Şirket Birleşmesi ve Devralma: Külli Halefiyet ve Alacaklıların Korunması
- Birleşme iki yolla olur: devralma şeklinde ve yeni kuruluş şeklinde.
- Kabul eden şirkete devralan, katılan şirkete devrolunan denir.
- Birleşme, ticaret siciline tescil ile geçerlilik kazanır.
- Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralana geçer.
- Devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.
- Devrolunan şirketin ortakları, kural olarak devralan şirketin ortağı olur.
- Borçların geçmesi için ayrı bir devir işlemine gerek yoktur; intikal kanun gereğidir.
- Devralanın borcu bilip bilmemesi sonuca etki etmez.
- Alacaklılar, birleşmenin geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde isterlerse alacakları teminat altına alınır.
- Şirketler alacaklılara Ticaret Sicili Gazetesinde yedişer gün aralıklarla üç defa ilan yapar.
- Teminat hükümleri, devralanın küllî halef sıfatıyla sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
- Birleşme, alacaklıların haklarını sona erdirmez; yalnızca borçlu kanun gereği değişir.
- Birleşme nedeniyle silinen şirketin ihyasında hukukî yarar yoktur; dava devralana yöneltilir.
- İş sözleşmesi birleşmeden önce sona ermişse sorumluluk, işyeri devri değil birleşme hükümlerine göre belirlenir.
- Genel kurul kararının iptali davası da devralan ya da yeni kurulan şirkete karşı açılır.
Bir şirket başka bir şirketi devraldığında, sicilde tek bir satır değişir. Ancak o satır, borçların, davaların, iş sözleşmelerinin ve teminatların kimin üzerinde kalacağını baştan sona belirler.
Uygulamada en çok tartışılan konu, birleşen şirkete karşı derdest olan davaların ve alacakların akıbetidir. Aşağıda tescilin etkisini, küllî halefiyeti, alacaklıların korunmasını ve husumet sorununu güncel Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
TTK m. 136: “(1) Şirketler; a) Bir şirketin diğerini devralması, teknik terimle ‘devralma şeklinde birleşme’ veya b) Yeni bir şirket içinde bir araya gelmeleri, teknik terimle ‘yeni kuruluş şeklinde birleşme’, yoluyla birleşebilirler. (2) … kabul eden şirket ‘devralan’, katılan şirket ‘devrolunan’ diye adlandırılır. … (4) Birleşmeyle, devralan şirket devrolunan şirketin malvarlığını bir bütün hâlinde devralır. Birleşmeyle devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.”
TTK m. 153: “(1) Birleşme, birleşmenin ticaret siciline tescili ile geçerlilik kazanır. Tescil anında, devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer. (2) Devrolunan şirketin ortakları devralan şirketin ortağı olur. … (3) 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümleri saklıdır.”
TTK m. 157: “(1) Birleşmeye katılan şirketlerin alacaklıları birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunurlarsa, devralan şirket bunların alacaklarını teminat altına alır. (2) Birleşmeye katılan şirketler; alacaklılarına, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde, yedişer gün aralıklarla üç defa yapacakları ilanla ve ayrıca internet sitelerine konulacak ilanla haklarını bildirirler. … (4) Diğer alacaklıların zarara uğramayacaklarının anlaşılması hâlinde, yükümlü şirket teminat göstermek yerine borcu ödeyebilir.”
Birleşme ile işyeri devri sık karıştırılır; sonuçları farklıdır:
| Ölçüt | Şirket birleşmesi | İşyeri devri |
|---|---|---|
| Dayanak | TTK m. 134 vd. | 4857 sayılı Kanun m. 6 |
| Tüzel kişilik | Devrolunan sona erer | Devreden varlığını sürdürebilir |
| Geçiş | Aktif ve pasif kendiliğinden | İş sözleşmeleri geçer |
| Birlikte sorumluluk | Uygulanmaz | İki yıl süreyle uygulanır |
| Ayrı devir işlemi | Gerekmez | Devir sözleşmesi gerekir |
| Alacaklı koruması | Teminat ve ilan | Birlikte sorumluluk |
| Husumet | Devralan şirkete | Devreden ve devralana |
| Tescil | Kurucu etkilidir | Kurucu değildir |
| İhya | Hukukî yarar yoktur | Gündeme gelmez |
Kritik nokta: Birleşmenin tescili, borçları yok etmez; yalnızca borçluyu değiştirir. Devralan şirket, devrolunanın mal ve haklarının sahibi olduğu gibi borçlarından da sorumludur ve bu sorumluluk için ne ayrı bir devir işlemi ne de devralanın borçtan haberdar olması aranır. TTK m. 157’deki teminat ve ilan hükümleri, alacaklıya ek koruma sağlayan düzenlemelerdir; devralanın küllî halef sıfatıyla sorumluluğunu kaldırmazlar. Bu nedenle sicilden silinmiş şirketi “ihya ettirmek” yerine, davanın doğrudan devralan şirkete yöneltilmesi gerekir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Sicil kaydını çıkarın. Şirketin birleşme nedeniyle mi, tasfiye nedeniyle mi terkin edildiğini belirleyin.
