Alt İşveren (Taşeron) Muvazaası: Asıl İşverenin İşçisi Sayılma

Kâğıt üzerinde taşeron şirketin işçisisiniz, ama işi asıl işverenin amiri veriyor, aynı işi onun kadrolu işçileriyle yan yana yapıyorsunuz ve taşeron şirket her yıl değişiyor — siz aynı yerde çalışmaya devam ediyorsunuz. Bu tablo, İş Kanunu m.2’de düzenlenen alt işveren muvazaası iddiasının tipik görünümüdür.

Geçerli bir alt işverenlik nasıl olur?

İş K. m.2/6 uyarınca alt işveren, bir işverenden işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde — işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde — iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıran kişidir.

Buradan üç şart çıkar:

1. İş, yardımcı iş olmalı; ya da asıl işin bir bölümü ise işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirmelidir.
2. Alt işveren, o iş için görevlendirdiği işçileri sadece o işyerinde çalıştırmalıdır.
3. Alt işverenin gerçek bir işveren olarak örgütlenmesi gerekir: kendi ekipmanı, kendi yönetimi, kendi talimat yetkisi.

Kanunun açık yasakları

İş K. m.2/7 iki hâli açıkça yasaklar:

• Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak haklarının kısıtlanması suretiyle çalıştırılması,
• Daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işverenlik ilişkisi kurulması.

Ayrıca, asıl işin bölünerek alt işverenlere verilmesi — uzmanlık şartı yoksa — muvazaalı işlem sayılır. Bu hâllerde alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görür.

Muvazaa belirtileri

• İşçiye talimatı asıl işverenin yöneticileri veriyor; izin, mesai ve görev dağılımını o yapıyor.
• Aynı işi, asıl işverenin kadrolu işçileriyle birlikte ve ayırt edilemeyecek biçimde yapıyorsunuz.
• Kullanılan araç, gereç ve mekân tamamen asıl işverene ait.
• Alt işveren şirket sık sık değişiyor, ancak işçi kadrosu aynı kalıyor.
• Alt işverenin bu işyeri dışında başka faaliyeti bulunmuyor.
• İhale şartnamesinde iş, uzmanlık gerektiren bir bölüm olarak değil, personel temini olarak tarif edilmiş.
• Alt işverenin kendi organizasyonu, teknik personeli ve sermayesi bulunmuyor.

Muvazaa tespit edilirse sonuçları

1. İşçi, başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Kıdem, ilk işe giriş tarihinden hesaplanır.
2. Asıl işverenin emsal işçilerine uygulanan ücret ve sosyal haklardan yararlandırılması gündeme gelir; ücret farkı alacağı doğar.
3. Toplu iş sözleşmesi varsa, TİS hükümlerinden yararlanma talebi ileri sürülebilir.
4. İş güvencesi hükümleri asıl işveren nezdindeki işçi sayısına göre değerlendirilir; işe iade davası imkânı doğabilir.
5. Alt işverenin sık değişmesi, hizmetin kesintisiz sayılmasını engellemez.

Muvazaa olmasa bile: birlikte sorumluluk

Alt işverenlik ilişkisi geçerli olsa dahi, İş K. m.2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu’ndan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.

Yani işçi, alacaklarını her iki işverenden birlikte talep edebilir. Bu, alt işverenin ödeme gücü kalmadığında işçiyi koruyan temel güvencedir. Dava mutlaka her iki işverene birlikte yöneltilmelidir.

Kamu ihalelerinde durum

Kamu kurumlarında yürütülen hizmet alımlarında muvazaa iddiaları bakımından özel değerlendirmeler yapılır. Kamu kurumu ile yüklenici arasındaki ilişkinin ihale mevzuatına dayanması, muvazaa incelemesini ortadan kaldırmaz; ancak asıl işin bölünmesi ve uzmanlık ölçütleri kamu hizmetinin niteliğine göre değerlendirilir.

Nasıl ispatlanır?

1. SGK hizmet dökümü — alt işveren değişimlerine rağmen kesintisiz çalışmayı gösterir.
2. İhale şartnamesi ve hizmet alım sözleşmesi — işin tarifi, uzmanlık şartının varlığı burada görülür. Mahkemeden celbi istenmelidir.
3. Tanık beyanları — talimatı kimin verdiği, işin nasıl bölüşüldüğü konusunda belirleyicidir.
4. Görev yazıları, vardiya çizelgeleri, izin formları — üzerinde asıl işverenin logosu veya imzası varsa güçlü delildir.
5. Yaka kartı, e-posta hesabı, giriş kartı — asıl işverene ait olması muvazaayı destekler.
6. İş müfettişi raporu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapılan başvuru üzerine düzenlenen tespit raporları, muvazaa iddiasında önemli delildir. Bu raporlara karşı ilgili taraflar iş mahkemesine itiraz edebilir.

Süreç nasıl işletilir?

1. Çalışırken belgeleri toplayın; iş ilişkisi sona erdikten sonra erişim güçleşir.
2. Muvazaa tespiti için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvurabilirsiniz.
3. Alacak talepleri için dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır; arabuluculuk başvurusunda her iki işvereni de taraf gösterin — eksik taraf, ileride davanın reddine yol açar.
4. İşe iade talebi varsa fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır; bu süre çok kısadır.
5. Zamanaşımı sürelerini gözetin; ücret nitelikli alacaklar bakımından süre daha kısadır.

İşyerinin el değiştirmesi hâlindeki haklar için işyeri devri ve işçi hakları yazımıza, tazminat hesabı için kıdem tazminatı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: İş Hukuku.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.