Tahkim ve Tahkim Sözleşmesi (HMK m. 407-444): Şartları ve Hakem Kararının İptali
Kısaca
- Tahkim, bir hak üzerinde uyuşmazlığa düşen tarafların, çözümü özel kişilere (hakemlere) bırakmalarıdır.
- Tahkim sözleşmesi, doğmuş ya da doğabilecek uyuşmazlıkların çözümünün hakeme bırakılmasına ilişkin anlaşmadır (HMK m. 412).
- Sözleşmenin bir şartı olarak ya da ayrı bir sözleşme biçiminde yapılabilir.
- Yazılı şekil zorunludur; e-posta, faks ve elektronik ortam da yazılı şekli karşılar.
- Cevap dilekçesinde tahkim sözleşmesinin varlığına itiraz edilmemesi de yazılı şekli sağlar.
- Tahkim iradesi açık ve kesin olmalı, tartışmaya yer bırakmamalıdır.
- Taşınmaz üzerindeki aynî haklar ve iki tarafın iradesine tabi olmayan işler tahkime elverişli değildir (HMK m. 408).
- Hakem kararı, devlet mahkemesi kararı gibi bağlayıcı ve kesindir.
- Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir (HMK m. 439); düzenleme emredicidir.
- İptal sebepleri dokuz bent hâlinde sınırlı sayıda sayılmıştır; esas incelenemez.
- İptal davası, kararın bildirilmesinden itibaren bir ay içinde, tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır.
- Sigorta Tahkim Komisyonu kararlarına karşı HMK m. 439 iptal davası açılamaz; özel kanun önceliklidir.
Ticari sözleşmelerin sonuna eklenen “işbu sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar tahkim yoluyla çözülecektir” cümlesi, çoğu zaman rutin bir madde gibi görülür. Oysa bu tek cümle, uyuşmazlığın hangi merci önünde görüleceğini, hangi usulle yürütüleceğini ve karara karşı hangi kanun yolunun açık olacağını baştan belirler.
Tahkim şartı geçerliyse devlet mahkemesinde açılan dava usulden reddedilir; hakem kararı verildiğinde ise elde yalnızca sınırlı sebeplere dayanan bir iptal davası kalır. Aşağıda tahkim sözleşmesinin şartları, tahkime elverişlilik sınırı ve iptal davasının kapsamı güncel Yargıtay kararlarıyla ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
Tahkime elverişlilik HMK m. 408’de sınırlandırılmıştır:
“Taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir.”
Tahkim sözleşmesinin tanımı ve şekli HMK m. 412’dedir:
“(1) Tahkim sözleşmesi, tarafların, sözleşme veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tamamı veya bir kısmının çözümünün hakem veya hakem kuruluna bırakılması hususunda yaptıkları anlaşmadır.
(2) Tahkim sözleşmesi, taraflar arasındaki sözleşmenin bir şartı veya ayrı bir sözleşme şeklinde yapılabilir.
(3) Tahkim sözleşmesi yazılı şekilde yapılır. Yazılı şekil şartının yerine getirilmiş sayılması için, tahkim sözleşmesinin taraflarca imzalanmış yazılı bir belgeye veya taraflar arasında teati edilen mektup, telgraf, teleks, faks gibi bir iletişim aracına veya elektronik ortama geçirilmiş olması ya da dava dilekçesinde yazılı bir tahkim sözleşmesinin varlığının iddia edilmesine davalının verdiği cevap dilekçesinde itiraz edilmemiş olması yeterlidir…
(4) Tahkim sözleşmesine karşı, asıl sözleşmenin geçerli olmadığı veya tahkim sözleşmesinin henüz doğmamış olan bir uyuşmazlığa ilişkin olduğu itirazında bulunulamaz.”
İptal davası HMK m. 439’da düzenlenmiştir:
“(1) Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. İptal davası, tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır; öncelikle ve ivedilikle görülür.
