Haksız Rekabet Davası (TTK m.54-63): Hâller, Açılabilecek Davalar ve Zamanaşımı
Kısaca
- Haksız rekabet TTK m.54-63 arasında düzenlenmiştir; amacı bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır.
- Genel ilke m.54/2’dedir: rakipler arasındaki veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır.
- Haksız rekabetin varlığı için taraflar arasında rekabet ilişkisi, failin yarar sağlaması, kusur veya zarar aranmaz; kusur ve zarar yalnızca tazminat davalarında rol oynar.
- Önce m.55’teki özel hâller incelenir; olay bunlara girmiyorsa ancak o zaman genel hüküm olan m.54/2 uygulanır.
- Açılabilecek davalar (m.56): tespit, men, ref (maddi durumun ortadan kaldırılması), maddi tazminat, manevi tazminat.
- Fiil çalışanlar tarafından işlenmişse tespit, men ve ref davaları çalıştırana karşı da açılabilir (m.57).
- Zamanaşımı: öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde doğumdan itibaren 3 yıl; fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır (m.60).
- Rakibin çalışanlarını almak tek başına haksız rekabet değildir; sistematik ve planlı ayartma aranır.
- Gerçeğe uygun bilgi içeren ihtarname göndermek, hak arama hürriyeti kapsamındadır ve kural olarak kötüleme sayılmaz.
- Buna karşılık asılsız ithamlarla rakibin müşterilerine mektup göndermek m.55/1-a-1 kapsamında kötülemedir.
Rekabet, ticaretin motorudur; hukuk onu kısıtlamaz, yalnızca dürüst kalmasını ister. Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümleri de bu mantıkla kurulmuştur: rakibinizden daha iyi olmanız serbesttir, ancak onu kötüleyerek, sırlarını ele geçirerek veya müşterisini yanıltarak öne geçmeniz değildir.
Bu yazıda hangi davranışların haksız rekabet sayıldığını, hangi davaların açılabileceğini, kimin dava açabileceğini ve mahkemelerin sınırı nerede çizdiğini Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.
Amaç ve genel ilke
TTK m.54: “(1) Haksız rekabete ilişkin bu Kısım hükümlerinin amacı, bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır. (2) Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır.”
Genel ilkeden çıkan dört önemli sonuç vardır:
- Taraflar arasında doğrudan rekabet ilişkisi bulunması şart değildir.
- Failin bir yarar sağlamış olması aranmaz.
- Failin kusurlu olması aranmaz.
- Mağdurun zarar görmüş olması aranmaz.
Kusur ve zarar, yalnızca haksız rekabete dayalı maddi ve manevi tazminat davalarında rol oynar. Tespit, men ve ref davaları için bunlar gerekmez.
İnceleme sırası: önce m.55, sonra m.54/2
Yargıtay uygulamasında bir davranışın haksız rekabet oluşturup oluşturmadığı belirlenirken izlenecek sıra nettir: önce özel hüküm niteliğindeki TTK m.55‘te sayılan hâllerden birinin var olup olmadığına bakılır. Somut davranış bu hâllerden birine giriyorsa haksız rekabetin varlığı kabul edilir. Davranış m.55’e tam uymuyorsa ve örnekseme yoluyla dolaylı olarak da dâhil edilemiyorsa, ancak o zaman genel hüküm niteliğindeki m.54/2 uygulanır.
