Kasko Tazminatı Reddedildi, Ne Yapabilirim? İtiraz ve Sigorta Tahkim Yolu
- Rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2).
- Alkolde ana kural: sürücünün alkollü olması yetmez, kaza münhasıran alkolün etkisinde oluşmalıdır.
- Kritik istisna: sürücü %100 kusurlu ve 1,00 promil ve üstü alkollüyse, münhasırlık raporu aranmadan teminat dışı sayılır.
- Münhasırlık için alkol dışında kazaya etki eden hiçbir unsur bulunmamalıdır.
- Sigortalının gerçeğe aykırı beyanı hâlinde ispat yükü sigortalıya geçer.
- Tazminat, gerekli belgelerin verilmesinden ve araştırmaların bitmesinden sonra, her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur; borç muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer (TTK m.1427).
- Araştırmalar ihbardan itibaren 3 ayda bitmezse sigortacı, hasarın en az %50’sini avans olarak öder (TTK m.1427/3).
- Sigorta Tahkim Komisyonu’na gitmek için önce şirkete başvurmuş olmak gerekir; şirket 15 iş günü cevap vermezse de başvuru yapılabilir (5684 s. K. m.30).
- Zamanaşımı: 2 yıl; sigorta tazminatı istemlerinde her hâlde rizikodan itibaren 6 yıl (TTK m.1420).
Kısa cevap: Rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2); alkolde sürücünün alkollü olması yetmez, kaza münhasıran alkolün etkisinde oluşmalıdır. Sürücü %100 kusurlu ve 1,00 promil ve üstü alkollüyse münhasırlık raporu aranmadan teminat dışı sayılır; zamanaşımı 2 yıldır ve her hâlde rizikodan itibaren 6 yıldır (TTK m.1420).
Kaza oldu, kasko poliçeniz var, ama sigorta şirketi ödemeyi reddetti. Gerekçe çoğu zaman şu birkaç başlıktan biridir: alkol, ehliyetsizlik, hız, beyan yanlışlığı, kasıt ya da “poliçe kapsamı dışında”.
Bu gerekçelerin her biri ispat şartına bağlıdır ve kural olarak ispat yükü sigorta şirketindedir. Ancak alkol gerekçesinde, Yargıtay uygulamasında son yıllarda netleşen ve tazminat talebini doğrudan sonuçsuz bırakabilen önemli bir istisna vardır.
Kasko, trafik sigortasından farklıdır
- Zorunlu trafik sigortası, kazada karşı tarafın zararını karşılar. Yaptırılması zorunludur.
- Kasko, kendi aracınızın zararını karşılayan ihtiyari bir sigortadır. Kapsamı poliçeyle belirlenir.
Bu ayrım önemlidir: kasko reddedilse bile, kusurlu karşı tarafın trafik sigortasından talepte bulunma hakkınız ayrıca devam eder.
İspat yükü kimde?
TTK m.1409/2 açıktır: “Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin ya da bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir.”
Yani sigortacı, “sistemimize göre teminat dışı” demekle yetinemez; teminat dışılığı ispatlamak zorundadır.
Bu kuralın önemli bir istisnası vardır: sigortalının gerçeğe aykırı beyanı hâlinde ispat yükü yer değiştirir ve sigortalıya geçer. Örneğin aracı poliçede gösterilen kişinin değil bir başkasının kullandığı sonradan anlaşılırsa, rizikonun teminat kapsamında kaldığını artık sigortalı ispatlamak zorunda kalır.
Alkol gerekçesi: kural ve istisna
Ana kural: münhasırlık aranır
Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartları, taşıtın Karayolları Trafik Kanunu uyarınca yasaklanan miktardan fazla içki almış kişilerce kullanılması sırasında meydana gelen zararları teminat dışı sayar.
Ancak Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında aranan ölçüt şudur: hasarın teminat dışı kalabilmesi için sürücünün sadece alkollü olması yetmez; kazanın münhasıran alkolün etkisinde oluşması gerekir. Sürücünün aldığı alkol oranının doğrudan doğruya sonuca etkisi bulunmadığından, kazanın salt alkolün etkisiyle gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılır.
Kritik istisna: %100 kusur + 1,00 promil
Buna karşılık, sürücü %100 kusurlu ve 1,00 promil ve üstü alkollüyse durum değişir. Bu hâlde sürücünün emniyetli biçimde araç sevk ve idare edemeyecek durumda olduğu kabul edilir ve meydana gelen zarar münhasırlık raporu aranmadan teminat dışı sayılır.
