Kambiyo Senedine Dayalı Takibe İtiraz: 5 Gün Kuralı

Elinize “ödeme emri” geldi ve üstünde senet, çek veya bono yazıyor. Bu, olağan bir ilamsız takip değil; kambiyo senetlerine mahsus haciz yoludur (İİK m.167 vd.) ve süreleri çok daha kısadır. Genel takipteki gibi “itiraz ettim, takip durdu” mantığı burada işlemez.

En önemli fark: itiraz takibi durdurmaz

Genel haciz yolunda borçlunun itirazı takibi kendiliğinden durdurur. Kambiyo takibinde ise itiraz, icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz. Takibin durması için mahkemeden ayrıca tedbir kararı alınması gerekir.

Bu tek fark, uygulamada en çok hak kaybına yol açan noktadır: itiraz dilekçesi verildiği hâlde tedbir istenmediği için haciz ve satış işlemleri devam eder.

Süreler

• İmzaya itiraz: beş gün. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılır. İmza inkârı, açık ve kesin biçimde ileri sürülmelidir.
• Borca itiraz: beş gün. Borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı, senedin bedelsiz kaldığı, takas–mahsup gibi sebepler bu kapsamdadır. İtiraz yine icra mahkemesine yapılır.
• Şikâyet: yedi gün. Senedin kambiyo vasfını taşımaması, takip yetkisi olmayan icra dairesinde takip yapılması gibi kamu düzenine ilişkin hususlar şikâyet yoluyla ileri sürülür. Kambiyo vasfına ilişkin itiraz, süresiz şikâyet konusu olabilecek hâller de içerir.
• Ödeme süresi: on gün. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren on gün içinde borcu ödemezse takip kesinleşir.
• Mal beyanı: on gün.

Bu süreler hak düşürücüdür ve tatil günleri hesaba katılarak titizlikle takip edilmelidir.

İmzaya itirazın sonuçları

İmzaya itiraz edildiğinde icra mahkemesi, imza incelemesi yaptırır. Borçlunun huzurda imza örnekleri alınır ve bilirkişi raporu düzenlenir.

• İmza borçluya ait değilse: takip iptal edilir. Alacaklı, kötü niyetli veya ağır kusurlu ise tazminata mahkûm edilebilir.
• İmza borçluya aitse: itiraz reddedilir ve borçlu, inkâr tazminatına ve ayrıca para cezasına mahkûm edilebilir. Bu risk nedeniyle imza inkârı, gerçekten dayanağı varsa ileri sürülmelidir.

Sık kullanılan itiraz ve savunma sebepleri

1. Senedin kambiyo vasfı yok. Bono için “bono” veya “emre muharrer senet” ibaresi, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, düzenleme tarihi ve yeri, lehtar ve düzenleyenin imzası gibi zorunlu unsurlardan biri eksikse senet kambiyo senedi sayılmaz; takip iptal edilir.
2. Zamanaşımı. Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri kısadır ve senet türüne, borçlunun sıfatına (asıl borçlu, ciranta, aval veren) göre değişir. Takip kesinleştikten sonraki dönem için de zamanaşımı ileri sürülebilir.
3. Bedelsizlik. Senedin karşılığının alınmadığı iddiası. Teminat senedi olarak verilen bir senedin takibe konması bu kapsamda değerlendirilir; ancak teminat kaydının senet üzerinde veya ayrı bir belgede yer alması ispatı kolaylaştırır.
4. Ödeme. Kısmi veya tam ödeme belgeleri.
5. Yetki itirazı. Takibin yetkisiz icra dairesinde yapıldığı.
6. Senedin tahrif edilmesi — tutar veya tarihin sonradan değiştirilmesi. Bu, ayrıca resmî belgede sahtecilik ya da özel belgede sahtecilik suçu bakımından savcılığa şikâyet konusudur.
7. Açığa atılan imza. Boş senede sonradan tutar yazıldığı iddiası (TCK m.209 kapsamında değerlendirilebilir).

Menfi tespit davası ile ilişkisi

İcra mahkemesindeki itiraz süreci dar yetkilidir; yalnızca belge üzerinden inceleme yapılır ve tanık dinlenmez. Bedelsizlik, teminat senedi ve muvazaa gibi iddiaların tam olarak incelenmesi için genel mahkemede menfi tespit davası açılması gerekebilir.

Menfi tespit davasında mahkeme, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulmasına karar verebilir. Borç ödendikten sonra ise dava istirdat davasına dönüşür ve ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.

Karşılıksız çek ayrıca değerlendirilir

Çekin karşılıksız çıkması hâlinde, icra takibinden bağımsız olarak 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında ayrı bir yaptırım süreci işler. Bu süreç, çek hesabı sahibi hakkında adli para cezası ve çek düzenleme–çek hesabı açma yasağı sonuçları doğurur. Kaybolan veya çalınan çekte izlenecek yol için çek iptali (zayi) davası yazımıza bakın.

Ödeme emrini alınca yapılacaklar

1. Tebliğ tarihini zarf üzerinden not edin; tüm süreler buradan işler.
2. Dosyayı UYAP/e-Devlet üzerinden inceleyin ve senedin bir örneğini alın.
3. Senedin zorunlu unsurlarını tek tek kontrol edin.
4. İtiraz ediyorsanız dilekçede mutlaka takibin durdurulması (tedbir) talebine yer verin.
5. İmza inkârı ediyorsanız bunu açıkça yazın; “borcum yok” demek imzaya itiraz sayılmaz.
6. Zamanaşımı savunmasını ilk dilekçede ileri sürün.
7. Ödeme belgelerinizi ve senedin verilme sebebini gösteren yazışmaları toplayın.

Takip sürecinin diğer başlıkları için borçtan kurtulma davası, aciz vesikası ve icra dosyası kapalı ne demek yazılarımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: İcra ve Tazminat Hukuku.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.