TTK m.55: haksız rekabet hâlleri
Madde altı bent hâlinde ve sınırlayıcı olmayan biçimde düzenlenmiştir:
| Bent | Kapsam | Tipik örnekler |
|---|---|---|
| (a) | Dürüstlük kuralına aykırı reklamlar ve satış yöntemleri | Kötüleme, gerçek dışı beyan, sahte unvan/diploma izlenimi, iltibas, haksız karşılaştırma, tedarik fiyatının altında satış, saldırgan satış yöntemleri, yanıltıcı gizleme |
| (b) | Sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltme | Müşterileri sözleşmeyi ihlale yöneltmek, çalışanları ayartmak, iş sırlarını ele geçirmeye yöneltmek |
| (c) | Başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanma | Emanet edilen teklif/hesap/plandan yararlanmak, pazarlanmaya hazır ürünü teknik çoğaltmayla devralmak |
| (d) | Üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı ifşa | Gizlice ele geçirilen bilgileri değerlendirmek veya başkalarına bildirmek |
| (e) | İş şartlarına uymamak | Kanun veya sözleşmeyle rakiplere de yüklenmiş iş şartlarına uymamak |
| (f) | Dürüstlük kuralına aykırı işlem şartları | Kanuni düzenlemeden önemli ölçüde ayrılan veya sözleşmenin niteliğine aykırı hak-borç dağılımı öngören genel işlem şartları |
En sık dayanılan bent m.55/1-a-1‘dir: “Başkalarını veya onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini veya ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek.” Bunu m.55/1-a-4 (iltibas, yani karıştırılmaya yol açan önlemler almak) izler.
Hangi davalar açılabilir?
TTK m.56/1: “Haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, meslekî itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören veya böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olan kimse; a) Fiilin haksız olup olmadığının tespitini, b) Haksız rekabetin men’ini, c) Haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılmasını, haksız rekabet yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılmışsa bu beyanların düzeltilmesini ve tecavüzün önlenmesi için kaçınılmaz ise, haksız rekabetin işlenmesinde etkili olan araçların ve malların imhasını, d) Kusur varsa zarar ve zıyanın tazminini, e) Türk Borçlar Kanununun 58 inci maddesinde öngörülen şartların varlığında manevi tazminat verilmesini, isteyebilir.”
| Dava | Kusur gerekir mi? | Zarar gerekir mi? |
|---|---|---|
| Tespit | Hayır | Hayır (tehlike yeterli) |
| Men (durdurma) | Hayır | Hayır |
| Ref (maddi durumun ortadan kaldırılması, düzeltme, imha) | Hayır | Hayır |
| Maddi tazminat | Evet | Evet — illiyet bağıyla birlikte ispatlanmalı |
| Manevi tazminat | Evet | TBK m.58 şartları |
Ayrıca m.56/1-(d) uyarınca hâkim, davacı lehine tazminat olarak davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da hükmedebilir. Bu, maddi zararın hesabında kullanılabilecek önemli bir alternatiftir.
Çalıştıranın sorumluluğu
TTK m.57: “(1) Haksız rekabet fiili, hizmetlerini veya işlerini gördükleri sırada çalışanlar veya işçiler tarafından işlenmiş olursa, 56 ncı maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde yazılı davalar, çalıştıranlara karşı da açılabilir. (2) 56 ncı maddenin birinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerinde yazılı davalar hakkında Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.”
Yani tespit, men ve ref davaları doğrudan işverene yöneltilebilir; tazminat davaları bakımından ise TBK’nın adam çalıştıranın sorumluluğuna ilişkin hükümleri devreye girer.
Kim dava açabilir?
Dava hakkı, haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, meslekî itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olan kişiye aittir. Uygulamada bu ölçüt şu sonuçları doğurur:
- Zarar gören tüzel kişinin kendisi dava açar; şirketin ortakları veya yönetim kurulu üyeleri, doğrudan kendi ekonomik menfaatleri zarar görmedikçe şirket adına ya da şahsen dava açamaz.
- Buna karşılık haksız rekabet oluşturan beyanlar aynı zamanda gerçek kişilerin kişilik haklarına saldırı niteliğindeyse, o kişiler kendi adlarına manevi tazminat isteyebilir.
- Müşteriler ve meslek/tüketici kuruluşları da TTK m.56/2 çerçevesinde sınırlı biçimde dava hakkına sahiptir.
Zamanaşımı
TTK m.60: “56 ncı maddede yazılı davalar, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde bunların doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Şu kadar ki, haksız rekabet fiili aynı zamanda … Türk Ceza Kanunu gereğince daha uzun dava zamanaşımı süresine tabi olan cezayı gerektiren bir fiil niteliğinde ise, bu süre hukuk davaları için de geçerli olur.”