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2021/9349, K.2022/3671, 01.03.2022 Kararda hem kural hem istisna birlikte ortaya konmuştur: “%100 kusurlu olup 1.00 promil ve üstü alkollü sürücülerin emniyetli araç sevk ve idare edemeyecek durumda olmaları nedeniyle meydana gelen zarar münhasırlık raporu aranmadan sigorta teminatı kapsamı dışında sayılacaktır.” Buna karşılık sürücü kusursuz ya da tam kusurlu değilse, kazanın oluşumunda başka sebepler de etkili olduğundan zarar teminat kapsamında kalır; bu hâlde teminat dışılığın ispat yükü sigortacıya düşer.
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2018/4623, K.2018/11940, 10.12.2018 Aynı ölçüt, KTK m.48/6 ve TCK m.179/3 hükümleriyle birlikte değerlendirilmiştir: 1,00 promil ve üstü alkollü sürücüler bakımından emniyetli sevk ve idare kabiliyetinin bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2009/3893, K.2010/1786, 02.03.2010 Münhasırlığın ölçüsü tanımlanmıştır: “Kazanın münhasıran alkolün etkisi ile meydana geldiğini kabul edebilmek için, alkol dışında kazaya etki eden hiçbir unsurun bulunmaması gerekmektedir.” Kararda, kavşaktaki ışık düzeni gibi dış etkenlerin bilirkişi raporunda değerlendirilmemiş olması bozma sebebi sayılmıştır.
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2016/19765, K.2017/11471, 11.12.2017 Kararda, aracı kullanan kişinin beyan edilenden farklı olduğunun anlaşılması hâlinde ispat külfetinin yer değiştirerek sigortalıya geçtiği belirtilmiştir. Ayrıca yerleşik uygulamayı gösteren Hukuk Genel Kurulu kararlarına atıf yapılmıştır.
Diğer ret gerekçeleri
Ehliyetsiz veya uygun olmayan sınıf ehliyetle kullanma
Sürücünün geçerli bir sürücü belgesine sahip olmaması ya da araç sınıfına uygun belgesinin bulunmaması teminat dışı hâllerdendir. Burada da nedensellik bağı tartışılır; ayrıca ehliyetin yanında bulundurulmaması ile ehliyetin hiç olmaması farklı şeylerdir.
Hız ve trafik kuralı ihlali
Hız ihlali tek başına kaskoyu kendiliğinden geçersiz kılmaz. Kural ihlali, ancak genel şartlarda sayılan bir teminat dışılık hâline giriyorsa sonuç doğurur.
Beyan yükümlülüğüne aykırılık
Poliçe kurulurken aracın kullanım amacı, hasar geçmişi veya kilometre gibi hususlarda gerçeğe aykırı beyan, sigortacıya cayma veya tazminatı indirme hakkı verebilir (TTK m.1435 vd.). Ancak sigortacının bu hususu sorduğunu ve beyanın riski etkilediğini ispatlaması gerekir.
Çalınan araçta anahtar ve ruhsat
Araç çalınmışsa sigortacı genellikle tüm anahtarların ve ruhsatın ibrazını ister. Anahtarlardan birinin kaybolmuş olması tek başına ret sebebi sayılmaz; sigortacı, hırsızlıkta sigortalının ağır kusurunu ortaya koymalıdır.
Eksik sigorta ve rayiç değer
Poliçedeki bedelin aracın gerçek değerinin altında olması hâlinde eksik sigorta gündeme gelir ve tazminat oranlı ödenir. Buna karşılık sigortacı aracın rayiç değerini düşük belirleyerek ödeme yapıyorsa bu değere itiraz edilebilir; belirleyici olan rizikonun gerçekleştiği andaki piyasa değeridir.
Sigorta Tahkim Komisyonu
Sigorta şirketi, uyuşmazlığın çözümü için Sigorta Tahkim Komisyonu’na üye ise, tahkim yolu dava açmaya göre çok daha hızlı işler.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Ön koşul | Sigorta şirketine başvurup talebin reddedilmiş olması ya da 15 iş günü içinde cevap verilmemiş olması |
| Başvuru ücreti | Talep edilen tutara göre kademeli; dava harçlarına kıyasla düşük |
| Kararın kesinliği | Kanun metnine göre beş bin TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda hakem kararı kesindir; beş bin TL ve üzerinde karar bildiriminden itibaren on gün içinde bir kez itiraz edilebilir. Kanun bu tutarların idarece artırılabilmesine imkân verdiğinden (m.30/22) güncel tutar kontrol edilmelidir (5684 s. K. m.30/12). |
| Süre | Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar verir; süre tarafların yazılı muvafakatiyle uzatılabilir (m.30/16) |
| Mahkeme ile ilişki | Mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlık için Komisyona başvurulamaz (m.30/14) |
Dava yolu ve zamanaşımı
Tahkim tercih edilmezse ya da şirket üye değilse uyuşmazlık mahkemeye taşınır. Sigortalı tüketici sıfatını taşıyorsa tüketici mahkemesi, ticari nitelikteki sigortalarda asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır.
