Memurlarda Aylıksız İzin (DMK m.108): Türleri, Süreleri ve Göreve Dönmemenin Sonucu
- Aylıksız izin, memurun memuriyet sıfatı devam ederken belirli süre görev yapmadığı ve aylık almadığı bir izin türüdür; DMK m.108’de yedi bent hâlinde düzenlenmiştir.
- Hastalık izninin azami süresinin bitiminden sonra, sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla istek üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir.
- Doğum yapan memura doğum sonrası analık izninin bitiminden, eşi doğum yapan memura ise doğum tarihinden itibaren istek üzerine yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir.
- Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinenlere de sekiz haftalık iznin bitiminden itibaren yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir.
- Evlat edinen her iki eş de memursa bu süre, talep üzerine yirmi dört ayı geçmeyecek şekilde birbirini izleyen iki bölüm hâlinde kullandırılabilir.
- Yurtdışına gönderilen veya sürekli görevle atanan memurların memur olan eşlerine görev veya öğrenim süresi içinde aylıksız izin verilebilir.
- Beş hizmet yılını tamamlayan memura, memuriyeti boyunca ve en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir.
- Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır.
- İzin süresinin bitiminden önce mazeret sebebi ortadan kalkarsa on gün içinde göreve dönmek zorunludur.
- İzin süresinin bitiminde veya mazeret sebebinin kalkmasını izleyen on gün içinde görevine dönmeyenler memuriyetten çekilmiş sayılır.
- Danıştay, göreve dönme şartının fiilen göreve başlamayı gerektirdiğini kabul etmiştir.
- Fiilen başlamayı engelleyen bir mücbir sebep ileri sürülüyorsa bunun belgeyle ortaya konması gerekir.
- Eşin öğrenimi nedeniyle verilen izinde süre, eşe verilen iznin süresine bağlı olarak değerlendirilmektedir.
- Aylıksız izinde memuriyet sıfatı sona ermediğinden, aylık dışındaki yükümlülüklerin bir kısmı devam eder.
- Çekilmiş sayılma işlemi tebliğ edildiğinde süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Aylıksız izin, memurun statüsünü koruyarak görevinden bir süre uzak kalmasına imkân tanır. Kanun bu izni belirli mazeretlere bağlamış; hastalık, doğum, evlat edinme, eşin yurtdışı görevi veya öğrenimi, beş hizmet yılını tamamlama ve askerlik hâlleri için ayrı ayrı süreler öngörmüştür. Her bendin kendi koşulları ve süresi vardır; talep bir bende dayandırılmadan değerlendirilemez.
Uygulamada en çok sorun çıkaran nokta iznin sonudur. Kanun, izin bitiminde veya mazeret sebebinin kalkmasını izleyen on gün içinde göreve dönmeyen memurun memuriyetten çekilmiş sayılacağını düzenlemiştir. Bu hüküm doğrudan memuriyetin sona ermesi sonucunu doğurduğu için sürenin başlangıcı, göreve dönmenin ne anlama geldiği ve mazeret iddialarının nasıl değerlendirileceği ayrı ayrı tartışılmaktadır. Bu yazıda aylıksız izin türleri, süreleri ve göreve dönmemenin sonuçları Danıştay kararları üzerinden ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| İzin türü | Dayanak | Süre ve koşul |
|---|---|---|
| Hastalık sonrası izin | DMK m.108/A | On sekiz aya kadar; m.105’teki iznin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporu şartıyla ve istek üzerine verilebilir. |
| Doğum sonrası izin | DMK m.108/B | Yirmi dört aya kadar; doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren, istek üzerine verilir. |
| Eşi doğum yapan memur | DMK m.108/B | Yirmi dört aya kadar; doğum tarihinden itibaren, istek üzerine verilir. |
| Evlat edinme izni | DMK m.108/C | Yirmi dört aya kadar; sekiz haftalık iznin bitiminden itibaren, her iki eş memursa iki bölüm hâlinde kullanılabilir. |
| Eşin görevi veya öğrenimi | DMK m.108/D | Görev ya da öğrenim süresi içinde verilebilir; uluslararası kuruluşlarda çalışanların eşleri için on yıl sınırı vardır. |
| Beş hizmet yılı izni | DMK m.108/E | Toplam bir yıla kadar; memuriyet boyunca en fazla iki defada kullanılabilir. |
| Askerlik | DMK m.108/G | Askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır. |
| Göreve dönme yükümü | DMK m.108/F | İzin bitiminde veya mazeret sebebinin kalkmasını izleyen on gün içinde göreve dönülmelidir. |
| Dönmemenin sonucu | DMK m.108/F | Süre içinde dönmeyen memur memuriyetten çekilmiş sayılır. |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Talebinizi hangi bende dayandırdığınızı dilekçede açıkça yazın; süre ve koşullar bende göre değişir.
