Endüstriyel Tasarım Tescili, Hükümsüzlüğü ve Tasarıma Tecavüz (SMK m. 55-81)
- Tasarım, ürünün ya da bir parçasının veya üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusundan kaynaklanan görünümüdür (SMK m. 55).
- Koruma iki şarta bağlıdır: yenilik ve ayırt edici nitelik (SMK m. 56/1).
- Yenilik mutlaktır: tasarımın aynısı başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmalıdır.
- Sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar aynı kabul edilir.
- Ayırt edicilik, tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, önceki tasarımlarınkinden farklı olmasıdır.
- Bilgilenmiş kullanıcı; üretici, satıcı, tasarımcı veya teknik uzman değil, sektörü bilen dikkatli ve deneyimli ürün kullanıcısıdır.
- Değerlendirmede tasarımcının seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır; özgürlük ne kadar genişse farklılaşma beklentisi o kadar yüksektir.
- Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma kapsamı dışındadır (SMK m. 58/4-b).
- Başvurudan önceki on iki ay içinde tasarımcı, halefi veya izinli üçüncü kişi tarafından yapılan açıklama yeniliği etkilemez (hoşgörü süresi, SMK m. 57/2).
- Hükümsüzlük kararı geçmişe etkilidir; koruma hiç doğmamış sayılır ve karar herkese karşı hüküm doğurur (SMK m. 79).
- Yenilik ve ayırt edicilik kamu düzenine ilişkindir; hükümsüzlük davasında mahkeme bunları resen dikkate alır.
- Tescilli tasarımda koruma başvurudan itibaren beş yıl olup toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir; tescilsiz tasarımda süre kamuya ilk sunumdan itibaren üç yıldır.
Bir ürünün görünümü, çoğu sektörde ticarî değerin merkezinde durur: bir mobilyanın hattı, bir ambalajın formu, bir valiz tabanı, bir kilit aynası. Sınai Mülkiyet Kanunu bu görünümü “tasarım” adı altında korur; ancak koruma otomatik değildir. Tescil belgesi almış olmak da tek başına güvence sağlamaz, çünkü Türkiye’de tasarım tescili esasa ilişkin bir yenilik incelemesinden geçirilmez.
Bu yüzden tasarım uyuşmazlıkları çoğu kez ikiye ayrılır: bir yanda tasarım sahibinin açtığı tecavüz davası, diğer yanda karşı tarafın açtığı hükümsüzlük davası. Ve pratikte sonucu belirleyen, ikincisidir. Aşağıda korumanın şartlarını, hükümsüzlük hâllerini ve iki davanın birbiriyle ilişkisini Yargıtay uygulaması üzerinden ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
“(1) Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur.
(4) Bir tasarımın aynısı; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.
(5) Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; … kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.
(6) Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.”
“(1) Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.
(2) Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.”
“(1) Tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu Kanundan doğan haklarını kullanabilir.
(3) Bu Kanun kapsamında sağlanan tasarım koruması, … 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununda aranan şartları taşıması hâlinde söz konusu Kanunla öngörülen korumaya halel getirmez.
(4) Aşağıda belirtilen hâller koruma kapsamı dışındadır: a) Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar. b) Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri. c) Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri…”
“(1) Tasarımın hükümsüzlüğüne ilişkin karar geçmişe etkili olup, tasarıma bu Kanunla sağlanan koruma hiç doğmamış sayılır.
(2) Tasarım sahibinin ağır ihmali veya kötüniyetli hareket etmesinden zarar görenlerin tazminat talepleri saklı kalmak üzere, hükümsüzlüğün geçmişe dönük etkisi aşağıdaki durumları etkilemez: a) Hükümsüzlüğe karar verilmeden önce tasarımın sağladığı haklara tecavüz nedeniyle verilen kesinleşmiş ve uygulanmış kararlar. b) Hükümsüzlüğe karar verilmeden önce yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler.
