Borçtan Kurtulma Davası: 7 Gün ve %15 Teminat
İcra takibine itiraz ettiniz, alacaklı elindeki adi senetle icra mahkemesine gitti ve itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verildi. Bu kararla takip yeniden yürümeye başlar. Elinizde kalan yol, İİK m.69’da düzenlenen borçtan kurtulma davasıdır — ve bu davanın süresi son derece kısadır.
Hangi hâlde açılır?
Borçtan kurtulma davası, yalnızca itirazın geçici (muvakkat) kaldırılması kararı verilmişse açılabilir. Bu karar, alacaklının elinde adi bir senet (imzası borçlu tarafından inkâr edilen ama icra mahkemesince borçluya ait olduğu kabul edilen belge) bulunduğunda verilir.
Buna karşılık alacaklının elinde noterlikçe onaylı ya da imzası ikrar edilmiş bir senet varsa itirazın kesin kaldırılmasına karar verilir; bu hâlde borçtan kurtulma davası açılamaz, borçlunun yolu menfi tespit veya istirdat davasıdır.
Yedi günlük süre
Borçlu, itirazın geçici kaldırılması kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde borçtan kurtulma davası açmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa geçici kaldırma kararı kesinleşir ve takip kesinleşmiş sayılır.
Uygulamada en sık yapılan hata, kararın duruşmada yüze karşı okunmasıyla (tefhim) sürenin başladığının fark edilmemesi ve tebligat beklenmesidir.
Yüzde on beş teminat şartı
Davanın dinlenebilmesi için borçlunun, dava konusu alacağın yüzde on beşi oranında teminat göstermesi gerekir. Teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir. Teminat nakit olabileceği gibi banka teminat mektubu biçiminde de verilebilir.
Bu şart, davanın en önemli pratik engelidir; yedi günlük süre içinde hem dilekçenin hazırlanması hem teminatın yatırılması gerekir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Borçtan kurtulma davası, icra mahkemesinde değil genel mahkemede (alacağın miktarına göre asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesinde) açılır. Yetkili mahkeme, takibin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
Dava, menfi tespit niteliğindedir: borçlu, borçlu olmadığının tespitini ister. İspat yükü bu davada borçludadır — geçici kaldırma kararıyla senedin borçluya ait olduğu kabul edilmiştir; borçlunun ödeme, ibra, zamanaşımı ya da borcun hiç doğmadığı gibi bir savunmayı ispatlaması gerekir.
Takip durur mu?
Dava açılması takibi kendiliğinden durdurmaz. Ancak dava sonuna kadar satış istenemez; borçlunun malları haczedilebilir fakat paraya çevrilemez. Borçlu, ayrıca mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasını isteyebilir.
Yüzde yirmi tazminat riski iki yönlüdür
- Borçlu davayı kazanırsa: takip iptal edilir ve alacaklı, haksız takip nedeniyle borçluya takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminat öder.
- Borçlu davayı kaybederse: takip kesinleşir ve borçlu, alacaklıya aynı oranda tazminat öder. Ayrıca teminat, alacaklının zararına karşılık tutulur.
Bu iki yönlü risk, davanın dayanaksız açılmasını caydırır. Dava açmadan önce elde somut bir ödeme belgesi, ibraname ya da zamanaşımı savunması bulunup bulunmadığı gerçekçi biçimde değerlendirilmelidir.
Menfi tespit ve istirdat davasıyla farkı
| Dava | Ne zaman | Özelliği |
|---|---|---|
| Borçtan kurtulma | İtirazın geçici kaldırılmasından sonra 7 gün | %15 teminat zorunlu, genel mahkeme |
| Menfi tespit | Takipten önce veya sonra, ödeme yapılmadan | Teminat karşılığı takibin durdurulması istenebilir |
| İstirdat | Borç cebri icra tehdidi altında ödendikten sonra 1 yıl içinde | Ödenen paranın geri alınması |
Ne yapılmalı?
- Duruşmada karar tefhim edildiği anda yedi günlük süreyi takvime işleyin.
- Teminat tutarını hemen hesaplayın ve nakit ya da teminat mektubu olarak hazırlayın.
- Ödeme dekontları, ibraname, banka kayıtları ve yazışmaları dava dilekçesine ekleyin; sonradan delil sunma imkânı sınırlıdır.
- Senet üzerinde sahtelik iddianız varsa bunu ayrıca ve açıkça ileri sürün; imza incelemesi talep edin.
- Zamanaşımı savunmasını ilk cevap dilekçesinde ileri sürün; sonradan ileri sürülemez.
Takip aşamasındaki diğer başlıklar için icra dosyası kapalı ne demek yazımıza, itiraz dilekçesi biçimi için icra takibine itiraz dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz. Alan bilgisi: İcra ve Tazminat Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.