- Hastalık sonrası izinde sağlık kurulu raporunu, evlat edinmede teslim belgesini, eşin görevinde ise görev veya öğrenim belgesini ekleyin.
- İzin onayında başlangıç ve bitiş tarihinin açıkça yazılmasını isteyin; yazılmamışsa hangi olayın bitişine bağlandığını yazılı olarak teyit ettirin.
- Eşinizin görevi veya öğrenimi nedeniyle izin kullanıyorsanız eşinizin iznine ilişkin gelişmeleri takip edin; onun izni sona erince sizin izniniz de sona erebilir.
- Uzatma talebinizi izin bitmeden önce yazılı olarak yapın ve kayıt numarasını alın.
- Uzatma talebiniz reddedilirse bu ret işlemine karşı süresi içinde dava açın; dava açmazsanız eski onaya dayanamazsınız.
- İzin bitiminden önce mazeret sebebi ortadan kalkarsa on günlük sürenin o andan işlemeye başladığını unutmayın.
- Göreve dönerken yalnızca dilekçe vermekle yetinmeyin; fiilen göreve başlamanız gerekir.
- Yurtdışındaysanız dönüş için bilet, başvuru ve yazışma kayıtlarını saklayın; mücbir sebep iddiası belgeye dayanmalıdır.
- Göreve başlama işleminin yapıldığını gösteren yazıyı veya tutanağı kurumunuzdan talep edin.
- Çekilmiş sayılma işlemi tebliğ edilirse hangi tarihten itibaren geçerli sayıldığını ve on günlük sürenin nasıl hesaplandığını inceleyin.
- İptal davasında yoksun kaldığınız parasal ve özlük haklarının faiziyle ödenmesini de talep edin.
Danıştay 12. Daire, 11.02.2025 T., 2022/1856 E., 2025/698 K.
Göreve dönme yükümü, göreve başlama iradesini açıklamakla yerine gelmez; fiilen göreve başlamak gerekir. Matematik öğretmeni olarak görev yapan davacı, m.108/E uyarınca aylıksız izne ayrılmış; iznin bitiş tarihinde görevine fiilen başlamadığı gerekçesiyle m.94 ve m.108/F uyarınca görevinden çekilmiş sayılmıştır. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye derecesindeki idari dava dairesi ise göreve dönmenin göreve başlama iradesinin ortaya konulması olarak anlaşılması gerektiğini, iznin bitiminin yaz tatiline denk geldiğini ve salgın nedeniyle yurtdışından dönemeyen davacı bakımından fiili imkânsızlık bulunduğunu belirterek işlemi iptal etmiştir. Daire ise iddianın belgelenmediğini vurgulamış: “uçuşlar iptal edilmeden önce davacının Türkiye’ye gelip fiilen görevine başlamak için almış olduğu herhangi bir uçak biletinin ve bu kapsamda yapmış olduğu bir girişimin varlığına dair bir bilgi belge dosyaya sunulmadığından, davacının bu hususta ileri sürdüğü iddiaları yerinde görülmeyerek, davacının kesintisiz ve mazeret bildirmeden 10 (on) gün süreyle görevine gelmediğinin sabit olduğu anlaşılmıştır.” İşlemin iptaline ilişkin karar 11.02.2025 tarihinde oy birliğiyle bozulmuştur.
Danıştay 12. Daire, 11.03.2025 T., 2023/2923 E., 2025/1325 K.
