Uluslararası Koruma Başvurusu ve Hakları: Statüler, İtiraz Süreleri ve Erişim Hakları
Kısaca
- Türk hukukunda uluslararası koruma üç statüyü kapsar: mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma. Türkiye 1951 Sözleşmesi’ne coğrafi çekince koyduğundan, Avrupa ülkeleri dışında meydana gelen olaylar sebebiyle gelenlere mülteci değil şartlı mülteci statüsü verilir.
- Şartlı mülteci statüsü için ırk, din, tabiiyet, belli bir toplumsal gruba mensubiyet veya siyasi düşünce nedeniyle zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korkma aranır.
- İkincil koruma, mülteci veya şartlı mülteci sayılmayan ancak geri gönderildiğinde ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele ya da silahlı çatışmada ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle ciddi tehditle karşılaşacak kişilere verilir.
- Kanunun temel güvencesi m.4’teki geri gönderme yasağıdır; hiç kimse işkenceye veya onur kırıcı muameleye tabi tutulacağı ya da hayatının veya hürriyetinin tehdit altında olacağı bir yere gönderilemez.
- Kayıt tarihinden itibaren otuz gün içinde bireysel mülakat yapılır. Başvuru sahibinin talebi üzerine avukatı gözlemci olarak mülakata katılabilir.
- Değerlendirme nesnel ve öznel unsurların birlikte ele alınmasını gerektirir: menşe ülke koşulları ile kişinin kendi korkusunun makul olup olmadığı birlikte değerlendirilir.
- Kararlara karşı on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir; ancak m.68, 72 ve 79 kapsamındaki kararlara karşı sadece yargı yoluna gidilir.
- Dava süreleri farklıdır: m.72 ve 79 kapsamındaki kararlara karşı on beş gün, diğer karar ve işlemlere karşı otuz gün. m.72 ve 79 davalarında mahkeme kararı kesindir.
- İtiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar ilgilinin ülkede kalışına izin verilir.
- Haklar bakımından: ilköğretim ve ortaöğretim hizmetlerinden yararlanma; sağlık güvencesi olmayanlar için kayıttan itibaren bir yıl genel sağlık sigortası; başvuru tarihinden altı ay sonra çalışma izni başvurusu; statü sahipleri için kimlik belgesinin çalışma izni yerine geçmesi.
Uluslararası koruma, adı çok kullanılan ama içeriği çoğu zaman yanlış bilinen bir kurumdur. “Mülteci” kelimesi günlük dilde herkesi kapsayacak biçimde kullanılırken, hukukta üç ayrı statü ve her biri için ayrı şartlar bulunur. Statüler arasındaki fark yalnızca isimden ibaret değildir; çalışma hakkından aile birleşimine kadar pek çok sonucu değiştirir.
Süreç de kendine özgüdür: itiraz mercii idari bir komisyondur, dava süreleri karar türüne göre değişir ve bazı kararlarda mahkeme kararı kesindir. Aşağıda statüleri, başvuru ve mülakat usulünü, itiraz ve dava yollarını ve tanınan hakları Danıştay kararlarıyla birlikte ele alıyoruz.
Üç statü, üç ayrı şart
| Statü | Temel şart | Kaynak |
|---|---|---|
| Mülteci | Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar sebebiyle zulüm korkusu | m.61 |
| Şartlı mülteci | Avrupa dışında meydana gelen olaylar sebebiyle zulüm korkusu | m.62 |
| İkincil koruma | Geri gönderilmede ölüm cezası, işkence veya ayrım gözetmeyen şiddet riski | m.63 |
6458 sayılı Kanun m.62/1: “Avrupa ülkeleri dışında meydana gelen olaylar sebebiyle; ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncelerinden dolayı zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korktuğu için vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve bu ülkenin korumasından yararlanamayan, ya da söz konusu korku nedeniyle yararlanmak istemeyen yabancıya … şartlı mülteci statüsü verilir. Üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar, şartlı mültecinin Türkiye’de kalmasına izin verilir.”
m.63/1: “Mülteci veya şartlı mülteci olarak nitelendirilemeyen; ancak, menşe ülkesine veya ikamet ülkesine geri gönderildiği takdirde; a) Ölüm cezasına mahkûm olacak veya ölüm cezası infaz edilecek, b) İşkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacak, c) Uluslararası veya ülke genelindeki silahlı çatışma durumlarında, ayrım gözetmeyen şiddet hareketleri nedeniyle şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşacak, olması nedeniyle … ikincil koruma statüsü verilir.”
