Mal Bildirimi Nasıl Verilir? Kimler Verir, Ne Zaman Yenilenir? (3628 Sayılı Kanun)
- Mal bildirimi, 3628 sayılı Kanun’da sayılan kamu görevlilerinin kendilerine, eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait mal varlığını bildirmesidir.
- Devlet memurları, 657 sayılı Kanun m.14 uyarınca özel kanundaki hükümlere göre mal bildirimi verir; özel kanun 3628’dir.
- Bildirim göreve giriş belgeleriyle birlikte verilir; göreve girişte bildirim verilmedikçe atama yapılamaz.
- Görevde kalanlar bildirimi sonu 0 ve 5 ile biten yılların şubat ayı sonuna kadar yeniler; son yenileme dönemi 2025, bir sonraki 2030’dur.
- Mal varlığında önemli bir değişiklik olursa bir ay içinde ek bildirim verilir.
- Görevin sona ermesi hâlinde bildirim, ayrılma tarihini izleyen bir ay içinde verilir.
- Taşınmazlar değerine bakılmaksızın bildirilir; para, hisse, altın ve diğer taşınırlar ise aylık net ödemenin beş katını aştığında bildirim konusudur.
- Bildirimler bildirimde bulunanın özel dosyasında saklanır; içeriği hakkında açıklama yapılamaz ve yayın yapılamaz.
- Süresinde vermeyene mercice ihtar yapılır; ihtardan sonra otuz gün içinde mazeretsiz vermeyene üç aya kadar hapis cezası verilir.
- Soruşturma sırasında verilen sürede bildirim vermeyene üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.
- Gerçeğe aykırı bildirimde bulunana altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
- Haksız mal edinmeye üç yıldan beş yıla kadar hapis ve ağır para cezası, ayrıca zoralım ve kamu hizmetlerinden müebbet yasaklanma uygulanır.
- Devlet memurları bakımından bildirimin verilmemesi ayrıca disiplin cezası nedenidir ve Danıştay bu hâlde disiplin cezası için önceden ihtar aranmadığını kabul etmiştir.
- Bu suçlarda hapis cezaları, m.10’un birinci fıkrası dışında ertelenemez ve para cezasına çevrilemez.
- Borçlunun icra dairesine verdiği mal beyanı, 3628 sayılı Kanun’daki mal bildiriminden ayrı bir kurumdur.
Kısa cevap: Mal bildirimi, göreve girerken, beş yılda bir (sonu 0 ve 5 ile biten yılların şubat ayı sonuna kadar), mal varlığında önemli bir değişiklik olduğunda ve görevden ayrılırken; bildirimin verileceği mercie, yani memurlar için özlük işlerinin yürütüldüğü birime verilir. Vermemek hem hapis cezasına hem de disiplin yaptırımına yol açabilir.
Mal bildirimi, rüşvet ve yolsuzlukla mücadelenin en eski araçlarından biridir. Kanunun kapsamı sanıldığından geniştir: yalnızca memurlar değil, noterler, seçimle gelenler, gazete sahibi gerçek kişiler, kooperatif yöneticileri ve yeminli mali müşavirler de kapsamdadır. Bildirimin bir de eş ve çocuklara uzanan yönü vardır; bu nedenle “benim adıma bir mal yok” demek çoğu zaman yeterli olmaz.
