Mirastan Feragat Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Şekil Şartı ve Altsoya Etkisi (TMK m.528)
- Feragat, mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılır — mirasçılar kendi aralarında feragat sözleşmesi yapamaz.
- Resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir: resmî memur önünde, iki tanıkla. Adi yazılı belge geçersizdir.
- İvazlı (karşılıklı) feragatte, aksi kararlaştırılmadıkça feragat altsoy için de hüküm ifade eder.
- Belli kişi lehine feragatte, o kişi mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer.
- Tereke borca batıksa feragat eden, ölümden önceki 5 yıl içinde aldığı karşılıktan zenginleşmesi ölçüsünde sorumludur.
- Geçerli feragatte mirasçı saklı pay sahibi olmaktan çıkar; tenkis davası açamaz.
Kısa cevap: Mirastan feragat mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılır ve resmî vasiyetname şeklinde, resmî memur önünde iki tanıkla düzenlenmelidir; adi yazılı belge geçersizdir. İvazlı feragatte aksi kararlaştırılmadıkça feragat altsoy için de hüküm ifade eder; geçerli feragatte mirasçı saklı pay sahibi olmaktan çıkar ve tenkis davası açamaz.
“Babam sağken kardeşim payını aldı, mirastan feragat etti” — bu cümle uygulamada çok sık kurulur, ama arkasındaki işlem çoğu zaman geçersizdir. Çünkü mirastan feragat, TMK m.528’de düzenlenmiş sıkı şekil şartına bağlı bir sözleşmedir; el yazısı bir kâğıt, aile içi anlaşma ya da noterde tek taraflı beyan bu sonucu doğurmaz.
Geçersiz bir feragat, yıllar sonra miras açıldığında ortaya çıkar ve o zamana kadar yapılmış tüm paylaşımı tartışmalı hâle getirir. Bu nedenle şekil şartı, işlemin en kritik yanıdır.
Kimler arasında yapılır?
Feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılır. Yani kişi, kendi mirasından değil, bir başkasının mirasından feragat eder ve karşı taraf o kişinin bizzat kendisidir.
| İşlem | Ne zaman | Taraflar | Geçerli mi? |
|---|---|---|---|
| Mirastan feragat | Mirasbırakan sağken | Mirasbırakan + mirasçı | Resmî şekilde evet |
| Mirasın reddi | Ölümden sonra | Mirasçı → sulh hukuk mahkemesi | Evet (3 ay içinde) |
| Miras payının devri | Ölümden sonra | Mirasçı + mirasçı/üçüncü kişi | Evet (ayrı kurallara tabi) |
| Mirasçılar arası “payından vazgeç” anlaşması | Mirasbırakan sağken | Mirasçı + mirasçı | Hayır |
Şekil şartı: resmî vasiyetname biçimi
Feragat sözleşmesi bir miras sözleşmesidir ve TMK m.545 uyarınca resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir:
- Resmî memur önünde — sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkili kılınan görevli.
- İki tanığın katılmasıyla.
- Sözleşmenin tarafları, arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir.
- Düzenlenen sözleşme, taraflarca memur ve tanıkların önünde imzalanır.
Bu şekle uyulmadan yapılan feragat geçersizdir ve mirasçı, mirasın açılmasında payını istemeye devam edebilir. Uygulamadaki en yaygın hata, feragati adi yazılı belgeyle ya da noterde düzenleme değil “onaylama” biçiminde yapmaktır. Noterde imza onayı, resmî vasiyetname şekli değildir; işlem düzenleme biçiminde yapılmalıdır.
Karşılıklı ve karşılıksız feragat
Feragat karşılıksız olabileceği gibi, mirasçıya bir karşılık sağlanarak da yapılabilir (ivazlı feragat). Aradaki fark, altsoy bakımından önemli bir sonuç doğurur:
| İvazlı (karşılıklı) feragat | Karşılıksız feragat | |
|---|---|---|
| Feragat edenin altsoyu | Aksi kararlaştırılmadıkça kapsanır — çocukları da mirasçı olamaz | Kural olarak etkilenmez |
| Borç sorumluluğu | Ölümden önceki 5 yılda alınan karşılıktan, zenginleşme ölçüsünde | Karşılık alınmadığı için gündeme gelmez |
| Sözleşmeye yazılabilir mi | Evet — altsoyun kapsam dışı bırakılması kararlaştırılabilir | Evet |
Bu ayrım sözleşme metnine açık bir hüküm konularak değiştirilebilir. Feragatin altsoyu kapsayıp kapsamadığı mutlaka yazılmalıdır — yazılmadığında ivazlı feragatte çocuklar da mirasçılık sıfatını kaybeder.
