Memurun Mali Sorumluluğu ve Rücu: Kamu Zararı Nasıl Tahsil Edilir?
Kısaca
- Anayasa m.129/5 uyarınca memurların ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.
- 657 sayılı Kanun m.13 aynı kuralı tekrar eder: kişiler, kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili uğradıkları zararlardan dolayı personel aleyhine değil kurum aleyhine dava açar; kurumun rücu hakkı saklıdır.
- Anayasa m.40/3: resmî görevliler tarafından yapılan haksız işlemler sonucu uğranılan zarar da kanuna göre Devletçe tazmin edilir; Devletin sorumlu görevliye rücu hakkı saklıdır.
- Üçlü ayrım belirleyicidir: hizmet kusuru (nesnel, anonim), görev kusuru (hizmetten ayrılamayan kişisel kusur) ve kişisel kusur (hizmetle hiçbir ilgisi olmayan).
- Görev kusurunda idare ile ajan birlikte sorumludur; idare tazmin eder ve zarara katkısı oranında ajana rücu eder. Kişisel kusurda ise sorumluluk tümüyle kamu görevlisine aittir ve uyuşmazlık adli yargıda görülür.
- Kamu zararı, 5018 sayılı Kanun m.71’de kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması olarak tanımlanır.
- Kamu zararı, rızaen ve sulh yoluyla ödenmek, takas yapılmak veya 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle tahsil edilir.
- Kamu zararı 6183 sayılı Kanun uyarınca ödeme emriyle tahsil edilemez; bu yolla düzenlenen ödeme emri hukuka aykırıdır.
- Fazla ödenen tutar, memurun maaşından cebren kesinti yapılarak istirdat edilemez.
- İdarenin gönderdiği “borcu ödeyin, aksi hâlde takip edilir” içerikli yazı çoğu zaman bildirim niteliğindedir ve kesin, icrai bir işlem sayılmaz.
Bir kamu görevlisinin işlemi yüzünden zarara uğrayan vatandaş kimi dava edecek? Ya da idare, bir memurun hatası nedeniyle ödemek zorunda kaldığı tazminatı o memurdan nasıl geri alacak? Üstelik memura fazladan ödenmiş bir maaş farkı, yıllar sonra “kamu zararı” olarak geri istenebilir mi?
Bu üç soru, uygulamada birbirine karışan üç ayrı hukuki rejime aittir: idarenin tazmin sorumluluğu, rücu ilişkisi ve kamu zararının tahsili. Her birinde farklı yargı düzeni, farklı usul ve farklı süreler geçerlidir. Bu yazıda bu ayrımları ve her birinin sınırlarını Danıştay kararlarıyla ele alıyoruz.
Anayasal çerçeve
Anayasa m.129/5: Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.
Anayasa m.40/3: “Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.13: Kişiler, kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açar; kurumun genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır.
Üçlü ayrım: hizmet kusuru, görev kusuru, kişisel kusur
| Hizmet kusuru | Görev kusuru | Kişisel kusur | |
|---|---|---|---|
| Niteliği | Nesnel, anonim, bağımsız | Hizmetten ayrılamayan kişisel kusur | Hizmetle hiçbir ilgisi olmayan kusur |
| Kime izafe edilir? | Kimseye; hizmete | Hizmeti kusurlu işleten ajana | Tümüyle kamu görevlisine |
| Kim sorumlu? | İdare | İdare (ajanla birlikte) | Kamu görevlisi |
| Rücu | Söz konusu olmaz | Zarara katkı oranında rücu | Rücu ilişkisi doğmaz |
| Görevli yargı | İdari yargı | İdari yargı | Adli yargı |
Danıştay 10. Dairesi’nin tanımıyla hizmet kusuru, idarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya eksikliktir ve hizmetin kötü, geç veya hiç işlememesi hâllerinde gerçekleşir.
Görev kusuru ise arada duran ve uygulamada en çok karıştırılan kategoridir: kamu görevlisinin resmî kimliğiyle hareket ederken, mevzuatın ve hizmetin gereklerine aykırı biçimde, kendisine izafe edilebilecek boyutta ama yine de resmî yetki, görev ve olanaklarından yararlanarak işlediği kusurdur. Bu hâlde kusur anonim niteliğini yitirir ama idari faaliyetin içinde kaldığı için idareyle illiyet bağı kopmaz; sonuç olarak idarenin sorumluluğu sürer ve idareye rücu hakkı doğar.