Uygulamadaki tartışmalar üç noktada toplanır: bildirimin hangi hâllerde yenileneceği, süresinde vermeyene önceden ihtar gerekip gerekmediği ve haksız mal edinmenin nasıl hesaplandığı. Bu yazıda kanunun sistematiği, süreler, yaptırımlar ve Danıştay ile Yargıtay kararları birlikte ele alınmaktadır. Borçlunun icra takibinde vereceği mal beyanı ise başka bir konudur; onun için mal beyanında bulunmama ve hapis yazımıza bakılabilir.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Kural |
|---|---|---|
| Kimler verir | 3628 m.2 | Seçimle gelenler, memurlar ve kamu görevlileri, noterler, vakıf ve kooperatif yöneticileri, yeminli mali müşavirler, gazete sahipleri ve yazarlar gibi sayılan görevliler. |
| Bildirimin kapsamı | 3628 m.5 | Kendisi, eşi ve velayet altındaki çocukları; taşınmazlar değere bakılmaksızın, taşınırlar aylık net ödemenin beş katını aştığında. |
| Göreve giriş | 3628 m.6/a | Göreve giriş belgeleriyle birlikte; verilmedikçe atama yapılamaz. |
| Yenileme | 3628 m.7 | Sonu 0 ve 5 ile biten yılların şubat ayı sonuna kadar. |
| Ek bildirim | 3628 m.6/d | Mal varlığında önemli bir değişiklik olduğunda bir ay içinde. |
| Görevden ayrılma | 3628 m.6/f | Ayrılma tarihini izleyen bir ay içinde. |
| Bildirimin verileceği merci | 3628 m.8 | Memur ve kamu personeli için özlük işleriyle ilgili birim; diğer görevliler için kanunda sayılan makam. |
| Vermeme | 3628 m.10 | Önce ihtar; ihtardan sonra otuz gün içinde mazeretsiz vermeyene üç aya kadar hapis. |
| Gerçeğe aykırı bildirim | 3628 m.12 | Daha ağır ceza gerektirmiyorsa altı aydan üç yıla kadar hapis. |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Önce 3628 sayılı Kanun m.2 kapsamında olup olmadığınızı belirleyin; memur ve kamu görevlisiyseniz kapsamdasınız, işçiler ise kapsam dışındadır.
- Göreve giriş belgelerini hazırlarken mal bildirimini de dosyaya koyun; bildirim verilmedikçe atama yapılamaz.
- Kendinize, eşinize ve velayetiniz altındaki çocuklarınıza ait taşınmazları eksiksiz listeleyin; taşınmazlar değerine bakılmaksızın bildirilir.
- Para, hisse senedi, tahvil, altın, mücevher, araç ve diğer taşınırlarınızı aylık net ödemenizin beş katıyla karşılaştırın; her kalem ayrı ayrı değerlendirilir.
- Alacak, borç, hak ve gelirlerinizi kaynaklarıyla ve nedenleriyle birlikte yazın; kaynağı belirsiz varlık haksız mal edinme şüphesi doğurabilir.
- Eşiniz de bildirimle yükümlü bir görevliyse ikiniz ayrı ayrı bildirim verin; reşit olmayan çocukların mal varlığını da ilgili bildirime dahil edin.
- Bildirimi, m.8’de sayılan mercie, memurlar için özlük işleriyle ilgili birime verin ve teslim kaydınızı saklayın.
- Sonu 0 ve 5 ile biten yılların şubat ayı sonuna kadar bildirimi yenileyin; yeni bildirimde önceki genel bildirimle ek bildirimlerdeki her şeyi birleştirin.
- Miras, satış, kredi kullanımı gibi önemli bir değişiklik olursa değişikliği izleyen bir ay içinde ek bildirim verin.
- Yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya yabancı gerçek ya da tüzel kişiden değeri on aylık net asgari ücreti aşan hediye alırsanız bir ay içinde kurumunuza teslim edin.
- Görevden ayrılıyorsanız ayrılma tarihini izleyen bir ay içinde son bildiriminizi verin.
- İhtar tebliğ edilirse otuz günlük süreyi hemen takip edin; mazeretiniz varsa belgesiyle birlikte yazılı olarak bildirin.
Danıştay 2. Daire, 14.09.2022 T., 2021/3687 E., 2022/4146 K.
