Borçtan Kurtulma Davası Nasıl Açılır? 7 Günlük Süre ve Yüzde 15 Teminat (İİK m.69)
- Yalnızca itirazın geçici kaldırılması kararı verilmişse açılabilir — kesin kaldırmada bu yol kapalıdır.
- Süre: kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün. Hak düşürücüdür.
- Alacağın %15’i oranında teminat gösterilmezse dava dinlenmez.
- Dava icra mahkemesinde değil, genel mahkemede açılır.
- İspat yükü borçludadır — ödeme, ibra veya zamanaşımını borçlu ispatlar.
- Kaybeden taraf, alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminat öder — risk iki yönlüdür.
Kısa cevap: Borçtan kurtulma davası yalnızca itirazın geçici kaldırılması kararı verilmişse açılabilir; süre kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gündür ve hak düşürücüdür. Alacağın %15’i oranında teminat gösterilmezse dava dinlenmez, dava genel mahkemede açılır ve ispat yükü borçludadır.
İcra takibine itiraz ettiniz, alacaklı elindeki adi senetle icra mahkemesine gitti ve itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verildi. Bu kararla takip yeniden yürümeye başlar. Elinizde kalan yol, İİK m.69’da düzenlenen borçtan kurtulma davasıdır — ve bu davanın süresi son derece kısadır.
Yedi günlük süre içinde hem dava dilekçesinin hazırlanması hem %15 teminatın yatırılması gerekir. Bu iki şart, davanın pratikte en zorlayıcı yanıdır.
Hangi hâlde açılır?
| Alacaklının elindeki belge | Karar | Borçlunun yolu |
|---|---|---|
| Adi senet (imza inkâr edilmiş ama mahkemece borçluya ait kabul edilmiş) | İtirazın geçici kaldırılması | Borçtan kurtulma davası (7 gün, %15 teminat) |
| Noterlikçe onaylı veya imzası ikrar edilmiş senet | İtirazın kesin kaldırılması | Menfi tespit veya istirdat davası |
Bu ayrım kritiktir: kesin kaldırma kararından sonra borçtan kurtulma davası açılamaz. Yanlış dava türü seçilirse hem süre kaçırılır hem harç ve teminat boşa yatırılır.
Yedi günlük süre
Borçlu, itirazın geçici kaldırılması kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde borçtan kurtulma davası açmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa geçici kaldırma kararı kesinleşir ve takip kesinleşmiş sayılır.
Uygulamada en sık yapılan hata, kararın duruşmada yüze karşı okunmasıyla (tefhim) sürenin başladığının fark edilmemesi ve tebligatın beklenmesidir. Duruşmada hazır bulunduysanız süre o gün işlemeye başlar; tebligat gelmeyebilir de. Duruşma çıkışında yedi günlük süreyi takvime işleyin.
Yüzde on beş teminat şartı
Davanın dinlenebilmesi için borçlunun, dava konusu alacağın yüzde on beşi oranında teminat göstermesi gerekir. Teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir.
- Teminat nakit olabileceği gibi banka teminat mektubu biçiminde de verilebilir.
- Teminat, dava sonunda haksız çıkan tarafın zararına karşılık tutulur.
- Borçlu davayı kazanırsa teminat iade edilir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Borçtan kurtulma davası, icra mahkemesinde değil genel mahkemede açılır: alacağın miktarına ve niteliğine göre asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesi. Yetkili mahkeme, takibin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
Dava, menfi tespit niteliğindedir: borçlu, borçlu olmadığının tespitini ister.
İspat yükü borçludadır
Geçici kaldırma kararıyla senedin borçluya ait olduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle borçlu, aşağıdaki savunmalardan birini ispatlamak zorundadır:
- Ödeme. Banka dekontu, makbuz, hesap ekstresi. Elden ödeme iddiası ispat güçlüğü doğurur.
- İbra. Alacaklının borcu sona erdirdiğini gösteren belge.