Kişisel kusurda ise kamu görevlisinin sıfat ve kimliği hiçbir rol oynamaz; işlem ve eylemler görevden, yetkilerden, hizmet araç ve gereçlerinden tam ve mutlak surette ayrılmıştır. Bu durumda uyuşmazlık haksız fiil hükümlerine göre adli yargıda çözülür.
Kamu zararı ve tahsil usulü
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.71: “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” Kamu zararının belirlenmesinde; iş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması; mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması; transfer niteliğindeki giderlerde fazla veya yersiz ödemede bulunulması; iş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden yüksek fiyatla alınması; idare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun yapılmaması ve mevzuatında öngörülmediği hâlde ödeme yapılması esas alınır. “Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.”
Tahsil usulü, Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Buna göre kamu zararından doğan alacaklar; rızaen ve sulh yoluyla ödenmek, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre takas yapılmak veya 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle tahsil edilir. Tebligatta borcun miktarı, sebebi, doğuş tarihi, faiz başlangıç tarihi ve ödeme yeri belirtilir; sorumlulara ve ilgililere ödeme, itiraz veya sulh teklifinde bulunmak üzere süre verilir.
Ne yapmalı?
- Zarara uğradıysanız davanızı idare aleyhine açın. Memura doğrudan açılan dava, görev kusuru söz konusu olduğunda husumet yönünden reddedilir.
- Kusurun türünü baştan belirleyin: olay hizmetin işleyişinden mi kaynaklanıyor, yoksa görevliyle hiçbir ilgisi olmayan kişisel bir davranıştan mı? Bu, hangi yargı düzenine gideceğinizi belirler.
- Görevlinin resmî sıfatının, yetkilerinin ve idarenin olanaklarının olayda oynadığı rolü somutlaştırın; görev kusuru iddiasının çekirdeği budur.
- Tam yargı davasında sorumluluk sebebini açıkça belirtin: hizmet kusuru mu, kusursuz sorumluluk mu?
- Faiz talebinizi doğru kurun: idari işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın tazmininde faizin başlangıcı, idareye başvuru varsa başvuru tarihi, yoksa dava tarihidir.
- Memur iseniz ve adınıza borç çıkarılmışsa, önce işlemin türünü tespit edin: bu bir bildirim yazısı mı, yoksa ödeme emri mi?
- Yazı yalnızca “ödeyin, aksi hâlde takip edilecektir” diyorsa bu bildirim niteliğinde olabilir ve kesin, icrai işlem sayılmayabilir; bu hâlde dava incelenmeksizin reddedilir.
- Buna karşılık 6183 sayılı Kanun’a dayanılarak ödeme emri düzenlenmişse bu, dava konusu edilebilir bir işlemdir ve kamu zararının bu yolla tahsili hukuka aykırıdır.
- Maaşınızdan doğrudan kesinti yapılıyorsa buna karşı hemen harekete geçin; kamu zararı maaştan cebren kesinti yapılarak istirdat edilemez.
- Kusurunuzun bulunup bulunmadığını tartışın: 5018 sayılı Kanun sorumluluğu, zarara kasıt, kusur veya ihmalle sebep olan kamu görevlisine bağlar.
- Fazla ödeme sizin hileniz veya gerçek dışı beyanınızdan kaynaklanmıyorsa, idari işlemlerin geri alınmasına ilişkin genel ilkeleri ve Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 22.12.1973 tarihli, E. 1968/8, K. 1973/14 sayılı kararını gündeme getirin.
- Sulh teklifi ve taksitlendirme imkânını değerlendirin; ancak sulh anlaşmasının dava hakkınıza etkisini önceden netleştirin.
Danıştay içtihadı ne diyor?