- Ticaret Sicili Gazetesini okuyun. Devralan şirketin unvanını ve tescil tarihini not edin.
- Tescil tarihini esas alın. Aktif ve pasif bu anda kendiliğinden geçmiştir.
- Husumeti doğru yöneltin. Talebinizi devralan veya yeni kurulan şirkete yöneltin.
- İhya davasına yönelmeyin. Birleşme nedeniyle terkinde ihya isteminde hukukî yarar bulunmaz.
- Üç aylık teminat süresini takip edin. Alacaklıysanız süresinde teminat isteminde bulunun.
- İlanları kontrol edin. Yedişer gün aralıklarla üç ilan ve internet sitesi duyurusu yapılmış mı?
- Ödeme seçeneğini değerlendirin. Şirket, diğer alacaklılar zarar görmeyecekse teminat yerine borcu ödeyebilir.
- İş sözleşmesinin tarihini belirleyin. Fesih birleşmeden önce mi sonra mı gerçekleşti?
- Doğru rejimi seçin. Fesih birleşmeden önceyse TTK m. 153 vd., birleşme anında devam ediyorsa iş sözleşmesinin geçişine ilişkin hükümler tartışılır.
- Süreleri kaçırmayın. Genel kurul kararına karşı iptal davaları kısa sürelere tabidir.
- Rekabet iznini unutmayın. Birleşmede 4054 sayılı Kanun hükümleri saklıdır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 14.10.2025 T., 2025/6480 E., 2025/7822 K.
Devralan şirket, küllî halef olarak devrolunanın borçlarından sorumludur. Hastanede çalışan hekimin iş sözleşmesi 2019’da sona ermiş, işvereni olan şirket ise fesihten sonra davalı şirketle devralma yoluyla birleşmişti. Daire önce kuralı koymuştur: “Kanun’un 153. maddesinde, birleşmenin ticaret siciline tescili ile geçerlilik kazanacağı, tescil anında, devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçeceği öngörülmüştür. Mal varlığının bir bütün olarak geçmesinin sonucu olarak devralan şirket, devrolunanın mal ve haklarının sahibi olduğu gibi, borçlarından da sorumludur. Durumun devralan tarafından bilinip bilinmemesinin sonuca herhangi bir etkisi yoktur.” Ardından TTK m. 157’nin işlevini sınırlamıştır: “Söz konusu düzenlemeler devralan şirketin külli halef olarak alacaklılara karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Birleşme, alacaklıların haklarını sona erdiren bir müessese değil, sadece borçlunun kanun gereği değiştiği bir hukuki müessesedir.” Karar, değişik gerekçeyle ve oy birliğiyle onanmıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 01.10.2025 T., 2024/60 E., 2025/588 K.
Sona eren şirkete karşı açılacak dava, devralan veya yeni kurulan şirkete yöneltilir. Tam bölünme kararının alındığı olağanüstü genel kurulun iptali istenmiş, ancak dava dilekçesinde davalı olarak gösterilen şirketin sicil kaydı bölünme tescili ile silinmişti. Kurul, ek tasfiye kurumunun sınırını çizmiştir: “TTK’nın 547. maddesinde öngörülen ‘ek tasfiye’ müessesesi; şirketin sicilden terkin edilmesine rağmen hâlen alınması zorunlu olan bir takım ek tedbirlere ihtiyaç duyulması, dağıtım dışı kalmış aktifler, mevcut bir dava ya da takipte taraf sıfatının devam etmesi vs. gibi arızî hâller için öngörülmüş bir düzenleme olup, eldeki davaya uygulanamaz.” Sonuç olarak davalının kim olduğu belirlenmiştir: “devralan şirket veya şirketler külli halefiyet gereğince önceki şirketten kaynaklanan tüm hukuki ihtilaflar yönünden de pasif husumet ehliyetine sahip olmakla, somut olayda ek tasfiyeye (6102 sayılı TTK md. 547) gerek kalmadığı gibi HMK’nın 124. maddesinin şartlarının da değerlendirilmesine gerek yoktur.” Direnme kararı, değişik gerekçeyle ve oy çokluğuyla, kesin olarak bozulmuştur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 16.05.2024 T., 2024/2892 E., 2024/4020 K.