Değerlendirmenin ölçütü: nesnel ve öznel unsurlar
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, uluslararası koruma değerlendirmesinin nasıl yapılacağını ayrıntılı biçimde ortaya koymuştur. Statüden yararlanmanın ilk koşulu haklı nedenlere dayanan zulüm korkusudur ve bu korkunun ırk, din, tabiiyet, toplumsal gruba mensubiyet veya siyasi düşünceye dayanması gerekir.
Zulüm kavramı ise geniştir: kişinin yaşamı, özgürlüğü ve ayrımcılığa maruz kalmaması gibi hayatını çekilmez duruma sokan nesnel durumları kapsadığı gibi, kişi yönünden öznel olarak değerlendirilebilecek durumları da içerir.
Değerlendirmede izlenen yöntem: nesnel unsurlar başvurucunun menşe ülkesindeki koşulların somut olarak ele alınmasını gerektirir; bu unsurlar başvurucunun öznel korkusunun saptanmasında belirleyicidir. Mülakatlarda ilgililerin zulüm korkusunu makul bir düzeyde ortaya koyabilmeleri, mülakat sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi ve buna bağlı bir risk değerlendirmesi yapılması gerekir.
Uygulamada aleyhe değerlendirilen tipik olgular şunlardır: ülkeye girişten makul sayılamayacak kadar uzun süre sonra başvuru yapılması, başvuru öncesinde başka bir ülkeye gidilmiş olması, hiçbir siyasi, dini veya sosyal gruba mensubiyet bulunmaması, kişinin hiç gözaltına alınmamış veya kötü muameleye maruz kalmamış olması ve aile üyelerinin yetkililerle sorun yaşamamış olması.
Başvuru ve mülakat
m.75: “(1) Etkin ve adil karar verebilmek amacıyla, başvuru sahibiyle kayıt tarihinden itibaren otuz gün içinde bireysel mülakat yapılır. Mülakatın mahremiyeti dikkate alınarak, kişiye kendisini en iyi şekilde ifade etme imkânı tanınır… Başvuru sahibinin talebi üzerine, avukatı gözlemci olarak mülakata katılabilir. (2) Başvuru sahibi, yetkililerle iş birliği yapmak ve uluslararası koruma başvurusunu destekleyecek tüm bilgi ve belgeleri sunmakla yükümlüdür. (3) Özel ihtiyaç sahipleriyle yapılacak mülakatlarda, bu kişilerin özel durumları göz önünde bulundurulur… (4) Mülakatın gerçekleştirilememesi hâlinde, yeni mülakat tarihi belirlenir… Mülakat tarihleri arasında en az on gün bulunur. (5) Gerekli görüldüğünde başvuru sahibiyle ek mülakatlar yapılabilir. (6) Mülakatlar sesli veya görsel olarak kayıt altına alınabilir… Her mülakatın sonunda tutanak düzenlenir, bir örneği mülakat yapılan kişiye verilir.”
Mülakat, dosyanın kaderini belirleyen aşamadır. Tutanağın bir örneğinin mülakat yapılan kişiye verilmesi zorunlu olduğundan, bu örneğin alınması ve saklanması sonraki itiraz ve dava aşamaları için kritiktir. Mülakat raporunda yer alan inandırıcılık, korku ve risk değerlendirmeleri, yargılamada doğrudan tartışılan unsurlardır.
Karar verme yetkisi kimde?
Sık karşılaşılan bir yanılgı, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin verdiği kayıt veya değerlendirmenin Türkiye’de statü doğuracağıdır. Bu doğru değildir.