Zamanaşımı (TTK m.1420): Sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olmasından itibaren iki yıl ve sigorta tazminatına ilişkin istemler her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Örnek olay
Sürücü, 0,80 promil alkollü olarak seyrederken kavşakta kırmızı ışıkta geçen başka bir aracın çarpması sonucu kaza yapıyor. Kusur bilirkişisi, kazada karşı tarafın %70, sürücünün %30 kusurlu olduğunu belirliyor. Sigorta şirketi kaskoyu alkol gerekçesiyle reddediyor.
- Sürücü %100 kusurlu değildir ve alkol düzeyi 1,00 promilin altındadır → istisna uygulanmaz.
- Bu hâlde ana kural geçerlidir: teminat dışılığı ispat yükü sigortacıdadır.
- Kazaya alkol dışında bir unsur (karşı tarafın kırmızı ışık ihlali) etki ettiğinden münhasırlık şartı gerçekleşmemiştir.
- Talep, Sigorta Tahkim Komisyonu’na taşınır; kusur ve münhasırlık raporları dosyaya sunulur.
- Ayrıca karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından kusuru oranında talepte bulunulur — bu hak kaskodan bağımsızdır.
- Gerekçeli ret yazısını almamak. Yazılı ve gerekçeli ret olmadan itiraz süreci yürütülemez.
- Eksper raporunu istememek. Hasar dosyası ve şirketin dayandığı belgeler yazılı olarak talep edilmelidir.
- Kusur oranını göz ardı etmek. %100 kusur ve 1,00 promil eşiği, sonucu tümüyle değiştirir.
- Karşı tarafın trafik sigortasını atlamak. Kasko reddedilse bile bu hak sürer.
- Beyan sorularını özensiz doldurmak. Gerçeğe aykırı beyan ispat yükünü sigortalıya geçirir.
- Rayiç değeri sorgulamamak. Belirleyici olan riziko anındaki piyasa değeridir.
- Zamanaşımını kaçırmak. İki yıllık süre alacağın muaccel olmasından işler.
- Değer kaybını kasko sanmak. Değer kaybı ayrı bir kalemdir ve kusurlu tarafın trafik sigortasından istenir.
Ne yapılmalı?
- Ret yazısını gerekçeli olarak yazılı isteyin.
- Hasar dosyasını talep edin: eksper raporu, şirketin dayandığı belgeler.
- Kusur ve alkol verilerini netleştirin: kaza tespit tutanağı, alkol raporu, promil değeri, kusur oranı.
- Kazaya etki eden diğer unsurları belgeleyin: kamera görüntüleri, tanık beyanları, yol ve hava koşulları, karşı tarafın ihlali.
- Şirkete yazılı itiraz gönderin ve cevap süresi tanıyın.
- Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurun; şirket üye değilse mahkeme yolunu değerlendirin.
- Karşı taraf kusurluysa trafik sigortasına ayrıca başvurun.
Değer kaybı ayrı bir talep
Kaza sonrası aracınızda oluşan değer kaybı, kasko tazminatından ayrı bir kalemdir ve kural olarak kusurlu tarafın trafik sigortasından istenir. Kaskodan ödeme alınmış olması, değer kaybı talebini ortadan kaldırmaz.
Alkollü olduğum için kaskom kesin reddedilir mi?
Hayır, kural olarak reddedilemez. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında hasarın teminat dışı kalabilmesi için sürücünün sadece alkollü olması yetmez; kazanın münhasıran alkolün etkisinde oluşması gerekir ve bunu ispat yükü sigortacıdadır. Ancak önemli bir istisna vardır: sürücü yüzde yüz kusurlu ve 1,00 promil ve üstü alkollüyse, emniyetli araç sevk ve idare edemeyecek durumda olduğu kabul edilerek zarar münhasırlık raporu aranmadan teminat dışı sayılır.
“Münhasıran alkolün etkisi” ne demek?
Kazanın oluşumunda alkol dışında hiçbir etkenin rol oynamamış olması demektir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi bunu açıkça ifade etmiştir: kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana geldiğini kabul edebilmek için alkol dışında kazaya etki eden hiçbir unsurun bulunmaması gerekir. Karşı tarafın kural ihlali, yola aniden çıkan yaya, yol kusuru, hava koşulları veya aracın teknik arızası gibi bir etken varsa münhasırlık şartı gerçekleşmez ve zarar teminat kapsamında kalır.
Teminat dışı olduğunu kim ispatlayacak?