Süreklilik gösteren haksız rekabet fiillerinde sürenin, fiilin sona erdiği ana kadar yenilendiği kabul edilir. Bu nedenle devam eden ihlallerde zamanaşımı savunması çoğu zaman sonuç vermez.
Cezai boyut
TTK m.62 uyarınca m.55’te yazılı haksız rekabet fiillerinden birini kasten işleyenler; rakiplerininkine tercih edilmesi için kendi ürün ve işleri hakkında kasten yanlış veya yanıltıcı bilgi verenler; çalışanları, üretim veya ticaret sırlarını ele geçirmeleri için aldatanlar ve çalışanlarının bu tür fiillerini öğrenip önlemeyen çalıştıranlar, hukuk davası açma hakkı bulunanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.
Sınır nerede? Uygulamadan üç örnek
| Davranış | Haksız rekabet mi? |
|---|---|
| Rakibin birkaç çalışanının kendi isteğiyle istifa edip rakip firmaya geçmesi | Hayır — sistematik ve planlı ayartma ispatlanmalı |
| Patent sahibinin, rakibin fason üreticisine gerçeğe uygun bilgi içeren ihtarname göndermesi | Hayır — hak arama hürriyeti kapsamında |
| Rakibin müşterilerine asılsız suç ithamları içeren mektup göndermek | Evet — m.55/1-a-1 kötüleme |
| Eski işverenin müşterilerine verilen hizmetleri kendi bağımsız deneyimi gibi sunmak | Evet — m.54/2 dürüstlük kuralına aykırılık |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- İhlali tarihlendirin: ekran görüntüsü, noter tespiti, tanık ve yazışmalarla fiilin ne zaman başladığını belgeleyin — zamanaşımı bu tarihten işler.
- Davranışı önce m.55’teki bentlerle eşleştirmeye çalışın; hangi bende girdiğini dilekçede açıkça gösterin.
- Eşleşme yoksa m.54/2 genel hükmüne dayanın ve dürüstlük kuralına aykırılığı somut olgularla anlatın.
- Taleplerinizi ayrıştırın: tespit, men, ref, maddi tazminat, manevi tazminat ve hükmün ilanı ayrı ayrı istenmelidir.
- Tespit ve men için kusur/zarar ispatı gerekmediğini bilin; bu talepler çoğu zaman en kolay kazanılan kısımdır.
- Maddi tazminat istiyorsanız illiyet bağını kurun: sipariş iptali, ciro düşüşü ve ihlal arasındaki bağlantıyı belgeleyin.
- Ciro düşüşü ispatı zorsa, m.56/1-(d) uyarınca davalının elde etmesi mümkün menfaatin karşılığını talep edin.
- Çalışan geçişlerinde tek tek istifaları değil, örüntüyü gösterin: teklif yazışmaları, aynı tarihli toplu geçişler, müşteri listelerinin taşınması.
- İş sırrı iddiasında, bilginin gerçekten sır niteliğinde olduğunu ve korunması için önlem alındığını ortaya koyun; mesleki bilgi ve tecrübe sır sayılmaz.
- Fiil çalışanlar eliyle işlendiyse tespit, men ve ref taleplerini işverene de yöneltin (m.57).
- İhtarname gönderirken abartılı veya kanıtlanamayan ithamlardan kaçının; gerçeğe uygun bildirim korunur, asılsız itham haksız rekabet doğurur.