- Zamanaşımı. İlk dilekçede ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülemez.
- Borcun hiç doğmaması. Senedin karşılığının alınmadığı, teminat senedi olduğu iddiası.
- Takas ve mahsup. Karşılıklı alacağın bulunduğu.
- Senetteki tahrifat. Tutar veya tarihin sonradan değiştirilmesi; ayrıca sahtecilik suçu bakımından şikâyet konusudur.
Takip durur mu?
Dava açılması takibi kendiliğinden durdurmaz. Ancak:
- Dava sonuna kadar satış istenemez; borçlunun malları haczedilebilir fakat paraya çevrilemez.
- Borçlu, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasını ayrıca isteyebilir.
Yüzde yirmi tazminat riski iki yönlüdür
| Sonuç | Takip | Tazminat | Teminat |
|---|---|---|---|
| Borçlu kazanırsa | İptal edilir | Alacaklı, borçluya %20’den az olmamak üzere öder | İade edilir |
| Borçlu kaybederse | Kesinleşir | Borçlu, alacaklıya %20’den az olmamak üzere öder | Alacaklının zararına karşılık tutulur |
Bu iki yönlü risk, davanın dayanaksız açılmasını caydırır. Dava açmadan önce elde somut bir ödeme belgesi, ibraname ya da zamanaşımı savunması bulunup bulunmadığı gerçekçi biçimde değerlendirilmelidir.
Menfi tespit ve istirdat davasıyla farkı
| Borçtan kurtulma | Menfi tespit | İstirdat | |
|---|---|---|---|
| Ne zaman | Geçici kaldırmadan sonra 7 gün | Takipten önce veya sonra, ödeme yapılmadan | Borç ödendikten sonra 1 yıl |
| Teminat | %15 zorunlu | Takibi durdurmak için %15 (ihtiyari) | Gerekmez |
| Mahkeme | Genel mahkeme | Genel mahkeme | Genel mahkeme |
| Amaç | Takibin iptali | Borçlu olmadığının tespiti | Ödenen paranın geri alınması |
Örnek olay
Alacaklı, elindeki adi senetle takip başlatıyor. Borçlu “bu imza bana ait değil” diyerek itiraz ediyor. İcra mahkemesi, imza incelemesi sonucu senedin borçluya ait olduğu kanaatine varıyor ve itirazın geçici kaldırılmasına karar veriyor; karar duruşmada tefhim ediliyor.
- Süre duruşma günü işlemeye başlar; tebligat beklenmez.
- Borçlu, yedi gün içinde asliye hukuk mahkemesinde dava açmalı ve alacağın %15’i kadar teminat yatırmalıdır.
- Borçlunun elinde, senedin teminat amacıyla verildiğini gösteren bir yazışma varsa bunu dilekçeye eklemelidir.
- Zamanaşımı savunması varsa ilk dilekçede ileri sürmelidir.
- Dava kaybedilirse borçlu, alacaklıya alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminat ödeyecektir.
- Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E.2025/404, K.2025/488, 22.05.2025 Sürenin niteliğini ve süre kaçırılırsa ne olacağını açıklar. Borçtan kurtulma davası, itirazın geçici kaldırılması kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde açılmalıdır; kararın kesinleşmesi şart değildir ve kanun yoluna başvurulmuş olması süreyi durdurmaz. Bu yedi günlük süre hak düşürücü olup mahkemece kendiliğinden gözetilir. Kritik nokta şudur: “Mahkeme, borçtan kurtulma davasının yedi günlük süresinden sonra açıldığını tespit ederse, bu nedenle davanın reddine karar vermemeli, bir ara kararı ile davanın teknik anlamda borçtan kurtulma davası olmadığını açıkladıktan sonra, davaya normal bir menfi tespit davası olarak devam etmelidir.” Yani süre kaçsa da dava tümüyle boşa gitmez.
- Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E.2024/395, K.2024/1010, 07.11.2024 Özel dava şartını vurgular: İİK m.69/2 uyarınca “Bu davanın dinlenebilmesi için borçlunun dava konusu alacağın yüzde 15’ini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine nakden depo etmesi veya mahkemece kabul edilecek aynı değerde esham ve tahvilat veya banka teminat mektubu tevdi etmesi şarttır. Aksi takdirde dava reddolunur.” Bu, genel dava şartlarından ayrı ve özel bir dava şartıdır; ilk duruşma gününe kadar tamamlanmazsa esasa girilmeden dava reddedilir.
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, E.2025/1785, K.2025/1995, 06.11.2025 Daha önce menfi tespit davası açılmış olması hâlini düzenler: borçlu, itirazın geçici kaldırılmasından önce menfi tespit davası açmışsa artık ayrıca borçtan kurtulma davası açamaz; daha önce açılmış menfi tespit davası m.69/2 anlamında borçtan kurtulma davası yerine geçer ve icra takibi bu davanın sonuna kadar durmaya devam eder. Ancak bu dönüşümün gerçekleşmesi için, davacının mahkemenin vereceği uygun süre içinde asıl alacak üzerinden %15 teminatı yatırması gerekir; yatırmazsa dava normal bir menfi tespit davası olarak sürer ve takip durmaz.
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, E.2022/2895, K.2026/888, 14.04.2026 İspat yükünü ortaya koyar: İİK m.72 uyarınca borçlu takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir; ancak TMK m.6’daki genel kural burada da geçerlidir ve “ispat yükü davacı borçluda olup davayı HMK m.200 vd. uyarınca usulüne uygun yazılı deliller ile ispat etmekle mükelleftir.” Kararda ayrıca “Çek bir ödeme vasıtası olduğundan çekin bedelsiz olduğunu iddia edenin bu iddiasını kanıtlaması” gerektiği belirtilmiştir.
- Tefhimle sürenin başladığını fark etmemek. Duruşmada hazır bulunulduysa tebligat beklenmez.
- Teminatı süresinde yatırmamak. Teminatsız dava dinlenmez; süre de dolmuş olur.
- Yanlış mahkemede açmak. Dava icra mahkemesinde değil genel mahkemede açılır.
- Kesin kaldırma kararından sonra bu davayı açmak. O hâlde yol menfi tespit veya istirdattır.
- Zamanaşımını sonradan ileri sürmek. İlk dilekçede ileri sürülmezse dinlenmez.
- Delilleri sonradan sunmaya çalışmak. Ödeme dekontları ve yazışmalar dava dilekçesine eklenmelidir.
- Tazminat riskini hesaplamamak. Kaybedilen dava, alacağın %20’si kadar ek yük getirir.
Ne yapılmalı?
- Duruşmada karar tefhim edildiği anda yedi günlük süreyi takvime işleyin.
- Teminat tutarını hemen hesaplayın ve nakit ya da teminat mektubu olarak hazırlayın.
- Ödeme dekontları, ibraname, banka kayıtları ve yazışmaları dava dilekçesine ekleyin.
- Senet üzerinde sahtelik iddianız varsa açıkça ileri sürün ve imza incelemesi talep edin.
- Zamanaşımı savunmasını ilk dilekçede ileri sürün.
- Takibin durdurulması için ihtiyati tedbir talep edin.
Borçtan kurtulma davası hangi durumda açılır?
Yalnızca itirazın geçici kaldırılmasına karar verilmişse açılabilir. Bu karar, alacaklının elinde adi bir senet bulunduğunda, yani imzası borçlu tarafından inkâr edilen ancak icra mahkemesince borçluya ait olduğu kabul edilen bir belge söz konusu olduğunda verilir. Alacaklının elinde noterlikçe onaylı veya imzası ikrar edilmiş bir senet varsa itirazın kesin kaldırılmasına karar verilir ve bu hâlde borçtan kurtulma davası açılamaz; borçlunun yolu menfi tespit veya istirdat davasıdır.