Kural olarak sigortacı ispatlar. TTK m.1409/2 uyarınca sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin ya da bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir. Ancak sigortalının gerçeğe aykırı beyanı hâlinde ispat yükü yer değiştirir ve sigortalıya geçer. Örneğin aracı poliçede gösterilenden başka birinin kullandığı sonradan anlaşılırsa, rizikonun teminat kapsamında kaldığını artık sigortalının ispatlaması gerekir.
Sigorta Tahkim Komisyonu’na nasıl başvurulur?
Başvurudan önce sigorta şirketine başvurulmuş ve talebin reddedilmiş olması ya da on beş iş günü içinde cevap verilmemiş olması gerekir. Şirketin Komisyona üye olması şarttır. Başvuru ücreti talep edilen tutara göre kademelidir ve dava harçlarına kıyasla düşüktür. Hakem kararları belirli tutarın altında kesindir; bu tutarın üzerindeki kararlara karşı itiraz hakem heyetine başvurulabilir. Süreç genellikle aylarla ölçülür ve dava sürelerine göre önemli bir avantaj sağlar.
Kasko reddedilirse hiç tazminat alamaz mıyım?
Hayır. Kasko kendi aracınızın zararını karşılayan ihtiyari bir sigortadır; zorunlu trafik sigortası ise karşı tarafın zararını karşılar. Kaskonuz reddedilse bile, kazada kusurlu olan karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından kusuru oranında talepte bulunma hakkınız ayrıca devam eder. Ayrıca aracınızda oluşan değer kaybı, kaskodan bağımsız ve ayrı bir kalem olarak kusurlu tarafın trafik sigortasından istenir.
Sigorta tazminatı ne zaman muaccel olur, faiz işler mi?
TTK m.1427/2’ye göre tazminat, riziko gerçekleştikten ve belgeler sigortacıya verildikten sonra sigortacının araştırmaları bitince, her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur. Borç muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer (m.1427/4); temerrüt faizinden kurtulmayı öngören sözleşme hükümleri geçersizdir (m.1427/5).
Sigorta şirketi incelemeyi uzatıyor, avans isteyebilir miyim?
Araştırmalar ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanmamışsa sigortacı, tarafların mutabakatı veya mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre tespit edilecek hasarın veya bedelin en az yüzde ellisini avans olarak öder (TTK m.1427/3).
Tahkim kararı aleyhime çıkarsa vekâlet ücreti ödemem gerekir mi?
5684 sayılı Kanun m.30/17’ye göre talebi kısmen veya tamamen reddedilenler aleyhine hükmolunacak vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde belirlenen vekâlet ücretinin beşte biridir.
Kasko davasında zamanaşımı ne kadar?
TTK m.1420 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olmasından itibaren iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Sigorta tazminatına ilişkin istemler bakımından ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıllık bir üst sınır öngörülmüştür. Bu nedenle ret cevabı alındıktan sonra süreç geciktirilmemeli, tahkim veya dava yolu zaman kaybedilmeden işletilmelidir.
Sigorta aracımın değerini düşük belirledi, itiraz edebilir miyim?
Evet. Tazminat hesabında belirleyici olan, rizikonun gerçekleştiği andaki rayiç yani piyasa değeridir. Sigortacının belirlediği değere karşı bağımsız ekspertiz raporu ve emsal ilanlar sunularak itiraz edilebilir. Ayrıca poliçedeki sigorta bedelinin aracın gerçek değerinin altında olması hâlinde eksik sigorta gündeme gelir ve tazminat oranlı ödenir; bu durumda poliçe bedelinin nasıl belirlendiği de incelenmelidir.
- 6102 sayılı TTK m.1409 — Sigortacının sorumluluğu ve teminat dışılıkta ispat yükü
- 6102 sayılı TTK m.1420 — Zamanaşımı (2 yıl / 6 yıl)
- 6102 sayılı TTK m.1427 — Tazminatın muacceliyeti, avans, temerrüt
- 6102 sayılı TTK m.1435 vd. — Beyan yükümlülüğü ve aykırılığın sonuçları
- 6102 sayılı TTK m.1446 — Rizikonun ihbarı
- 2918 sayılı KTK m.48 — Alkollü araç kullanma yasağı ve promil sınırları
- 5237 sayılı TCK m.179/3 — Trafik güvenliğini tehlikeye sokma
- Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartları A.5 — Teminat dışında kalan hâller
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 — Sigorta Tahkim Komisyonu
Deprem hasarlarında zorunlu sigorta kapsamı için DASK neyi karşılar, araç alımında gizlenen hasar ve kilometre için ayıplı araç satışı yazılarımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: Trafik Kazası ve Sigorta Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Poliçe genel ve özel şartları her sözleşmede farklılık gösterebileceğinden kendi poliçeniz esas alınmalı; içtihat zaman içinde değişebileceğinden güncel karar taraması yapılmalıdır.