Eserim İzinsiz Kullanıldı: FSEK m. 68’e Göre Üç Kat Telif Tazminatı
- Eseri, yazılı izin alınmadan işleyen, çoğaltan, yayan, temsil eden veya umuma ileten kişiden hak sahibi, sözleşme yapılsaydı isteyebileceği bedelin ya da rayiç bedelin en çok üç katını isteyebilir (FSEK m. 68).
- Bu tazminat kusura bağlı değildir; izinsiz kullanımın varlığı yeterlidir.
- Bedel, taraflar arasında bir farazi (varsayımsal) sözleşme kurulduğu varsayımıyla hesaplanır.
- Tecavüz edenin satıştan elde ettiği ciro veya kâr, m. 68 hesabına doğrudan esas alınmaz; ölçüt lisans bedelidir.
- Emsal sözleşme yoksa eserin kullanım şekli, süresi, sayısı ve beğeni ölçüsü dikkate alınır; zarar tam ispatlanamıyorsa TBK m. 50 uygulanır.
- Varsa telif ücreti tarifeleri ve önceki devir sözleşmeleri hesaplamada esas alınabilir.
- Üç kat tazminata hükmedilince o ana kadarki kullanımlar hukuka uygun hâle gelir; bu nedenle geçmişe yönelik ref talebi reddedilir.
- Buna karşılık karar tarihinden sonraki kullanımlar farazi sözleşmenin dışındadır; men ve erişimin engellenmesi kararı verilebilir.
- FSEK m. 68 (üç kat), m. 70/2 (kusura dayalı maddi tazminat) ve m. 70/3 (temin edilen kârın iadesi) seçimlik yollardır; kâr iadesinde m. 68 bedeli indirilir.
- Manevi haklar ayrıdır: umuma arz (m. 14), adın belirtilmesi (m. 15) ve eserde değişiklik yapılmasını men (m. 16) ihlâl edilirse ayrıca manevi tazminat istenir.
- Tüzel kişi kural olarak eser sahibi olamaz; ancak mali hak sahibi sıfatıyla m. 68 tazminatı isteyebilir.
- Aynı eylem, koşulları varsa aynı zamanda haksız rekabet de oluşturabilir (TTK m. 54-55).
Bir fotoğrafın, tasarımın, tablonun, yazılımın, sınav sorusunun ya da metnin izinsiz kullanılması Türkiye’de gündelik bir sorun. Hak sahibinin elindeki en güçlü araç ise Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 68. maddesidir: izinsiz kullanan kişiden, sözleşme yapılsaydı isteyebileceği bedelin en çok üç katı talep edilebilir.
Maddenin cazibesi de zorluğu da aynı yerde: “üç kat” ifadesi kulağa basit gelir, ama üç katı alınacak asıl bedelin nasıl belirleneceği, tazminata hükmedildikten sonra tecavüzün ref’inin istenip istenemeyeceği ve m. 70’teki diğer yolların bununla ilişkisi, davaların kaderini belirleyen teknik sorulardır. Aşağıda bu soruları Yargıtay uygulaması üzerinden ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
“Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izni almadan, işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.
İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi çoğaltılmış kopyaların, çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını veya üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini ya da sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir…
Bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olması halinde haiz olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.”
“Manevi hakları haleldar edilen kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat ödenmesi için dava açabilir. Mahkeme, bu para yerine veya bunlara ek olarak başka bir manevi tazminat şekline de hükmedebilir.
Mali hakları haleldar edilen kimse, tecavüz edenin kusuru varsa haksız fiillere mütaallik hükümler dairesinde tazminat talep edebilir.
Birinci ve ikinci fıkralardaki hallerde, tecavüze uğrayan kimse tazminattan başka temin edilen karın kendisine verilmesini de istiyebilir. Bu halde 68 inci madde uyarınca talep edilen bedel indirilir.”