(4) Tasarımın hükümsüzlüğüne ilişkin kesinleşmiş karar herkese karşı hüküm doğurur…”
İki dava, iki farklı ispat yükü
| Ölçüt | Tasarıma tecavüz davası | Tasarımın hükümsüzlüğü davası |
|---|---|---|
| Davacı kim? | Tasarım sahibi veya yetkili lisans alan | Menfaati bulunan herkes (kural olarak) |
| İnceleme konusu | Karşı ürünün, tescilli tasarıma kıyasla ayırt edici olup olmadığı | Tescilli tasarımın başvuru tarihi itibarıyla yeni ve ayırt edici olup olmadığı |
| Karşılaştırma yönü | Tescil ile davalının ürünü | Tescil ile önceki (kamuya sunulmuş) tasarımlar |
| Ölçüt kişi | Bilgilenmiş kullanıcı | Bilgilenmiş kullanıcı |
| Resen inceleme | Talep ile sınırlı | Yenilik ve ayırt edicilik resen gözetilir |
| Teknik zorunluluk savunması | Koruma kapsamını daraltır | Hükümsüzlük sebebi olabilir (m. 58/4-b) |
| Sonucun etkisi | Taraflar arasında | Herkese karşı; koruma hiç doğmamış sayılır |
| Karşı davayla ilişki | Hükümsüzlük kabul edilirse tecavüz doğmaz | Tecavüz davasının kaderini belirler |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Tescil öncesinde kapsamlı bir önceki tasarım araştırması yapın: TÜRKPATENT bülteni, EUIPO/WIPO veritabanları, sektör katalogları, e-ticaret arşivleri. Yenilik mutlaktır; yurt dışındaki bir yayın da yenilik kırıcıdır.
- Ürünü tescilden önce piyasaya sürmeyin. Sürdüyseniz on iki aylık hoşgörü süresini kaçırmayın; bu süre yalnızca tasarımcı, halefi veya izinli üçüncü kişinin açıklamaları ile ilişkinin kötüye kullanılması hâllerini kapatır.
- Görselleri titizlikle hazırlayın. Koruma, tescil belgesindeki görünümle sınırlıdır; üst kapaktaki desen, yüzey dokusu veya süsleme gibi ayırt edici öğeler görsellerde açıkça yer almalıdır.
- Çoklu başvuru yapıyorsanız her tasarımı ayrı ayrı değerlendirin; hükümsüzlük çoğu zaman çoklu tescilin yalnız bazı numaraları bakımından verilir.
- Teknik zorunluluğu ayıklayın. Standart ölçü, montaj zorunluluğu veya işlevin dayattığı biçim öğeleri koruma dışındadır; korumayı bunların üzerine kurmayın.
- Tecavüz iddiasında bulunmadan önce delil tespiti yaptırın: ürün numunesi, fatura, katalog, internet satış sayfası. Tespit, hem tecavüzün hem zararın temelini oluşturur.
- Karşı tarafın hükümsüzlük savunması yapacağını varsayın ve kendi tasarımınızın önceki tasarımlardan farkını dosyaya baştan koyun.
- Hükümsüzlük davasında iddianızı “yenilik yok” ile sınırlamayın; ayırt ediciliği de açıkça ileri sürün ve bilirkişi deliline dayanın.
- Bilirkişi raporunu denetleyin: karşılaştırma tasarımın tüm ayırt edici öğeleri üzerinden mi yapılmış? Desen, doku, oran gibi öğeler değerlendirilmemişse ek rapor isteyin.
- Zaman bakımından uygulanacak mevzuatı doğru saptayın. 10.01.2017 öncesinde tescil edilmiş tasarımlarda 554 sayılı KHK hükümleri uygulanır; yanlış mevzuatın uygulanması tek başına bozma sebebidir.
- Kümülatif korumayı değerlendirin: tasarım tesciliniz düşmüş olsa bile ürün, sahibinin hususiyetini taşıyorsa FSEK kapsamında güzel sanat eseri olarak korunabilir; koşulları varsa haksız rekabet hükümleri de devreye girer.