(2) a) Tahkim sözleşmesinin taraflarından birinin ehliyetsiz ya da tahkim sözleşmesinin geçersiz olduğu, b) Hakem veya hakem kurulunun seçiminde… usule uyulmadığı, c) Kararın, tahkim süresi içinde verilmediği, ç) Hakem veya hakem kurulunun, hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiği, d) … tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği veya talebin tamamı hakkında karar vermediği ya da yetkisini aştığı, e) Tahkim yargılamasının, usul açısından… uygun olarak yürütülmediği ve bu durumun kararın esasına etkili olduğu, f) Tarafların eşitliği ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmediği, g) … uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığı, ğ) Kararın kamu düzenine aykırı olduğu, tespit edilirse, hakem kararları iptal edilebilir.
(4) İptal davası, bir ay içinde açılabilir… Hakem kararına karşı iptal davası açılması kararın icrasını durdurmaz…”
Tahkim ile devlet yargısının karşılaştırılması
| Ölçüt | Tahkim | Devlet yargısı |
|---|---|---|
| Yetkinin kaynağı | Tarafların anlaşması | Kanun |
| Karar verecek kişi | Taraflarca belirlenen hakem(ler) | Devlet hâkimi |
| Konu sınırı | Tahkime elverişli uyuşmazlıklar | Sınır yok |
| Şekil | Yazılı tahkim sözleşmesi | Şart değil |
| Kanun yolu | Yalnızca iptal davası | İstinaf ve temyiz |
| Denetimin kapsamı | Sınırlı sayıda sebep; esas incelenmez | Esas ve usul birlikte |
| Süre | İptal davası bir ay | İstinaf/temyiz iki hafta |
| Kararın etkisi | Mahkeme kararı gibi bağlayıcı | Bağlayıcı |
Kritik nokta: İptal davası bir üst derece incelemesi değildir. HMK m. 439’daki sebepler tahdidî olarak sayılmıştır ve Yargıtay uygulamasında hakem kararının esasının yerinde olup olmadığı, hakemlerin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığı, bilirkişi incelemesi yaptırıp yaptırmadığı gibi hususlar iptal davasında inceleme konusu yapılamaz. Bu yüzden “hakem hatalı karar verdi” demek bir iptal sebebi değildir; iddianın mutlaka bir bende — tahkim sözleşmesinin geçersizliği, yetki aşımı, süre, eşitlik ve hukukî dinlenilme hakkının ihlâli ya da kamu düzenine aykırılık — oturtulması gerekir. Bir sözleşmeye tahkim şartı koyarken alınan asıl karar da budur: esasa ilişkin hata denetimi büyük ölçüde terk edilir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Uyuşmazlığın tahkime elverişli olup olmadığını kontrol edin. Taşınmaz üzerindeki aynî haklar tahkime elverişli değildir.
- Tahkim iradesini açık yazın. Tartışma ve karışıklığa yer bırakmayan, kesin bir ifade kullanın.
- Kapsamı belirleyin. Uyuşmazlıkların tamamı mı, yoksa bir kısmı mı tahkime gidecek?
- Tahkim yerini, dilini ve hakem sayısını yazın. Bunlar hem usulü hem iptal davasının yetkili mahkemesini belirler.
- Yetki maddesiyle çelişmeyin. Sözleşmede hem yetkili mahkeme hem tahkim şartı varsa uyuşmazlık kaçınılmazdır.
- Genel işlem koşulu tuzağına dikkat edin. Karşı tarafa içeriği öğrenme imkânı tanınmalıdır.
- Karşı tarafa nüsha verin. Sözleşme metnini incelemediği iddiası sonradan gündeme gelir.
- Devlet mahkemesinde tahkim itirazını süresinde yapın. Cevap dilekçesinde itiraz edilmemesi tahkim sözleşmesinin varlığını doğrular.
- Hakem yargılamasında usulü belgeleyin. Bildirimler, süreler ve itirazlar iptal davasının tek dayanağıdır.
- Bir aylık süreyi kaçırmayın. İptal davası, kararın bildirilmesinden itibaren bir ay içinde açılır.
- Doğru mahkemeye başvurun. İptal davası, tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır.
- İcranın durdurulmasını ayrıca isteyin. İptal davası açılması kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz.
