Memurlarda Mazeret İzni Kaç Gün? Analık, Babalık, Ölüm ve Evlenme İzni (DMK m.104)
- Kadın memura doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta analık izni verilir.
- Çoğul gebelikte doğum öncesi sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir.
- Eşi doğum yapan memura isteği üzerine on gün babalık izni verilir.
- Kendisinin veya çocuğunun evlenmesinde ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümünde yedi gün izin verilir.
- Bu hâller dışındaki mazeretler için bir yıl içinde on gün izin verilebilir; zaruret hâlinde öğretmenler hariç on gün daha verilebilir.
- İkinci kez verilen on günlük mazeret izni yıllık izinden düşülür.
- On günlük mazeret izni, atamaya yetkili amir, vali, kaymakam veya diplomatik misyon şefi tarafından ve birim amirinin muvafakati ile verilir.
- Kadın memura doğum sonrası analık izni bitiminden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde bir buçuk saat süt izni verilir.
- Süt izninin saatlerini ve kaç kez kullanılacağını kadın memur belirler.
- İsteyen kadın memur analık izni bitiminde birinci doğumda iki, ikinci doğumda dört, sonrakinde altı ay günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir.
- Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen memura çocuğun teslim tarihinden itibaren sekiz hafta izin verilir.
- Bir veya daha fazla çocuğa koruyucu aile olan memura, çocuğun teslim tarihinden sonra isteği üzerine on gün izin verilir.
- En az yüzde 70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanmasında, raporla, bir yıl içinde on güne kadar izin verilir.
- Yıllık izin ve mazeret izinleri sırasında fiili çalışmaya bağlı ödemeler hariç mali haklara ve sosyal yardımlara dokunulmaz.
- Mazeret izni talebi haksız reddedilirse ret işlemine karşı idari dava açılabilir.
Kısa cevap: Kadın memura doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta analık izni, eşi doğum yapan memura 10 gün babalık izni, evlenme ve yakın ölümünde 7 gün izin verilir; diğer mazeretler için yıl içinde 10 gün, zaruret hâlinde öğretmenler hariç 10 gün daha izin verilebilir.
Memur, hastalık ve yıllık izin dışında hayatın olağan olaylarında da işinden uzak kalmak zorunda kalabilir: çocuk doğar, yakını ölür, evlenir, ailesinde bakım gerektiren bir durum çıkar. Kanun bu hâller için ayrı bir izin türü öngörmüş, DMK m.104’te toplamıştır. Madde yedi ayrı fıkradan oluşur ve her fıkranın süresi, yetkilisi ve koşulu farklıdır.
Uygulamada sorunlar genellikle iki yerde çıkar: izin talebinin hangi makama sunulacağı ve verilen iznin ne kadarının yıllık izinden düşeceği. İzin verilmediği için göreve gelmeyen memurun devamsızlığı ise disiplin soruşturmasına, hatta çekilmiş sayılma tartışmasına yol açabilir. Bu yazıda mazeret izin türleri, süreleri ve yetkili makam Danıştay kararları üzerinden ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| İzin | Dayanak | Süre ve koşul |
|---|---|---|
| Analık izni | DMK m.104/A | Doğumdan önce sekiz, sonra on altı hafta; çoğul gebelikte öncesine iki hafta eklenir. |
| Erken doğum ve annenin ölümü | DMK m.104/A | Kullanılamayan doğum öncesi süre sonrasına eklenir; annenin ölümünde isteği üzerine baba, anne için öngörülen süre kadar izin alır. |
| Babalık izni | DMK m.104/B | Eşi doğum yapan memura isteği üzerine on gün verilir. |
| Evlenme ve ölüm | DMK m.104/B | Kendisinin veya çocuğunun evlenmesinde ya da yakınının ölümünde isteği üzerine yedi gün verilir. |
| Diğer mazeretler | DMK m.104/C | Bir yıl içinde on gün; yetkili amirce, birim amirinin muvafakati ile verilebilir. |
| Zaruret hâlinde ek izin | DMK m.104/C | Öğretmenler hariç on gün daha; ikinci on gün yıllık izinden düşülür. |
| Süt izni | DMK m.104/D | İlk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde bir buçuk saat; saatleri kadın memur belirler. |
| Yarım gün çalışma | DMK m.104/F | Birinci doğumda iki, ikinci doğumda dört, sonrakilerde altı ay; çoğul doğumda birer ay eklenir, engelli doğumda on iki aya çıkar. |
| Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk | DMK m.104/E | Hastalık raporuna dayalı, ana veya babadan biri tarafından, bir yıl içinde on güne kadar. |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Hangi izin türüne dayanacağınızı belirleyin: analık, babalık, evlenme, ölüm, engelli çocuk veya diğer mazeret; süre ve yetkili makam buna göre değişir.