Bildirimin süresinde verilmemesi eylemi için disiplin cezasından önce ihtar yapılması gerekmez. Polis memuru olan davacı, aracını sattıktan sonra mal varlığındaki değişikliği bir ay içinde bildirmediği için disiplin kurulunca 12 ay uzun süreli durdurma cezasına çarptırılmıştır. İdare mahkemesi, Danıştay Beşinci Dairesinin daha önceki bozma kararına uyarak, cezadan önce 3628 sayılı Kanun’un 6 ve 10. maddeleri uyarınca ihtar yapılması gerektiğini belirtmiş ve cezayı iptal etmiştir. Daire ise 3628 sayılı Kanun’da suç sayılan eylemlerle disiplin fiilinin amaç ve nitelik bakımından “birbirinden tamamen farklı” olduğunu belirterek iptal kararını bozmuştur: “3628 sayılı Kanun’da düzenlenen ve suç sayılan eylemlere ilişkin manevi unsurların, uyuşmazlık konusu “belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak ya da mal varlığında meydana gelen değişikliği bir ay içinde bildirmemek” eylemleri için de aranmasının hukuki dayanağı bulunmamaktadır.” Karşı oy yazısında idare mahkemesi kararının onanması gerektiği belirtilmiştir. İptal kararı 14.09.2022 tarihinde oyçokluğuyla bozulmuştur.
Danıştay 2. Daire, 22.11.2023 T., 2021/9719 E., 2023/5471 K.
Daha önce ihtar arayan Beşinci Daire kararı, karar düzeltme aşamasında kaldırılmıştır. Polis memuru olan davacı, 2013’te sattığı bir konutu bir ay içinde bildirmediği için disiplin kurulunca cezalandırılmış; ceza, ilgili tüzüğün hafifletme hükmü uygulanarak 12 ay yerine 4 ay kısa süreli durdurma olarak verilmiştir. İdare mahkemesi davayı reddetmiş, Danıştay Beşinci Dairesi ise 29.04.2019 tarihli kararıyla mal bildiriminde bulunmayan kişiye önce ihtar yapılması ve otuz gün içinde mazeretsiz bildirim verilmemesi gerektiğini belirterek işlemi hukuka aykırı bulmuştur. İdarenin karar düzeltme istemi üzerine İkinci Daire ise aksi sonuca varmıştır: “dava konusu işlemin tesisinden önce davacıyı ihtar etme zorunluluğu bulunmayan davalı idarenin karar düzeltme isteminin kabulü ile Danıştay Beşinci Dairesinin 29/04/2019 günlü, E:2016/7712, K:2019/3021 sayılı kararı” kaldırılmış ve esas incelenerek idare mahkemesi kararı onanmıştır. Karar 22.11.2023 tarihinde oy birliğiyle verilmiştir.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 06.04.2017 T., 2016/11151 E., 2017/3163 K.
Haksız mal edinme, gelir ile harcamanın bilirkişi eliyle yapılacak karşılaştırmasıyla tespit edilir. Bir tarım satış kooperatifinin yönetim kurulu üyeleri ile genel müdürü hakkında, farklı tarihlerde verdikleri mal bildirimlerindeki değer ve varlık farklılıkları nedeniyle gerçeğe aykırı bildirim ve haksız mal edinme suçlamaları yöneltilmiş; yerel mahkeme beraat kararı vermiştir. Daire, hükümleri üç nedenle bozmuştur: suçtan zarar gören tarafa dava ve duruşmadan haber verilip katılma imkânı tanınmaması, tapu kayıtlarına göre değeri çelişen bildirimlere rağmen gerçeğe aykırı bildirim suçunun değerlendirilmemesi ve haksız mal edinmenin usulüne uygun bir bilirkişi incelemesi yapılmadan karara bağlanması. Karşılaştırma yöntemi kararda ayrıntılı olarak anlatılmıştır: gelirlere ücret gelirleri, önceki dönemde edinilip inceleme döneminde satılan malların bedeli ve arızi kazançlar; harcamalara ise mal edinme giderleri ve kredi kartı harcamaları eklenir, kira ödenmiyorsa “ücret gelirleri toplamının %60’lık bölümünü ihtiyaçlarını karşılamak maksadıyla harcadığı, %40’lık bölümünü ise taşınır ve taşınmaz mal edinmek maksadıyla tasarruf ettiği” kabul edilir; tutarlar ayrıca yeniden değerleme oranıyla karşılaştırma yılına taşınır. Beraat hükümleri 06.04.2017 tarihinde oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 20.04.2026 T., 2026/901 E., 2026/4674 K.
