Hasta Hakları: Bilgilendirilmiş Rıza, Dosya ve Şikâyet Yolları

Tedavi hakkında yeterince bilgilendirilmediniz, dosyanız verilmedi, muayenede mahremiyetiniz korunmadı ya da hekim seçme talebiniz reddedildi. Bunların hepsi hasta hakları kapsamındadır ve Hasta Hakları Yönetmeliği ile 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na dayanan somut haklardır.

Temel haklar

1. Sağlık hizmetinden yararlanma ve adalet. Irk, dil, din, mezhep, cinsiyet, siyasi görüş, felsefi inanç, ekonomik ve sosyal durum farkı gözetilmeksizin hizmet alma hakkı.
2. Bilgi isteme. Sağlık durumu, konulan tanı, önerilen tedavi yöntemleri, bunların riskleri, alternatifleri, tedavinin süresi ve beklenen sonuçları hakkında bilgi alma. Bilgi, hastanın anlayabileceği biçimde verilmelidir.
3. Bilgilendirilmiş rıza (aydınlatılmış onam). Tıbbi müdahale, hastanın bilgilendirilmesinden sonra alınan rızasına dayanır. Rıza formunun matbu olarak imzalatılması tek başına yeterli değildir; içeriğinin anlatıldığı ispatlanmalıdır. İspat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır.
4. Kuruluşu ve personeli seçme, değiştirme. Mevzuatın öngördüğü usul ve şartlara uyulmak kaydıyla sağlık kuruluşunu seçme, hekimini seçme ve değiştirme hakkı.
5. Mahremiyet. Muayenenin makul bir gizlilik ortamında yapılması, tıbbi bilgilerin gizli tutulması, ziyaretçilerin sınırlandırılabilmesi.
6. Tedaviyi reddetme ve durdurma. Hasta, kanunen zorunlu hâller dışında tedaviyi reddedebilir veya durdurulmasını isteyebilir. Bu hâlde doğabilecek sonuçlar anlatılır ve yazılı belge alınır.
7. Dosyaya erişim. Hasta, kendi tıbbi kayıtlarının bir örneğini ve epikrizini isteyebilir.
8. Refakatçi ve dini vecibeleri yerine getirme hakkı, kuruluşun imkânları ölçüsünde.
9. Güvenlik. Sağlık kuruluşunda can ve mal güvenliğinin sağlanması.
10. Şikâyet ve dava hakkı. Hakları ihlal edilen hasta, mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru ve dava hakkına sahiptir.

Nereye başvurulur?

1. Hasta hakları birimi. Her sağlık kuruluşunda bulunur. Başvuru, kurum içindeki hasta hakları kuruluna iletilir ve değerlendirilir. Yazılı başvurun ve başvuru numarası alın.
2. Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM 184) ve Bakanlığın hasta hakları başvuru sistemi.
3. CİMER üzerinden idari başvuru.
4. İl sağlık müdürlüğü — kurum içi sonuçtan tatmin olunmazsa.
5. Türk Tabipleri Birliği ve tabip odaları — meslek etiğine aykırılık iddiaları için disiplin süreci.

Bu başvurular, yargı yoluna gitmenin önkoşulu değildir; paralel olarak yürütülebilir.

Tıbbi hata (malpraktis) iddiası varsa

Hasta hakları ihlali ile tıbbi hatadan doğan tazminat sorumluluğu farklı şeylerdir. Zarar doğmuşsa izlenecek yol, tedavinin yapıldığı kuruluşa göre değişir:

• Kamu hastanesinde gerçekleşmişse: idareye karşı tam yargı davası açılır (idare mahkemesi). Hekime karşı doğrudan dava açılamaz; sorumluluk idareye aittir ve idare, kusurlu personele rücu eder. Ayrıntı için tam yargı davası yazımıza bakın.
• Özel hastane veya muayenehanede gerçekleşmişse: asliye hukuk mahkemesinde (tüketici işlemi niteliğindeyse tüketici mahkemesinde) tazminat davası açılır. Hekim ve hastane birlikte hasım gösterilebilir.
• Ceza boyutu: taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçlarından cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulabilir. Kamu görevlisi hekimler bakımından soruşturma izni usulü uygulanabilir.

Aydınlatma yükümlülüğünün ağırlığı

Yargıtay uygulamasında, komplikasyon gerçekleşmiş olsa bile hastanın o riske ilişkin usulüne uygun biçimde aydınlatılmamış olması tek başına sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle:

• Onam formunun tarihi ve saati, müdahaleden makul süre önce olmalıdır — ameliyat masasında imzalatılan form tartışmaya açıktır.
• Form, o hastaya ve o müdahaleye özgü olmalıdır; genel matbu metin yetersizdir.
• Alternatif tedaviler ve tedavi edilmeme hâlindeki sonuçlar da anlatılmalıdır.

Delil olarak ne toplanmalı?

1. Tüm tıbbi kayıtların onaylı örneği: dosya, epikriz, ameliyat notu, anestezi kayıtları, hemşire gözlem formları, görüntüler ve raporlar. Talebi yazılı yapın.
2. İmzaladığınız formların örnekleri.
3. Reçeteler, faturalar, sonraki tedavi masrafları.
4. İkinci bir hekim görüşü ve varsa maluliyet raporu.
5. Delillerin kaybolma riski varsa mahkemeden delil tespiti isteyin.

Süreler

Tam yargı davalarında 60 gün / 1 yıl ve 5 yıl gibi özel süreler ve zorunlu ön başvuru usulü işler. Özel hastaneye karşı açılacak davalarda ise sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil hükümlerine göre farklı zamanaşımı süreleri gündeme gelir. Zararın ve failin öğrenilmesi anı belirleyici olduğundan, süreler somut olaya göre hesaplanmalıdır; gecikme hak kaybına yol açar.

Alan bilgisi için Sağlık ve Tıp Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.