6458 sayılı Kanun uyarınca uluslararası koruma talebinde bulunan yabancılarla ilgili karar verme yetkisi Göç İdaresi Başkanlığına aittir. BMMYK’nın 1951 Cenevre Sözleşmesi’nin 35. maddesi gereğince tanınan iş birliği görevi doğrultusunda bir nezaret etme görevi bulunmakla birlikte, mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü verme konusunda yetkili idare Göç İdaresidir.
İtiraz ve dava: hangi karara hangi yol?
m.80: “a) İlgili kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı tarafından kararın tebliğinden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir. Ancak 68 inci, 72 nci ve 79 uncu maddelere göre verilen kararlara karşı sadece yargı yoluna başvurulabilir… ç) 68 inci maddede düzenlenen yargı yolu hariç olmak üzere, 72 nci ve 79 uncu maddeler çerçevesinde alınan kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün, alınan diğer idari karar ve işlemlere karşı kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde … yetkili idare mahkemesine başvurulabilir. d) 72 nci ve 79 uncu maddeler çerçevesinde mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. e) İtiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar ilgili kişinin ülkede kalışına izin verilir.”
| Karar türü | İdari itiraz | Dava süresi | Mahkeme kararı |
|---|---|---|---|
| Genel kararlar (statü reddi vb.) | 10 gün — Komisyona | 30 gün | Olağan kanun yolları |
| Kabul edilemez başvuru (m.72) | Yok | 15 gün | Kesin |
| Hızlandırılmış değerlendirme (m.79) | Yok | 15 gün | Kesin |
| İdari gözetim (m.68) | Yok | Kendi usulüne tabi | Kendi usulüne tabi |
Bir başka usuli nokta, bireysel işlemle birlikte dayanağı olduğu ileri sürülen düzenleyici işlemin de dava edilmesidir. Bunun mümkün olması için ikisi arasında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunması gerekir. Böyle bir bağ yoksa bireysel işlem ile düzenleyici işleme karşı ayrı ayrı dilekçelerle dava açılması gerekir; aksi hâlde dilekçe reddedilir.
Hangi hakları doğurur?
m.89: “(1) Başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişi ve aile üyeleri, ilköğretim ve ortaöğretim hizmetlerinden faydalanır… (3) a) Herhangi bir sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayanlar uluslararası koruma başvuru kaydından itibaren bir yıl süre ile … Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine tabidir. Özel ihtiyaç sahipleri ve Bakanlıkça sigorta kaydının devamı uygun görülenler için bir yıl süre sınırı aranmaz… (4) a) Başvuru sahibi veya şartlı mülteci, uluslararası koruma başvurusu tarihinden altı ay sonra çalışma izni almak için başvurabilir. b) Mülteci veya ikincil koruma statüsü sahibi, statü almasından itibaren bağımlı veya bağımsız olarak çalışabilir… Mülteci veya ikincil koruma statüsü sahibi kişiye verilecek kimlik belgesi, çalışma izni yerine de geçer ve bu durum kimlik belgesine yazılır.”
İş piyasasına erişim bakımından bir sınırlandırma yetkisi de vardır: mülteci ve ikincil koruma statüsü sahibinin erişimi, iş piyasasındaki durum ve sektörel şartların gerektirdiği hâllerde belirli bir süre için sektör, meslek, iş kolu veya coğrafi alan itibarıyla sınırlandırılabilir. Ancak Türkiye’de üç yıl ikamet eden veya Türk vatandaşıyla evli olan ya da Türk vatandaşı çocuğu olan statü sahipleri için bu sınırlamalar uygulanmaz.
Sağlık hakkı bakımından da iki sınır vardır: başvurusu hakkında idarece olumsuz karar verilenler genel sağlık sigortası kapsamından çıkarılır; sağlık güvencesi veya ödeme gücü bulunduğu ya da başvurunun sadece tıbbi tedavi amacıyla yapıldığı sonradan anlaşılanların sigortalılığı sona erdirilir ve yapılan masraflar geri alınır.
Sağlık gerekçesi hangi davada ileri sürülür?
Uygulamada karıştırılan bir konu, ciddi sağlık sorunu bulunan kişinin bunu hangi dosyada ileri süreceğidir. m.55, sağlık sorunları nedeniyle sınır dışı kararı alınamayacak hâlleri düzenler; ancak bu değerlendirme sınır dışı işlemi tesis edilirken veya bu işleme karşı açılan davada yapılır.