Maddelerin son cümleleri, uygulamadaki iki temel sonucu doğurur. FSEK m. 68’in son fıkrası, bedel talep eden kişiye “onunla bir sözleşme yapmış olması hâlinde haiz olabileceği bütün hak ve yetkileri” tanır — Yargıtayın farazi sözleşme dediği durum budur. FSEK m. 70/3 ise kâr iadesi istenirken m. 68 uyarınca talep edilen bedelin indirileceğini söyleyerek, iki yolun üst üste binmesini engeller.
Hangi yol, ne zaman?
| Ölçüt | FSEK m. 68 — üç kat bedel | FSEK m. 70/2 — maddi tazminat | FSEK m. 70/3 — kârın iadesi | FSEK m. 70/1 — manevi tazminat |
|---|---|---|---|---|
| Kusur aranır mı? | Hayır | Evet | Asıl talebe bağlı | Hayır (manevi hak ihlâli yeterlidir) |
| Ölçüt | Farazi sözleşme bedeli / rayiç bedel | Fiilî zarar ve yoksun kalınan kâr | Tecavüz edenin temin ettiği kâr | Manevi zarar |
| Tecavüz edenin cirosu | Doğrudan esas alınmaz | Zararın ispatında rol oynayabilir | Doğrudan esas alınır | — |
| Zarar ispatı | Gerekmez; bedel takdir edilir | Gereklidir | Kâr hesabı gerekir | Takdirî |
| Farazi sözleşme doğar mı? | Evet | Hayır | Hayır | Hayır |
| Geçmişe yönelik ref | İstenemez | İstenebilir | İstenebilir | — |
| Karar sonrası men | İstenebilir | İstenebilir | İstenebilir | — |
| Mahsup | — | — | m. 68 bedeli indirilir | — |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Önce eser niteliğini belirleyin. Fotoğraf, tablo, tasarım, yazılım, metin ya da sınav sorusu; korunmanın ön şartı, ürünün sahibinin hususiyetini taşıyan bir eser olmasıdır.
- Hak sahipliğinizi belgeleyin. FSEK m. 11’deki karineden yararlanmak için eserin üzerinde adınızın bulunduğu katalog, yayın, sergi kaydı gibi belgeleri toplayın.
- Tüzel kişiyseniz konumunuzu doğru kurun: kural olarak eser sahibi olamazsınız, ancak ticarî faaliyetiniz kapsamında mali hak sahibi sıfatıyla m. 68 tazminatı isteyebilirsiniz.
- İhlâli delillendirin. Gecikmeden FSHHM’den delil tespiti isteyin; internet ihlâllerinde noter ya da e-tespit yoluyla ekran görüntülerini kayıt altına alın.
- Kullanımın kapsamını ölçün: kaç adet üretildi, hangi mecrada, ne kadar süreyle, hangi fiyatla satıldı? Bunlar hem bedelin hem üç kat takdirinin dayanağıdır.
- Bedel için emsal arayın: daha önce yaptığınız devir/lisans sözleşmeleri, meslek birliği veya kurum tarifeleri, sektörde uygulanan telif oranları. Emsal sözleşme, hesabın en güçlü dayanağıdır.
- Emsal yoksa TBK m. 50/2’ye dayanın; zararın tam ispatlanamadığı hâllerde hâkim, olayların olağan akışını gözeterek bedeli hakkaniyete uygun biçimde belirler.
- Tecavüz edenin cirosunu m. 68 hesabının merkezine koymayın. Ciro üzerinden hesap istiyorsanız yolunuz m. 70/3’tür (kârın iadesi) ve orada m. 68 bedeli indirilir.
- Talep sonucunuzu doğru kurun: geçmiş kullanımlar için ref değil, üç kat bedel; gelecek kullanımlar için men ve erişimin engellenmesi isteyin. Bu ayrımı dilekçede açıkça yazın.
