Vergi İnceleme Süreci ve Mükellef Hakları: Defter İstendiğinde Ne Yapmalı?
Kısaca
- Vergi incelemesinin amacı, VUK m.134 uyarınca ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır. Amaç yalnızca matrah farkı bulmak değildir.
- İnceleme yapanlar, incelemeye tabi olana incelemenin konusunu ve incelemeye başlanıldığını yazıyla bildirmek zorundadır.
- Defter ve belge isteme yazısında verilecek süre, VUK m.14 uyarınca on beş günden az olamaz. Bu süreye uyulmadan yapılan tebligat usulsüzdür.
- On beş günlük süre dolmadan incelemeye başlanamaz; süre dolmadan başlanmışsa “ibraz etmeme” koşulu gerçekleşmiş sayılmaz.
- Haklı mazeret gösterilirse VUK m.139 uyarınca münasip bir ek mühlet verilir. Ek süre, on beş günlük sürenin dolduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.
- İncelemenin bitirilmesi esas süreleri: tam incelemede bir yıl, sınırlı incelemede altı ay, KDV iade incelemelerinde üç ay. Ek süre verilebilir ve gerekçesi yazılı olarak bildirilir.
- Vergi inceleme raporları, işleme konulmak üzere vergi dairesine gönderilmeden önce rapor değerlendirme komisyonlarınca incelenir.
- İnceleme elemanları; Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülere aykırı rapor düzenleyemez.
- Rapordaki tespitler her türlü şüpheden uzak ve somut olmalıdır; varsayıma dayalı hesaplamalar tarhiyatı ayakta tutmaz.
- İnceleme aşamasında ibraz edilmeyen defter ve belgeler, mahkemeye sunulabileceği ileri sürülürse yargılama aşamasında incelenir.
Vergi müfettişinden gelen ilk yazı çoğu mükellef için sürecin en belirsiz anıdır: hangi dönem inceleniyor, ne kadar sürecek, defterleri nereye götürmek gerekiyor, süre yetmezse ne olur? Bu belirsizlik, çoğu zaman sürecin en kritik hatasına yol açıyor — süreler kaçırılıyor, tutanaklar okunmadan imzalanıyor, elde bulunmayan belgeler için mazeret bildirilmiyor.
Oysa vergi incelemesi baştan sona kurallara bağlı bir usuldür ve bu kurallar yalnızca idareye yetki değil, mükellefe de haklar verir. Danıştay kararlarının önemli bir bölümü, tarhiyatı esastan değil usulden ortadan kaldırıyor: eksik süre, erken başlatılan inceleme, yanlış hesaplanan ek süre, somut olmayan tespit. Bu yazıda inceleme sürecinin adımlarını ve mükellefin bu adımlardaki haklarını Danıştay ve Vergi Dava Daireleri Kurulu kararlarıyla ele alıyoruz.
İnceleme nasıl başlar?
213 sayılı VUK m.140/1: Vergi incelemesi yapanlar, “İncelemeye tabi olana, vergi incelemesinin konusunu ve incelemeye başlanıldığı hususunu bir yazıyla bildirirler. Ayrıca, yazının bir örneğini bağlı olduğu birime ve ilgili vergi dairesine gönderirler.”
Aynı maddenin 3. ve 4. bentleri: İncelemenin iş yerinde yapılması hâlinde, nezdinde inceleme yapılanın muvafakati olmadıkça resmî çalışma saatleri dışında inceleme yapılamaz veya buna devam edilemez. “İnceleme bitince, bunun yapıldığını gösteren bir vesika nezdinde inceleme yapılana verilir.”
