay içinde ve yazılı olarak yapmasını arar. Bu süre kaçırılırsa ya da hak talep edilmediği bildirilirse buluş serbest buluş niteliği kazanır ve çalışan onun üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir. Yani rejim tek taraflı değildir; çalışanın şekil şartına uyma yükü kadar, işverenin de hızlı ve yazılı karar verme yükü vardır.
Dördüncü halka: tam hak ile kısmî hak farklı dünyalardır. Tam hak talebinde bildirimin çalışana ulaşmasıyla buluş üzerindeki bütün haklar işverene geçer ve çalışanın makul bedel isteme hakkı doğar. Kısmî hak talebinde ise buluş serbest buluşa dönüşür; işveren yalnızca kullanabilir ve bedel hakkı ancak fiilen kullanması hâlinde doğar. Üstelik bu kullanım çalışanın buluşunu değerlendirmesini önemli ölçüde güçleştiriyorsa, çalışan hakkın tamamen devralınmasını ya da kullanımdan vazgeçilmesini isteyebilir; işveren iki ay içinde cevap vermezse kullanma hakkı sona erer.
Beşinci halka: bedel bir bağış değil, hesaplanabilir bir alacaktır. Kanun bedelin hesabında buluşun ekonomik olarak değerlendirilebilirliğini, çalışanın işletmedeki görevini ve işletmenin buluştaki payını ölçüt alır; ayrıca işverenin, talepte bulunduktan sonra buluşun korunmaya değer olmadığını ileri sürerek ödemeden kaçınamayacağını açıkça söyler. Buluş birden çok kişi tarafından yapılmışsa bedel her biri için ayrı belirlenir. 2022 tarihli bozma kararı burada usulî bir güvence ekliyor: katkı oranı teknik bir konudur, mahkeme bilirkişi raporunu bir kenara bırakıp kendi teknik değerlendirmesiyle sonuca gidemez.
Altıncı halka: sözleşme, rejimin şeklini değiştirebilir. 2025 tarihli onama kararı, çalışan buluşları hükümlerinin taraflar arasındaki sözleşmelerle birlikte okunması gerektiğini gösteriyor. Orada SGK kaydı ve maaş ödemeleri şeklî bir iş ilişkisine işaret etmesine rağmen, lisans ve gizlilik sözleşmelerindeki hükümlerden tarafların iradesinin buluş üzerindeki hak sahipliğini çalışana bırakmak yönünde olduğu sonucuna varılmış ve buluş serbest buluş sayılmıştır. Bu, hem işverenler hem de nitelikli çalışanlar için pratik bir uyarıdır: iş sözleşmesi ile fikrî mülkiyet sözleşmelerinin birbiriyle çelişmemesi gerekir.
Yedinci halka: gasp davasında saat ilanla başlar. 2023 tarihli onama kararı, gerçek hak sahibinin dava hakkını kural olarak patentin ilanından itibaren iki yılla sınırlar; bu süreyi aşan dava ancak kötü niyet ispatlanırsa, koruma süresi boyunca açılabilir. Aynı kararda kötü niyetin nasıl çürütüldüğü de öğreticidir: davacı şirketin yetkilisinin imzasını taşıyan lisans ve hisse devri sözleşmeleri, şirketin tescilden yıllar önce haberdar olduğunu ve hatta hak sahipliğini kabul ettiğini göstermiştir. Kötü niyet iddiası, tanık beyanıyla değil yazılı kayıtlarla kurulmalıdır.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| “Mesai dışında yaptım, benimdir.” | Ölçüt zaman değil; görev kapsamı ve işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanma. |
| “Yöneticime anlattım, bildirim sayılır.” | Bildirim yazılı olmalıdır; sözlü açıklama yükümlülüğü kaldırmaz. |
| “İşveren kullanmaya başladı, buluş serbest oldu.” | Usulüne uygun bildirim ve dört aylık süre geçmeden serbest buluştan söz edilemez. |
| “Bildirim yapmadan kendi adıma patentlerim.” | Bu başvuru usulsüz sayılmakta ve işverenin tam hak talebiyle tescil ona geçebilmektedir. |
| “İşveren istediği zaman hak talep eder.” | Talep dört ay içinde ve yazılı olmalıdır; aksi hâlde buluş serbest buluşa dönüşür. |
| “Kısmî hak da tam hak gibi sonuç doğurur.” | Kısmî hakta buluş serbest buluş olur; işveren yalnızca kullanabilir. |
| “Buluş patentlenemezse bedel ödemem.” | Talepte bulunan işveren, korunmaya değer olmadığını ileri sürerek bedelden kaçınamaz. |
| “Katkı oranını mahkeme takdir eder.” | Katkı teknik bir konudur; bilirkişi incelemesiyle belirlenmelidir. |
| “Gasp davası her zaman açılabilir.” | Kural olarak ilandan itibaren iki yıl; kötü niyet hâlinde koruma süresince. |
Hizmet buluşu nedir?
Çalışanın, bir işletme veya kamu idaresinde yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirdiği ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluştur.