- Aynı fiil suç oluşturuyorsa m.62 kapsamında şikâyet hakkınızı da değerlendirin; bu, hukuk davasında uzun zamanaşımı avantajı da sağlayabilir.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2021/944, K. 2023/62, 08.02.2023
Eski işveren nezdinde çalışırken katıldığı projeleri kendi bağımsız faaliyeti gibi sunmak, TTK m.54/2 kapsamında haksız rekabettir. Genel Kurul önce sistematiği ortaya koymuştur: “genel ilke belirlenirken haksız rekabetin varlığı için taraflar arasında rekabet ilişkisinin mevcudiyeti, failin yarar sağlamış olması, failin kusurlu olması ve haksız rekabete uğrayanın zarar görmüş olması aranmamıştır. Bununla birlikte failin kusurlu olması ve haksız rekabete uğrayanın zarar görmüş olması sadece haksız rekabet nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında önem arz etmektedir.” İnceleme sırası da açıkça çizilmiştir: “bir davranış veya uygulamanın haksız rekabet teşkil edip etmediği belirlenirken öncelikle özel hüküm niteliğindeki TTK’nın 55 inci maddesinde sayılan hâllerden birinin var olup olmadığına bakılması gerekmektedir. … somut davranış veya uygulama bu maddede sayılan haksız rekabet hâllerine tam olarak uymuyorsa veya bu hâllerin kapsamına örnekseme yoluyla dolaylı olarak da dâhil edilemiyorsa, ancak bu takdirde genel hüküm niteliğindeki TTK’nın 54/2 nci maddesinin uygulanması mümkün olacaktır.” Somut olayda davalının internet sitesindeki “Ekibimiz geçmişteki … büyük şirketler ile yürütülen İSG Yazılımı Projelerindeki deneyimlerini … birleştirmiştir” ifadesi değerlendirilmiş ve şu sonuca varılmıştır: “davalının, dava dışı şirketlerle yürütülen iş sağlığı ve güvenliği yazılımı faaliyetlerine davacı şirkette sigortalı çalışan olduğu dönemde iştirak etmiş olup bu hâli ile davalının eyleminin davacı şirkete ait iş tecrübelerinin davalıya mal edilmesi sonucunu doğuracak niteliktedir.” Direnme kararı oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/3548, K. 2025/1678, 11.03.2025
Rakibin ticari ilişkide bulunduğu şirketlere asılsız ithamlar içeren mektuplar göndermek, TTK m.55/1-a-1 kapsamında kötüleme suretiyle haksız rekabettir. Davalı, davacı şirket ve ortakları hakkında savcılığa şikâyette bulunduktan sonra — kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesine rağmen — sektördeki firmalara vekili aracılığıyla mektup göndererek bu şirketlerle ticari ilişkinin kesilmesini istemişti. İlk derece mahkemesi eylemi şöyle nitelendirmiştir: “davalı …’nün davacı şirketin iş yaptığı şirketlere vekili aracılığıyla mektup göndererek asılsız ve dayanaksız ithamlarda bulunmak suretiyle bu şirketlerin davacı ile iş yapmalarına engel olmak istediği bu itibarla bu davalının TTK’nın 55/1-a-1 maddesinde belirtilen eylem ile haksız rekabete sebep olduğu”. Bölge adliye mahkemesi eylemi m.55/1-a-1 ve m.55/1-b kapsamında görerek tespit ve men taleplerini kabul etmiş, şirket lehine 50.000 TL maddi ve 50.000 TL manevi tazminata, ortaklar lehine ise kişilik haklarına saldırı nedeniyle ayrı ayrı manevi tazminata hükmetmiştir. Daire kararı oy birliğiyle onamıştır. Karar, mektubu bizzat kaleme aldıran müvekkil ile imzalayan vekilin sorumluluğunun birlikte değerlendirilmesi bakımından da dikkate değerdir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/5394, K. 2025/3465, 20.05.2025