- Manevi hakları ayrıca ileri sürün: eserin adınız belirtilmeden kullanılması (m. 15), izinsiz değiştirilmesi (m. 16) ve izniniz dışında umuma arzı (m. 14) ayrı ihlâllerdir ve manevi tazminat gerektirir.
- Faiz başlangıcını ihtar tarihine bağlayın ve ıslah hâlinde artırılan kısım için ayrı faiz talebini unutmayın; bu konuda istinaf yoluna başvurmamak hak kaybına yol açar.
- Aynı eylemin haksız rekabet oluşturup oluşturmadığını değerlendirin. Koşulları varsa TTK m. 54-55 kapsamında tespit, men ve ilan talepleri de eklenebilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/6821, K. 2022/8933, 12.12.2022
Farazi sözleşme yalnızca hüküm tarihine kadarki kullanımları kapsar; sonrası için men ve erişim engeli kararı verilmelidir. Tanınmış bir sanatçının “Türk Bayrağı Ay Yıldız Kahve Fincan Takımı Tasarımı” adlı güzel sanat eseri, izin alınmaksızın çoğaltılıp satılmıştır. Bölge adliye mahkemesi üç kat telif tazminatına hükmetmiş, ancak farazi sözleşme oluştuğu gerekçesiyle ref ve men taleplerini tümüyle reddetmiştir. Daire bu son noktayı bozmuştur: “davalı kullanımları nedeniyle FSEK’in 68. maddesi uyarınca davacı taraf lehine 3 kat telif tazminatına hükmedilmesi nedeniyle taraflar arasında farazi sözleşme ilişkisinin oluştuğu kabul edilse de hükmedilen tazminat hüküm tarihine kadar olan kullanımlara ilişkin olup, hüküm sonrasındaki kullanımları kapsamaması nedeniyle linklere erişimin engellenmesine karar verilmesi gerektiği gibi tecavüzün menine karar verildiğine göre men kararının ifası için linklere erişimin de engellenmesi gerekmektedir.” Kararda ayrıca, eser sahibinin adının belirtilmesi hakkının yalnızca ürünün altına ad yazılmasıyla değil, eserin kullanıldığı her hâl ve şartta yeterli açıklıkta belirtilmesiyle yerine getirileceği vurgulanmıştır. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının BOZULMASINA, 12.12.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/4173, K. 2024/6165, 09.09.2024
Tazminat, tecavüz edenin satış geliri üzerinden değil farazi sözleşme bedeli üzerinden hesaplanır; men kararı ise ancak karar tarihinden itibaren geçerlidir. Tescili yenilenmemiş bir “döngü sehpa” tasarımı, güzel sanat eseri kabul edilerek FSEK m. 68 kapsamında korunmuştur. Davacı, sehpaların adedi 9.994 TL’ye satıldığını ileri sürerek tazminatın satış geliri üzerinden hesaplanmasını istemiş; derece mahkemeleri ise rayiç bedeli 1.500 TL kabul edip üç katına hükmetmiştir. Daire bu yaklaşımı onaylamıştır: “bu tazminatın miktarının belirlenmesinde davacı ve davalı arasında bir farazi sözleşme ilişkisinin var olduğu kabul edilerek bir bedel belirlenmesi gerektiği, bu bedelin telif hakkına ilişkin olduğu, dolayısıyla davalının satıştan elde etmiş olduğu gelirin tazminat hesaplamasına esas alınamayacağı” belirtilmiştir. Karar ayrıca tüzel kişinin eser sahibi sayılamayacağını, ancak ticarî faaliyeti kapsamında eser üzerindeki mali hakları haiz olabileceğini kabul etmiş; men bakımından ise “sadece karar tarihinden itibaren tecavüzün menine karar verilmesi gerekirken bu ayrım yapılmadan tümden tecavüzün menine karar verilmesi doğru olmamış”tır. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 09.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/6273, K. 2025/3923, 02.06.2025