Eşin öğrenimi nedeniyle verilen aylıksız iznin süresi, eşe tanınan iznin bitişine bağlı olarak değerlendirilir. Hazine ve Maliye Uzmanı olarak görev yapan davacıya, memur olan eşinin yurtdışında tam zamanlı doktora programına kabul edilmesi nedeniyle m.108/D uyarınca eşinin eğitim süresi boyunca aylıksız izin verilmiş; onayda kesin bir bitiş tarihi yazılmamıştır. Eşe verilen izin belirli bir tarihte sona ermiş ve uzatılmamıştır. Davacının iki yıllık uzatma talebi reddedilmiş, bu ret işlemine karşı dava açılmamıştır. İlk derece mahkemesi, eşin izninin sona erdiği tarih itibarıyla davacının izninin de bittiğini, on gün içinde göreve dönmeyen davacının memuriyetten çekilmiş sayılmasında hukuka aykırılık bulunmadığını belirtmiş; davacının eşinin programdan daha sonra mezun olduğu yönündeki iddiasına, eşe dahi o tarihe kadar izin verilmediği ve davacının durumun farkında olarak uzatma talebinde bulunduğu gerekçesiyle itibar etmemiştir. Bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir. Davanın reddine ilişkin karar 11.03.2025 tarihinde oy birliğiyle onanmıştır.
Danıştay 8. Daire, 17.02.2021 T., 2017/5977 E., 2021/988 K.
Aylıksız izin dönemi bakımından, memuriyet sıfatının sürmesi avukatlık stajının geçerliliğini tek başına engellememiştir. Polis memuru olarak görev yaparken bir yıl süreyle ücretsiz izne ayrılan davacı, bu dönemde avukatlık stajını tamamlamış ve baro levhasına yazılmasına karar verilmiştir. Türkiye Barolar Birliği, staj süresinin son altı gününde davacının avukatlıkla birleşmeyen bir işte çalıştığı gerekçesiyle levhaya yazılma kararını uygun bulmamıştır. İlk derece mahkemesi, avukatlık mesleğiyle birleşmeyen işte çalışmama şartının mesleği icra edebilmek için arandığını, davacının baro levhasına yazılmasının memuriyetle birlikte avukatlık yapacağı anlamına gelmediğini, avukatlıkla bağdaşmayan memuriyet görevinden ayrılmadıkça baroya kayıtlı olarak avukatlık yapamayacağının açık olduğunu belirterek işlemi iptal etmiştir. Bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiş; Daire de temyizen incelenen kararı usul ve hukuka uygun bulmuştur. İşlemin iptaline ilişkin karar 17.02.2021 tarihinde oy birliğiyle onanmıştır.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 17.05.2023 T., 2022/3204 E., 2023/1029 K.
Aylıksız izne ayrılan emniyet personelinin kimlik kartı ile zati demirbaş tabancasının geçici olarak geri alınması hukuka uygun bulunmuştur. Emniyet amiri olarak görev yaparken aylıksız izne ayrılan davacı, kimlik kartının ve zati demirbaş tabancasının geri alınmasına ilişkin işlemin ve dayanağı düzenlemelerin iptalini istemiştir. Danıştay İkinci ve Onuncu Daireleri Müşterek Kurulu, polis kimlik kartının aktif ve fiilen görev yapan personelce görevin ifası sırasında kullanılması gereken resmî bir belge olduğunu, aylıksız izin gibi fiilen görev yapılmayan hâllerde kimliğin kullanılmasını gerektirir bir durumun söz konusu olmayacağını, kartın sağladığı yetkilerin görevli olunmayan zamanlarda kullanılmasından doğabilecek suistimallerin de böylece önlenmiş olacağını belirterek davayı reddetmiştir. Kurul, temyizen incelenen kararı usul ve hukuka uygun bulmuştur. Karşı oy yazısında ise aylıksız izinli memurun memur sıfatı ve memuriyetle ilişkisinin sona ermediği, aylık dışındaki haklarının kullandırılmayacağına yönelik bir kural bulunmadığı, zati demirbaş tabancanın geçici olarak alınacağı hâller arasında aylıksız iznin sayılmadığı ileri sürülmüştür. Davanın reddine ilişkin karar 17.05.2023 tarihinde, düzenleyici işlemler ile bireysel işlem yönünden oyçokluğuyla onanmıştır.
İznin sonu bakımından ölçüt nettir. 12. Dairenin 11.02.2025 tarihli kararı, göreve dönme yükümünün irade beyanıyla değil fiilen göreve başlamakla yerine geldiğini ortaya koymaktadır. Bölge idare mahkemesi bu olayda salgın koşullarını fiili imkânsızlık saymış, Daire ise iddianın uçak bileti ya da girişim belgesiyle desteklenmediğini vurgulamıştır. Buradan çıkan pratik sonuç, mücbir sebep savunmasının kendi başına yeterli olmadığı, göreve dönmek için somut adım atıldığının kanıtlanması gerektiğidir.