Yargıtay kararlarıyla
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/2341, K. 2022/2948, 31.05.2022
İptal davasının çerçevesi ve hukukî dinlenilme hakkı: Hakem heyeti, bilirkişi raporunun tebliğinden birkaç gün sonra esas hakkında karar vermiş; istinaf mahkemesi bunu eşitlik ve hukukî dinlenilme hakkının ihlâli sayarak kararı iptal etmişti. Daire önce kurumu tanımlamıştır: “Tahkimin niteliği, doktrinde genel olarak, bir hak üzerinde uyuşmazlığa düşmüş olan iki tarafın, anlaşarak, bu uyuşmazlığın çözümünü özel kişilere bırakmaları, uyuşmazlığın bu özel kişiler tarafından incelenip karara bağlanması olarak tanımlanmıştır.” Kanun yolu bakımından: “Maddede hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabileceği belirtilmiştir. Yasanın düzenlemesi emredici niteliktedir.” Somut olayda ise davacının itiraz dilekçesini süresi içinde sunduğu ve dava dilekçesinde ek somut bir itiraz belirtmediği saptanarak “davalı vekilinin savunma hakkının kısıtlandığı kabul edilemeyeceğinden davanın reddine karar verilmesi gerekirken, hakem heyeti kararının iptaline dair hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı” bulunmuştur. Sonuç: Karar davalı yararına BOZULMUŞTUR (oy birliği).
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/786, K. 2025/4036, 15.09.2025
Tahkim şartının geçerliliği ve esasa girme yasağı: Avukatlık ücret sözleşmesindeki tahkim şartına dayanarak tahkime başvuran avukatın talebi, hakem tarafından yetkisizlik nedeniyle reddedilmiş; bunun üzerine hakem kararının iptali istenmişti. Daire önce denetimin sınırını çizmiştir: “Hakem kararının iptali davalarında iptal sebepleri tahdidi olarak sayıldığından, kararın esası yönünden hukuka uygun ve yerinde olup olmadığının incelenmesi mümkün değildir. Yargıtay içtihatları ile de Hakem Heyeti kararının esasının, yerinde olup olmadığının, hakemlerin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığı gibi hususların Hakem Heyeti kararının iptali davalarında inceleme konusu yapılamayacağı kabul edilmektedir.” Tahkim şartının geçerliliği bakımından ise: “Tahkim şartı veya anlaşmasının geçerli olabilmesi için tarafların, tahkim iradesini açıkladıkları tahkim şartı ya da sözleşmede tartışma ve karışıklığa neden olmayacak biçimde açık ve kesin olarak belirtmiş olmaları zorunludur.” Somut olayda tahkim şartı geçerli sayılmış ve hakemin yetkisizlik kararının HMK m. 439/2-ç kapsamında iptali yerinde bulunmuştur. Sonuç: Bölge adliye mahkemesi kararı ONANMIŞTIR (oy birliği).
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2023/1124, K. 2023/1159, 21.03.2023
Genel işlem koşulu itirazı ve itirazın iptali davasının tahkime elverişliliği: Tahkim şartının genel işlem koşulu olduğunu ve geçersiz sayılması gerektiğini ileri süren davacının itirazları Dairece reddedilmiştir: “kendisine genel işlem koşullarının içeriğinin öğrenilmesi imkânı sunulmasına rağmen okumadan bir metni imzalayan ya da… metinde açıkça bu koşullara yollama yapılmasına rağmen bunların ne olduğunu araştırmadan ya da öğrenmeden metni imzalayarak iradesini açıklayan kişi genel bir kabulde bulunmuş olacaktır. Buna göre, kendisine sunulan sözleşmelerin davacı tarafından, basiretli bir iş adamı gibi davranarak incelenmiş olması gerekir.” Karar ayrıca önemli bir noktayı düzeltmiştir: “İtirazın iptali davasının tahkimde görülmesine usul ve esas yönünden hiç bir engel bulunmayıp yeknesaklık kazanmış Yargıtay Uygulaması da bu yöndedir.” Ancak bu husus, ilgili tarafça temyiz edilmediğinden bozma sebebi yapılmamıştır. Sonuç: Bölge adliye mahkemesi kararı ONANMIŞTIR (oy birliği).