- Talepleri ayrı ayrı kurun. Davaların yığılması hâlinde her talep ayrı bir dava sayılır ve her biri bakımından ayrı hüküm ile ayrı vekâlet ücreti gerekir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1741, K. 2025/6666, 06.11.2025
Bilgilenmiş kullanıcı ölçütü ve seçenek özgürlüğü; ayrıca tasarımın ayırt edici öğeleri değerlendirilmeden rapor hükme esas alınamaz. Tescilli bir beslenme kabı tasarımına dayanılarak açılan tecavüz davası ile aynı tasarımın hükümsüzlüğü istemli birleşen dava birlikte görülmüştür. Daire, önce ölçütleri ortaya koymuştur: “Ayırt edici niteliğin belirlenmesinde tasarımların karşılaştırılmasını yapacak bilgilenmiş kullanıcı; üretici, satıcı, tasarımcı veya teknik uzman değildir. Sektörde bu tür tasarımların olduğunu bilen dikkatli ve deneyimli ürün kullanıcısıdır. Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi de dikkate alınır… Diğer bir deyişle, tasarımcı ne kadar seçenek özgürlüğüne sahipse tasarımı o derece farklılaştırabilir.” Somut olayda ise tasarımın üst kapağında kendinden desen oluşturan şekiller bulunmasına rağmen bilirkişi raporunda yenilik karşılaştırması yapılırken bu şekillerin değerlendirilmediği belirlenmiş; “yetersiz bilirkişi raporuna itibar edilerek hüküm kurulmuş olması doğru olmamış”tır. Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, 06.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/4746, K. 2024/6712, 24.09.2024
Hükümsüzlük davasında yenilik ve ayırt edicilik kamu düzenine ilişkindir ve resen incelenir; “yenilik yok” iddiası ayırt ediciliği de kapsar. Valiz tabanı tasarımının hükümsüzlüğü istenen davada ilk derece mahkemesi, davacının dilekçesinde yalnızca yenilik unsurunu ileri sürdüğü, ayırt ediciliği açıkça ifade etmediği gerekçesiyle “talep aşılarak inceleme yapılamayacağını” belirtip davayı reddetmiştir. Daire bu yaklaşımı bozmuştur: “hükümsüzlük talebinin asıl dava konusu tasarımın yeni ve ayırt edici olmadığı iddialarını birlikte içerdiğinin kabulü gerekir.” Kararda ilkenin niteliği de vurgulanmıştır: “Kamu düzenine ilişkin bu ilkeye dayalı olarak konusunda uzman bilirkişi veya bilirkişilerin yapacakları araştırma sonucunda bir tasarımın 6769 sayılı Kanun’un 56 ncı maddesi uyarınca yenilik ve ayırt edicilik unsurlarına dair elde edilen bilgi ve bulgular çerçevesinde resen dikkate alınması ve bilirkişi raporundaki … değerlendirmenin de anılan 6769 sayılı Kanun maddelerine uygun olup olmadığına ilişkin hukuki denetiminin mahkemece yapılması gerekmektedir.” Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, 24.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/1557, K. 2023/5388, 27.09.2023
Önce davalı tasarımının hükümsüzlük koşulları incelenir; davacının kendi tasarımının harcıâlem olması hükümsüzlük talebini reddettirmez. İtalyan üreticinin, trafo tekerleği tasarımını Türkiye’de tescil ettiren rakip aleyhine açtığı davada derece mahkemeleri, davacının tasarımının ayırt edici olmadığı ve harcıâlem sayılması gerektiği gerekçesiyle hem hükümsüzlük hem tecavüz taleplerini reddetmiştir. Daire, sıralamanın yanlış kurulduğunu belirtmiştir: “Somut olayda öncelikle incelenmesi gereken husus davalı tasarımının hükümsüzlük koşullarını taşıyıp taşımadığı hususudur… davalı tarafa ait 2014/07869 numaralı tasarım tescilinin başvuru tarihi itibari ile koruma şartı olan yenilik ve ayırtedici nitelik özelliklerine sahip olmadığı gözetildiğinde davalı tasarımının hükümsüzlük şartları oluştuğunun kabul edilerek davacının hükümsüzlük talebi yönünden bir karar verilmesi gerekirken davacı tasarımının harcı alem olduğu gerekçesiyle yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi doğru görülmediği gibi somut olaya 554 sayılı KHK uygulanması gerekirken 6769 sayılı Kanun’un uygulanması da bozmayı gerektirmiştir.” Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının BOZULMASINA, 27.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/3822, K. 2026/759, 05.02.2026
Başvurudan önce üçüncü kişi tarafından kamuya sunulmuş bir görsel yenilik kırıcıdır ve hoşgörü süresi savunması kabul edilmez. Kilit aynası ve karşılığı tasarımının hükümsüzlüğü istenen davada davalı, tasarımının yeni ve ayırt edici olduğunu, ayrıca SMK m. 5/4 anlamında teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özelliklerinden sayılamayacağını savunmuştur. Derece mahkemeleri, tasarımın 07.02.2019 tarihli başvurudan önce 28.02.2017 tarihinde üçüncü kişi tarafından kamuya sunulduğunu, tasarımın yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini taşımadığını, tasarımda korunanın görünüm olduğunu ve teknik özelliklerin bu dava yönünden incelenemeyeceğini belirlemiştir. Davalının kendi faydalı model başvurusuna dayanan savunması ise şu gerekçeyle reddedilmiştir: “yenilik kırıcı olarak kabul edilen görselin davalının faydalı model başvurusundan önce olduğu, kamuya arzın gerçekleştiği, hoşgörü süresinde kabul edilemeyeceği, davalının savunmasının yenilik kriteri yönünden dinlenemeyeceği.” Sonuç: bölge adliye mahkemesi kararının ONANMASINA, 05.02.2026 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verilmiştir.