Birleşme nedeniyle silinen şirketin ihyasında hukukî yarar yoktur. Belediye, alacak davasında taraf teşkili sağlayabilmek için birleşme nedeniyle terkin edilmiş şirketin ihyasını istemişti. Yerel mahkeme, “devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçtiğinden devir olunan … Şti.’ye karşı ileri sürülecek her türlü hak ve taleplerinin devir alan şirkete karşı ileri sürülmesi gerektiğinden ihyayı gerektirir bir durum bulunmadığı” gerekçesiyle davayı hukukî yarar yokluğundan reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi de “davacının devir alan şirkete karşı davasını yöneltmesi gerekirken devredilen şirketin ihyasını istemekte hukuki yararının bulunmadığı”nı belirtmiştir. Karar oy birliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 12.02.2024 T., 2024/548 E., 2024/959 K.
“Borç eski dönemden” savunması ihya davasını haklı kılmaz. İşçiye ödenen kıdem ve ihbar tazminatı için açılan rücuan alacak davasında, borçlu şirketin tasfiyesiz infisah yoluyla birleşerek silindiği anlaşılınca ihya davası açılmıştı. Davacı, sorumluluğun yalnızca eski döneme ait olduğunu ve bu nedenle ancak o şirkete karşı davaya devam edilebileceğini ileri sürmüştü. Bölge Adliye Mahkemesi, “birleşmenin tescili ile 6102 sayılı Kanun’un 153 üncü maddesi uyarınca devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifinin devralan şirkete geçtiği, bu itibarla davacının adı geçen şirkete karşı davasını yöneltmesi gerekirken devredilen şirketin ihyasını talep etmesinde hukuki yararının bulunmadığı” gerekçesiyle istinafı reddetmiştir. Karar oy birliğiyle onanmıştır.
Dört karar birlikte okunduğunda pratik sonuçlar şu halkalara oturur.
Birinci halka – tescil kurucudur. Birleşme, ticaret siciline tescil ile geçerlilik kazanır. Bu tarih, hem sorumluluğun hem de sürelerin başlangıç noktasıdır.
İkinci halka – geçiş kendiliğindendir. Aktif ve pasif tek tek devredilmez; kanun gereği bir bütün olarak geçer. Bu nedenle “devir sözleşmesi yok” savunması sonuç doğurmaz.
Üçüncü halka – iyi niyet savunması işlemez. Ekim 2025 tarihli karar, devralanın borcu bilip bilmemesinin sonuca etkisi olmadığını açıkça belirtmiştir.
Dördüncü halka – teminat hükmü ek korumadır. TTK m. 157 alacaklıya üç ay içinde teminat isteme imkânı verir; bu, küllî halefiyetin yerine geçmez, ona eklenir.
Beşinci halka – husumet devralana yöneltilir. Ekim 2025 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı, sicilden silinen şirkete ilişkin uyuşmazlıklarda davalının devralan veya yeni kurulan şirket olduğunu ortaya koymuştur.
Altıncı halka – ihya davası çözüm değildir. Mayıs 2024 ve Şubat 2024 tarihli kararlar, birleşme nedeniyle terkinde ihya isteminde hukukî yarar bulunmadığını göstermektedir. Bu, aylarca süren gereksiz bir dava riskini ortadan kaldırır.
Yedinci halka – iş hukuku ayrımı önemlidir. Ekim 2025 tarihli karar, iş sözleşmesi birleşmeden önce sona ermişse sorumluluğun işyeri devri hükümlerine göre değil TTK m. 153 vd.’ye göre belirleneceğini kabul etmiştir.
Sekizinci halka – ortakların hakları ayrı bir başlıktır. Borçların akıbeti ile ortakların paylarının korunması farklı rejimlere tabidir. Ayrılma akçesi ve denkleştirme davası, genel kurul kararlarının iptali ve şirketin ihyası ve ek tasfiye yazılarımız bu tabloyu tamamlar.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden yanlış? | Doğrusu |
|---|---|---|
| Silinen şirkete dava açmak | Tüzel kişilik sona ermiştir | Devralan şirkete yöneltin |
| İhya davası açmak | Birleşmede hukukî yarar yoktur | Doğrudan devralanı dava edin |
| Devir sözleşmesi aramak | Geçiş kanun gereğidir | Tescil tarihini gösterin |
| Devralanın bilgisizliğine güvenmek | Bilmemek sonuca etki etmez | Külli halefiyeti ileri sürün |
| Üç aylık süreyi kaçırmak | Teminat istemi süreye tabidir | İlan tarihlerini takip edin |
| İlanları denetlememek | Üç ilan ve site duyurusu zorunludur | Gazete nüshalarını toplayın |
| İşyeri devri ile karıştırmak | Birlikte sorumluluk rejimi farklıdır | Fesih tarihini belirleyin |
| Ek tasfiyeye başvurmak | Bu kurum arızî hâller içindir | Şartlarını ayrıca değerlendirin |
| Rekabet iznini atlamak | 4054 sayılı Kanun hükümleri saklıdır | Bildirim eşiklerini kontrol edin |
Şirket birleşmesi kaç türlüdür?