Patent sahibinin, rakibin fason üreticisine açtığı davayı ve patent hakkını bildiren gerçeğe uygun ihtarname göndermesi haksız rekabet değildir; bu, hak arama hürriyetinin kullanılmasıdır. İlk derece mahkemesi, sonradan geri alınmak istenen bir tecavüz davasının fason üreticiye bildirilmesini TTK m.54/2 kapsamında dürüstlük kuralına aykırı bulmuş ve manevi tazminata hükmetmişti. Daire bu değerlendirmeyi reddetmiştir: “davalı şirket, davacının fason üreticisi dava dışı … A.Ş’ye gönderdiği … ihtarnamede, davacıya karşı açtığı patente tecavüzün tespiti, meni ve önlenmesine ilişkin davadan bahsederek, patent hakkını ihlal edebilecek her türlü fiilden kaçınılması gerektiği bildirmiş, gerçeğe aykırı bir beyanda bulunulmamış, dolayısıyla dava konusu ihtarnamede, TTK’nın 54/2 hükmü kapsamında dürüstlük kuralına aykırı bir ifade kullanmamıştır.” Sonuç olarak: “davalıların, patent hakkını ihlal etme olasılığı bulunan bir ilacın üretimini yapacak olan 3. kişiye açtığı davadan haberdar etmek, kendi patent hakkını belirterek tecavüz teşkil edecek fiillerden kaçınmasını talep etmek şeklindeki davranışlarının herhangi bir baskı ve tehdit unsuru içermediği, dürüstlük kuralına aykırı davranmadığı, yalnızca patent hakkına dayalı yasal haklarını kullandığının kabulü gerekmektedir.” Karar oy birliğiyle bozma yönünde verilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/3135, K. 2025/7794, 25.12.2025
Rakibin çalışanlarının kendi istekleriyle istifa edip daha yüksek ücretle rakip firmaya geçmesi tek başına haksız rekabet değildir; ayartmanın sistematik ve planlı olduğu ispatlanmalıdır. Deniz taşımacılığı sektöründe faaliyet gösteren davacı, rakibinin her dönem kendi eski çalışanlarını bünyesine kattığını ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi şu ölçütü koymuştur: “sözleşmeyi sona erdirmeye yöneltme eyleminin TTK’nın 54. maddesi kapsamında dürüstlük kurallarına aykırılık teşkil etmesi için davacı nezdinde çalışanların sistematik ve planlı bir şekilde ayartılması koşulunun oluşması gerektiği, aynı konuda faaliyet gösteren firmalardan biri nezdinde çalışan birkaç personelin kendi isteğiyle görevden istifa ettikten sonra davalı şirkete iş başvurusu yaparak davalı şirket nezdinde çalışmaya başlamasının haksız rekabet olarak kabul edilmeyeceği … istifa tarihleri ile davalı şirkette işe başlama tarihlerinin yakın olmasının başlı başına bir ayartma olarak kabul edilemeyeceği”. Bölge adliye mahkemesi ayrıca, işçinin zamanla kazandığı mesleki bilgi ve tecrübenin ticari sır sayılamayacağını ve aynı iş kolundaki işletmelerin aynı müşteri çevresine hitap etmesinin kaçınılmaz olduğunu vurgulamıştır. Bu değerlendirmeler Daire tarafından usul ve yasaya uygun bulunarak karar oy birliğiyle ve kesin olarak onanmıştır.
Bu dört karar birlikte okunduğunda haksız rekabet hukukunun aslında iki karşıt değeri dengelemeye çalıştığı görülüyor: bir yanda dürüst rekabet, öte yanda çalışma, sözleşme ve hak arama özgürlüğü. Hukuk Genel Kurulu’nun 08.02.2023 tarihli kararı denklemin birinci tarafını gösteriyor — kişinin eski işvereninin müşterilerine verdiği hizmetleri kendi bağımsız portföyü gibi sunması, ortada hiçbir sözleşme ihlali olmasa bile m.54/2 kapsamında haksız rekabet sayılıyor. 11.03.2025 tarihli karar ise sınırın en açık ihlal biçimini işliyor: rakip hakkında asılsız suç ithamlarını müşterilerine yazılı olarak duyurmak, m.55/1-a-1’in tam merkezinde yer alıyor ve yalnızca şirketin değil, ithama uğrayan gerçek kişilerin de tazminat hakkını doğuruyor. Denklemin diğer tarafı ise iki 2025 tarihli kararda beliriyor. 20.05.2025 tarihli karar, fikri mülkiyet sahiplerinin en çok tereddüt ettiği noktaya cevap veriyor: rakibin tedarikçisine ihtarname göndermek başlı başına haksız rekabet değil — belirleyici olan ihtarnamenin gerçeğe uygun olup olmadığı. Gerçeğe uygun bir bildirim, karşı tarafta ticari sonuçlar doğursa bile hak arama hürriyeti kapsamında kalıyor. 