Sürenin başlangıcı da ayrıca denetlenmektedir. 12. Dairenin 11.03.2025 tarihli kararında izin onayında kesin bitiş tarihi yazılmamış, izin eşin eğitim süresine bağlanmıştı; eşe verilen iznin sona erdiği tarih esas alınmış ve uzatma talebinin reddine karşı dava açılmamış olması aleyhe değerlendirilmiştir. Bu nedenle uzatma talebinin reddi, ayrı bir dava konusu olarak zamanında ele alınmalıdır. İşlem tesis edildikten sonra açılacak davada ise hem sürenin hesabı hem de mazeretin varlığı tartışılır; m.94’e dayanan çekilmiş sayılma işlemlerinde geliştirilen denetim ölçütleri burada da yol göstericidir. Ayrıntısı için memurun çekilmiş sayılması yazımıza bakılabilir.
Son olarak iki hukuki yolun karıştırılmaması gerekir. Aylıksız izin bitiminde göreve dönmeme, m.108/F uyarınca kendiliğinden çekilmiş sayılma sonucunu doğurur ve disiplin cezası değildir; savunma alınması, disiplin kurulu kararı ve disiplin zamanaşımı kuralları bu işleme uygulanmaz. Buna karşılık izin dönüşü devamsızlık ayrıca disiplin soruşturmasına konu olabilir. İki yol aynı olaydan doğsa bile ayrı ayrı denetlenir; disiplin yolunun kendi süreleri için memur disiplin cezalarında zamanaşımı yazımız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Talebi bende dayandırmamak | Her bendin koşulu ve süresi farklıdır; dayanak belirsizse talep değerlendirilemez | Dilekçede hangi bende dayanıldığı açıkça yazılmalıdır |
| İzin onayında bitiş tarihini takip etmemek | Onayda tarih yazılmamışsa iznin dayandığı sebebin sona erdiği an esas alınır | Bitiş tarihi veya bağlı olduğu olay yazılı olarak teyit edilmelidir |
| Eşin izninin sona erdiğini fark etmemek | Eşin görevine veya öğrenimine bağlı izinde süre buna göre belirlenir | Eşin izin durumu düzenli olarak izlenmelidir |
| Uzatma talebinin reddine dava açmamak | Ret işlemi kesinleşir ve eski onaya dayanma imkânı kalmaz | Ret işlemine karşı süresi içinde iptal davası açılmalıdır |
| Sadece dilekçe verip göreve başlamamak | Göreve dönme yükümü fiilen göreve başlamayı gerektirir | Fiilen göreve başlanmalı ve bu belgelendirilmelidir |
| Mücbir sebebi belgelendirmemek | Belgeye dayanmayan mücbir sebep iddiası kabul görmemektedir | Bilet, başvuru ve yazışma kayıtları dosyaya sunulmalıdır |
| On günlük sürenin başlangıcını yanlış saymak | Mazeret sebebi izin bitmeden kalkarsa süre o andan işler | Sebebin ortadan kalktığı tarih esas alınarak hesap yapılmalıdır |
| Aylıksız izni disiplin süreciyle karıştırmak | m.108/F işlemi disiplin cezası değildir; kuralları farklıdır | Dava dilekçesinde m.108/F koşullarının gerçekleşmediği ileri sürülmelidir |
| Parasal hak talebini eklememek | İşlem iptal edilse de talep edilmeyen alacak hükme bağlanmaz | Yoksun kalınan parasal ve özlük hakların faiziyle ödenmesi istenmelidir |
Aylıksız izin nedir?
Memurun memuriyet sıfatı devam ederken, kanunda sayılan sebeplere dayanarak belirli bir süre görev yapmadığı ve bu süre için aylık almadığı izin türüdür. DMK m.108’de düzenlenmiştir.
Hastalık sonrası ne kadar aylıksız izin alabilirim?
m.105’in son fıkrası uyarınca verilen iznin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla ve isteğiniz üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir.
Doğum sonrası aylıksız izin süresi nedir?
Doğum yapan memura, doğum sonrası analık izni süresinin veya m.104/F uyarınca verilen izin süresinin bitiminden itibaren isteği üzerine yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir.