İki türlüdür: bir şirketin diğerini devralması (devralma şeklinde birleşme) ve yeni bir şirket içinde bir araya gelinmesi (yeni kuruluş şeklinde birleşme).
Devralan ve devrolunan ne demektir?
Kanunun tanımına göre kabul eden şirket “devralan”, katılan şirket “devrolunan” diye adlandırılır.
Birleşme ne zaman geçerli olur?
Birleşme, birleşmenin ticaret siciline tescili ile geçerlilik kazanır.
Borçlar ne zaman geçer?
Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer.
Devralan borcu bilmiyorsa sorumlu olur mu?
Olur. Yargıtay, durumun devralan tarafından bilinip bilinmemesinin sonuca herhangi bir etkisi olmadığını belirtmiştir.
Devrolunan şirket ne olur?
Birleşmeyle devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.
Ortaklar ne olur?
Devrolunan şirketin ortakları kural olarak devralan şirketin ortağı olur; kanunda sayılan istisnaî paylar bakımından bu sonuç doğmaz.
Alacaklı olarak ne isteyebilirim?
Birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunursanız devralan şirket alacağınızı teminat altına alır.
Şirketler alacaklılara duyuru yapmak zorunda mı?
Evet. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yedişer gün aralıklarla üç defa ve ayrıca internet sitelerinde ilan yaparak alacaklılara haklarını bildirirler.
Teminat yerine ödeme yapılabilir mi?
Diğer alacaklıların zarara uğramayacaklarının anlaşılması hâlinde yükümlü şirket teminat göstermek yerine borcu ödeyebilir.
Teminat istemezsem hakkım düşer mi?
Yargıtay, teminata ilişkin düzenlemelerin devralan şirketin küllî halef olarak alacaklılara karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını belirtmiştir.
Davayı kime açmalıyım?
Sicilden silinen şirkete ilişkin uyuşmazlıklarda davalı, küllî halefiyet gereği devralan veya yeni kurulan şirkettir.
Silinen şirketi ihya ettirmem gerekir mi?
Birleşme nedeniyle terkin hâlinde ihya isteminde hukukî yarar bulunmadığı kabul edilmektedir; talep doğrudan devralan şirkete yöneltilmelidir.
İşçilik alacaklarından kim sorumludur?
İş sözleşmesi birleşmeden önce sona ermişse sorumluluk, işyeri devri hükümlerine göre değil birleşmeye ilişkin TTK m. 153 vd. hükümlerine göre belirlenir.
Rekabet hukuku açısından bir yükümlülük var mı?
Kanun, birleşmede 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümlerinin saklı olduğunu düzenlemiştir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 136 – Birleşme türleri
- 6102 sayılı Kanun m. 145 vd. – Birleşme sözleşmesi ve raporu
- 6102 sayılı Kanun m. 151 – Birleşme kararı ve nisaplar
- 6102 sayılı Kanun m. 152 ve 153 – Tescil ve hukukî sonuçlar
- 6102 sayılı Kanun m. 155 ve 156 – Kolaylaştırılmış birleşme
- 6102 sayılı Kanun m. 157 – Alacaklıların korunması
- 6102 sayılı Kanun m. 158 – Ortakların kişisel sorumluluğu ve iş ilişkileri
- 6102 sayılı Kanun m. 178 – İş ilişkilerinin geçmesi
- 6102 sayılı Kanun m. 191 ve 192 – Denkleştirme ve iptal davaları
- 6102 sayılı Kanun m. 547 – Ek tasfiye
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 6 – İşyerinin devri
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m. 7
İlgili yazılarımız: birleşme ve bölünmede ayrılma akçesi, genel kurul kararlarının iptali, şirketin ihyası ve ek tasfiye, limited şirkette ortaklıktan çıkma, işyeri devrinde işçi hakları.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin hukukî görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Birleşme uyuşmazlıklarında sonuç, tescil tarihine ve talebin hukukî sebebine göre değişir.