Serbest buluş nedir?
Hizmet buluşu tanımının dışında kalan buluştur. Ayrıca hizmet buluşu da işverenin süresinde hak talep etmemesi ya da kısmî hak talep etmesi hâlinde serbest buluş niteliği kazanır.
Stajyerler ve öğrenciler bu kapsamda mı?
Evet. Öğrenciler ve ücretsiz olarak belirli bir süreye bağlı olmaksızın hizmet gören stajyerler hakkında çalışanlara ilişkin hükümler uygulanır.
Buluşu nasıl bildirmeliyim?
Yazılı olarak ve geciktirmeksizin. Bildirimde teknik problem, çözümü, buluşun nasıl gerçekleştirildiği, varsa resim, yararlanılan işletme deneyimi, diğer çalışanların katkıları ve kendi katkı payınız yer almalıdır.
Sözlü bildirim yeterli mi?
Hayır. Yargıtay, yazılı şekilde yapılmayan bildirimin çalışanın yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağını ve usulüne uygun bildirim olmadan buluşun serbest buluş hâline geldiğinden söz edilemeyeceğini kabul etmiştir.
İşverenin ne kadar süresi var?
Tam veya kısmî hak talebini, bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde yazılı olarak çalışana bildirmek zorundadır.
İşveren süresinde cevap vermezse ne olur?
Bildirim süresinde yapılmaz veya hak talebinde bulunulmadığı bildirilirse hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanır ve çalışan üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir.
Tam hak talebi ne sonuç doğurur?
Bildirimin çalışana ulaşmasıyla buluş üzerindeki tüm haklar işverene geçer. Çalışan bu durumda makul bir bedel isteyebilir.
Kısmî hak talebinde durum nedir?
Buluş serbest buluş niteliği kazanır; işveren kısmî hakka dayanarak buluşu kullanabilir. Bu kullanım çalışanın buluşu değerlendirmesini önemli ölçüde güçleştiriyorsa çalışan, hakkın tamamen devralınmasını veya kullanımdan vazgeçilmesini isteyebilir.
Makul bedel nasıl hesaplanır?
Hizmet buluşunun ekonomik olarak değerlendirilebilirliği, çalışanın işletmedeki görevi ve işletmenin buluşun gerçekleştirilmesindeki payı dikkate alınır. Bedel ve ödeme şekli taraflar arasındaki sözleşme hükümlerince belirlenir.
Kamu görevlisiysem bedel farklı mı?
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara ödenecek bedel, buluştan elde edilen gelirin üçte birinden az olamaz. Buluşun kurumun kendisi tarafından kullanılması hâlinde ise bedel, bir defaya mahsus olmak üzere, ödendiği ay için çalışana ödenen net ücretin on katından fazla olamaz.
Birden çok kişi buluşa katkı yaptıysa?
Bedel ve ödeme şekli her biri için ayrı ayrı belirlenir. Katkı oranı teknik bir konu olduğundan bilirkişi incelemesiyle tespit edilmelidir.
İşveren buluşun değersiz olduğunu söyleyip ödeme yapmayabilir mi?
Hayır. Talepte bulunduktan sonra buluşun korunmaya değer olmadığını ileri sürerek bedelden kaçınamaz. Ancak korunabilir olmadığı konusunda açılan davanın kabulü hâlinde çalışan bedel talep edemez.
Buluşu üçüncü kişilere anlatabilir miyim?
Çalışan, hizmet buluşunu serbest buluş niteliği kazanmadığı sürece gizli tutmakla yükümlüdür.
Patent gaspı davasının süresi nedir?
Yargıtay uygulamasında gasp iddiası kural olarak patentin ilanı tarihinden itibaren iki yıl içinde ileri sürülmelidir; kötü niyet hâlinde dava, patentin koruma süresinin bitimine kadar açılabilir.
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 109 — Patent isteme hakkı
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 110-111 — Gasp ve gerçek hak sahipliği davaları
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 113 — Hizmet buluşu ve serbest buluş
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 114 — Bildirim yükümlülüğü
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 115 — İşverenin hak talebi ve bedel
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 116-118 — Patent başvurusu ve işverenin yükümlülükleri
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 119-120 — Serbest buluşlarda bildirim ve öncelikli teklif
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 121 — Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 141 — Patent hakkına tecavüz sayılan fiiller
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 149-151 — Talepler ve tazminat
- Çalışan Buluşlarına, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlara ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlara Dair Yönetmelik
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 25 — İşverenin haklı nedenle fesih hakkı
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: Patent başvurusu nasıl yapılır, Endüstriyel tasarım tescili ve tasarıma tecavüz, Markaya tecavüz ve tazminat, İş sözleşmesinde rekabet yasağı, FSEK m. 68 üç kat telif tazminatı, Haksız rekabet davası.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukukî görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Çalışan buluşlarında hak kaybı çoğunlukla şekil ve süre kurallarından doğduğundan, buluş ortaya çıkar çıkmaz yazılı sürecin başlatılması önem taşır.