Danıştay 10. Daire, E. 2020/6405, K. 2024/4947, 18.11.2024
Görev kusuru, hizmetten ayrılamayan kişisel kusurdur; idare sorumludur ve ajana rücu eder. Bir üniversite hastanesinde poliklinik muayenesi sırasında hekim tarafından hastanın görüntüleri alınmış ve erişime açık bir internet sitesinde paylaşılmıştı. İdare mahkemesi, eylemin kamu hizmetinden açıkça ve kolayca ayrılabilen kişisel kusur niteliğinde olduğu gerekçesiyle davayı görev yönünden reddetmiş, bölge idare mahkemesi de istinafı reddetmişti. Daire bu ayrımı yeniden kurdu: kamu görevlilerinin idari bir tasarruf yaparken, mevzuatın ve hizmetin gereklerine aykırı olarak, kendilerine izafe edilebilecek boyutta ancak “yine de resmi yetki, görev ve olanaklarından yararlanarak” işledikleri kusurlar, idareden ayrılamamaları nedeniyle “görev kusuru” niteliğinde hizmet kusurunu oluşturur. Kararda bu hâlde kusurun “anonim niteliğini yitirip hizmeti kusurlu işleten ajana izafe edilebilir hale geldiği; ancak kişisel kusurdan farklı olarak, idari faaliyetin içinde kalması nedeniyle idare ile illiyet bağı kesilmediğinden idarenin sorumluluğu da devam ettiği; dolayısıyla idarenin, görev kusuru işleyen ajana, zarara katkısı oranında rücu etme hakkı ve sorumluluğu doğduğu” belirtildi. Somut olayda hekimin, kurumun meme muayenelerinde uyguladığı genel prosedürlerin dışına çıkarak, “muayene esnasında davacı karşısındaki güçlü konumundan, kendisinin sahip olduğu resmi yetki, görev ve olanaklarıyla kendisine duyulan haklı güvenden yararlanarak” hareket ettiği saptanarak kusurun görev kusuru olduğu sonucuna varıldı ve görev reddi kararı oybirliğiyle bozuldu.
Danıştay 2. Daire, E. 2024/1346, K. 2024/3347, 30.05.2024
Kamu zararı 6183 sayılı Kanun uyarınca ödeme emriyle tahsil edilemez. Bir belediye başkanlığında görev yaptığı döneme ilişkin denetim raporuna dayanılarak, kamu zararına sebebiyet verdiğinden bahisle davacı adına 10.888.240,51 TL borç çıkarılmış ve yedi gün içinde ödenmemesi hâlinde 6183 sayılı Kanun uyarınca işlem yapılacağı yolunda ödeme emri düzenlenmişti. Daire, 5018 sayılı Kanun ve Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerini birlikte değerlendirerek, kamu zararının “sorumlularca ve/veya ilgililerce rızaen veya sulhen ödenmesi suretiyle ya da 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre takas yapılmak veya 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle tahsil edileceği” sonucuna vardı. Buna göre “6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca ödeme emri yoluyla tahsiline yönelik olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık” bulunmadığı belirtilerek, ödeme emrini iptal eden kararın onanmasına oybirliğiyle karar verildi.
Danıştay 12. Daire, E. 2022/2260, K. 2024/2194, 07.05.2024
Fazla ödenen tutar maaştan cebren kesilerek geri alınamaz; borç çıkarma yazısı ise kesin ve icrai bir işlem değildir. Bir hekime, geçici görevlendirildiği kurumda sağlık hizmetleri tazminatı yıllarca tam puan üzerinden ödenmiş; sonradan yarım puan üzerinden ödenmesi gerektiği tespit edilerek 93.119,54 TL’nin iadesi istenmişti. Daire, dayanak düzenlemenin üst norma uygun olduğunu saptayarak bu kısımda davayı reddetti. Borç çıkarma işlemi bakımından ise iki tespit yaptı. Birincisi: “bir kamu görevlisine mevzuata göre yapılmaması gereken bir ödemenin yapılmış olduğunun anlaşılması halinde de, ilgili idare tarafından söz konusu meblağın ilgilinin maaşından cebren kesinti yapılmak suretiyle istirdat edilemeyeceği, fazladan ve yersiz ödendiği iddia edilerek davacı adına borç çıkarılan tutarların rızaen geri ödenmemesi durumunda Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca işlem tesis edilmesi gerektiği”. İkincisi: borcun rızaen ödenmesini isteyen, aksi hâlde tahsil yoluna başvurulacağı bilgisini içeren yazının “bildirim mahiyeti taşıdığı ve idari davaya konu olabilecek kesin ve icrai bir niteliği bulunmadığı”. Bu nedenle bu kısım yönünden dava oybirliğiyle incelenmeksizin reddedildi.