Bunun sonucu şudur: uluslararası koruma talebinin reddine karşı açılan davada, kişinin sağlık durumunun m.55 kapsamında kalıp kalmadığı konusunda bir değerlendirme yapılamaz. Sağlık gerekçesi, sınır dışı kararına karşı açılacak ayrı davanın konusudur.
Ne yapmalı?
- Türkiye’ye girişten sonra gecikmeden başvurun; makul sayılamayacak bir gecikme, inandırıcılık değerlendirmesinde aleyhe kullanılmaktadır.
- Mülakatta korkunuzu somutlaştırın: hangi olay, hangi tarih, kim tarafından, hangi sonuç. Soyut ifadeler risk değerlendirmesini karşılamaz.
- Avukatınızın gözlemci olarak mülakata katılmasını talep edin; bu hak m.75’te açıkça tanınmıştır.
- Mülakat tutanağının bir örneğini mutlaka alın ve saklayın; sonraki aşamalarda temel belgedir.
- Menşe ülkenizdeki koşullara ilişkin belge ve raporları sunun; nesnel unsurlar öznel korkunun kabulünde belirleyicidir.
- Elinizdeki tüm belgeleri başvuru aşamasında sunun; m.75/2 iş birliği yapma ve destekleyici bilgi ve belgeleri sunma yükümlülüğü getirir.
- Kararın hangi maddeye dayandığını tespit edin; m.72 ve m.79 kararlarında komisyon itirazı yoktur ve süre on beş gündür.
- Genel kararlarda on günlük komisyon itirazını kaçırmayın; itiraz süreci boyunca ülkede kalışınıza izin verilir.
- Dava dilekçesinde bireysel işlem ile düzenleyici işlemi birlikte dava edecekseniz aralarındaki sebep-sonuç ilişkisini açıkça kurun; kuramıyorsanız ayrı dilekçe verin.
- Sağlık sorununuz varsa bunu sınır dışı işlemine karşı açacağınız davada ileri sürün; koruma davasında m.55 değerlendirmesi yapılamaz.
- Başvuru tarihinden altı ay geçtiyse çalışma izni başvurusu hakkınızı kullanın.
- Statü aldıysanız kimlik belgenizin çalışma izni yerine geçtiğini ve bu durumun belgeye yazıldığını kontrol edin.
Yargı kararlarından
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/1998, K. 2022/676, 28.02.2022
Değerlendirme nesnel ve öznel unsurların birlikte ele alınmasını gerektirir; korkunun makul düzeyde ortaya konulması aranır. Din değiştirdiğini ve menşe ülkesinde idam riski bulunduğunu ileri süren İran uyruklu davacının uluslararası koruma talebi reddedilmiş, idare mahkemesi işlemi iptal etmiş ve ısrar kararı vermişti. Kurul, önce çerçeveyi kurmuştur: “Zulüm kavramı ise ilgilinin yaşamı, özgürlüğü, ayrımcılığa maruz kalmaması vb. gibi kişinin hayatını çekilmez duruma sokan nesnel durumları da olabileceği gibi, kişi yönünden öznel olarak değerlendirilebilecek durumları kapsar.” Yöntem bakımından da şunu belirtmiştir: “Nesnel unsurlar başvurucunun menşe ülkesindeki koşulların somut olarak ele alınmasını gerektirmekte ve bu unsurlar sonuçta başvurucunun öznel unsurlardaki korkusunun saptanmasında önem arz etmektedir. Bu nedenle yapılacak mülakatlarda ilgililerin söz konusu zulüm korkusunu makul bir düzeyde ortaya koyabilmeleri gerekir.” Somut olayda, ülkeye girişten makul sayılamayacak süre sonra başvuru yapılması ve davacının hiçbir gruba mensubiyetinin bulunmadığı, hiç kötü muameleye maruz kalmadığı yönündeki beyanları birlikte değerlendirilerek ret işleminde hukuka aykırılık görülmemiş; ısrar kararı oy çokluğuyla bozulmuştur.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/2384, K. 2022/677, 28.02.2022