Birinci halka: tescil bir başlangıçtır, bir sonuç değil. Tasarım tescili esaslı incelemeye tabi tutulmadığı için, belge sahibine sağladığı şey bir karine değil, bir başlangıç konumudur. Karşı taraf başvuru tarihinden önce kamuya sunulmuş tek bir görsel gösterdiğinde, tescil hükümsüz kılınabilir. 2026 tarihli karar bunun tipik örneği: iki yıl önce üçüncü bir kişi tarafından piyasaya sunulmuş bir ürün görseli, tescili tümüyle düşürmüştür.
İkinci halka: ölçüt kişi ne uzman ne de sıradan tüketicidir. Karşılaştırmayı yapacak olan “bilgilenmiş kullanıcı”, sektörde bu tür tasarımların bulunduğunu bilen, dikkatli ve deneyimli bir ürün kullanıcısıdır. Bu ara konum bilinçli bir tercihtir: uzman gözüyle bakılsa her küçük fark ayırt edici sayılır, sıradan tüketici gözüyle bakılsa hiçbir fark görülmezdi. Buna eklenen ikinci ayar ise seçenek özgürlüğüdür. Yangın tüpü gibi standartlarla sıkışmış bir üründe küçük farklar anlam kazanırken, seçenek özgürlüğünün geniş olduğu bir üründe önceki tasarıma yaklaşmak ayırt ediciliği zayıflatır.
Üçüncü halka: hükümsüzlük incelemesi taleple sınırlı değildir. 2024 tarihli karar bu noktada uygulamayı düzeltiyor. Davacı dilekçesinde yalnız “yenilik yok” demiş olsa bile, hükümsüzlük talebi yenilik ve ayırt edicilik iddialarını birlikte içerir; mahkeme “talebi aşarım” diyerek incelemeden kaçınamaz. Gerekçe açık: yenilik ve ayırt edicilik kamu düzenine ilişkindir. Bunun pratik sonucu şudur — tescil sahibi, karşı tarafın dilekçesindeki eksik ifadeye güvenerek rahatlayamaz.
Dördüncü halka: sıralama hatası davayı kaybettirir. 2023 tarihli kararda derece mahkemeleri, davacının kendi tasarımını harcıâlem bulup her iki talebi birden reddetmiştir. Oysa hükümsüzlük davasında incelenecek olan davalının tescilidir. Davacının kendi tasarımının zayıf olması, davalı tescilinin geçerli hâle gelmesini sağlamaz; olsa olsa davacının tecavüz ve gerçek hak sahipliği taleplerini etkiler. İki inceleme birbirinden ayrı yürütülmelidir.
Beşinci halka: hükümsüzlük ile tecavüz arasındaki bağ tek yönlüdür. Hükümsüzlük kararı geçmişe etkilidir ve koruma hiç doğmamış sayılır; dolayısıyla hükümsüz kılınan tescile dayanan tecavüz ve tazminat talepleri de temelsiz kalır. Ancak SMK m. 79/2 bu etkiyi sınırlar: hükümsüzlükten önce verilmiş, kesinleşmiş ve uygulanmış tecavüz kararları ile yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler etkilenmez. Ödenmiş bedelin hakkaniyet gereği kısmen veya tamamen iadesi ise ayrıca istenebilir.