25.12.2025 tarihli karar da personel transferi bakımından aynı dengeyi kuruyor: birkaç çalışanın kendi iradesiyle geçmesi normal ticari hayatın parçası; haksız rekabetten söz edilebilmesi için sistematik ve planlı bir ayartma örüntüsü ortaya konulmalı. Buradan çıkan pratik ders şudur: haksız rekabet davasında kazandıran şey rakibin başarısını göstermek değil, onun yönteminin dürüstlük kuralını aştığını somut delillerle ortaya koymaktır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Doğrudan m.54/2’ye dayanmak | Önce m.55’teki bentlerden hangisine girdiğini göstermek gerekir |
| Tespit ve men için zarar ispatına çalışmak | Bu davalarda kusur ve zarar aranmaz; tehlike yeterlidir |
| Maddi tazminatta illiyet bağını kurmamak | Sipariş iptali/ciro düşüşü ile fiil arasındaki bağ ispatlanmalıdır |
| Şirket ortağı olarak şahsen dava açmak | Ekonomik menfaati doğrudan zarar görmeyen ortak dava açamaz |
| Mesleki bilgi ve tecrübeyi “ticari sır” saymak | İşçinin kazandığı genel mesleki birikim sır değildir |
| Birkaç istifayı ayartma saymak | Sistematik ve planlı örüntü aranır |
| Gerçeğe uygun ihtarnameyi dava konusu yapmak | Doğru bilgi içeren bildirim hak arama hürriyeti kapsamındadır |
| Bir yıllık süreyi kaçırmak | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 3 yıl (m.60) |
| Tazminatı yalnızca kendi zararı üzerinden hesaplamak | M.56/1-(d): davalının elde etmesi mümkün menfaat de talep edilebilir |
Sık sorulan sorular
Haksız rekabet için rakip olmak şart mı?
Hayır. TTK m.54/2’deki genel ilkede taraflar arasında rekabet ilişkisinin bulunması aranmaz. Önemli olan, davranışın rakipler arasındaki veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına aykırı bir ticari uygulama olmasıdır.
Zarar görmediysem dava açabilir miyim?
Evet. TTK m.56 dava hakkını, ekonomik menfaatleri zarar gören kişilerin yanında böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olanlara da tanır. Ancak tazminat isteyebilmek için kusur ve zararın ispatı gerekir.
Rakibimin çalışanını işe alırsam haksız rekabet yapmış olur muyum?
Tek başına hayır. Çalışma ve sözleşme özgürlüğü gereği, kendi isteğiyle istifa eden bir kişinin rakip firmada işe başlaması olağandır. Haksız rekabetten söz edebilmek için çalışanların sistematik ve planlı bir şekilde ayartılması gerekir; istifa ile işe başlama tarihlerinin yakınlığı tek başına yeterli görülmemektedir.
Eski çalışanım müşteri listemi kullanıyor; ne yapabilirim?
Müşteri listesinin gerçekten sır niteliğinde olduğunu ve gizliliği için önlem aldığınızı ortaya koymanız gerekir. Yargıtay uygulamasında, sektörde kolaylıkla ulaşılabilen bilgiler ile işçinin zamanla kazandığı mesleki bilgi ve tecrübe ticari sır sayılmamaktadır. Ayrıca yazılı bir rekabet yasağı sözleşmeniz varsa TBK m.444 vd. hükümlerine de dayanabilirsiniz.
Rakibime ihtarname çekmek haksız rekabet olur mu?
İhtarnamenin içeriği belirleyicidir. Gerçeğe uygun bilgi veren, baskı ve tehdit unsuru içermeyen bir bildirim hak arama hürriyeti kapsamındadır. Buna karşılık asılsız ithamlar içeren, rakibi gereksiz yere inciten veya müşterilerini yanıltan ihtarlar m.55/1-a-1 kapsamında kötüleme sayılır.
Karşılaştırmalı reklam yapabilir miyim?
Karşılaştırma mutlak olarak yasak değildir; ancak m.55/1-a-5 uyarınca gerçeğe aykırı, yanıltıcı, rakibi gereksiz yere kötüleyici veya gereksiz yere onun tanınmışlığından yararlanacak biçimde yapılan karşılaştırmalar haksız rekabettir.