Gerçeğe aykırı bildirim mahkûmiyetinin “ceza verilmesine yer olmadığına” çevrilmesi Yargıtayca hukuka aykırı bulunmamıştır. İlk derece mahkemesi sanığı 3628 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca 3 yıl 4 ay hapis ve 5.000 TL adlî para cezasına, 12. maddesi uyarınca ayrıca 1 yıl 3 ay hapis cezasına mahkûm etmiş, taşınmaz ve araçların müsaderesine karar vermiştir. Bölge adliye mahkemesi m.13’e ilişkin mahkûmiyete karşı istinaf isteminin esastan reddine, m.12’ye ilişkin mahkûmiyeti ise ceza verilmesine yer olmadığına çevirmiştir. Yargıtay, sanık müdafiinin temyizini istinaf kararının kesin olması nedeniyle reddetmiş; Cumhuriyet savcısının m.12 yönünden temyizini incelemiştir. Daire, bölge adliye mahkemesi kararında hukuka aykırılık görmemiştir: “sanık hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesinde bir isabetsizlik görülmediği”. Temyiz istemi 20.04.2026 tarihinde oy birliğiyle esastan reddedilerek hüküm onanmıştır.
İkinci katman ceza yargılamasıdır ve iki ayrı suça bölünür. Gerçeğe aykırı bildirim, farklı bildirimlerde aynı malın farklı değerle gösterilmesi ya da bildirilmemesi gibi eylemleri kapsar; Yargıtay 19. Ceza Dairesinin 2017 tarihli kararında bu eylemler beraat kararını bozdurmuştur. Haksız mal edinme ise m.4’teki tanım gereği, kanuna uygun olarak sağlandığı ispat edilemeyen malları ve gelirle uyuşmayan harcamaları kapsar; tespiti gelir ile harcamanın matematiksel karşılaştırmasına dayanır. Bu karşılaştırma yöntemi kararda ayrıntılı gösterilmiştir ve bilirkişi raporunun bu yönteme uygun hazırlanması bir bozma sebebidir. Kamu görevlilerinin rüşvet ve ticaretle bağlantılı suçları için rüşvet suçu ve cezası ile kamu görevlisinin ticareti yazılarımız incelenebilir.
Üçüncü katman iki suçun birlikte işlenmesidir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin Nisan 2026 tarihli kararında, haksız mal edinme suçundan mahkûmiyet verilen sanık için, aynı malların ayrıca bildirilmemesi nedeniyle gerçeğe aykırı bildirim cezası verilmemiş, bölge adliye mahkemesinin ceza verilmesine yer olmadığı kararı onanmıştır. Kararın gerekçesi kısadır ve ceza verilmemesinin ayrıntılı nedenini açıklamamaktadır; Cumhuriyet savcısının temyiz sebebinde ise haksız mal edinme suçu varsa haksız edinilen malların ayrıca bildirilmemesinin TCK m.44 gereği ayrı bir ceza gerektirmeyeceği görüşüne yer verilmiştir. Ceza hükümlerinin tecil, çevirme ve önödeme yasağı için m.16’ya bakılmalıdır; kamu hizmetlerinden yasaklanma da yaptırımın parçasıdır.
