Fikir ve Sanat Eserleri Suçları (FSEK 71): Manevi, Mali ve Bağlantılı Haklara Tecavüz, Bandrol, Şikâyet ve Yargıtay Kararları
- FSEK m.71/1 uyarınca bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı hak sahiplerinin yazılı izni olmaksızın işleyen, çoğaltan, dağıtan, umuma ileten veya hukuka aykırı çoğaltılmış eserleri satışa arz eden kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
- Başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koymak, kaynak göstermeden iktibas yapmak ve aldatıcı kaynak göstermek de ayrı ayrı cezalandırılır.
- FSEK m.71 ve 72’deki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.
- Şikâyetin geçerli olması için hak sahibinin veya meslek birliğinin haklarını kanıtlayan belgeleri şikâyet süresi içinde Cumhuriyet başsavcılığına vermesi gerekir.
- Bandrol yükümlülüğüne aykırı veya bandrolsüz eser satışı ise FSEK m.81’de ayrıca ve daha ağır biçimde cezalandırılır.
- FSEK m.81’in iki suçun birlikte işlenmesini düzenleyen on üçüncü fıkrası Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.
- Ceza Genel Kurulu, bu iptal nedeniyle önceki uygulamaya göre kurulan hükümlerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir.
- 7. Ceza Dairesi, iptalden sonra iki suçun birlikte oluştuğu durumda TCK m.44 uyarınca daha ağır olan bandrol suçundan hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.
- Hukuka aykırı eseri satışa arz eden, satan veya satın alan kişi, kovuşturmadan önce kimden temin ettiğini bildirerek yakalanmalarını sağlarsa cezada indirim veya ceza vermekten vazgeçme mümkündür.
- 19. Ceza Dairesi, bu etkin pişmanlık imkânının umuma iletme eylemlerinde uygulanamayacağını, bu nedenle o eylemlerin uzlaşma kapsamında olduğunu belirtmiştir.
- İzinsiz olarak bir antolojiye şiir alınması, eser sahibinin mali ve manevi haklarını ihlal edebilir.
- İşletmelerde izinsiz müzik yayını, umuma iletim hakkının ihlali olarak değerlendirilebilir.
- Suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
- Şikâyet üzerine savcı el koyma işlemlerini yapar; gerekirse faaliyetin durdurulmasına karar verir ve bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur.
- Ceza davasının yanında hak sahibi, hukuk mahkemesinde tazminat ve tecavüzün önlenmesi talep edebilir.
Bir kitabın izinsiz basılması, bir filmin kopyalanıp satılması, bir işletmede lisanssız müzik çalınması ya da başkasına ait bir yazının kendi adıyla yayımlanması, hukuk davasının yanında ceza yargılamasına da konu olabilir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eser sahiplerinin ve bağlantılı hak sahiplerinin haklarını ceza yaptırımlarıyla da korumaktadır.
Bu suçlarda uygulamada en çok tartışılan konular; şikâyetin geçerliliği için hangi belgelerin gerektiği, bandrol suçu ile hak ihlali suçunun birlikte işlenmesi durumunda hangi hükmün uygulanacağı ve uzlaşmanın mümkün olup olmadığıdır. Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra bu alandaki uygulama da önemli ölçüde değişmiştir. Aşağıda FSEK m.71 ve Yargıtay kararları ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| İzinsiz çoğaltma, satışa arz, umuma iletim | FSEK m.71/1 | Hapis veya adli para cezası |
| Şikâyetin geçerliliği | FSEK m.75 | Hak sahipliği belgesi süresinde sunulmalı |
| Bandrolsüz eser satışı | FSEK m.81 | Hapis ve adli para cezası; resen takip |
| İki suçun birlikte işlenmesi (iptal öncesi) | FSEK m.81/13 (iptal) | Yeniden değerlendirme gerekir |
| İki suçun birlikte işlenmesi (iptal sonrası) | Y7CD 21.11.2024; TCK m.44 | Daha ağır olan m.81/4’ten hüküm |
| İptalin derdest dosyalara etkisi | YCGK 02.03.2021 | Hüküm diğer yönleri incelenmeden bozuldu |
| İşletmede izinsiz müzik yayını ve uzlaşma | Y19CD 21.11.2018 | Etkin pişmanlık yok; uzlaşma kapsamında |
| Antolojiye izinsiz şiir alınması | Y7CD 24.01.2008 | Suçun unsurları oluştu; beraat bozuldu |
| Kaynağını bildirerek yakalatma | FSEK m.71 | Cezada indirim veya vazgeçme |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- İhlale konu ürünün bir eser, icra, fonogram veya yapım olup olmadığını ve kime ait olduğunu belirleyin.