Altıncı halka: teknik zorunluluk savunması dar, kümülatif koruma geniştir. Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri korunmaz; ancak bu, “ürün standarttır” demekle sonuç doğuran bir savunma değildir. Tasarımda korunan görünümdür ve teknik özelliklerin ayrıca incelenmesi gerekmez. Öte yandan tasarım koruması FSEK korumasına halel getirmez: tescili düşmüş ya da hiç tescil edilmemiş bir ürün, sahibinin hususiyetini taşıyorsa güzel sanat eseri olarak korunabilir. Koşulları varsa haksız rekabet hükümleri üçüncü bir katman olarak eklenir.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| “Tescil belgem var, tasarımım güvencede.” | Tescil esaslı incelemeden geçmez; başvurudan önce kamuya sunulmuş tek bir örnek tescili düşürebilir. |
| “Ürünü fuarda tanıttım, sonra tescil ederim.” | Kendi açıklamanız için yalnız on iki aylık hoşgörü süresi vardır; süre geçerse tasarım yeniliğini kaybeder. |
| “Yenilik Türkiye’yle sınırlıdır.” | Yenilik mutlaktır: dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmuş olması yeterlidir. |
| “Küçük farklar yeterlidir.” | Sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar aynı kabul edilir. |
| “Ayırt ediciliği uzman gözüyle değerlendirirler.” | Ölçüt bilgilenmiş kullanıcıdır; üretici, satıcı, tasarımcı veya teknik uzman değildir. |
| “Dilekçemde sadece yenilik dedim, ayırt edicilik incelenmez.” | Hükümsüzlük talebi her ikisini birlikte içerir; mahkeme bunları resen inceler. |
| “Rakibin tasarımı da zayıf, o hâlde dava reddedilir.” | Hükümsüzlük davasında incelenecek olan davalının tescilidir; davacının tasarımının zayıflığı ayrı bir sorundur. |
| “Ürün standart ölçülerde, hiç korunmaz.” | Korunan görünümdür. Teknik zorunluluk yalnız zorunlu görünüm özelliklerini koruma dışında bırakır. |
| “Tescilim düştü, hiçbir hakkım kalmadı.” | Ürün, sahibinin hususiyetini taşıyorsa FSEK korumasından; koşulları varsa haksız rekabet hükümlerinden yararlanabilir. |
Tasarım olarak ne korunur?
Ürünün tümünün veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümü korunur. Ürünün işlevi, tekniği veya kullanılan malzemenin kendisi tasarım korumasının konusu değildir.
Korumanın şartları nelerdir?
İki şart aranır: yenilik ve ayırt edici nitelik. Tasarımın aynısı başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmalı ve tasarım, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde önceki tasarımlardan farklı bir genel izlenim bırakmalıdır.
“Bilgilenmiş kullanıcı” kimdir?
Üretici, satıcı, tasarımcı veya teknik uzman değildir. Sektörde bu tür tasarımların bulunduğunu bilen, dikkatli ve deneyimli bir ürün kullanıcısıdır. Karşılaştırma bu kişinin bakış açısıyla yapılır.
Seçenek özgürlüğü ne anlama gelir?
Tasarımcının o ürün kategorisinde ne kadar serbest hareket edebildiğini ifade eder. Standartların dayattığı ürünlerde küçük farklar ayırt edici sayılabilirken, seçenek özgürlüğünün geniş olduğu ürünlerde önceki tasarıma yaklaşmak ayırt ediciliği zayıflatır.
Ürünümü tescilden önce tanıtırsam ne olur?
Başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı, halefi ya da bunların izniyle üçüncü bir kişi tarafından yapılan açıklama veya ilişkinin kötüye kullanılması sonucu yapılan açıklama yeniliği etkilemez. Bu süre geçtikten sonra yapılan başvuruda tasarım yeniliğini kaybeder.
Üçüncü bir kişinin yaptığı yayın yeniliği kırar mı?
Evet. Hoşgörü süresi, tasarımcının kendisinden ya da izinli kişilerden kaynaklanan açıklamaları kapsar. İzinsiz üçüncü kişinin başvurudan önce kamuya sunması yenilik kırıcıdır ve hoşgörü süresi savunması dinlenmez.
Gizlilik sözleşmesiyle gösterdiğim tasarım kamuya sunulmuş sayılır mı?