Belli bir kişi lehine feragat
TMK m.529 uyarınca feragat, belli bir kişi lehine yapılmış olabilir. Bu hâlde, lehine feragat edilen kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer ve feragat eden yeniden mirasçı sıfatını kazanır.
Örnek: “Kardeşim Ahmet lehine feragat ediyorum” denilmiş ve Ahmet mirasbırakandan önce ölmüşse, feragat geçerliliğini yitirir ve feragat eden mirasçı olarak payını alır.
Lehine feragat edilen kişi gösterilmemişse, feragat en yakın ortak kök hesabıyla değerlendirilir ve feragat edenin payı diğer mirasçılara geçer.
Feragat edenin borçlardan sorumluluğu
Feragat, mirasçılık sıfatını sona erdirir; ancak alacaklılara karşı tam bir kalkan değildir. TMK m.530’a göre:
- Mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyorsa ve
- Borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa,
- Feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı feragat için ölümden önceki beş yıl içinde almış oldukları karşılıktan,
- Mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumlu olur.
Yani karşılık alarak feragat eden mirasçı, terekenin borca batık çıkması hâlinde aldığı değeri — zenginleşmesi ölçüsünde — alacaklılara karşı vermek durumunda kalabilir.
Saklı pay ve tenkisle ilişkisi
Geçerli bir feragat varsa, feragat eden mirasçı artık saklı pay sahibi değildir ve tenkis davası açamaz. Bu nedenle feragat, mirasbırakanın tasarruf nisabını fiilen genişletir.
Buna karşılık feragat şekle aykırılık sebebiyle geçersizse, saklı pay hakkı ayakta kalır ve mirasçı tenkis davası açabilir. Saklı pay oranları ve tenkis usulü için saklı pay oranları ve tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz.
Feragatten dönülebilir mi?
Miras sözleşmesi niteliğinde olduğundan feragat, kural olarak tek taraflı olarak ortadan kaldırılamaz. Sona erme yolları:
- Tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir (TMK m.546).
- Mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranış varsa mirasbırakan tek taraflı dönebilir.
- İrade sakatlığı (hata, hile, korkutma) hâlinde iptal istenebilir; süre, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıldır.
- Ehliyetsizlik iddiası ayrıca ileri sürülebilir; feragat tarihinde mirasbırakanın veya mirasçının ayırt etme gücünün bulunmaması sözleşmeyi geçersiz kılar.
Mirası ret ile karıştırılmamalıdır
Feragat mirasbırakan sağken, ret ise öldükten sonra yapılır. Mirasın reddi, mirasın açıldığını öğrenmeden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir. Terekenin borca batık olduğu açıksa miras hükmen reddedilmiş sayılır.
Borç riski değerlendiriliyorsa, doğrudan ret yerine terekenin resmî defterinin tutulmasını istemek çoğu zaman daha isabetli bir yoldur; bu talep üç aylık ret süresini de durdurur.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2023/2198, K.2023/3745, 12.07.2023 Kurumun tamamını çözümleyen kapsamlı karar. Sözleşme, mirasçı yönünden sağlararası hukuki işlem, miras bırakan yönünden ise ölüme bağlı tasarruf niteliğindedir; mirasçı, mirasçılığından değil beklenen bir hakkından feragat eder. Kritik ayrım: ivazlı feragat, aksi kararlaştırılmadıkça altsoy için de sonuç doğurur; ivazsız feragatte ise altsoyun mirasçılığı devam eder (TMK m.528/3). Karar ayrıca kısmi feragat hâlinde mirasçılık sıfatının kalan kısım yönünden süreceğini; mirastan feragat edenin dahi mirasçılık belgesinde gösterilmesi gerektiğini ve belgede payının kime kaldığının hüküm fıkrasında açıkça yazılmasını gerekli görür. Gerekçe olarak TMK m.530 gösterilir: ivazlı feragat edene tereke alacaklılarının belli koşullarla başvurabilmesi için onun belgede görünmesi gerekir.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2025/1973, K.2025/5175, 04.12.2025 Güncel karar sözleşme serbestisinin sınırını gösterir: kanunda ivazsız feragatte altsoyun durumu düzenlenmemiş olsa da, sözleşme serbestisi çerçevesinde altsoy yönünden bağlayıcı hüküm getirilebileceğinde tereddüt bulunmamaktadır. Somut olayda feragat eden, ivazsız feragatinin altsoyu için de geçerli olacağını beyan ve kabul etmiştir; bu nedenle mirasçılık belgesinde payın altsoya değil, lehine feragat edilen kişiye verilmesi gerektiğine hükmedilerek karar bozulmuştur.