Maliyetin altında satış haksız rekabet midir?
M.55/1-a-6 uyarınca seçilmiş bazı malları birden çok kere tedarik fiyatının altında satışa sunmak, bunu reklamlarda vurgulamak ve bu şekilde müşterileri yanıltmak haksız rekabettir. Satış fiyatının tedarik fiyatının altında olması hâlinde yanıltma karine olarak kabul edilir; davalı gerçek tedarik fiyatını ispatlarsa bu fiyat esas alınır.
Ticaret unvanı veya işletme adı benzerliği haksız rekabet midir?
M.55/1-a-4 uyarınca başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almak haksız rekabettir. Bu, uygulamada “iltibas” olarak anılır ve ad, unvan, marka gibi tanıtma vasıtalarının karışıklığa yol açacak biçimde kullanılmasını kapsar.
Şirketimin ortağı olarak ben de dava açabilir miyim?
Kural olarak hayır. Dava hakkı, ekonomik menfaatleri doğrudan zarar gören veya tehlikeyle karşılaşan kişiye aittir; tüzel kişide doğrudan zarara uğrayan şirketin kendisidir. Ancak haksız rekabet oluşturan beyanlar sizin kişilik haklarınıza da saldırı niteliğindeyse, bu sıfatla manevi tazminat isteyebilirsiniz.
Zararımı ispat edemiyorum; tazminat alamaz mıyım?
Maddi tazminat için zararın ve illiyet bağının ispatı gerekir. Bunu yapamıyorsanız TTK m.56/1-(d)’nin son cümlesi uyarınca, hâkimden davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına hükmetmesini isteyebilirsiniz. Ayrıca itibar kaybı manevi tazminat konusudur ve ayrı değerlendirilir.
Müterafik kusur haksız rekabette uygulanır mı?
Evet. Zarar görenin kendi özensizliğiyle zararın doğmasına veya artmasına katkısı varsa, TMK m.2 ve genel sorumluluk ilkeleri çerçevesinde tazminattan indirim yapılabilmektedir.
Kararın gazetede ilanını isteyebilir miyim?
Evet, TTK m.59 hükmün ilanını düzenler. Ancak mahkemeler bu talebi, ilanın haksız rekabetin etkilerini gidermek bakımından gerekli olup olmadığına göre değerlendirir; hukuki yarar görülmediği gerekçesiyle reddedilebilir.
Haksız rekabet davasında ihtiyati tedbir alınabilir mi?
Evet. TTK m.61, haksız rekabet davalarında ihtiyati tedbir isteyebilme imkânını düzenler. Uygulamada men talebiyle birlikte, ihlalin devamını önlemeye yönelik tedbir kararları verilebilmektedir.
Hangi mahkeme görevlidir?
Haksız rekabet davaları ticari dava niteliğinde olup asliye ticaret mahkemesinde görülür. Ticari davalarda dava şartı arabuluculuk kapsamına giren talepler bakımından, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir.
Haksız rekabet suç da oluşturur mu?
Evet. TTK m.62 uyarınca m.55’teki fiillerden birini kasten işleyenler ve maddede sayılan diğer kişiler, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, hukuk davası açma hakkı bulunanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.
İlgili mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.54 — amaç ve genel ilke
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.55 — dürüstlük kuralına aykırı davranışlar ve ticari uygulamalar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.56 — açılabilecek hukuk davaları ve dava hakkı
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.57 — çalıştıranın sorumluluğu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.58 — basının, yayının ve iletişim araçlarının sorumluluğu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.59 — kararın ilanı
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.60 — zamanaşımı
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.61 — ihtiyati tedbirler
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.62 ve m.63 — cezai sorumluluk
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.58 — kişilik hakkının zedelenmesi ve manevi tazminat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2 — dürüstlük kuralı
Ticaret hukukuyla ilgili diğer yazılarımız: iş sözleşmesinde rekabet yasağı, marka hükümsüzlüğü ve iptal davası ve ticari defterlerin delil niteliği.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Haksız rekabet davalarında bir yıllık süre hızla işler ve deliller çabuk kaybolur; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.