Statü verme yetkisi Göç İdaresindedir; BMMYK’nın görevi nezaret etmekle sınırlıdır. Menşe ülkesinde zulüm riski bulunduğunu ileri süren davacının, Türkiye’ye ilk geldiğinde başvuru yapmaksızın başka bir ülkeye gittiği ve orada yakalanıp geri gönderilmesi üzerine başvuruda bulunduğu tespit edilmişti. Kurul, bu olguyu diğer beyanlarla birlikte değerlendirerek başvurunun samimi ve inandırıcı bulunmadığı sonucuna varmıştır. Kararın ayrıca yetki bakımından kurduğu ölçüt önemlidir: “6458 sayılı Kanun’un 78. maddesi uyarınca uluslararası koruma talebinde bulunan yabancılarla ilgili olarak karar verme yetkisinin Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne verildiği, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğinin 1951 yılına ait Cenevre Sözleşmesinin 35. maddesi gereğince tanınan işbirliği yapma görevi doğrultusunda nezaret etme görevinin bulunduğu, bu nedenle başvuranlara mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü verme noktasında yetkili idarenin Göç İdaresi Genel Müdürlüğü olduğu açıktır.” İptal yolundaki ısrar kararı bozulmuştur.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/1864, K. 2021/2024, 25.10.2021
Sağlık gerekçesi, uluslararası koruma davasında değil sınır dışı işlemine karşı açılan davada değerlendirilir. Uluslararası koruma talebinin reddine karşı açılan davada davacı, sağlık sorununu da ileri sürmüştü. Kurul, m.54/1-(i) ve m.55’i birlikte ele alarak sınırı çizmiştir: sağlık sorunları nedeniyle sınır dışı kararı alınamayacağına ilişkin düzenleme uyarınca “sağlık sorununun sınır dışı işlemi tesis edilirken veya bu işleme karşı açılan davada değerlendirilmesi gerektiğinden, uluslararası koruma talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan işbu davada, davacının sağlık sorunun 6458 sayılı Kanun’un 55. maddesi kapsamında kalıp kalmadığı konusunda herhangi bir değerlendirme yapılamayacağı açıktır.” Kurul ayrıca, mülakat aşamasında can güvenliği hususunun dinlenilmediği iddiasına, bu iddianın dava açıldıktan çok sonra ileri sürülmesi ve mülakat formlarında tercüman imzasının bulunması nedeniyle itibar etmemiş; iptal yolundaki ısrar kararını oy çokluğuyla bozmuştur.
Danıştay 10. Dairesi, E. 2024/6525, K. 2025/2981, 16.06.2025
Bireysel işlem ile düzenleyici işlem arasında bağ yoksa ayrı dilekçelerle dava açılmalıdır. Davacı, uluslararası koruma başvurusunun reddine ilişkin bireysel işlemle birlikte, dayanağı olduğunu ileri sürdüğü düzenleyici işlemlerin de iptalini aynı dilekçeyle istemişti. Daire, iki işlem arasında 2577 sayılı Kanun’un aradığı ilişkinin bulunup bulunmadığını incelemiştir: bireysel işlem “mültecilere yönelik uluslararası korumadan yararlanmak için gerekli kriterlere uygun olmadığı” gerekçesine dayanırken, düzenleyici işlemler “uluslararası koruma başvurusunun sonuçlandırılması gereken süreyi ve sonuçlandırılamaması halinde uygulanacak prosedürü” düzenlemekteydi. Daire, bireysel işlemin bu düzenlemelere dayanılarak tesis edilmediğini, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunmadığını belirterek dilekçenin reddine, otuz gün içinde ayrı ayrı dilekçelerle dava açmakta serbest olunmasına karar vermiştir.