Danıştay 12. Daire, E. 2023/188, K. 2025/852, 19.02.2025
Hazırlık niteliğindeki tahsil yazısı dava konusu edilemez; tazminat faizinin başlangıcı ise dava tarihidir. Görevden çekilmiş sayılan bir hizmetliye on bir aylık maaş ödenmiş; idare bu tutarı kamu zararı sayarak tahsilini istemişti. Mahkeme hem çekilmiş sayılma işlemini hem tahsil işlemini iptal etmişti. Daire, çekilmiş sayılma işleminin iptaline ilişkin kısmı hukuka uygun buldu. Yasal faiz yönünden ise yerleşik içtihadı hatırlattı: “Bir idari işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davalarda, uygulanacak yasal faizin başlangıç tarihi olarak; idareye başvuru varsa başvuru tarihinin, başvuru yoksa davanın açıldığı tarihin esas alınması gerektiği hususu, Danıştay içtihatlarıyla istikrar kazanmıştır.” Buna göre “hakediş tarihi”nden faiz işletilmesi yolundaki hüküm, dava tarihi esas alınacak şekilde düzeltilerek onandı. Tahsil işlemi bakımından ise kamu zararı alacaklarının 2004 sayılı Kanun hükümleri uyarınca tahsil edilebileceği belirtilerek, ilamlı icra yoluna başvurulmadan önce tesis edilen ve maaştan kesinti veya ödeme emri uyarısı içermeyen hazırlık niteliğindeki yazının kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmadığı sonucuna varıldı; bu kısım oy çokluğuyla bozuldu.
Bu dört karar, memurun mali sorumluluğunu iki ayrı eksende düzenliyor. Birinci eksen üçüncü kişiye verilen zarardır ve buradaki anahtar kavram görev kusurudur. 10. Dairenin 2024 tarihli kararı, hukuk fakültelerinde soyut kalan bu ayrımı çok somut bir olaya uyguluyor: hekimin eylemi açıkça kişisel ve kınanabilirdir, ama muayene odasındaki güç ilişkisi, hastanın hekime duyduğu haklı güven ve kurumun sağladığı ortam olmasa gerçekleşemezdi. Bu nedenle kusur, hizmetten ayrılamayan bir kişisel kusur — yani görev kusuru — sayılmış, dava idari yargıya ait kabul edilmiştir. Pratik sonuç iki yönlüdür: zarar gören için, davayı idare aleyhine ve idari yargıda açmak gerekir; idare için ise, ödediği tazminatı zarara katkı oranında görevliye rücu etme hakkı ve sorumluluğu doğar. “Kişisel kusur” savunması ancak görevlinin resmî sıfatının olayda hiçbir rol oynamadığı, mutlak biçimde hizmet dışı kalan davranışlarda sonuç verir. İkinci eksen kamu kaynağında doğan zarardır ve burada üç karar birlikte oldukça net bir usul haritası çıkarıyor. 2. Dairenin kararı yolun kapalı olan ucunu gösteriyor: kamu zararı bir amme alacağı gibi 6183 sayılı Kanun’a göre ödeme emriyle tahsil edilemez. 12. Dairenin iki kararı ise açık olan ucu tarif ediyor: tahsil, rızaen ve sulhen ödeme, takas ya da İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır. Aynı Dairenin 2024 tarihli kararında ayrıca çok önemli bir yasak var — fazla ödendiği düşünülen tutar memurun maaşından cebren kesilerek geri alınamaz. Bu üç kararın ortak ve şaşırtıcı sonucu ise usulle ilgilidir: idarelerin gönderdiği “şu tarihe kadar ödeyin, aksi hâlde takip yapılır” yazıları çoğu zaman bildirim niteliğinde sayılmakta ve dava incelenmeksizin reddedilmektedir. Bu nedenle memurun stratejisi, elindeki belgenin türünü doğru okumaktan başlar: bildirim yazısına karşı açılan dava usulden düşerken, düzenlenmiş bir ödeme emri veya maaştan yapılan fiilî kesinti dava konusu edilebilir ve çoğu zaman iptalle sonuçlanır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Davayı doğrudan memura açmak | Husumet yönünden ret | Kural olarak idare aleyhine açılır |
| Kusur türünü belirlemeden dava açmak | Görev yönünden ret riski | Görev kusuru / kişisel kusur ayrımı yapılmalıdır |
| Sorumluluk sebebini dilekçede yazmamak | Denetime elverişli iddia oluşmaz | Hizmet kusuru mu kusursuz sorumluluk mu belirtilmelidir |
| Faizi hakediş tarihinden istemek | Talep düzeltilir | Başvuru veya dava tarihi esastır |
| Bildirim yazısına dava açmak | İncelenmeksizin ret | Kesin ve icrai işlem beklenmelidir |
| Ödeme emrini süresinde dava etmemek | Takip kesinleşir | Ödeme emri dava konusu edilebilir |
| Maaştan kesintiye sessiz kalmak | Fiilî tahsil tamamlanır | Cebren kesinti yoluyla istirdat mümkün değildir |
| Kusurun varlığını tartışmamak | Sorumluluk otomatik kabul edilir | Kasıt, kusur veya ihmal ayrıca tartışılmalıdır |
| Sulh anlaşmasını sonuçlarını bilmeden imzalamak | İtiraz imkânı zayıflar | Etkileri önceden değerlendirilmelidir |
Sık sorulan sorular
Memurun hatası yüzünden zarara uğradım. Kimi dava etmeliyim?