Defter ve belge isteme: on beş gün kuralı
Uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran adım budur. VUK m.14’ün ikinci fıkrası, vergi işlemlerinde sürelerin kanunla belirlenmediği hâllerde idarenin on beş günden aşağı olmamak şartıyla süre belirleyip ilgiliye tebliğ edeceğini öngörür. Defter ve belgelerin daireye ibrazı için verilecek süre de bu sınırın altına inemez.
| Adım | Kural | Sonuç |
|---|---|---|
| Defter ve belge isteme yazısı | En az 15 gün süre verilir | Daha kısa süre verilirse tebligat usulsüzdür |
| İkinci tebligat | İki tebligat arasındaki süre de 15 günden az olamaz | Usulsüz tebliğe dayalı tarhiyat ayakta kalmaz |
| İncelemeye başlama | 15 günlük süre dolmadan başlanamaz | Erken başlanırsa “ibraz etmeme” koşulu oluşmaz |
| Ek süre talebi | Haklı mazeret hâlinde münasip mühlet (m.139) | Ek süre 15 günlük sürenin dolduğu tarihten işler |
| İbrazın fiilen imkânsız olması | Defterler başka bir mercideyse ibraz beklenemez | Re’sen tarh nedeni gerçekleşmez |
İnceleme ne kadar sürer?
213 sayılı VUK m.140/6: “İncelemeye başlanıldığı tarihten itibaren, tam inceleme yapılması halinde en fazla bir yıl, sınırlı inceleme yapılması halinde en fazla altı ay, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise en fazla üç ay içinde incelemeleri bitirmeleri esastır. Bu süreler içinde incelemenin bitirilememesi halinde ek süre talep edilebilir. (…) tam ve sınırlı incelemelerde altı ayı, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise iki ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Bu durumda, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların bağlı olduğu birim tarafından incelemenin bitirilememe nedenleri yazılı olarak nezdinde inceleme yapılana bildirilir.”
Bu hüküm mükellefe iki hak verir: incelemenin makul sürede bitirilmesini bekleme hakkı ve ek süre verilmişse bunun gerekçesinin kendisine yazılı olarak bildirilmesini isteme hakkı.
Rapor aşaması ve denetim mekanizmaları
İnceleme sonunda düzenlenen rapor doğrudan uygulanmaz. VUK m.140 uyarınca vergi müfettişleri ve yardımcıları tarafından düzenlenen raporlar, ilgili vergi dairesine tevdi edilmeden önce meslekte on yılını tamamlamış en az üç vergi müfettişinden oluşan rapor değerlendirme komisyonlarınca, vergi kanunları ile bunlara ilişkin düzenlemelere ve özelgelere uygunluk yönünden değerlendirilir. İncelemeyi yapanla komisyon arasında uyuşmazlık çıkarsa dosya merkezi rapor değerlendirme komisyonuna gider.
Ayrıca m.140/5 uyarınca inceleme elemanları, vergi kanunlarıyla ilgili Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülere aykırı vergi inceleme raporu düzenleyemezler. Bu düzenlemelerin kanuna aykırı olduğu kanaatine varırlarsa, bağlı oldukları birimler aracılığıyla Gelir İdaresi Başkanlığına rapor sunarlar.
Tutanaklar
VUK m.141 uyarınca inceleme sırasında lüzum görülen hâllerde vergilendirmeyle ilgili olaylar ve hesap durumları tutanakla tespit ve tevsik olunabilir. Aynı madde iki güvence içerir: ilgilinin itiraz ve mülahazaları varsa bunlar da tutanağa geçirilir ve düzenlenen tutanağın bir nüshasının mükellefe veya nezdinde inceleme yapılan kimseye bırakılması mecburidir.
Ne yapmalı?
- İncelemeye başlama yazısını dikkatle okuyun: hangi vergi türü, hangi dönem, tam inceleme mi sınırlı inceleme mi? Süreler bu ayrıma göre işler.
- Defter ve belge isteme yazısının tebliğ tarihini ve verilen süreyi kayda geçirin. Süre on beş günden azsa bunu yazılı olarak belirtin.
- Süre yetmiyorsa haklı mazeretinizi belgeleyerek ek süre isteyin: defterlerin başka bir mercide olması, mali müşavirle sözleşmenin sona ermesi, doğal afet, hastalık gibi.
- Ek süre verildiyse başlangıcını doğru hesaplayın: ek süre, ilk verilen on beş günlük sürenin dolduğu tarihten itibaren işler.