Üç kat bedel, kâr iadesi ve kusura dayalı tazminat seçimlik yollardır; hesap, mevcut telif tarifesi üzerinden yapılabilir. ÖSYM’nin sınav soruları, izinsiz olarak beş ayrı kitapta kullanılmıştır. Derece mahkemesi, soruların ilim ve edebiyat eseri, cevap ve açıklamalarla kitaplaştırılmasının ise işleme eser olduğunu kabul etmiş; kullanımın FSEK m. 34’teki iktibas serbestisinin sınırlarını aştığını belirlemiştir. Kararda seçimlik yollar açıkça sıralanmıştır: “davacı tarafından seçimlik olarak FSEK’in 68. maddesi kapsamında üç kat telif tazminatı veya FSEK’in 70/2. maddesi kapsamında maddi tazminat ve ayrıca FSEK’in 70/3. maddesi kapsamında temin edilen kârın iadesi talebinde bulunulabileceği” belirtilmiş; kâr iadesi yönünden yayıncının kitap başına ortalama %35 kâr elde edeceği hesaplanarak 39.480 TL bulunmuş, buna karşılık m. 68 yönünden davacının kendi telif ücret tarifesi esas alınarak toplam 85.890,50 TL telif bedeli ve üç katı olarak 257.671,50 TL belirlenmiştir. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 02.06.2025 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/3629, K. 2026/692, 03.02.2026
İzinsiz kopyalama aynı anda hem mali hem manevi hakları ihlâl eder; manevi tazminat ayrıca hükmedilir. Tanınmış bir ressamın üç tablosunun kopyaları, bir galeride sergilenip satışa sunulmuştur. Bilirkişi incelemesinde tabloların FSEK m. 4/1 anlamında güzel sanat eseri olduğu ve davacının m. 11’deki karine çerçevesinde eser sahibi sayılacağı belirlenmiştir. Mahkeme, ihlâlin kapsamını şu şekilde ortaya koymuştur: izinsiz değişikliğe uğratma ve satışa arz, “eser sahibinin mali haklarından FSEK’in 21. maddesinde düzenlenen işleme hakkı, FSEK’in 23. maddesinde düzenlenen yayma hakkın, eser sahibinin manevi haklarından FSEK’in 15. maddesinde düzenlenen eser sahibi olarak belirtilme hakkı, FSEK’in 16. maddesinde düzenlenen eserde izinsiz değişiklik yapılmasını men ve FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen umuma arz hakkının ihlali” sayılmıştır. Üç eser bakımından 31.500 TL rayiç bedelin takdiren üç katı olan 94.500 TL maddî ve 75.000 TL manevî tazminata hükmedilmiş; m. 68 gereği farazi sözleşme kurulduğundan ref talebi reddedilmiştir. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 03.02.2026 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verilmiştir.
Birinci halka: m. 68 bir zarar tazmini değil, bedel talebidir. Klasik haksız fiil sorumluluğunda zararı ispat etmek zorundasınızdır. m. 68 bu yükü kaldırır: hak sahibi, “sözleşme yapılsaydı ne isterdim?” sorusunun cevabını ortaya koyar ve bunun en çok üç katını talep eder. Kusur da aranmaz. Bu yüzden m. 68, uygulamada m. 70/2’deki kusura dayalı tazminata göre çok daha sık tercih edilmektedir.
İkinci halka: bedelin ölçütü lisanstır, ciro değil. Uygulamada hak sahipleri sıklıkla “mütecaviz bu üründen şu kadar kazandı” diyerek ciro üzerinden hesap ister. 2024 tarihli karar bu yaklaşımı açıkça reddediyor: belirlenecek bedel telif hakkına ilişkindir ve davalının satıştan elde ettiği gelir hesaba esas alınamaz. Cironun ya da kârın esas alındığı yol ayrıdır ve m. 70/3’te düzenlenmiştir; orada da m. 68 bedeli indirilir. Yani iki yol birbirinin alternatifidir, toplamı değil.