Kural olarak idareyi. Anayasa m.129/5 uyarınca memurların ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak ancak idare aleyhine açılabilir. 657 sayılı Kanun m.13 de aynı kuralı öngörür.
Her hâlde idare mi sorumlu olur?
Hayır. Kamu görevlisinin hizmetle, görevle, kurumla ve resmî kimliğiyle doğrudan veya dolaylı hiçbir ilgisi bulunmayan kusurlu davranışları “kişisel kusur” oluşturur. Bu hâlde kamu görevlisinin sıfatı hiçbir rol oynamaz, eylem görevden ve hizmet olanaklarından tam ve mutlak surette ayrılmıştır; sorumluluk tümüyle kamu görevlisine aittir ve uyuşmazlık adli yargıda görülür.
“Görev kusuru” ne demek?
Danıştay 10. Dairesi’nin tanımıyla görev kusuru, kamu görevlisinin bir kamu hizmetini görürken veya idarenin araç ve olanaklarından yararlanırken, kısacası resmî kimliğiyle hareket ederken keyfi, yanlı, kasıtlı, ağır kusur içinde veya suç teşkil eden davranışlarından oluşur. Kusur burada anonim niteliğini yitirip ajana izafe edilebilir hâle gelir; ancak idari faaliyetin içinde kaldığından idareyle illiyet bağı kopmaz ve idarenin sorumluluğu devam eder.
İdare ödediği tazminatı memurdan geri alabilir mi?
Evet. Anayasa m.40/3 ve m.129/5 ile 657 sayılı Kanun m.13, idarenin sorumlu görevliye rücu hakkını saklı tutar. Danıştay, görev kusuru hâlinde idarenin, görev kusuru işleyen ajana zarara katkısı oranında rücu etme hakkı ve sorumluluğu bulunduğunu belirtmektedir.
Kamu zararı nedir?
5018 sayılı Kanun m.71’e göre kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır. Belirlenmesinde fazla ödeme, karşılıksız ödeme, rayiç bedelin üzerinde alım, gelirlerin mevzuata uygun tarh-tahakkuk-tahsil edilmemesi ve mevzuatında öngörülmediği hâlde ödeme yapılması esas alınır.
Kamu zararı nasıl tahsil edilir?
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca; rızaen ve sulh yoluyla ödenmek, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre takas yapılmak veya 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle. Tebligatta borcun miktarı, sebebi, doğuş tarihi, faiz başlangıç tarihi ve ödeme yeri gösterilir; ödeme, itiraz veya sulh teklifinde bulunmak üzere süre verilir.
Kamu zararı için ödeme emri düzenlenebilir mi?
Hayır. Danıştay 2. Dairesi, kamu zararının rızaen veya sulhen ödeme, takas ya da İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle tahsil edileceğini belirterek, 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca ödeme emri yoluyla tahsile yönelik işlemde hukuka uyarlık bulunmadığına karar vermiştir.
Fazla ödenen maaş, maaşımdan kesilebilir mi?
Hayır. Danıştay 12. Dairesi, bir kamu görevlisine mevzuata göre yapılmaması gereken bir ödemenin yapıldığının anlaşılması hâlinde bile, söz konusu meblağın ilgilinin maaşından cebren kesinti yapılmak suretiyle istirdat edilemeyeceğini; rızaen geri ödenmemesi durumunda ilgili Yönetmelik uyarınca işlem tesis edilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Bana borç çıkarma yazısı geldi. Dava açabilir miyim?