- Hak sahipliğini gösteren sözleşme, devir belgesi, kayıt veya meslek birliği üyelik belgelerini toplayın.
- İhlalin tarihini ve kimin tarafından gerçekleştirildiğini öğrendiğiniz tarihi belgeleyin.
- Şikâyeti hak sahipliği belgeleriyle birlikte altı aylık süre içinde Cumhuriyet başsavcılığına yapın.
- Delillerin kaybolmaması için savcılıktan el koyma işlemlerinin yapılmasını talep edin.
- Hukuka aykırı çoğaltmanın sürdüğü durumlarda faaliyetin durdurulması kararı istenmesini değerlendirin.
- Ele geçirilen ürünlerin bandrollü olup olmadığını ve bandrol yükümlülüğüne tabi bulunup bulunmadığını tespit ettirin.
- Olayın FSEK m.71 ile birlikte m.81 kapsamındaki bandrol suçunu da oluşturup oluşturmadığını değerlendirin.
- Şüpheli veya sanık iseniz ürünleri kimden temin ettiğinizi kovuşturmadan önce bildirmenin sağlayacağı indirim imkânını değerlendirin.
- Eylem uzlaştırma kapsamındaysa uzlaştırma teklifini sonuçlarıyla birlikte değerlendirin.
- Suç bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse tüzel kişi hakkında güvenlik tedbiri talebini gündeme getirin.
- Ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde tazminat ve tecavüzün önlenmesi davası açma imkânını değerlendirin.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 21.11.2024 T., 2024/1223 E., 2024/10236 K.
Anayasa Mahkemesinin FSEK m.81/13’ü iptalinden sonra, aynı eserle ilgili bandrol suçu ile hak ihlali suçunun birlikte oluştuğu durumda TCK m.44 uyarınca daha ağır cezayı gerektiren bandrol suçundan hüküm kurulmalıdır. İl denetim komisyonunun bir işyerinde yaptığı denetimde raflarda ve masa üzerinde satışa hazır yüz adet bandrolsüz film ve oyun CD’si ele geçirilmiştir. Sanık, işyeri sahibine geçici olarak yardım ettiğini savunmuştur. Şikâyetçi altı aylık süre içinde hak sahipliğini gösteren belgeleri sunmuş, asliye ceza mahkemesi sanığı FSEK m.71/1 ile suç tarihinde yürürlükte olan m.81/13 uyarınca cezalandırmıştır. Hüküm sanık tarafından temyiz edilmiştir. Daire, hükümden önce yayımlanan Anayasa Mahkemesi kararıyla m.81/13’ün iptal edildiğini, somut olayda hem şikâyete bağlı hak ihlali suçunun hem de resen takip edilen ve uzlaştırma kapsamında olmayan bandrol suçunun oluştuğunu belirtmiştir. Bu nedenle “5237 sayılı Kanun’un 44 üncü maddesi gereğince sanık hakkında en ağır cezayı gerektiren bandrol yükümlülüğüne aykırılık suçundan 5846 sayılı Kanun’un 81 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca hüküm kurularak” sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Hüküm 21.11.2024 tarihinde sanığın temyizi üzerine, tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 02.03.2021 T., 2021/33 E., 2021/62 K.
