Saklı Pay Oranları ve Tenkis Davası
Miras bırakan, malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf edemez. Türk Medeni Kanunu, belirli mirasçılara dokunulamaz bir asgari pay tanır: saklı pay. Bu payı zedeleyen vasiyetname ve sağlararası kazandırmalar, tenkis davasıyla yasal sınıra çekilir.
Kimler saklı paylı mirasçıdır?
TMK m.506 uyarınca saklı paylı mirasçılar sınırlı sayıdadır:
- Altsoy (çocuklar, torunlar) — yasal miras payının yarısı
- Ana ve baba — her biri için yasal miras payının dörtte biri
- Sağ kalan eş — altsoy veya ana–baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü
Kardeşler saklı paylı mirasçı değildir. Yasal mirasçı olabilirler, ancak miras bırakan onları vasiyetname ile tamamen devre dışı bırakabilir.
Tasarruf nisabı nedir?
Saklı paylar düşüldükten sonra kalan kısma tasarruf nisabı denir. Miras bırakan yalnızca bu oran üzerinde serbestçe tasarruf edebilir — vasiyetname yapabilir, üçüncü kişiye bırakabilir, vakfa bağışlayabilir.
Örnek: miras bırakanın iki çocuğu ve eşi varsa; eşin yasal payı 1/4, çocukların her birinin payı 3/8’dir. Saklı paylar: eş için yasal payının tamamı (1/4), çocuklar için yasal payının yarısı (her biri 3/16). Toplam saklı pay 1/4 + 3/16 + 3/16 = 10/16. Tasarruf nisabı 6/16 kalır. Bu oranı aşan tasarruf, tenkise tabidir.
Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?
Yalnızca vasiyetnameler değil, sağlararası kazandırmalar da hesaba katılır. TMK m.565 uyarınca tenkise tabi kazandırmalar arasında şunlar sayılır:
- Mirasçılık sıfatını kaybeden mirasçıya, miras payına mahsuben yapılan sağlararası kazandırmalar (geri verilmemiş olanlar)
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar
- Miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar
- Miras bırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı, âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar
- Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar
Son bent uygulamada en geniş kapsamlıdır: amaç açıkça mirasçıdan mal kaçırmaksa, kazandırmanın ne zaman yapıldığına bakılmaz.
Tenkis davasının süresi
TMK m.571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.
Bu süreler hak düşürücüdür. Buna karşılık muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası zamanaşımına tabi değildir — bu, iki kurum arasındaki en önemli pratik farktır. Ayrıntı: tapu iptali ve tescil dava dilekçesi.
Muvazaa mı, tenkis mi?
İkisi farklı hukuki temellere dayanır ve uygulamada terditli (kademeli) olarak birlikte ileri sürülür:
- Muris muvazaası: miras bırakan taşınmazını gerçekte bağışladığı hâlde tapuda satış göstermiştir. İşlem baştan geçersizdir; tüm mirasçılar dava açabilir ve talep miras payı oranındadır. Zamanaşımı yoktur.
- Tenkis: kazandırma gerçektir ve geçerlidir, ancak saklı payı zedelemiştir. Yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir ve talep, saklı payı tamamlayacak ölçüdedir. Süreye tabidir.
Dilekçede önce muvazaa, kabul görmezse terditli olarak tenkis istenmesi yerleşik uygulamadır.
Ne yapmalı?
- Mirasçılık belgesini alın — mirasçılık belgesi dilekçesi. Belge hatalıysa iptalini isteyin.
- Sağlararası devirleri araştırın. Miras bırakanın tapu, araç ve banka hareketleri celbedilir; ölümünden önceki dönemdeki devirler incelenir.
- Bir yıllık süreyi takip edin. Öğrenme tarihi belirleyicidir.
- Tedbir isteyin. Taşınmaz üçüncü kişiye devredilirse TMK m.1023 uyarınca iyiniyetli kazanım korunabilir: ihtiyati tedbir talep dilekçesi.
- Paylaşım sağlanamıyorsa ortaklığın giderilmesi, tereke borca batıksa mirasın reddi yollarını değerlendirin.
Bursa’daki miras süreçleri için Bursa’da miras davaları sayfamıza, alan bilgisi için Miras Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Saklı pay ve tasarruf nisabı hesabı somut aile yapısına göre değişir.