Vasiyetnamenin İptali Davası: Sebepler, Süre ve İspat

TMK m.557 dört sebep sayar: tasarrufun ehliyetsiz olunan bir sırada yapılması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması, içeriğinin ya da bağlandığı koşul ve yüklemelerin hukuka veya ahlaka aykırı olması ve kanunda öngörülen şekillere uyulmaması. Bu sayım sınırlıdır; başka gerekçelerle iptal istenemez. Mirasın adaletsiz dağıldığı düşünülüyorsa iptal değil tenkis davası açılmalı, saklı payın ihlal edilip edilmediği hesaplanmalıdır.

TMK m.559 uyarınca süre, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlar. Ancak Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre vasiyetname usulünce açılıp ilgililere tebliğ edilmeden bu süre işlemeye başlamaz. Bu nedenle iptal davasında öncelikle vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunduğunun tespit edilip edilmediği araştırılmalıdır. Her hâlde iyiniyetli davalılara karşı on, kötüniyetlilere karşı yirmi yıllık üst sınır uygulanır.

Ehliyet, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihteki duruma göre belirlenir ve tespit Adli Tıp Kurumu ilgili İhtisas Kurulundan alınacak raporla yapılır. Bu nedenle murisin o tarihe yakın dönemdeki hastane kayıtları, epikrizleri, reçeteleri, tetkik sonuçları ve varsa vesayet dosyası toplanmalıdır. Tanık beyanları destekleyici olabilir ancak tek başına yeterli görülmez; Yargıtay ehliyet tespitinde Adli Tıp raporunun esas alınmasını, tanık beyanlarıyla yetinilmemesini aramaktadır.

Davalı sıfatı, iptali istenen vasiyetnameden menfaat elde eden kişilere aittir. Bunlar atanmış mirasçılar, lehine belirli mal vasiyeti yapılanlar, varsa vasiyeti yerine getirme görevlisi ve tasarruftan yararlanan yasal mirasçılardır. Vasiyetnameyi düzenleyen noter ya da mahkeme davalı olarak gösterilmez; şekil eksikliği iddiası da bu kurumlara yöneltilmesi gerektiği gerekçesiyle reddedilemez. Birden fazla yararlanan varsa davanın hepsine karşı açılması gerekir.

Hayır. El yazılı vasiyetnamenin geçerlilik şartları, yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olmasıdır. TMK m.538/2’de öngörülen, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura bırakılma imkânı bir koruma yoludur; bırakılmamış olması tek başına geçersizlik sonucu doğurmaz. Buna karşılık bırakılmaması, sonradan bulunma ve ispat sorunlarını artırır.

Olur. TMK m.535, okuma yazma bilmeyenler için resmî vasiyetnamede özel bir usul öngörür: memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde mirasbırakana okur ve mirasbırakan bunun son arzularını içerdiğini beyan eder. Bu usule uyulmuşsa “muris yazılanları okuyup anlayamazdı” itirazı sonuç doğurmaz. Yargıtay, bu usule uygun düzenlenmiş bir vasiyetname bakımından şekil şartlarına aykırılık iddiasını yerinde görmemiştir. Usule aykırılık hâlinde ise şekle ilişkin iptal sebebi gündeme gelir.

TMK m.544/2 uyarınca mirasbırakan, vasiyetnamesiyle bağdaşmayan yeni bir ölüme bağlı tasarrufta bulunursa önceki vasiyet ortadan kalkar. Sağlararası tasarruflar bakımından ise vasiyet konusu malın elden çıkarılması, o vasiyetin konusuz kalması sonucunu doğurabilir. Örneğin aynı taşınmazlar için sonradan ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapılması, vasiyetle bağdaşmayan bir tasarruf olarak değerlendirilebilir. Bu değerlendirme her olayın koşullarına göre yapılır.

İptal davası vasiyetnamenin geçersizliğini, tenkis davası ise geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar. İptal sebepleri TMK m.557’de sınırlı sayıdadır; tenkis ise saklı paylı mirasçının payının ihlal edilmesi hâlinde gündeme gelir. İptal davası bir yıl, tenkis davası ise saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıl içinde açılır. Uygulamada iki talep terditli olarak birlikte ileri sürülür.