- Talebinizi yazılı olarak veya kurumunuzun izin formuyla yapın ve teslim kaydını alın.
- Analık izni için tabip raporunu, doğum tarihini gösteren belgeyi ve çoğul gebeliği gösteren belgeyi ekleyin.
- Doğumdan önce çalışmak istiyorsanız sağlık durumunun uygunluğunu belirten raporu beklenen doğum tarihinden sekiz hafta öncesine kadar alın.
- Babalık izni için eşinizin doğum belgesini veya nüfus kaydını, evlenme ya da ölüm izni için resmî belgeyi başvurunuza ekleyin.
- On günlük mazeret izni talep ediyorsanız talebin atamaya yetkili amirin, valinin veya kaymakamın onayına gideceğini bilin; birim amirinden muvafakat şerhini isteyin.
- Talebiniz saatlik veya bir günlük izne çevrilmek isteniyorsa buna itiraz edin; kanunda saatlik izin diye bir izin türü bulunmadığını yazılı olarak belirtin.
- Süt izni için kullanmak istediğiniz saatleri ve günde kaç kez kullanacağınızı yazılı olarak bildirin; bu tercih kadın memura aittir.
- Doğum sonrası yarım gün çalışmayı seçecekseniz analık izni bitmeden önce başvurun ve çalışma saatlerinin kurumca belirleneceğini dikkate alın.
- Talep reddedilirse reddin gerekçesini ve reddeden makamı yazılı olarak isteyin; ret işlemi kesin ve yürütülebilir nitelikteyse dava süresini takip edin.
- İzin verilmediği hâlde göreve gelemediyseniz mazeretinizi işe başladığınız günün aynısında yazılı olarak bildirin ve belgelerinizi sunun.
- Devamsızlık için disiplin soruşturması açılırsa savunmanızda mazeret izni hakkınızı ve 104. maddeyi ayrıca ileri sürün.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 02.12.2024 T., 2023/1305 E., 2024/3101 K.
On günlük mazeret izninin verilmesi yetkisi atamaya yetkili amire aittir ve birim amirine devredilemez. Millî Savunma Bakanlığına bağlı bir işletme müdürlüğünde çalışan davacı, eşinin sağlık kontrolü nedeniyle üç günlük mazeret izni istemiş; talep, işletme müdürü tarafından el yazısıyla reddedilmiş ve bir günlük ya da sekiz saatlik izin şeklinde yenilenmesi hâlinde gereğinin yapılacağı bildirilmiştir. Davacı, ret işlemiyle birlikte dayanağı genelgenin ilgili hükmünün iptalini istemiştir. Danıştay Onikinci Dairesi, kanunda “saatlik izin” ya da “idari izin” diye bir izin türünün yer almadığını, saatlik izinlerin toplanarak yıllık izinden düşülmesine imkân veren bir düzenleme bulunmadığını belirterek genelgenin saatlik izne ve günlük izinlerin yıllık izinden düşülmesine ilişkin ibaresini ve bireysel işlemi iptal etmiş; Kurul bu iptal kararını onamıştır. Bireysel işlem bakımından Kurul ölçütü şöyle koymuştur: “davacının söz konusu 3 (üç) gün süreli mazeret izni talebinin değerlendirilmesi ve verilmesi yetkisi, birim amirine değil, atamaya yetkili amirlere ait olup, mevzuatta bu konuda yetki devrine olanak sağlayan bir düzenleme de bulunmamaktadır”. Buna göre birim amiri, başvuruyu muvafakati olup olmadığını belirterek yetkili amire göndermekle yükümlüdür; başvuruyu kendisi reddedemez. Karşı oy yazısında ise, genelgenin yalnızca son cümlesine karşı iptal sebebi ileri sürüldüğü, davacının diğer kısımlar bakımından menfaatinin bulunmadığı, on günlük iznin ilk diliminin yıllık izinden düşülemeyeceği belirtilmiştir. Karar 02.12.2024 tarihinde düzenleyici işlem yönünden oyçokluğuyla, bireysel işlem yönünden oybirliğiyle onanmıştır.