Eşi doğum yapan memur yararlanabilir mi?
Evet. Eşi doğum yapan memura, doğum tarihinden itibaren isteği üzerine yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir.
Evlat edinenler için durum nedir?
Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferit olarak evlat edinen memurlar ile memur olmayan eşin münferit olarak evlat edinmesi hâlinde memur olan eşlerine, m.104/A uyarınca verilen sekiz haftalık iznin bitiminden itibaren istekleri üzerine yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir.
Her iki eş de memursa izin bölünebilir mi?
Evlat edinen her iki eşin memur olması durumunda süre, eşlerin talebi üzerine yirmi dört aylık süreyi geçmeyecek şekilde birbirini izleyen iki bölüm hâlinde eşlere kullandırılabilir.
Eşimin yurtdışı görevi nedeniyle izin alabilir miyim?
Yurtdışına gönderilen, sürekli görevle yurtiçine ya da yurtdışına atanan veya en az altı ay süreyle yurtdışında geçici olarak görevlendirilen personelin memur olan eşlerine görev veya öğrenim süresi içinde aylıksız izin verilebilir.
Uluslararası kuruluşlarda çalışanların eşleri için özel bir süre var mı?
Evet. 25/12/2024 tarihli ve 7537 sayılı Kanun’la eklenen cümleye göre, Türkiye’nin üyesi olduğu uluslararası kuruluşlarda veya kamu sermayeli kurum ve kuruluşların yurtdışı birimlerinde çalışanların memur olan eşlerine, bu durumun her yıl kuruma belgelendirilmesi kaydıyla on yılı aşmamak üzere görev süresince aylıksız izin verilebilir.
Beş yıl çalışan memurun izin hakkı nedir?
Yıllık izinde esas alınan süreler itibarıyla beş hizmet yılını tamamlamış ve isteği olan memura, memuriyeti boyunca ve en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir.
Askerlik süresince ne olur?
Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır.
İzin bitmeden mazeret sebebim kalkarsa ne yapmalıyım?
Aylıksız izin süresinin bitiminden önce mazereti gerektiren sebep ortadan kalkarsa on gün içinde göreve dönmeniz zorunludur.
Göreve dönmezsem ne olur?
Aylıksız izin süresinin bitiminde veya mazeret sebebinin kalkmasını izleyen on gün içinde görevine dönmeyenler memuriyetten çekilmiş sayılır.
Dilekçe vermem yeterli mi?
Hayır. Danıştay 12. Dairesinin 11.02.2025 tarihli kararında göreve dönme yükümünün fiilen göreve başlamayı gerektirdiği kabul edilmiş; göreve başlama iradesinin açıklanmasını yeterli sayan karar bozulmuştur.
Yurtdışındayım ve dönemiyorum, mazeretim kabul edilir mi?
Mazeretin belgelendirilmesi gerekir. Anılan kararda, uçuşların iptali ileri sürülmüş ancak uçak bileti veya dönüş için girişimde bulunulduğuna dair belge sunulmadığından iddia yerinde görülmemiştir.
Çekilmiş sayılma işlemine karşı ne yapabilirim?
İşlem tebliğ edildikten sonra süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz. Dilekçede iznin bitiş tarihinin doğru belirlenmediğini, on günlük sürenin yanlış hesaplandığını veya mazeretinizin bulunduğunu ayrı ayrı ileri sürebilir; yoksun kaldığınız parasal ve özlük haklarının faiziyle ödenmesini de isteyebilirsiniz.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.108 — Aylıksız izin
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.104 — Mazeret izni
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105 — Hastalık ve refakat izni
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.106 — İyileşme halinde göreve dönüş
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.94 — Çekilme
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.95 — Çekilmede devir ve teslim süresi
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.97 — Çekilen ve çekilmiş sayılanların yeniden atanmaları
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.98 — Memurluğun sona ermesi
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.109 — Memur bilgi sistemi, özlük dosyası
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 — Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.127 — Zamanaşımı
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.137 — Görevden uzaklaştırma
İlgili yazılarımız: Memurun çekilmiş sayılması · Memur disiplin cezalarında zamanaşımı · Görevden uzaklaştırma · Devlet memurlarının geçici görevlendirilmesi · Memur atama iptali davası ve şartları
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.