- Defterler bir ceza dosyasında, icra dosyasında veya başka bir mercideyse teslim-tesellüm belgelerini dosyaya koyun; bu, ibrazın fiilen imkânsız olduğunu gösterir.
- İncelemenin işyerinizde yapılması hâlinde resmî çalışma saatleri dışında incelemeye muvafakat verip vermeyeceğinize siz karar verirsiniz.
- Tutanağı okumadan imzalamayın. İtiraz ve açıklamalarınızın tutanağa geçirilmesini isteyin ve tutanağın bir nüshasını mutlaka alın.
- İnceleme uzuyorsa süreleri takip edin; ek süre verilmişse bitirilememe nedenlerinin yazılı olarak bildirilmesini talep edin.
- Tarhiyat öncesi uzlaşma isteyecekseniz talebinizi yazılı yapın veya inceleme tutanağına yazdırın.
- Rapor tebliğ edildiğinde tespitleri tek tek denetleyin: her tespit somut belgeye mi dayanıyor, yoksa varsayım ve oranlamaya mı?
- İnceleme aşamasında ibraz edemediğiniz defter ve belgeleri mahkemeye sunabileceğinizi dava dilekçenizde açıkça beyan edin.
- Rapora dayanak yapılan üçüncü kişi raporlarını (vergi tekniği raporları) isteyin; savunmanız bu belgeler görülmeden kurulamaz.
Danıştay içtihadı ne diyor?
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1452, K. 2025/734, 08.10.2025
İki tebligat arasında on beş günden az süre bırakılırsa defter ve belge isteme yazısı usulüne uygun tebliğ edilmiş sayılmaz. Bu dosyada defter ve belge isteme yazısı, davacı şirketin kanuni temsilcisinin MERNİS adresine iki kez tebligata çıkarılmış; ancak ilk tebligat ile ikinci tebligat arasında geçen süre on beş günden az tutulmuştu. Kurul, VUK m.14’ün ikinci fıkrasındaki kuralı hatırlatarak — kanunda sürelerle ilgili açık hüküm bulunmaması durumunda idarece belirlenecek sürenin on beş günden az olamayacağı — “defter ve belge isteme yazısının usulüne uygun olarak tebliğ edilmediği sonucuna” vardı. Buna göre defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmemesi nedeniyle yapılan cezalı tarhiyatları ve kesilen özel usulsüzlük cezasını kaldıran mahkeme kararına yöneltilen istinaf isteminin reddi yolundaki ısrar kararı, sonucu itibarıyla hukuka uygun bulundu ve davalının temyiz istemi oybirliğiyle reddedildi.
Danıştay 9. Daire, E. 2023/6531, K. 2024/5588, 22.10.2024
On beş günlük ibraz süresi dolmadan incelemeye başlanırsa “ibraz etmeme” koşulu gerçekleşmez. Davacıya, defter ve belgelerini on beş gün içinde incelemeye ibraz etmesi, işyerinin müsait olması hâlinde incelemenin işyerinde de yapılabileceği ve bu yöndeki talebini aynı süre içinde bildirmesi istenerek yazı tebliğ edilmişti. Ancak defter ve belgeler ibraz edilmeden, sürenin bitimi beklenmeksizin 02.04.2020 tarihinde davacının gıyabında düzenlenen vergi inceleme tutanağı ile incelemeye başlanmıştı. Daire, “15 günlük yasal ibraz süresi dolmadan başlanan inceleme nedeniyle ibraz etmeme koşulunun gerçekleşmediği görüldüğünden, dava konusu cezalı tarhiyatta hukuka uyarlık bulunmamakta” olduğunu belirterek, davanın kabulüne ilişkin karara yöneltilen istinaf başvurusunun reddi yolundaki bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onadı.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1415, K. 2024/380, 26.04.2024