FSEK m.81/13’e dayanılarak kurulan hükümler, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı nedeniyle diğer yönleri incelenmeden bozulur ve sanığın durumu yeniden değerlendirilir. İl denetim komisyonunun bir işyerinde yaptığı denetimde, satışa hazır biçimde yüzlerce hukuka aykırı çoğaltılmış ve bandrolsüz film, oyun ve program CD/DVD’si ele geçirilmiş; bir meslek birliği iki sinema eseri yönünden hak sahipliği belgeleriyle şikâyetçi olmuştur. Fikrî ve sınai haklar ceza mahkemesi sanığı FSEK m.71/1 ve 81/13 ile zincirleme suç hükümlerini uygulayarak hapis cezasıyla cezalandırmıştır. 19. Ceza Dairesi, adli para cezasının seçilmesine yasal engel bulunmadığını ve tüzel kişi meslek birliğinin şikâyeti nedeniyle zincirleme suç hükmünün uygulanamayacağını belirterek hükmü bozmuş, yerel mahkeme direnmiştir. Ceza Genel Kurulu, uyuşmazlığa geçmeden önce Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçesini aktarmış; hak sahibinin şikâyetçi olması hâlinde failin daha lehine sonuç doğması nedeniyle kuralın ölçülülük ilkesine aykırı bulunduğunu belirtmiştir. Hüküm tarihinden sonra yürürlüğe giren bu iptal kararı nedeniyle “sanık hakkında yeniden bir değerlendirme yapılması gerektiğinin kabulünde zorunluluk bulunmaktadır” sonucuna varmıştır. Direnme kararına konu hüküm 02.03.2021 tarihinde diğer yönleri incelenmeksizin oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 21.11.2018 T., 2018/4495 E., 2018/12205 K.
FSEK m.71’deki etkin pişmanlık imkânı yalnızca satışa arz eden, satan veya satın alan kişilere ilişkin olduğundan, işletmede izinsiz müzik yayını gibi umuma iletim eylemlerinde uygulanamaz; bu eylemler 6763 sayılı Kanundan önce de uzlaşma kapsamındaydı. Şikâyet üzerine savcılık talimatıyla bir işyerinde yapılan tespitte canlı müzik ve CD aracılığıyla müzik eserlerinin yayınlandığı belirlenmiş, meslek birlikleri hak sahipliği belgelerini sunarak uzlaşmayı kabul etmediklerini bildirmiştir. Fikrî ve sınai haklar ceza mahkemesi sanığı umuma iletim hakkının ihlali nedeniyle adli para cezasıyla cezalandırmış, Daire bu hükmü onamıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 6763 sayılı Kanunla bu suçun uzlaşma kapsamına alındığını ve eski uzlaşma beyanlarının geçersiz olduğunu ileri sürerek itiraz etmiştir. Daire, etkin pişmanlık hükmünün kapsamını açıklayarak umuma iletim olayında “etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasının mümkün olmadığı, bu nedenle sanığın eyleminin 6763 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten önce de uzlaşma kapsamında bulunup tarafların uzlaşmayı kabul etmediği” gerekçesiyle onama kararını yerinde bulmuştur. 21.11.2018 tarihinde Başsavcılığın itirazı oybirliğiyle reddedilmiş ve dosya itirazın incelenmesi için Ceza Genel Kuruluna gönderilmiştir.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 24.01.2008 T., 2007/15364 E., 2008/314 K.