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E.2019/2152, K.2019/7969, 28.11.2019 İvazsız feragatin sonucunu açıkça ifade eder: TMK m.528/3’ün karşıt anlamına göre, feragatin ivazsız olması durumunda feragat eden mirasçının altsoyu mirasçılık sıfatını kaybetmez ve “ivazsız feragatte sadece feragat edenin altsoyu yararlanır.” Kararda ayrıca TMK m.28 ve m.582 hatırlatılarak ceninin sağ doğmak koşuluyla mirasçı olacağı belirtilmiştir.
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2013/22073, K.2014/20701, 13.11.2014 Feragat edenin miras bırakandan önce ölmesi hâlini ele alır. Karara ekli değerlendirmede, ivazsız feragat sözleşmesinin feragat edenin erken ölümüyle kendiliğinden hükümsüz hâle geleceği; buna karşılık ivazlı feragat sözleşmesinin kendiliğinden hükümsüz hâle düşmeyeceği, çünkü ivazlı feragat edenin ne vasiyet alacaklısı ne de mirasçı atanan konumunda bulunduğu açıklanmıştır. Taraflar sözleşmeye erken ölüm hâlinde sözleşmenin sona ereceği kaydını koyabilirler.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2024/2801, K.2024/4291, 03.10.2024 Uygulamadaki en yaygın uyuşmazlığı gösterir: torunlar, dedeleriyle babaları arasındaki feragat sözleşmesinin ivazsız olduğunu ileri sürerek altsoy sıfatıyla hak talep etmiş; karşı taraf sözleşmenin aslında borçların ödenmesi karşılığında ivazlı düzenlendiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi, feragatin hukuki sonuçlarının terekenin paylaşımı sırasında dikkate alınması yönünde şerh düşülerek mirasçılık belgelerinin iptaline karar vermiştir. Sözleşmeye ivazın açıkça yazılmaması, yıllar sonra ispat sorunu doğurmaktadır.
- Adi yazılı belgeyle feragat. Aile içi imzalanan kâğıt hiçbir hüküm doğurmaz.
- Noterde “onaylama” yaptırmak. İşlem düzenleme biçiminde ve iki tanıkla yapılmalıdır.
- Mirasçılar arasında feragat sözleşmesi yapmak. Karşı taraf mirasbırakanın kendisi olmalıdır.
- Altsoyun durumunu yazmamak. İvazlı feragatte, yazılmazsa çocuklar da mirasçılıktan çıkar.
- Lehine feragat edilen kişiyi belirtmemek. Belirtilmezse pay tüm mirasçılara dağılır.
- Borç riskini hesaba katmamak. Beş yıl kuralı, karşılık alan feragat edeni sorumlu tutabilir.
- Tapu devrini feragat sanmak. Sağken yapılan tapu devri feragat değildir; muris muvazaası veya tenkis konusu olabilir.
Ne yapılmalı?
- Feragati mutlaka noterde, resmî vasiyetname şeklinde ve iki tanıkla düzenletin.
- Karşılık ödenecekse tutarı, ödeme biçimini ve altsoyu kapsayıp kapsamadığını metne yazdırın.
- Belli bir kişi lehine feragat ediliyorsa o kişiyi açıkça gösterin.
- Terekede borç riski varsa beş yıl kuralını hesaba katın.
- Ödemeyi banka kanalıyla yapın ve açıklama yazın; ileride karşılığın ödenip ödenmediği tartışılabilir.
- Sözleşmenin bir suretini saklayın; noter kaydı ölüm hâlinde sulh hukuk mahkemesine bildirilir.
Mirastan feragat nasıl yapılır, noterde imza yeterli mi?