Ek süre, ilk on beş günlük sürenin dolduğu tarihten itibaren işler; defterler başka bir mercideyse ibraz beklenemez. Davacıya 2016 yılına ilişkin defter ve belgelerin ibrazı için 27.12.2017’de yazı tebliğ edilmiş, on beş günlük süre 11.01.2018’de sona ermişti. Davacı üç aylık ek süre talep etmiş; rapor ise ek sürenin tebliğ tarihinden başlatıldığı varsayımıyla 29.03.2018’de tamamlanmıştı. Ayrıca ek süre verildiğine dair davacıya herhangi bir bildirim de yapılmamıştı. Vergi mahkemesi, VUK m.18’deki sürelerin hesaplanması kuralı uyarınca “üç aylık ek sürenin, davacıya defter ve belgelerini incelemeye ibraz etmesi için tanınan on beş günlük sürenin dolduğu 11/01/2018 tarihinden itibaren başlaması gerektiği” sonucuna vardı ve raporun bu süre dolmadan düzenlendiğini saptadı. Buna ek olarak, teslim-tesellüm belgelerinden defterlerin asliye ceza mahkemesi dosyasına ibraz edildiği ve ancak 12.04.2018’de iade alındığı anlaşıldığından, “defter ve belgelerin vergi incelemesine ibraz imkanının da bulunmadığı” belirtildi. Sonuçta re’sen tarh nedeninin gerçekleşmediği kabul edilerek vergi ve cezalar kaldırıldı. Kurul, ısrar kararına yönelik temyiz istemini oy çokluğuyla reddetti. Kararda ayrıca Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 08.02.2019 tarihli, E. 2013/3, K. 2019/1 sayılı kararına atıfla, mücbir sebep olmaksızın inceleme elemanına ibraz edilmeyen defter ve belgelerin mahkemeye sunulabileceğinin ileri sürülmesi hâlinde bunların davacıdan istenip incelenmesi ve vergi dairesinin görüş ve saptamaları da esas alınarak karar verilmesi gerektiği hatırlatılmıştır.
Danıştay 7. Daire, E. 2022/1007, K. 2024/4724, 19.11.2024
Rapordaki tespitler her türlü şüpheden uzak ve somut olmalıdır; banka hareketlerinden yürütülen varsayım tarhiyatı taşımaz. Akaryakıt perakende ticareti yapan şirket hakkında düzenlenen raporda, şirket ile yetkilisinin ortağı olduğu diğer şirketler arasındaki para transferleri belgesiz akaryakıt alım satımının delili sayılmış; belgesiz alınıp satıldığı varsayılan ürün motorin kabul edilerek dönem satış tutarları oranlanmak suretiyle matrah hesaplanmıştı. Vergi mahkemesi bu yöntemi kabul etmedi: para transferlerinin bir kısmının şahsi işlemlerle veya yetkilinin ortağı olduğu diğer şirketlerle ilgili olabileceği, hangi işlemlerin belgesiz alım satıma ait olduğunun tam olarak saptanamayacağı, üstelik uyuşmazlık dönemlerinin bir bölümünde şirket yetkilisinin başka bir kişi olmasına rağmen o dönemdeki transferlerin de hesaba katıldığı, ürünün hiçbir inceleme yapılmaksızın motorin sayıldığı belirtildi. Mahkeme, “söz konusu para transferlerinin tek başına davacı şirketin belgesiz olarak akaryakıt alım satımında bulunduğuna delil teşkil etmeyeceği, ilgili raporda her türlü şüpheden uzak somut tespitlere yer verilmediği” sonucuna vararak vergi ve cezaları iptal etti. Daire, bölge idare mahkemesi kararını usul ve hukuka uygun bularak oy çokluğuyla onadı.