Hayır. Kanun, tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanmasının kamuya sunma sayılmayacağını açıkça belirtmektedir. Bu nedenle üretici, kalıpçı ve müşteri görüşmelerinde gizlilik sözleşmesi kullanmak korumayı güvenceye alır.
Teknik zorunluluk savunması işe yarar mı?
Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri ile başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmek için zorunlu biçim ve boyutlar koruma kapsamı dışındadır. Ancak korunan şey görünüm olduğundan, “ürün standarttır” demek tek başına yeterli değildir; zorunluluğun somut olarak gösterilmesi gerekir.
Hükümsüzlük davasını kim açabilir?
Kural olarak menfaati bulunan herkes hükümsüzlük isteyebilir; hak sahipliğine dayalı bazı hâller için özel düzenleme vardır. Uygulamada aynı sektörde faaliyet gösteren ve tescil nedeniyle ticarî faaliyeti kısıtlanan kişilerin menfaati kabul edilmektedir.
Hükümsüzlük kararı geçmişe etkili midir?
Evet. Karar geçmişe etkilidir ve tasarıma sağlanan koruma hiç doğmamış sayılır. Ancak hükümsüzlükten önce verilmiş, kesinleşmiş ve uygulanmış tecavüz kararları ile yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler bu etkiden korunur; ödenmiş bedelin hakkaniyet gereği iadesi ayrıca istenebilir.
Hükümsüz kılınan tasarıma dayanarak açtığım tecavüz davası ne olur?
Koruma hiç doğmamış sayılacağından, o tescile dayalı tecavüz ve tazminat talepleri dayanaksız kalır. Bu nedenle tecavüz davası açmadan önce kendi tescilinizin önceki tasarımlar karşısındaki dayanıklılığını değerlendirmek gerekir.
Tasarım koruması ne kadar sürer?
Tescilli tasarımlarda koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır ve beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. Tescilsiz tasarımlarda süre, tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıldır.
Tescilimi yenilemezsem ne olur?
Yenilenmeyen tasarımlara ilişkin hak, koruma süresinin bittiği tarihte sona erer. Yenileme talebi sürenin bitiminden önceki altı ay içinde yapılmalıdır; kaçırılırsa ek ücret ödenerek altı ay içinde de yapılabilir.
Tescilim düştüyse ürünüm hiç korunmaz mı?
Tasarım koruması sona erse de ürün, sahibinin hususiyetini taşıyor ve estetik değere sahipse FSEK kapsamında güzel sanat eseri olarak korunabilir. Koşulları varsa TTK’daki haksız rekabet hükümleri de uygulanabilir.
Hangi kanun uygulanır: 554 sayılı KHK mı, SMK mı?
Tescilin yapıldığı tarihteki mevzuat esas alınır. Sınai Mülkiyet Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten önce tescil edilmiş tasarımların hükümsüzlüğü 554 sayılı KHK hükümlerine göre değerlendirilir. Yanlış mevzuatın uygulanması başlı başına bozma sebebidir.
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 55 — Tasarım ve ürün tanımı
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 56 — Yenilik ve ayırt edicilik
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 57 — Kamuya sunma ve hoşgörü süresi
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 58 — Koruma kapsamı ve koruma dışı hâller
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 59 — Tasarım hakkının kapsamı ve sınırları
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 69 — Koruma süresi ve yenileme
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 70-71 — Hak sahipliği ve gasp
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 77-78 — Hükümsüzlük hâlleri ve hükümsüzlük talebi
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 79 — Hükümsüzlüğün etkisi
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 81 ve 149-151 — Tecavüz sayılan fiiller ve talepler
- 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK m. 6, 7 ve 44 — Önceki dönem tescilleri
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 4 ve 68 — Güzel sanat eseri olarak kümülatif koruma
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: FSEK m. 68’e göre üç kat telif tazminatı, Haksız rekabet davası (TTK m. 54-63), Marka hakkına tecavüz, Marka hükümsüzlüğü ve iptal davası, Patent başvurusu nasıl yapılır?, Bilirkişi raporuna itiraz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukukî görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Yenilik ve ayırt edicilik değerlendirmesi, her dosyada ürüne ve sektöre özgü teknik bir incelemeyi gerektirir.