Son olarak yazının başında ayrıştırdığımız iki kurumun karıştırılmaması gerekir. 3628 sayılı Kanun’daki mal bildirimi kamu görevlisinin durumuyla ilgilidir ve rüşvetle mücadele amacı taşır. İİK m.76’daki mal beyanı ise icra takibinde borçlunun yükümlülüğüdür; yaptırımı tazyik hapsidir ve adli sicile geçmez. Bu ayrım, araştırma yaparken doğru kaynağa ulaşmak için önemlidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Bildirimi ihtarı beklemek | Disiplin yolunda ihtar aranmaz; ceza yolunda ihtar sonrası otuz gün başlar | Süresinde, ihtarı beklemeden vermek |
| Eş ve çocukların mal varlığını yazmamak | Bildirim bunlara ait malları da kapsar | Kendisi, eşi ve velayet altındaki çocuk için bildirmek |
| Küçük taşınmazı bildirmemek | Taşınmazlar değerine bakılmaksızın bildirilir | Tüm taşınmazları eksiksiz yazmak |
| Taşınırları yalnızca değere bakarak atlamak | Beş kat sınırı her kalem için ayrı uygulanır | Her bir kalemi aylık net ödemeyle karşılaştırmak |
| Genel yenileme yıllarını kaçırmak | Yenileme sonu 0 ve 5 ile biten yılların şubat ayı sonuna kadardır | Takvimi bir sonraki yenileme yılı için not almak |
| Ek bildirimi geciktirmek | Önemli değişiklik hâlinde bir aylık süre vardır | Değişikliği izleyen bir ay içinde ek bildirim vermek |
| Farklı tarihli bildirimlerde tutarsız değer yazmak | Gerçeğe aykırı bildirim suçunda mahkûmiyet nedenidir | Değerleri belgeyle ve tutarlı vermek |
| Gelirle uyuşmayan harcamaları belgelendirmemek | Haksız mal edinme hesabı gelir ve harcama karşılaştırmasıyla yapılır | Kaynak belgelerini saklamak |
| İcra mal beyanıyla karıştırmak | İki kurum ayrı kanunlarda ve ayrı yaptırımlarla düzenlenmiştir | 3628 sayılı Kanun için doğru kaynağa bakmak |
Mal bildirimi nedir?
3628 sayılı Kanun’da sayılan kamu görevlilerinin, kendilerine, eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait taşınmazları ve belirli tutarı aşan taşınır malları, hakları, alacakları, borçları ile gelirlerini kaynaklarıyla birlikte bildirmesidir.
Mal bildirimini kimler verir?
Seçimle iş başına gelen kamu görevlileri (muhtarlar ve ihtiyar heyeti üyeleri hariç), cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, noterler, kamu kurumlarında çalışan memurlar ve diğer kamu görevlileri, vakıf ve kooperatif yöneticileri, yeminli mali müşavirler, gazete sahibi gerçek kişiler ve şirket yöneticileri ile yazarlar verir.
Devlet memuru mal bildirimi vermek zorunda mıdır?
Evet. 657 sayılı Kanun m.14 uyarınca Devlet memurları, kendileriyle eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait taşınır ve taşınmaz malları, alacak ve borçları hakkında özel kanundaki hükümlere göre mal bildirimi verirler.
Mal bildirimi ne zaman verilir?
Göreve girişte, seçimle gelinen görevlerde seçimin kesinleşmesinden sonraki iki ay içinde, mal varlığında önemli değişiklik olduğunda bir ay içinde, yönetim ve denetim kurulu üyeliklerinde göreve başlamadan sonraki bir ay içinde ve görevin sona ermesinde ayrılmadan sonraki bir ay içinde verilir.
Mal bildirimi ne zaman yenilenir?
Görevde kalanlar bildirimlerini sonu 0 ve 5 ile biten yılların en geç şubat ayı sonuna kadar yenilerler. Son yenileme dönemi 2025 yılının şubat ayı sonuydu; bir sonraki yenileme 2030 yılının şubat ayı sonuna kadar yapılacaktır.
Ek mal bildirimi nedir?
Mal varlığında önemli bir değişiklik olduğunda değişikliği izleyen bir ay içinde verilen bildirimdir. Türkiye Barolar Birliği sitesinde yayımlanan 2015 tarihli “Mal Bildirimine İlişkin Rehber”de, bu değişikliğin mahiyet ve miktar bakımından net aylık ödemenin beş katını aşan bir edinim veya borçlanma olarak anlaşıldığı belirtilmektedir.
Eşimin ve çocuğumun malları da yazılır mı?
Evet. Bildirim, görevlinin kendisine, eşine ve velayeti altındaki çocuklarına ait malları kapsar. Eşlerin her ikisi de bildirimle yükümlü kişilerse her biri ayrı ayrı bildirim verir.
Taşınırların hepsi bildirilir mi?