Bu kararlar, uluslararası koruma davalarında yargısal denetimin nereye odaklandığını gösterir. Esas bakımından mahkemeler, idarenin statü ölçütlerini bireysel olarak uygulayıp uygulamadığını denetlemekte; değerlendirmenin nesnel ve öznel unsurları birlikte kapsaması gerektiğini kabul etmektedir. Ancak ispat yükünün pratikte başvurucuda ağırlaştığı da görülmektedir: menşe ülke koşullarına ilişkin genel bilgiler tek başına yeterli görülmemekte, kişinin kendi durumunun bu koşullarla bağının somutlaştırılması aranmaktadır. Bu nedenle ülkeye girişten uzun süre sonra yapılan başvurular, arada başka ülkeye gidilmiş olması, hiçbir gruba mensubiyet bulunmadığı ve hiç kötü muameleye maruz kalınmadığı yönündeki mülakat beyanları inandırıcılık değerlendirmesinde belirleyici olmaktadır. Usul cephesinde ise üç nokta öne çıkar: statü verme yetkisi münhasıran Göç İdaresindedir ve uluslararası kuruluş nezdindeki kayıtlar bu yetkinin yerini almaz; her iddia kendi dosyasında ileri sürülmelidir — özellikle sağlık gerekçesi koruma davasının değil sınır dışı davasının konusudur; ve dava dilekçesi düzenlenirken bireysel işlem ile düzenleyici işlem arasındaki bağ kurulamıyorsa ayrı dilekçe verilmelidir. Süre yönünden de karar türüne göre on beş ve otuz günlük iki ayrı sürenin bulunması, ilk yapılacak işin kararın hangi maddeye dayandığını tespit etmek olduğunu göstermektedir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Başvuruyu geciktirmek | İnandırıcılık değerlendirmesinde aleyhe olur | Girişten sonra gecikmeden başvurmak |
| Mülakatta soyut ifadeler kullanmak | Risk değerlendirmesi karşılanmaz | Olay, tarih, kişi ve sonuç bazında anlatmak |
| Mülakat tutanağını almamak | Sonraki aşamalarda temel belge eksik kalır | Tutanağın örneğini talep edip saklamak |
| Menşe ülke belgesi sunmamak | Nesnel unsurlar dosyada yer almaz | Rapor ve haber kaynaklarını dosyaya eklemek |
| Kararın dayandığı maddeyi tespit etmemek | Yanlış süre ve yanlış mercie başvurulur | m.72/79 mı, genel karar mı ayırt etmek |
| m.72 ve m.79 kararlarında komisyona itiraz etmek | Bu kararlara karşı yalnızca yargı yolu vardır | Doğrudan on beş gün içinde dava açmak |
| On günlük komisyon itirazını kaçırmak | İdari itiraz hakkı yitirilir | Tebliğ tarihinden süreyi hesaplamak |
| Sağlık gerekçesini koruma davasında ileri sürmek | Bu davada m.55 değerlendirmesi yapılamaz | Sınır dışı işlemine karşı açılan davada ileri sürmek |
| Bireysel ve düzenleyici işlemi tek dilekçeyle dava etmek | Bağ kurulamazsa dilekçe reddedilir | İlişkiyi kuramıyorsa ayrı dilekçe vermek |
Mülteci ile şartlı mülteci arasındaki fark nedir?
Türkiye 1951 Sözleşmesi’ne coğrafi çekince koymuştur. Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar sebebiyle gelenlere mülteci, Avrupa dışında meydana gelen olaylar sebebiyle gelenlere şartlı mülteci statüsü verilir. Şartlı mültecinin Türkiye’de kalmasına üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar izin verilir.
İkincil koruma hangi hâllerde verilir?
Mülteci veya şartlı mülteci sayılmayan; ancak geri gönderildiğinde ölüm cezasına mahkûm olacak veya cezası infaz edilecek, işkence ya da insanlık dışı muameleye maruz kalacak veya silahlı çatışmalarda ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşacak kişilere verilir.
Başvurumu nereye yaparım?
Uluslararası koruma başvuruları valiliklere yapılır ve karar verme yetkisi Göç İdaresi Başkanlığındadır. Uluslararası kuruluşlar nezdindeki kayıtlar Türkiye’de statü doğurmaz.
Mülakata avukatım katılabilir mi?
Evet. m.75/1 uyarınca başvuru sahibinin talebi üzerine avukatı gözlemci olarak mülakata katılabilir.
Mülakat kayda alınır mı?