Borçtan kurtulma davasının süresi ne kadar?
İtirazın geçici kaldırılması kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gündür ve bu süre hak düşürücüdür. Uygulamada en sık yapılan hata, kararın duruşmada yüze karşı okunmasıyla sürenin başladığının fark edilmemesi ve tebligatın beklenmesidir. Duruşmada hazır bulunulmuşsa süre o gün işlemeye başlar. Süre kaçırılırsa geçici kaldırma kararı kesinleşir ve takip kesinleşmiş sayılır.
Teminat yatırmak zorunlu mu?
Evet. Davanın dinlenebilmesi için borçlunun, dava konusu alacağın yüzde on beşi oranında teminat göstermesi gerekir. Teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir. Teminat nakit olarak yatırılabileceği gibi banka teminat mektubu biçiminde de verilebilir. Yedi günlük süre içinde hem dilekçenin hazırlanması hem teminatın yatırılması gerektiğinden, karar verilir verilmez hazırlığa başlanmalıdır.
Dava açınca icra takibi durur mu?
Dava açılması takibi kendiliğinden durdurmaz. Ancak dava sonuna kadar satış istenemez; borçlunun malları haczedilebilir fakat paraya çevrilemez. Takibin tümüyle durdurulması isteniyorsa mahkemeden ayrıca ihtiyati tedbir talep edilmelidir. Bu talebin dava dilekçesinde ayrı bir başlık altında ve gerekçelendirilerek ileri sürülmesi yerinde olur.
Davayı kaybedersem ne olur?
Takip kesinleşir ve borçlu, alacaklıya takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminat öder. Ayrıca yatırılan teminat, alacaklının zararına karşılık tutulur. Risk iki yönlüdür: borçlu davayı kazanırsa bu kez alacaklı, haksız takip nedeniyle aynı oranda tazminat öder ve takip iptal edilir. Bu yapı, davanın dayanaksız açılmasını caydırmayı amaçlar.
İspat yükü kimde?
Borçludadır. İtirazın geçici kaldırılması kararıyla senedin borçluya ait olduğu kabul edilmiş olduğundan, borçlunun ödeme, ibra, zamanaşımı, borcun hiç doğmaması veya takas gibi bir savunmayı ispatlaması gerekir. Banka dekontu ve makbuz gibi yazılı belgeler en güçlü delildir; elden ödeme iddiası ciddi ispat güçlüğü doğurur. Zamanaşımı savunması ilk dilekçede ileri sürülmelidir, sonradan ileri sürülemez.
Borçtan kurtulma ile menfi tespit davası aynı şey mi?
Borçtan kurtulma davası niteliği itibarıyla bir menfi tespit davasıdır, ancak koşulları özeldir. Yalnızca itirazın geçici kaldırılmasından sonra ve yedi gün içinde açılabilir, yüzde on beş teminat zorunludur ve ispat yükü borçludadır. Genel menfi tespit davası ise takipten önce veya sonra açılabilir, teminat takibi durdurmak isteniyorsa gündeme gelir ve süre sınırı bakımından daha esnektir. Borç cebri icra tehdidi altında ödenmişse dava istirdat davasına dönüşür ve ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.69 — Borçtan kurtulma davası, 7 günlük süre ve %15 teminat
- 2004 sayılı İİK m.68 — İtirazın kesin kaldırılması
- 2004 sayılı İİK m.68/a — İtirazın geçici kaldırılması
- 2004 sayılı İİK m.72 — Menfi tespit ve istirdat davaları
- 2004 sayılı İİK m.67 — İtirazın iptali davası
- 6100 sayılı HMK m.389 vd. — İhtiyati tedbir
Takip sürecinin diğer başlıkları için aciz vesikası, kambiyo takibine itiraz ve icra dosyası kapalı ne demek yazılarımıza, itiraz dilekçesi biçimi için icra takibine itiraz dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz. Alan bilgisi: İcra ve Tazminat Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.