Bu dört karar, vergi incelemesinde savunmanın çoğu zaman esastan önce usulden kurulduğunu gösteriyor. Birinci ve en verimli eksen süredir. VUK m.14’ün ikinci fıkrasındaki “on beş günden aşağı olmamak” kuralı basit görünür, ama uygulamada üç ayrı yerde ihlal ediliyor: yazıda kısa süre verilerek, iki tebligat arasında yeterli süre bırakılmayarak ve süre dolmadan incelemeye başlanarak. VDDK’nın 2025 tarihli kararı ikinci hâli, 9. Dairenin 2024 tarihli kararı ise üçüncü hâli ele alıyor ve her ikisinde de sonuç aynı: “ibraz etmeme” koşulu hukuken gerçekleşmediğinden, buna dayalı re’sen tarhiyat ve özel usulsüzlük cezası ayakta kalmıyor. Bu, mükellef için son derece pratik bir kontrol listesi demektir — yazının tebliğ tarihi, verilen süre ve incelemeye başlama tarihi üç kritik veridir ve dosyaya en baştan kaydedilmelidir. İkinci eksen ek süredir ve burada VDDK’nın 2024 tarihli kararı çok net bir hesap kuralı koyuyor: talep edilen ek süre, yazının tebliğ tarihinden değil, ilk verilen on beş günlük sürenin dolduğu tarihten itibaren işler. İdare ek süreyi tebliğ tarihinden başlatırsa rapor, hukuken henüz dolmamış bir sürenin ardından düzenlenmiş olur. Aynı kararın ikinci katmanı da önemlidir: defterler bir ceza dosyasına ibraz edilmişse ve fiilen elde değilse, ibraz yükümlülüğünün ihlalinden söz edilemez — teslim-tesellüm belgeleri bu nedenle dosyanın en değerli ekleri arasındadır. Üçüncü eksen ispattır. 7. Dairenin 2024 tarihli kararı, incelemenin amacının VUK m.134 uyarınca ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak olduğunu hatırlatan bir örnek sunuyor: banka hesapları arasındaki para hareketleri, kaynağı açıklanmadıkça ve hangi işleme ait olduğu saptanmadıkça belgesiz alım satımın delili sayılamaz; üstelik ürünün cinsinin varsayımla belirlenmesi ve oranlama yoluyla matrah bulunması, tarhiyatı denetlenemez kılar. Rapor tebliğ edildiğinde yapılacak ilk iş, her tespitin hangi somut belgeye dayandığını tek tek çıkarmak ve varsayım halkalarını işaretlemektir. Son olarak, inceleme aşamasında ibraz edilemeyen defterler için kapı tamamen kapalı değildir: İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 2019 tarihli kararı uyarınca bu belgelerin mahkemeye sunulabileceği ileri sürülürse, yargı yeri bunları isteyip inceleyecek ve vergi dairesinin görüşünü de alarak karar verecektir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Tebliğ tarihini ve verilen süreyi kaydetmemek | Usul sakatlığı ispatlanamaz | Yazı, zarf ve tebliğ belgesi saklanmalıdır |
| Kısa süreye itiraz etmeden beklemek | İtiraz sonradan zayıflar | 15 günden az süreye yazılı itiraz edilmelidir |
| Ek süreyi sözlü istemek | Talebin varlığı tartışmalı hâle gelir | Yazılı ve mazereti belgeli talep edilmelidir |
| Ek süre başlangıcını yanlış hesaplamak | Rapor erken düzenlenir, fark edilmez | Ek süre 15 günlük sürenin bitiminden işler |
| Defterlerin başka mercide olduğunu belgelememek | İbraz etmeme sayılır | Teslim-tesellüm belgeleri sunulmalıdır |
| Tutanağı okumadan imzalamak | Aleyhe beyanlar delil olur | İtiraz ve açıklamalar tutanağa geçirilmelidir |
| Tutanağın nüshasını almamak | İçerik sonradan tartışılamaz | Bir nüshanın verilmesi kanunen mecburidir |
| Dayanak vergi tekniği raporlarını istememek | İsnadın kaynağı görülemez | Üçüncü kişi raporları dosyaya istenmelidir |
| Defterleri mahkemeye sunabileceğini beyan etmemek | İnceleme imkânı kaçırılır | Dilekçede açıkça beyan edilmelidir |
Sık sorulan sorular
Vergi incelemesinin amacı nedir?
VUK m.134 uyarınca vergi incelemesinden maksat, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır. Bu tanım, incelemenin yalnızca mükellef aleyhine matrah farkı bulmayı değil, gerçek durumu ortaya çıkarmayı amaçladığını gösterir.
İncelemeye başlandığı bana bildirilir mi?