Üçüncü halka: bedel belirlenirken elde ne varsa kullanılır. Önce emsal sözleşmelere bakılır. Kurumsal bir tarife varsa — 2025 tarihli kararda olduğu gibi — doğrudan o tarife uygulanabilir. Emsal de tarife de yoksa eserin kullanım şekli, süresi, sayısı ve beğeni ölçüsü üzerinden bilirkişi takdiri devreye girer ve TBK m. 50/2 uyarınca hâkim hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Dolayısıyla dosyaya sunulan her lisans sözleşmesi, her tarife, her satış faturası bedelin yükselmesine doğrudan katkı sağlar.
Dördüncü halka: farazi sözleşme, bir kazanç olduğu kadar bir bedeldir. Üç kat tazminata hükmedilmesi, o ana kadarki kullanımı meşru hâle getirir. Bu, hak sahibi bakımından ref talebinin reddi anlamına gelir — 2026 tarihli kararda görüldüğü gibi. Ancak burada durmak yanlış olur: 2022 ve 2024 tarihli kararlar, tazminatın yalnızca hüküm tarihine kadarki kullanımları kapsadığını, sonrası için men ve erişim engeli kararı verilebileceğini net biçimde ortaya koyuyor. Uygulamadaki doğru talep kalıbı bu ayrımdan doğar: geçmiş için bedel, gelecek için men.
Beşinci halka: mali hak ile manevi hak aynı davada ama ayrı kalemlerdir. İzinsiz kullanım çoğu zaman tek bir fiil gibi görünse de, ihlâl edilen haklar katmanlıdır: çoğaltma (m. 22) ve yayma (m. 23) mali haklardır; adın belirtilmesi (m. 15), eserde değişiklik yapılmasını men (m. 16) ve umuma arz (m. 14) ise manevi haklardır. 2026 tarihli kararda üç kat maddî tazminatın yanında 75.000 TL manevî tazminata hükmedilmesi bu ayrımın sonucudur. Ayrıca 2022 tarihli kararın altını çizdiği ince nokta değerlidir: ürünün altına adın küçük harflerle yazılması, eserin tanıtıldığı internet sitelerinde adın hiç anılmaması hâlinde m. 15’i karşılamaz.
Altıncı halka: eser koruması, tescilden bağımsızdır ve haksız rekabetle örtüşebilir. 2024 tarihli karardaki tasarım, tescili yenilenmediği için tasarım hukuku korumasından yararlanamıyordu; ancak sahibinin hususiyetini taşıdığı için güzel sanat eseri sayılıp FSEK ile korundu. Aynı kararda, eserden kaynaklanan mali haklara tecavüzün aynı zamanda TTK m. 54 ve 55 kapsamında haksız rekabet oluşturduğu da kabul edildi. Bu, hak sahibine ek talep imkânı verir; ancak taleplerin hangi hukukî temele dayandığının dilekçede net biçimde ayrılması şarttır, aksi hâlde mahkemeler yanlış madde üzerinden hesap yapmaktadır.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| “Kusurunu ispatlayamazsam tazminat alamam.” | FSEK m. 68 kusura bağlı değildir; izinsiz kullanımın varlığı yeterlidir. |
| “Tazminat, mütecavizin cirosu üzerinden hesaplanır.” | m. 68’de ölçüt farazi sözleşme (lisans) bedelidir; ciro esas alınmaz. Ciro yolu m. 70/3’tür. |
| “Hem üç kat bedeli hem kârın iadesini alırım.” | Kâr iadesinde m. 68 uyarınca talep edilen bedel indirilir; yollar birbirinin alternatifidir. |
| “Üç kat isteyince tecavüzün ref’ini de alırım.” | Farazi sözleşme nedeniyle geçmiş kullanımlar hukuka uygun hâle gelir; ref talebi reddedilir. |
| “Farazi sözleşme oluştu, artık hiçbir şey isteyemem.” | Tazminat yalnızca hüküm tarihine kadarki kullanımları kapsar; sonrası için men ve erişim engeli istenebilir. |
| “Ürünün altına adımı yazmışlar, manevi hakkım ihlâl edilmemiş.” | Adın belirtilmesi hakkı, eserin kullanıldığı her hâl ve şartta yeterli açıklıkta belirtilmeyi kapsar. |
| “Tasarımım tescilli değil, korunmaz.” | Sahibinin hususiyetini taşıyorsa güzel sanat eseri olarak FSEK korumasından yararlanabilir. |
| “Şirketiz, eser sahibi olamayız, dava açamayız.” | Tüzel kişi kural olarak eser sahibi olamaz; ancak mali hak sahibi sıfatıyla m. 68 tazminatı isteyebilir. |
| “Sınavda soruldu, herkes gördü; artık serbesttir.” | Aleniyet, mali hakları sona erdirmez. İktibas serbestisinin sınırları aşıldığında ihlâl doğar. |
FSEK m. 68’e göre ne kadar tazminat isteyebilirim?
Sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceğiniz bedelin ya da kanuna göre tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç katını. Üç kat bir üst sınırdır; mahkeme tecavüzün kapsamına ve olayın özelliklerine göre takdir yapar.
Tazminat için karşı tarafın kusurunu ispatlamam gerekir mi?
Hayır. m. 68 kusura bağlı bir sorumluluk öngörmez; yazılı izin alınmadan işleme, çoğaltma, yayma, temsil veya umuma iletim yeterlidir. Kusur, ancak m. 70/2’deki haksız fiile dayalı tazminat bakımından aranır.
“Farazi sözleşme” ne demektir?
m. 68 uyarınca bedele hükmedildiğinde, taraflar arasında o kullanım için sözleşme yapılmış gibi bir hukukî durum doğar. Kanun, bedel talep eden kişiye “sözleşme yapmış olsaydı sahip olacağı bütün hak ve yetkileri” tanır. Bunun sonucu, o ana kadarki kullanımın hukuka uygun hâle gelmesidir.
Bedel nasıl hesaplanır?
Öncelikle varsa ihlâl konusu mali hakkın devrine ilişkin önceki sözleşmelerden ve mevcut telif ücreti tarifelerinden yararlanılır. Bunlar yoksa eserin kullanım şekli, süresi, sayısı ve beğeni ölçüsü dikkate alınır; zarar tam olarak ispat edilemiyorsa TBK m. 50/2 uyarınca hâkim hakkaniyete uygun bir miktar belirler.
Karşı tarafın satıştan kazandığı parayı isteyebilir miyim?
m. 68 kapsamında değil. Yargıtay, bu bedelin telif hakkına ilişkin olduğunu ve davalının satıştan elde ettiği gelirin hesaplamaya esas alınamayacağını belirtmektedir. Kâr üzerinden talepte bulunmak isterseniz yolunuz FSEK m. 70/3’tür; orada m. 68 uyarınca talep edilen bedel indirilir.
Üç kat tazminat aldıktan sonra tecavüzün durdurulmasını isteyebilir miyim?
Geçmiş kullanımlar için hayır; farazi sözleşme nedeniyle ref talebi reddedilir. Ancak hükmedilen tazminat yalnızca hüküm tarihine kadarki kullanımları kapsadığından, karar tarihinden sonraki kullanımlar için tecavüzün men’ine karar verilebilir.
İnternette yayınlanan içerik için erişim engeli isteyebilir miyim?
Evet. Yargıtay, men kararının ifası için linklere erişimin de engellenmesi gerektiğini, hüküm sonrasındaki kullanımlar farazi sözleşmenin kapsamı dışında kaldığından bu talebin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Manevi tazminat ayrıca istenebilir mi?
Evet. Umuma arz (m. 14), eser sahibi olarak belirtilme (m. 15) ve eserde değişiklik yapılmasını men (m. 16) manevi haklardır. Bunların ihlâli hâlinde FSEK m. 70/1 uyarınca üç kat maddî tazminattan bağımsız olarak manevî tazminata hükmedilir.