Mülakatlar sesli veya görsel olarak kayıt altına alınabilir; bu durumda mülakat yapılan kişi bilgilendirilir. Her mülakatın sonunda tutanak düzenlenir ve bir örneği kişiye verilir.
Başvurum reddedilirse hemen sınır dışı edilir miyim?
Hayır. m.80/1-(e) uyarınca itiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar ilgili kişinin ülkede kalışına izin verilir.
İtiraz süresi kaç gündür?
Genel kararlarda tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir. m.68, 72 ve 79 kapsamındaki kararlara karşı ise idari itiraz yolu yoktur; doğrudan yargı yoluna gidilir.
Dava süresi kaç gündür?
m.72 ve 79 kapsamındaki kararlara karşı on beş gün, diğer idari karar ve işlemlere karşı otuz gündür. m.72 ve 79 davalarında mahkeme kararı kesindir.
Çalışabilir miyim?
Başvuru sahibi veya şartlı mülteci, başvuru tarihinden altı ay sonra çalışma izni almak için başvurabilir. Mülteci veya ikincil koruma statüsü sahibi ise statü almasından itibaren bağımlı veya bağımsız olarak çalışabilir; kimlik belgesi çalışma izni yerine geçer.
Çalışma hakkım sınırlandırılabilir mi?
Evet. İş piyasasındaki durum ve sektörel şartların gerektirdiği hâllerde belirli bir süre için sektör, meslek, iş kolu veya coğrafi alan itibarıyla sınırlandırılabilir. Ancak Türkiye’de üç yıl ikamet eden, Türk vatandaşıyla evli olan veya Türk vatandaşı çocuğu olanlar için bu sınırlamalar uygulanmaz.
Sağlık hizmetlerinden yararlanabilir miyim?
Sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayanlar, başvuru kaydından itibaren bir yıl süreyle genel sağlık sigortası kapsamındadır. Özel ihtiyaç sahipleri için bu süre sınırı aranmaz. Olumsuz karar verilenler ise kapsam dışına çıkarılır.
Çocuklarım okula gidebilir mi?
Evet. m.89/1 uyarınca başvuru sahibi veya statü sahibi kişi ve aile üyeleri ilköğretim ve ortaöğretim hizmetlerinden faydalanır.
Sağlık sorunum nedeniyle gönderilemeyeceğimi nerede ileri süreceğim?
Bu iddia m.55 kapsamındadır ve sınır dışı işlemi tesis edilirken ya da bu işleme karşı açılan davada değerlendirilir. Uluslararası koruma talebinin reddine karşı açılan davada bu değerlendirme yapılamaz.
Geri gönderme yasağı ne anlama gelir?
m.4 uyarınca Kanun kapsamındaki hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti ya da siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez.
İlgili mevzuat
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.3 (tanımlar), m.4 (geri gönderme yasağı), m.55 (sınır dışı kararı alınmayacaklar), m.61–63 (mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma), m.64 (hariçte tutulma), m.65 (başvuru), m.68 (idari gözetim), m.71 (bildirim ve ikamet yükümlülüğü), m.72 (kabul edilemez başvuru), m.75 (mülakat), m.77–79 (geri çekilme ve hızlandırılmış değerlendirme), m.80 (idari itiraz ve yargı yolu), m.81 (hukuki yardım), m.89 (yardım ve hizmetlere erişim), m.93 (bilgi toplama)
- Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik
- Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair 1951 Cenevre Sözleşmesi ve 1967 Protokolü, özellikle m.1, m.33 ve m.35
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.2 (yaşam hakkı), m.3 (işkence yasağı), m.13 (etkili başvuru hakkı)
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.5 (aynı dilekçeyle dava açılabilecek hâller), m.15 (dilekçe reddi), m.20 (re’sen araştırma)
Bağlantılı yazılarımız: sınır dışı etme kararına itiraz, çalışma izni başvurusu ve iptali, göç idaresi tahdit kodları ve kısa dönem ikamet izni.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Uluslararası koruma dosyalarında sonucu belirleyen unsurlar mülakat beyanlarının somutluğu, menşe ülkeye ilişkin sunulan veriler ve kararın hangi maddeye dayandığının doğru tespit edilmesidir.