Yazının içeriğine bağlıdır. Danıştay, borcun rızaen ödenmesini isteyen ve aksi hâlde tahsil yoluna başvurulacağı bilgisini içeren yazıların bildirim mahiyeti taşıdığını, idari davaya konu olabilecek kesin ve icrai bir niteliğinin bulunmadığını kabul etmektedir. Buna karşılık maaştan kesinti yapılacağını bildiren, ödeme emri niteliğinde olan veya fiilen uygulanan işlemler dava konusu edilebilir.
Yıllar önce fazla ödenen bir tutar her zaman geri istenebilir mi?
İdari işlemlerin geri alınmasına ilişkin genel ilkeler burada devreye girer. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 22.12.1973 tarihli, E. 1968/8, K. 1973/14 sayılı kararında; idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hâllerinde süre aranmaksızın hatalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği, bunun dışındaki hâllerde hatalı ödemelerin geri alınmasının dava açma süresi içinde mümkün olduğu ve bu süre geçtikten sonra istirdat edilemeyeceği belirtilmiştir.
Sorumlu olmadığım bir ödemeden dolayı benden tahsilat yapılabilir mi?
5018 sayılı Kanun sorumluluğu, kamu zararına kasıt, kusur veya ihmalle sebep olan kamu görevlisine bağlar. Bu nedenle fazla ödemede kastınızın, kusurunuzun veya eyleminizin bulunup bulunmadığı ayrıca tartışılmalıdır; sadece ödemeye muhatap olmak ile zarara sebep olmak farklı konumlardır.
Tazminat davasında faiz ne zamandan işler?
Danıştay içtihatlarıyla istikrar kazanmış kurala göre, bir idari işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davalarda uygulanacak yasal faizin başlangıç tarihi olarak; idareye başvuru varsa başvuru tarihi, başvuru yoksa davanın açıldığı tarih esas alınır.
Kamu zararı nasıl tespit edilir?
Yönetmelik uyarınca kamu zararı; kontrol, denetim veya inceleme, Sayıştayca kesin hükme bağlama ya da yargılama sonucunda tespit edilir. Tespit edilen kamu zararına ilişkin yazı, tutanak, rapor ve ilamlar ilgili kamu idaresine gönderilir ve her alacak için takibe yetkili birimce alacak takip dosyası açılır.
Sahte belge düzenleyerek kamu zararına sebep olanlara ne olur?
5018 sayılı Kanun m.71, alınmamış para, mal ve değerleri alınmış; sağlanmamış hizmetleri sağlanmış; yapılmamış inşaat, onarım ve üretimi yapılmış gibi gösteren gerçek dışı belge düzenleyenler ile bu belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkin hükümlerinin uygulanacağını; ayrıca bu kişilere her türlü aylık, ödenek, zam ve tazminat dâhil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar para cezası verileceğini öngörür.
İlgili mevzuat
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.40/3 (haksız işlemler ve rücu), m.125 (yargı yolu ve idarenin tazmin yükümlülüğü), m.129/5 (kamu görevlilerinin sorumluluğu)
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.12 (kişisel sorumluluk ve zarar), m.13 (kişilerin uğradıkları zararlar ve rücu)
- 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.32 (harcama talimatı ve sorumluluk), m.71 (kamu zararı)
- Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.4 (tanımlar), m.5 (sorumluluk), m.6–7 (kamu zararının belirlenmesi ve tespiti), m.10 (tebliğ ve takip), m.12 (tahsil şekilleri)
- Devlete ve Kişilere Memurlarca Verilen Zararların Nevi ve Miktarlarının Tespiti, Takibi, Amirlerinin Sorumlulukları, Yapılacak Diğer İşlemler Hakkında Yönetmelik
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2 (tam yargı davası), m.12 (iptal ve tam yargı davası ilişkisi), m.14–15 (ilk inceleme)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (takas ve haksız fiil hükümleri)
- Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 22.12.1973 tarihli, E. 1968/8, K. 1973/14 sayılı kararı
Bağlantılı yazılarımız: memurlarla ilgili davalar, memur disiplin cezası iptal davası, disiplin soruşturmasında savunma hakkı ve ödeme emrine itiraz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kusurun türü, görevli yargı düzeni ve tahsil usulü her olayın kendi koşullarına göre belirlenir. Elinizdeki belgenin niteliği dava stratejisini doğrudan etkiler.