Eserin altına adım yazılmışsa manevi hakkım ihlâl edilmiş sayılır mı?
Yargıtaya göre eser sahibinin bu yetkisi, adının eserin üzerine konulmasının yanında, eser sahibi olduğunun eserin kullanıldığı her hâl ve şartta yeterli açıklıkta belirtilmesini de kapsar. Ürünün altında küçük bir ibare bulunması, internet satış sayfalarında adın hiç anılmaması hâlinde yeterli görülmemiştir.
Tescilsiz bir tasarım korunur mu?
Tasarım tescili yoksa sınai mülkiyet koruması işlemez; ancak ürün sahibinin hususiyetini taşıyor ve estetik değere sahipse FSEK m. 4 anlamında güzel sanat eseri olarak korunabilir. Eser sayılabilmek için ürünün nadide olması zorunlu değildir.
Şirket olarak eser sahibi sayılır mıyım?
Kural olarak hayır; eseri ancak gerçek kişi yaratabilir. Ancak tüzel kişi, yürüttüğü ticarî faaliyet kapsamında eser üzerindeki mali hakları haiz olabilir ve bu sıfatla FSEK m. 68 tazminatını talep edebilir. Koşulları varsa manevî tazminat da gündeme gelebilir.
Alenileşmiş içerik serbestçe kullanılabilir mi?
Hayır. Bir içeriğin milyonlarca kişiye sunulmuş olması mali hakları sona erdirmez. FSEK m. 34’teki eğitim ve öğretim amaçlı iktibas serbestisi dar bir istisnadır; amacın ve sınırların aşılması hâlinde ihlâl doğar.
Aynı fiil haksız rekabet de sayılır mı?
Sayılabilir. Yargıtay, eserden kaynaklanan mali haklara tecavüz eyleminin koşulları varsa TTK m. 54 ve 55/1 hükümlerine de aykırılık oluşturarak haksız rekabet yarattığını kabul etmiştir. Bu hâlde tespit, men, maddî durumun ortadan kaldırılması ve ilan talepleri eklenebilir.
Faiz ne zamandan işler?
Kural olarak ihlâl tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerekir; uygulamada ihtarnamenin tebliğ tarihi de esas alınmaktadır. Islahla artırılan kısım için faiz ıslah tarihinden işletilir. Faiz başlangıcına ilişkin hükme karşı kanun yoluna başvurulmazsa bu husus kesinleşir.
Hangi mahkeme görevlidir?
Fikrî ve sınaî haklar hukuk mahkemeleri görevlidir; bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemeleri bu sıfatla bakar. İhlâlin tespiti için dava öncesi delil tespiti talebinde bulunmak son derece yararlıdır.
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 1/B ve 2-6 — Eser türleri ve işlenmeler
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 4 — Güzel sanat eserleri
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 8 ve 11 — Eser sahipliği ve karine
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 14, 15, 16 — Manevi haklar
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 21, 22, 23, 25 — İşleme, çoğaltma, yayma ve umuma iletim hakları
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 34 — Eğitim ve öğretim amaçlı iktibas
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 52 — Mali haklara ilişkin sözleşmelerin şekli
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 66-68 — Tecavüzün ref’i ve üç kat bedel
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 69 — Tecavüzün men’i
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 70 — Maddi ve manevi tazminat, kârın iadesi
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50 — Zararın belirlenmesi
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 54-56 — Haksız rekabet
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: Telif hakkı nedir?, Telif hakkı ihlâlinde uyar-kaldır, Haksız rekabet davası (TTK m. 54-63), Marka hakkına tecavüz, Markaya tecavüz ve tazminat, Bilirkişi raporuna itiraz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukukî görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Eser niteliği, hak sahipliği ve bedelin belirlenmesi her dosyada ayrı bir teknik incelemeyi gerektirir.