Yalnızca imza onaylatmak yeterli değildir. Feragat sözleşmesi bir miras sözleşmesidir ve TMK m.545 uyarınca resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir: resmî memur önünde, iki tanığın katılmasıyla ve tarafların arzularını memura aynı zamanda bildirmesiyle. İşlem noterde düzenleme biçiminde yapılmalıdır; imza onaylama bu şartı karşılamaz. Şekle aykırı feragat geçersizdir ve mirasçı miras açıldığında payını istemeye devam edebilir.
Kardeşim mirastan feragat etti, çocukları da mirasçı olamaz mı?
Bu, feragatin karşılık sağlanarak yapılıp yapılmadığına bağlıdır. Karşılık sağlanarak yapılan ivazlı feragatte, aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça feragat feragat edenin altsoyu için de hüküm ifade eder; yani çocukları da mirasçı olamaz. Karşılıksız feragatte ise altsoy kural olarak etkilenmez. Bu nedenle sözleşme metnine feragatin altsoyu kapsayıp kapsamadığının açıkça yazılması büyük önem taşır.
Mirastan feragat ile mirasın reddi arasındaki fark nedir?
Feragat mirasbırakan sağken, ret ise öldükten sonra yapılır. Feragat, mirasbırakan ile mirasçı arasında resmî vasiyetname şeklinde düzenlenen bir sözleşmedir. Mirasın reddi ise mirasçının tek taraflı beyanıdır ve mirasın açıldığını öğrenmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılır. Terekenin borca batık olduğu açıksa miras hükmen reddedilmiş sayılır. Borç riski belirsizse, ret yerine terekenin resmî defterinin tutulmasını istemek daha güvenli bir yoldur.
Feragat eden mirasçı terekenin borcundan sorumlu olur mu?
Kural olarak feragat mirasçılık sıfatını sona erdirir. Ancak TMK m.530 bir istisna öngörür: mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, feragat karşılığında ölümden önceki beş yıl içinde almış oldukları değerden, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında alacaklılara karşı sorumlu olur. Bu nedenle karşılık alınarak yapılan feragatlerde terekedeki borç riski değerlendirilmelidir.
Feragat ettikten sonra vazgeçebilir miyim?
Feragat bir miras sözleşmesi olduğundan tek taraflı olarak ortadan kaldırılamaz. Tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Bunun dışında mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranış varsa mirasbırakan tek taraflı dönebilir. Hata, hile veya korkutma gibi irade sakatlığı hâllerinde iptal istenebilir ve süre sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıldır. Ayrıca feragat tarihinde tarafların ayırt etme gücünün bulunmaması ehliyetsizlik sebebiyle sözleşmeyi geçersiz kılar.
Mirasçılar kendi aralarında feragat sözleşmesi yapabilir mi?
Hayır. Feragat sözleşmesinin taraflarından biri mutlaka mirasbırakanın kendisidir; kişi bir başkasının mirasından, o kişiyle anlaşarak feragat eder. Mirasçıların kendi aralarında yaptığı “sen payından vazgeç” anlaşmaları feragat sözleşmesi değildir ve mirasçılık sıfatını sona erdirmez. Mirasbırakanın ölümünden sonra ise mirasçılar arasında miras payının devri mümkündür; ancak bu tamamen farklı kurallara tabi bir işlemdir.
Feragat eden tenkis davası açabilir mi?
Hayır. Geçerli bir feragat varsa mirasçı, saklı pay sahibi olma sıfatını kaybeder ve tenkis davası açamaz. Bu nedenle feragat, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısmı fiilen genişletir. Buna karşılık feragat şekle aykırılık, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı sebebiyle geçersizse saklı pay hakkı ayakta kalır ve mirasçı hem miras payını hem tenkis hakkını ileri sürebilir.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.528 — Mirastan feragat sözleşmesi
- 4721 sayılı TMK m.529 — Belli bir kişi lehine feragat
- 4721 sayılı TMK m.530 — Alacaklıların hakları (5 yıl kuralı)
- 4721 sayılı TMK m.545 — Miras sözleşmesinin şekli
- 4721 sayılı TMK m.546 — Miras sözleşmesinin ortadan kaldırılması
- 4721 sayılı TMK m.506 — Saklı pay oranları
- 4721 sayılı TMK m.605 vd. — Mirasın reddi
- 4721 sayılı TMK m.619 vd. — Terekenin resmî defterinin tutulması
Miras paylaşımının diğer başlıkları için saklı pay oranları ve tenkis davası ile terekenin resmî defteri yazılarımıza, dilekçe biçimleri için mirasın reddi dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz. Alan bilgisi: Miras Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.