Evet. VUK m.140/1 uyarınca inceleme yapanlar, incelemeye tabi olana vergi incelemesinin konusunu ve incelemeye başlanıldığı hususunu bir yazıyla bildirmek zorundadır; yazının bir örneğini de bağlı oldukları birime ve ilgili vergi dairesine gönderirler.
Defterlerimi ibraz için bana kaç gün verilir?
VUK m.14’ün ikinci fıkrası uyarınca kanunda açıkça yazılı olmayan hâllerde süre, on beş günden aşağı olmamak şartıyla idarece belirlenir. Danıştay uygulamasına göre defter ve belgelerin daireye ibrazı için verilecek süre de bu sınırın altına inemez.
Bana bir gün süre verildi. Bu geçerli mi?
Hayır. On beş günlük asgari süreye uyulmadan yapılan tebligat usulüne uygun sayılmaz. Vergi Dava Daireleri Kurulu, iki tebligat arasında bırakılan sürenin on beş günden az olduğu bir olayda defter ve belge isteme yazısının usulüne uygun tebliğ edilmediği sonucuna varmış ve buna dayalı cezalı tarhiyatları kaldıran kararı yerinde bulmuştur.
Süre dolmadan incelemeye başlanabilir mi?
Hayır. Danıştay 9. Dairesi, on beş günlük yasal ibraz süresi dolmadan başlanan inceleme nedeniyle “ibraz etmeme” koşulunun gerçekleşmediğini kabul etmiş ve bu gerekçeyle yapılan cezalı tarhiyatta hukuka uyarlık bulunmadığına karar vermiştir.
Ek süre isteyebilir miyim?
Evet. VUK m.139 uyarınca defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilememesi konusunda haklı bir mazeret gösterenlere, ibraz ödevini yerine getirmesi için münasip bir mühlet verilir. Talebinizi yazılı yapmanız ve mazeretinizi belgelendirmeniz gerekir.
Ek süre ne zaman başlar?
Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun onadığı yaklaşıma göre ek süre, yazının tebliğ tarihinden değil, ibraz için tanınan on beş günlük sürenin dolduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. İdare ek süreyi tebliğ tarihinden başlatırsa rapor, hukuken henüz dolmamış bir sürenin ardından düzenlenmiş olur.
Defterlerim mahkemede/başka bir kurumda. Ne olur?
Bu, ibrazın fiilen imkânsız olduğu hâllerdendir. Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun onadığı bir kararda, defterlerin asliye ceza mahkemesi dosyasına ibraz edildiği ve inceleme dönemi içinde iade alınmadığı teslim-tesellüm belgeleriyle saptanmış; defter ve belgelerin vergi incelemesine ibraz imkânının bulunmadığı kabul edilerek re’sen tarh nedeninin gerçekleşmediği sonucuna varılmıştır.
İnceleme ne kadar sürebilir?
VUK m.140/6 uyarınca incelemenin, başlanıldığı tarihten itibaren tam incelemede en fazla bir yıl, sınırlı incelemede en fazla altı ay, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise en fazla üç ay içinde bitirilmesi esastır. Bu sürelerde bitirilemezse ek süre talep edilebilir; tam ve sınırlı incelemelerde altı ayı, KDV iade incelemelerinde iki ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.
İnceleme uzarsa bana bilgi verilir mi?
Evet. Ek süre verilmesi hâlinde, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların bağlı olduğu birim tarafından incelemenin bitirilememe nedenleri yazılı olarak nezdinde inceleme yapılana bildirilir. Bu bildirimi talep etme hakkınız vardır.
İnceleme işyerimde mi yapılır, dairede mi?
İncelemenin iş yerinde yapılması hâlinde VUK m.140/3 uyarınca nezdinde inceleme yapılanın muvafakati olmadıkça resmî çalışma saatleri dışında inceleme yapılamaz veya buna devam edilemez. Tutanak düzenlenmesi ve emniyet tedbirleri bunun dışındadır; ancak bu tedbirler de incelemenin yapıldığı yerdeki faaliyeti sekteye uğratmayacak şekilde alınır. İnceleme bittiğinde bunun yapıldığını gösteren bir vesika size verilir.