Hayır. Taşınmazlar değerine bakılmaksızın bildirilir; para, hisse senetleri, tahviller, altın, mücevher ve diğer taşınırlar ile hak, alacak ve gelirler ise aylık net ödemenin beş katından fazla tutarda olduğunda ve her biri için ayrı olmak üzere bildirim konusudur.
Bildirim nereye verilir?
3628 sayılı Kanun m.8’de sayılan mercie verilir. Kamu kurum ve kuruluşlarında görevli personel için bu merci, özlük işleriyle ilgili sicil ve belge raporlarının bulunduğu makam veya merciidir.
Mal bildirimi gizli midir?
Evet. Bildirimler bildirimde bulunanın özel dosyasında saklanır; içerikleri hakkında açıklama yapılamaz ve bilgi verilemez, içeriğe dayanarak yayın da yapılamaz. Kamu Görevlileri Etik Kurulu bildirimleri gerektiğinde inceleme yetkisine sahiptir.
Hediye aldığımda bildirmem gerekir mi?
Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan veya Türk uyruğunda olmayan gerçek ya da tüzel kişilerden aldığınız ve aldığınız tarihteki değeri on aylık net asgari ücret toplamını aşan hediye veya hibeyi bir ay içinde kurumunuza teslim etmeniz gerekir.
Süresinde bildirim vermezsem ne olur?
Bildirimin verileceği merci ihtarda bulunur. İhtarın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mazeretsiz bildirim vermeyene üç aya kadar hapis cezası verilir. Devlet memurları bakımından bunun yanında disiplin cezası da söz konusu olur; 657 sayılı Kanun m.125/D-j bu fiili kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiiller arasında saymıştır.
Soruşturma sırasında bildirim istenirse ne kadar sürem vardır?
Cumhuriyet savcısı, ihbarı doğrulayan emareler bulduğu takdirde sanıktan, gerektiğinde ikinci dereceye kadar kan ve sıhrî hısımlarından mal bildirimi ister. İstemin ulaştığı tarihten itibaren yedi gün içinde bildirimin verilmesi zorunludur. Bu sürede vermeyene üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
Gerçeğe aykırı bildirimin cezası nedir?
Kanunen daha ağır bir ceza gerektirmiyorsa altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir; ayrıca ceza süresi kadar kamu hizmetlerinden yasaklanma söz konusudur.
Haksız mal edinme nedir, cezası nedir?
Kanuna veya genel ahlaka uygun olarak sağlandığı ispat edilmeyen mallar ile ilgilinin sosyal yaşantısı bakımından geliriyle uygun olduğu kabul edilemeyecek harcamalar biçiminde ortaya çıkan artışlar haksız mal edinme sayılır. Ceza üç yıldan beş yıla kadar hapis ve ağır para cezasıdır; haksız edinilen malların zoralımına hükmedilir ve müebbeten kamu hizmetlerinden yasaklanma uygulanır.
- 3628 sayılı Kanun m.2 — Mal bildiriminde bulunacaklar
- 3628 sayılı Kanun m.5 — Bildirimlerin konusu
- 3628 sayılı Kanun m.6 — Bildirimin zamanı
- 3628 sayılı Kanun m.7 — Bildirimin yenilenmesi
- 3628 sayılı Kanun m.8 — Bildirimlerin verileceği merciler
- 3628 sayılı Kanun m.10 — Mal bildiriminde bulunmama
- 3628 sayılı Kanun m.12 — Gerçeğe aykırı bildirimde bulunma
- 3628 sayılı Kanun m.13 — Haksız mal edinme, mal kaçırma veya gizleme
- 3628 sayılı Kanun m.16 — Tecil, paraya çevirme ve ön ödeme yasağı
- 3628 sayılı Kanun m.19 — Soruşturma usulü
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.14 — Mal bildirimi
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 — Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller
İlgili yazılarımız: Mal beyanında bulunmama ve hapis · Rüşvet suçu ve cezası · Kamu görevlisinin ticareti · Memur disiplin cezası iptal davası · Kademe ve derece ilerlemesi
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.