Danıştay 12. Daire, 18.11.2015 T., 2012/4436 E., 2015/6001 K.
Yakınının ölümü nedeniyle işe gelemeyen ve dönüşte mazeretini bildiren memura mazeretsiz devamsızlık cezası verilemez. Kontrol memuru olarak görev yapan davacı, eşinin babasının 30.05.2010’da ölümü üzerine 31.05.2010-04.06.2010 tarihleri arasında yazılı veya sözlü izin almadan işe gelmemiştir. Kurum, davacıyı mazeretsiz olarak beş gün göreve gelmemek fiilinden DMK m.125/D-b uyarınca bir alt ceza uygulayarak aylıktan kesme cezasıyla cezalandırmış, idare mahkemesi cezayı hukuka uygun bulmuştur. Daire, ölüm hâlinde yedi gün izin verilmesine ilişkin 6111 sayılı Kanunla getirilen düzenlemeyi de gözeterek şu sonuca varmıştır: “geçerli bir mazereti nedeniyle işe gidemediği ve işe başladığı tarihte mazeretini de belirtmek suretiyle izin talebinde bulunduğu açık olan davacının” mazeretsiz devamsızlıktan cezalandırılmasında hukuka uygunluk yoktur. Cezayı hukuka uygun bulan idare mahkemesi kararı 18.11.2015 tarihinde oy birliğiyle bozulmuştur.
Danıştay 12. Daire, 18.10.2022 T., 2020/3571 E., 2022/4993 K.
Doğum izni gibi genel sağlığı ilgilendiren bir hakkın, bütün çalışan kadınlar için asgari düzeyde tanınması gerekir. Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğünde gardropçu olarak görev yapan davacı, doğum izninin doğum öncesi sekiz, doğum sonrası sekiz hafta olarak uygulanmasını istemiş; başvurusu, kuruluşun yönetmeliğindeki “doğumdan bir buçuk ay önce ve doğumdan bir buçuk ay sonra” düzenlemesine dayanılarak reddedilmiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun daha önceki bozma kararına uyan Daire, özel kanuna dayanan yönetmeliğin dahi diğer personel mevzuatıyla uyumlu olması gerektiğini vurgulamıştır: “doğum izni gibi genel sağlığı ilgilendiren bir hakka ilişkin idarece düzenleme yapılırken, bu alanda memurlar, işçiler, sözleşmeli personel gibi diğer personele ilişkin mevzuatta yer alan düzenlemelerle uyumlu ve ölçülü bir düzenleme yapılmasını zorunlu kılmaktadır”. Kararda aktarılan 104. madde (A) bendi metninde doğum sonrası süre sekiz hafta olarak yer almaktadır. Yönetmelik ibaresi ile bireysel işlem iptal edilmiş, eksik kullandırılan izin sürelerine ilişkin maddi tazminat istemi ise açık bir düzenleme bulunmadığından reddedilmiştir. Karar 18.10.2022 tarihinde oy birliğiyle verilmiştir.
Danıştay 12. Daire, 17.03.2021 T., 2020/4767 E., 2021/1422 K.
657 sayılı Kanun’un 4/C maddesine tâbi sözleşmeli personele ücretsiz doğum izni verilmemesi, bozma kararına uygunluk denetiminde onanmıştır. Devlet hastanesinde 4/C statüsünde çalışan davacı, doğum sonrası ücretsiz izin talebinin reddi işleminin iptalini istemiş; DMK m.104, İş Kanunu m.74 ve Anayasa m.41’e dayandığını ileri sürmüştür. Danıştay’ın önceki bozma kararına uyan idare mahkemesi, sözleşmeli geçici personele 108. maddedeki ücretsiz doğum izninin verilemeyeceğini kabul ederek davayı reddetmiştir. Daire, bozma kararına uyulduğu için temyiz incelemesinin bozma kararına uygunlukla sınırlı olduğunu belirtmiş ve idare mahkemesinin bozma kararına uyduğunu saptayarak temyiz isteminin reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesi kısadır ve statü bakımından ayrıntılı bir hukuki değerlendirme içermemektedir. Davanın reddine ilişkin karar 17.03.2021 tarihinde oy birliğiyle onanmıştır.
