Terekenin Resmî Defteri: Borçlu Mirasta Güvenli Yol

Miras kaldı ama terekede ne kadar borç olduğu bilinmiyor. Reddetseniz belki değerli mallardan olacaksınız, kabul etseniz altından kalkamayacağınız borçlarla karşılaşabilirsiniz. Türk Medeni Kanunu bu ikilem için üçüncü bir yol sunar: terekenin resmî defterinin tutulması (TMK m.619 vd.).

Ne işe yarar?

Resmî defter, terekedeki tüm aktif ve pasifin mahkeme eliyle tespit edilmesini sağlar. Böylece mirasçı, kararını tahminle değil, rakamlarla verir. Daha da önemlisi, defter sonunda seçilebilecek özel bir kabul biçimi vardır: deftere göre kabul. Bu hâlde mirasçı, yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur.

Kim, ne zaman isteyebilir?

Mirasçılardan her biri, mirası ret süresi içinde — yani mirasın açıldığını öğrenmesinden itibaren üç ay içinde — sulh hukuk mahkemesinden resmî defter tutulmasını isteyebilir. Bir mirasçının istemesi yeterlidir; talep tüm mirasçılar bakımından sonuç doğurur.

Kritik nokta: defter tutulurken ret süresi işlemez. Yani üç aylık süre baskısı ortadan kalkar ve mirasçı, tereke netleşene kadar karar vermek zorunda kalmaz.

Mirası zımnen kabul etmeye dikkat

Defter talebinden önce ya da süreç boyunca, mirasçının terekeye mirasçı sıfatıyla sahip çıkması — malları satması, alacakları tahsil etmesi, borçları ödemeye başlaması — mirası kayıtsız şartsız kabul anlamına gelir ve hem ret hem deftere göre kabul hakkını düşürür. Olağan yönetim işlemleri ile terekeyi benimseme arasındaki sınır dardır; bu dönemde her işlem düşünülerek yapılmalıdır.

Süreç nasıl işler?

1. Talep. Sulh hukuk mahkemesine başvurulur; mahkeme defter tutulmasına karar verir.
2. Tespit. Terekedeki taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları, alacaklar ve borçlar tespit edilir. Mahkeme tapu, banka, SGK ve trafik kayıtlarını celbeder.
3. İlan. Alacaklılar ve borçlular, ilan yoluyla belirlenen süre içinde alacaklarını ve borçlarını bildirmeye çağrılır. İlanda, bildirimde bulunmayan alacaklının sonuçlarına katlanacağı ihtar edilir.
4. Defterin kapanması. Süre dolunca defter kapatılır ve mirasçılara bildirilir.
5. Bir aylık düşünme süresi. Mirasçı, defterin kendisine bildirilmesinden itibaren bir ay içinde kararını açıklar.

Mirasçının önündeki dört seçenek

• Mirası reddetmek. Terekenin borca batık olduğu ortaya çıkmışsa en güvenli yol.
• Resmî tasfiye istemek. Tereke, mahkeme eliyle tasfiye edilir; borçlar ödendikten sonra artan mirasçılara verilir. Mirasçı, terekenin borcundan kişisel malvarlığıyla sorumlu olmaz.
• Deftere göre kabul etmek. Yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumluluk doğar.
• Kayıtsız şartsız kabul etmek. Tüm borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu olunur.

Bir ay içinde hiçbir beyanda bulunulmazsa, mirasçı mirası deftere göre kabul etmiş sayılır. Bu, resmî defterin en önemli koruyucu yanıdır.

Alacağını bildirmeyen alacaklının durumu

İlana rağmen alacağını kusuru olmaksızın deftere yazdırmayan alacaklı, deftere göre kabul eden mirasçıyı kural olarak takip edemez. Ancak bu kuralın istisnaları vardır:

• Rehinle güvence altına alınmış alacaklar — rehin konusu mal üzerindeki hak devam eder.
• Mirasçının zenginleştiği ölçüde sorumluluğu sürebilir.
• Kefaletten doğan borçlar deftere ayrıca yazılır ve özel hükümlere tabidir.

Bu nedenle alacaklı tarafındaysanız, ilanı takip etmek ve alacağı süresinde bildirmek büyük önem taşır.

Masraf ve süre

Defter tutma giderleri terekeden karşılanır; karşılanamıyorsa isteyen mirasçıdan alınır. Süreç, terekenin büyüklüğüne ve ilan sürelerine bağlı olarak birkaç ayı bulabilir. Buna karşılık, bilinmeyen borçların yıllar sonra ortaya çıkması riskine kıyasla bu süre çoğu zaman katlanılmaya değerdir.

Hangi durumlarda tercih edilmeli?

1. Mirasbırakanın ticari faaliyeti ya da şirket ortaklığı varsa.
2. Kefalet verdiği biliniyor ama kapsamı bilinmiyorsa.
3. Hakkında icra takipleri olduğu duyuluyor ama tutarı belirsizse.
4. Terekede hem değerli taşınmaz hem ciddi borç bulunuyorsa — doğrudan ret, malvarlığından da vazgeçmek anlamına gelir.
5. Mirasçılar arasında terekenin kapsamı konusunda uyuşmazlık varsa.

Mirasbırakan sağken yapılan feragat işlemleri için mirastan feragat sözleşmesi, saklı pay ve tenkis için saklı pay oranları yazımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: Miras Hukuku.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.