Bir şiirin şairinden izin alınmadan bir antolojide yayımlanması, eser sahibinin mali ve manevi haklarını ihlal eder; bilirkişi raporuyla bu durum saptanmışken beraat kararı verilemez. Tanınmış bir şaire ait bir şiir, izni alınmadan bir aşk şiirleri antolojisinde yer almış ve sanık hakkında 5846 sayılı Kanuna muhalefetten dava açılmıştır. Asliye ceza mahkemesi sanığın beraatine karar vermiş, hüküm şahsi davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir. Daire, şiirin izinsiz olarak kitapta yer almasının şahsi davacının Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki mali ve manevi haklarını ihlal edici nitelikte olduğunun bilirkişi raporu ve dosya kapsamıyla anlaşıldığını belirtmiştir. Bu durumda “sanığa yükletilen suçun unsurları itibarı ile oluştuğu gözetilmeden eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm tesisi” hukuka aykırı bulunmuştur. Beraat hükmü 24.01.2008 tarihinde şahsi davacı vekilinin temyizi üzerine, isteme uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
02.03.2021 ve 21.11.2024 tarihli kararlar birlikte okunduğunda, iptal öncesinde FSEK m.71 ile m.81/13 birlikte uygulanırken iptal sonrasında TCK m.44’teki fikri içtima kuralına dönüldüğü görülmektedir. Fikri içtima için fikri içtima, zincirleme suç için zincirleme suç yazılarımıza bakılabilir.
21.11.2018 tarihli kararda umuma iletim hakkının ihlali ile satışa arz eylemleri arasındaki fark, uzlaşmanın uygulanıp uygulanmayacağını belirlemiştir. Uzlaştırma için uzlaştırma kapsamındaki suçlar, eser sahibinin yetkileri için eser sahibinin mali hakları yazılarımıza bakılabilir.
24.01.2008 tarihli kararın konusu olan antoloji olayı, 5728 sayılı Kanundan önceki döneme ilişkindir; ancak izinsiz yayımın mali ve manevi hakları ihlal ettiği yönündeki değerlendirme güncelliğini korumaktadır. Hukuki yaptırımlar için FSEK 68 üç kat telif tazminatı, internet ortamındaki ihlaller için telif hakkı ihlalinde uyar-kaldır yazılarımız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Hak sahipliği belgesi sunmadan şikâyet etmek | Şikâyet geçersiz sayılır | Belgeleri süresi içinde savcılığa verin |
| Altı aylık şikâyet süresini kaçırmak | Kovuşturma yapılamaz | İhlali öğrenir öğrenmez başvurun |
| İptal edilen m.81/13’ü uygulamak | Hüküm bozulur | TCK m.44’e göre değerlendirme yapın |
| Bandrol suçunu gözden kaçırmak | Resen takip edilen daha ağır suç atlanır | Ürünlerin bandrol durumunu tespit ettirin |
| Her FSEK suçunda etkin pişmanlık uygulamak | İmkân yalnızca satışa arz, satış ve satın alma içindir | Eylemin türünü belirleyin |
| Uzlaşma kapsamını yanlış belirlemek | Hüküm bozulabilir | Suç tarihindeki ve güncel CMK m.253’ü karşılaştırın |
| Tüzel kişi meslek birliğini mağdur saymak | Zincirleme suç hatalı uygulanabilir | Eser sahiplerinin durumunu ayrıca inceleyin |
| Bilirkişi raporunu dikkate almadan karar vermek | Eksik araştırma nedeniyle bozma | Eser niteliği ve ihlal konusunda rapor alın |
| Yalnızca ceza davasına odaklanmak | Zarar giderilmez | Hukuk davası imkânını da değerlendirin |
FSEK m.71’e göre hangi eylemler suçtur?
Hak sahiplerinin yazılı izni olmadan eseri işlemek, çoğaltmak, değiştirmek, dağıtmak, umuma iletmek, yayımlamak ve hukuka aykırı çoğaltılmış eserleri satışa arz etmek, satmak, ticari amaçla satın almak veya depolamak gibi eylemler suçtur.
Cezası nedir?
FSEK m.71/1’deki eylemler için bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
Başkasının eserini kendi adımla yayımlamak suç mudur?