İkinci boyut mazeretin ispatı ve zamanıdır. 2015 tarihli kararda memur yakınının ölümü nedeniyle izin almadan işe gitmemiş, dönüşte mazeretini bildirmiş ve Daire bunu geçerli mazeret saymıştır. Bu karar, cezaların mazeretsiz devamsızlık fiiline bağlandığı, mazeretli devamsızlığın ise başka bir hukuki durum olduğu ilkesini gösterir; ölçüt yedi günlük ölüm iznidir. Bununla birlikte karar 6111 sayılı Kanun öncesi bir fiil hakkında verilmiş, kanunun lehe düzenlemesi gözetilmiştir; güncel olaylarda talebin önceden ve yazılı yapılması, olası uyuşmazlığı azaltır. Devamsızlığın disiplin ve çekilmiş sayılma yönü için memurun çekilmiş sayılması ve memur disiplin cezalarında zamanaşımı yazılarımız incelenebilir.
Üçüncü boyut kapsamdır. 2022 tarihli kararda özel kanuna dayanan yönetmeliğin doğum iznini diğer mevzuatın altına düşürmesi hukuka aykırı bulunmuş ve doğum izninin bütün çalışan kadınlar için asgari düzeyde tanınması gereği vurgulanmıştır. Buna karşılık 2021 tarihli kararda 4/C statüsündeki personel için ücretsiz doğum izninin verilmemesi onanmıştır; karar kısa gerekçelidir ve yalnızca bozma kararına uygunluk denetimi yaptığından, sözleşmeli personelin haklarını genel olarak belirleyen bir ölçüt olarak okunmamalıdır. Doğum sonrası ücretsiz izin türü için memurlarda aylıksız izin, aynı hakların işçi karşılığı için ise gebe işçinin korunması yazımıza bakılabilir.
Son olarak sürelerin güncelliği dikkat ister. Yukarıdaki kararlar farklı tarihlerde ve farklı metinler üzerinden verilmiştir: 2022 tarihli karar sekiz haftalık doğum sonrası süreyi, güncel metin ise on altı haftalık süreyi öngörmektedir. Dolayısıyla süre hesabında kararlar değil, bugünkü madde metni esas alınmalıdır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Talebi birim amirine bırakmak | On günlük mazeret izni yetkili üst makamca verilir | Talep, yetkili makama iletilecek şekilde yazılmalı, birim amirinin muvafakat şerhi istenmeli |
| İzin talebi yapmadan işe gelmemek | Devamsızlık disiplin ve çekilmiş sayılma sonuçları doğurabilir | Talep önceden, mümkün değilse işe başlanan gün yazılı olarak yapılmalı |
| Saatlik veya günlük izne razı olmak | Kanunda saatlik izin türü yoktur; saatlik izne ilişkin genelge ibaresi Danıştayca iptal edilmiştir | Talep edilen izin türü ve süresi için yazılı ret istenmeli |
| İkinci on günlük iznin yıllıktan düşeceğini bilmemek | İkinci kez verilen mazeret izni yıllık izinden düşülür | Zaruret hâli için yapılan başvurunun sonucunu peşinen değerlendirin |
| Doğum sonrası süreyi eski metne göre hesaplamak | Güncel metin doğum sonrası için on altı hafta öngörür | Süre bugünkü madde metnine göre belirlenmeli |
| Süt izni saatlerini idareye bırakmak | Saatlerin ve kullanım sayısının belirlenmesinde kadın memurun tercihi esastır | Tercih yazılı olarak bildirilmeli |
| Belge eksikliği | Ölüm, evlenme, doğum ve çocuğun hastalığı hâllerinde belge istenir | Talebe resmî belge veya rapor eklenmeli |
| Sözleşmeli personel statüsünü gözetmemek | 4/C statüsünde ücretsiz doğum izni verilmemesi onanmıştır | Statüye özgü mevzuat ayrıca araştırılmalı |
| Ret işlemine dava açmamak | Ret kesinleşir ve süre geçer | Ret işlemi tebliğ edildiğinde dava açma süresi hesaplanmalı |
Mazeret izni nedir?
Memura, DMK m.104’te sayılan doğum, evlenme, ölüm gibi hâller ile sair mazeretleri nedeniyle verilen izindir. Analık, babalık, evlenme ve ölüm izinleri belirli sürelerle, diğer mazeretler ise yetkili amirce verilebilen on günle sınırlıdır.