Tutanağı imzalamak zorunda mıyım, itirazlarım yazılır mı?
VUK m.141, ilgilinin itiraz ve açıklamaları varsa bunların da tutanağa geçirileceğini ve düzenlenen tutanağın bir nüshasının mükellefe veya nezdinde inceleme yapılan kimseye bırakılmasının mecburi olduğunu öngörür. Bu nedenle tutanağı imzalamadan önce içeriğini okumanız, katılmadığınız hususları ve açıklamalarınızı tutanağa yazdırmanız gerekir.
Rapor doğrudan uygulanır mı?
Hayır. Vergi müfettişleri ve yardımcıları tarafından düzenlenen raporlar, işleme konulmak üzere ilgili vergi dairesine tevdi edilmeden önce meslekte on yılını tamamlamış en az üç vergi müfettişinden oluşan rapor değerlendirme komisyonlarınca değerlendirilir. İncelemeyi yapanla komisyon arasında uyuşmazlık oluşursa dosya merkezi rapor değerlendirme komisyonuna gider.
Rapor genel tebliğe aykırı olabilir mi?
Hayır. VUK m.140/5 uyarınca inceleme elemanları, vergi kanunlarıyla ilgili Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülere aykırı vergi inceleme raporu düzenleyemezler. Bu düzenlemelerin kanuna aykırı olduğu kanaatine varırlarsa, bağlı oldukları birimler aracılığıyla Gelir İdaresi Başkanlığına rapor sunarlar.
Raporda banka hareketlerinden yola çıkılarak matrah bulundu. İtiraz edebilir miyim?
Evet ve bu, güçlü bir itiraz alanıdır. Danıştay 7. Dairesi’nin onadığı bir kararda, şirket ile ilişkili kişiler arasındaki para transferlerinin tek başına belgesiz alım satıma delil teşkil etmeyeceği; hangi işlemlerin belgesiz alım satıma ait olduğunun tam olarak saptanamadığı ve raporda her türlü şüpheden uzak somut tespitlere yer verilmediği gerekçesiyle cezalı tarhiyat iptal edilmiştir.
İncelemede ibraz edemediğim defterleri mahkemeye sunabilir miyim?
Evet. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 08.02.2019 tarihli, E. 2013/3, K. 2019/1 sayılı kararı uyarınca, mücbir sebep olmaksızın inceleme elemanına ibraz edilmeyen yasal defter ve belgelerin mahkemeye sunulabileceğinin ileri sürülmesi hâlinde bu defter ve belgeler davacıdan istenir, defterlerdeki kayıtlar incelenir ve vergi dairesinin görüş ile saptamaları da esas alınarak yapılacak hukuki değerlendirmeye göre karar verilir.
İlgili mevzuat
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.3 (ispat), m.14 (süreler), m.18 (sürelerin hesaplanması), m.30 (re’sen tarh), m.134 (incelemenin maksadı), m.135 (incelemeye yetkililer), m.139 (incelemenin yapılacağı yer ve ek mühlet), m.140 (incelemede uyulacak esaslar, süreler, rapor değerlendirme komisyonları), m.141 (inceleme tutanakları), m.256 (ibraz ödevi), m.359 (kaçakçılık suçları), m.369 (yanılma), m.370 (izaha davet), Ek m.11 (tarhiyat öncesi uzlaşma)
- Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik; Rapor Değerlendirme Komisyonlarının Oluşturulması ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.20 (re’sen araştırma), m.21 (belgelerin tebliği), m.31 (bilirkişi)
- Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 08.02.2019 tarihli, E. 2013/3, K. 2019/1 sayılı kararı
Bağlantılı yazılarımız: vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezaları, vergide uzlaşma başvurusu, ihtirazi kayıtla beyan ve iade talebi, vergi davasında yürütmenin durdurulması ve vergi ceza ihbarnamesi.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. İnceleme sürecinde tarihler, süreler ve tutanak içerikleri sonucu doğrudan belirler. Her dosya kendi belgeleri üzerinden değerlendirilmelidir.