Evet. Başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koymak cezalandırılır; dağıtma veya yayımlama suretiyle işlenirse ceza ağırlaşır ve adli para cezası verilemez.
Kaynak göstermeden alıntı yapmak suç mu?
FSEK m.71’e göre bir eserden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.
Bu suçlar şikâyete bağlı mı?
Evet. FSEK m.75’e göre m.71 ve 72’deki suçlardan soruşturma ve kovuşturma yapılması şikâyete bağlıdır.
Şikâyet için hangi belgeler gerekir?
Hak sahibinin veya üyesi olduğu meslek birliğinin haklarını kanıtlayan belge ve deliller şikâyet süresi içinde Cumhuriyet başsavcılığına verilmelidir; verilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
Bandrolsüz CD satmak hangi suçu oluşturur?
FSEK m.81’deki bandrol suçunu oluşturur; hak sahibi şikâyetçi olursa m.71/1’deki suç da gündeme gelir. 7. Ceza Dairesi, bu durumda TCK m.44 uyarınca daha ağır olan bandrol suçundan hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.
Anayasa Mahkemesi hangi hükmü iptal etti?
İki suçun aynı eserle ilgili olarak birlikte işlenmesi hâlinde yalnızca m.71’e göre artırılmış ceza verilmesini öngören FSEK m.81’in on üçüncü fıkrası 12.06.2020 tarihli kararla iptal edilmiştir.
İptal eski dosyaları etkiler mi?
Ceza Genel Kurulu, iptal kararından önce kurulan ve bu fıkraya dayanan hükmün sanık hakkında yeniden değerlendirme yapılması için bozulması gerektiğine karar vermiştir.
İşletmede izinsiz müzik çalmak suç mu?
Umuma iletim hakkının ihlali olarak FSEK m.71/1 kapsamında değerlendirilebilir. 19. Ceza Dairesi, bu nitelikteki bir olayda sanığın mahkûmiyetini onamıştır.
Bu suçlarda uzlaşma mümkün mü?
Suç tarihine ve eylemin türüne göre değişir. 19. Ceza Dairesi, umuma iletim eyleminde etkin pişmanlık imkânı bulunmadığından eylemin 6763 sayılı Kanundan önce de uzlaşma kapsamında olduğunu belirtmiştir. Bandrol suçu ise resen takip edildiğinden uzlaştırma kapsamında değildir.
Ürünleri kimden aldığımı söylersem ceza indirilir mi?
Hukuka aykırı eseri satışa arz eden, satan veya satın alan kişi kovuşturma evresinden önce kimden temin ettiğini bildirerek yakalanmalarını sağlarsa cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.
Antolojiye izinsiz şiir koymak suç mu?
7. Ceza Dairesi, bir şiirin şairinden izin alınmadan antolojide yayımlanmasının mali ve manevi hakları ihlal ettiğini belirterek beraat kararını bozmuştur.
Şirket hakkında da yaptırım uygulanır mı?
FSEK m.81’in son fıkrasına göre suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Ceza davası açıldıysa tazminat istenebilir mi?
Evet. Ceza davasından bağımsız olarak hak sahibi hukuk mahkemesinde tazminat ve tecavüzün önlenmesini talep edebilir.
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.71 — Manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.72 — Teknolojik önlemleri etkisiz kılma
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.75 — Soruşturma ve kovuşturma
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.81 — Haklara tecavüzün önlenmesi ve bandrol
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.43 — Zincirleme suç
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.44 — Fikri içtima
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.53 — Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.54 — Eşya müsaderesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.223 — Hüküm çeşitleri
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253 — Uzlaştırma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.254 — Kovuşturma evresinde uzlaştırma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.308 — Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı
İlgili yazılarımız: Telif hakkı nedir · Eser sahibinin mali hakları · FSEK 68 üç kat tazminat · Fikri içtima · Uzlaştırma kapsamındaki suçlar
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.