Kadın memura kaç hafta analık izni verilir?
Doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta verilir. Çoğul gebelikte doğum öncesi sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir.
Doğumdan önce çalışmaya devam edebilir miyim?
Beklenen doğum tarihinden sekiz hafta öncesine kadar sağlık durumunun çalışmaya uygun olduğunu tabip raporuyla belgeleyen kadın memur, isteği hâlinde doğumdan önceki iki haftaya kadar kurumunda çalışabilir. Bu durumda fiilen çalıştığı süreler doğum sonrası analık izni süresine eklenir.
Erken doğum yaparsam izin süresi kaybolur mu?
Hayır. Doğumun erken gerçekleşmesi sebebiyle doğum öncesi analık izninin kullanılamayan bölümü doğum sonrası analık izni süresine ilave edilir.
Eşim doğum yaparsa kaç gün izin alırım?
Eşi doğum yapan memura isteği üzerine on gün babalık izni verilir. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde isteği üzerine memur olan babaya anne için öngörülen süre kadar izin verilir.
Evlenme ve ölüm izni kaç gündür?
Kendisinin veya çocuğunun evlenmesi ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hâllerinde isteği üzerine yedi gün izin verilir.
Başka bir mazeretim varsa izin alabilir miyim?
Evet. (A) ve (B) bentlerindeki hâller dışında, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde mazeretleri sebebiyle memurlara on gün izin verilebilir. Bu izin, yetkili makam tarafından birim amirinin muvafakati ile verilir.
On günlük izni kim verir?
Merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali, ilçede kaymakam ve yurtdışında diplomatik misyon şefi tarafından birim amirinin muvafakati ile verilir. Danıştay bir kararında bu yetkinin birim amirine devredilemeyeceğini kabul etmiştir.
Zaruret hâlinde ek izin var mı?
Öğretmenler hariç olmak üzere aynı usulle on gün daha mazeret izni verilebilir. İkinci kez verilen bu izin yıllık izinden düşülür.
Süt izni ne kadardır?
Kadın memura doğum sonrası analık izni süresinin bitim tarihinden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde bir buçuk saat süt izni verilir. Hangi saatler arasında ve günde kaç kez kullanılacağı hususunda kadın memurun tercihi esastır.
Analık izninden sonra yarım gün çalışabilir miyim?
İsteğe bağlı olarak, çocuğun hayatta olması kaydıyla, birinci doğumda iki ay, ikinci doğumda dört ay, sonraki doğumlarda altı ay süreyle günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilirsiniz. Çoğul doğumda bu sürelere birer ay eklenir; çocuğun engelli doğması hâlinde süre on iki aydır. Bu durumda ayrıca süt izni verilmez.
Evlat edinen memurun hakkı nedir?
Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferit olarak evlat edinen memura, çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta izin verilir; bu izin evlatlık kararından önce fiilen teslim hâllerinde de uygulanır. Yarım gün çalışma hakkından da aynı esaslarla yararlanılabilir.
Koruyucu aile olan memur izin alabilir mi?
Evet. 22/4/2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanun’la eklenen cümleye göre, bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan memura, çocuğun koruyucu aile yanına teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün izin verilir.
Çocuğum engelliyse ek izin var mı?
En az yüzde 70 oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanması hâlinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve ana veya babadan sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar mazeret izni verilir.
İzinliyken maaşım ve sosyal yardımlarım kesilir mi?
Yıllık izin ve mazeret izinleri sırasında fiilî çalışmaya bağlı her türlü ödemeler hariç mali haklara ve sosyal yardımlara dokunulmaz.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.104 — Mazeret izni
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105 — Hastalık ve refakat izni
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.106 — İyileşme halinde göreve dönüş
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.107 — (Mülga) Aylıksız izin
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.108 — Aylıksız izin
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.94 — Çekilme
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 — Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.126 — Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.127 — Zamanaşımı
- 4857 sayılı İş Kanunu m.74 — Analık halinde çalışma ve süt izni
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.41 — Ailenin korunması
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.50 — Çalışma şartları ve dinlenme hakkı
İlgili yazılarımız: Memurlarda aylıksız izin · Memurun çekilmiş sayılması · Memur disiplin cezalarında zamanaşımı · Gebe işçinin korunması · Doğum izni hesaplama
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.