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/22556, K. 2023/2829, 02.03.2023
Sigorta tahkiminde HMK m. 439 iptal davası açılamaz: Sigorta Tahkim Komisyonu itiraz hakem heyeti kararının HMK m. 439 uyarınca iptali istenmişti. Bölge adliye mahkemesi, sigorta poliçesinden doğan uyuşmazlıklar bakımından özel kanun niteliğindeki 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun uygulama önceliği bulunduğunu, bu Kanun’da belirli parasal sınırın üzerindeki kararlar için temyiz yolunun düzenlendiğini ve HMK m. 439’a atıf yapılmadığını belirterek davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetmişti. Daire bu değerlendirmeyi yerinde bulmuştur: “özellikle … kararlarına iptal kanun yolu öngörülmemesine göre; davacı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.” Sonuç: Bölge adliye mahkemesi kararı ONANMIŞTIR (oy birliği).
Kararlar bir arada okunduğunda tahkimin dört belirleyici noktası ortaya çıkar. Birincisi iradenin açıklığıdır. Tahkim, devlet yargısına gitme hakkından iradî olarak vazgeçilmesi anlamına geldiği için, bu iradenin sözleşmede tartışmaya ve karışıklığa yer bırakmayacak biçimde açık ve kesin olarak ortaya konması aranır. Uygulamada en çok tartışma çıkaran durum, sözleşmede hem bir yetkili mahkeme maddesinin hem de bir tahkim şartının bulunmasıdır. Bu nedenle tahkim maddesi yazılırken tahkim yeri, tahkim dili, uygulanacak hukuk, hakem sayısı ve hangi kurumun kurallarının uygulanacağı da belirtilmelidir. Şekil bakımından kanun oldukça esnektir: imzalı bir belge kadar teati edilen e-posta ya da elektronik ortama geçirilmiş bir metin de yeterlidir; hatta dava dilekçesinde ileri sürülen tahkim sözleşmesinin varlığına cevap dilekçesinde itiraz edilmemesi bile yazılı şekli karşılar. Ayrıca asıl sözleşmenin geçersizliği ileri sürülerek tahkim sözleşmesine itiraz edilemez — bu, tahkim şartının bağımsızlığı ilkesidir.
İkincisi elverişlilik sınırıdır. Taşınmaz mallar üzerindeki aynî haklardan ve iki tarafın iradesine tabi olmayan işlerden doğan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. Buna karşılık ticari nitelikteki alacak, eser, bayilik, hizmet ve vekâlet ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar kural olarak elverişlidir. Bir uygulama tartışması da icra hukukuyla kesişme noktasında yaşanmış ve Yargıtay bunu netleştirmiştir: itirazın iptali davasının tahkimde görülmesine usul ve esas yönünden bir engel bulunmamaktadır.
Üçüncüsü genel işlem koşulu denetimidir. Tahkim şartının matbu bir sözleşmeye konulması, onu kendiliğinden geçersiz kılmaz. Belirleyici olan, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip içeriğini öğrenme imkânı sağlayıp sağlamadığıdır. Yargıtay, kendisine bu imkân sunulduğu hâlde metni okumadan imzalayan kişinin genel bir kabulde bulunmuş sayılacağını, özellikle tacirlerden basiretli bir iş adamı gibi davranarak sözleşmeyi incelemelerinin beklendiğini vurgulamaktadır. Uygulamada karşı tarafa nüsha verildiğinin ve bilgilendirme yapıldığının belgelenmesi, sonraki geçersizlik iddialarını büyük ölçüde etkisizleştirir.
Dördüncüsü denetimin dar kapısıdır. Hakem kararı, devlet mahkemesi kararı gibi bağlayıcıdır ve ona karşı yalnızca iptal davası açılabilir; bu düzenleme emredicidir. İptal sebepleri dokuz bent hâlinde sınırlı olarak sayılmıştır ve kararın esası denetlenemez. Uygulamada en çok dayanılan bentler, tahkim sözleşmesinin geçersizliği, hakemin yetkili ya da yetkisiz olduğuna hukuka aykırı biçimde karar vermesi, tarafların eşitliği ile hukukî dinlenilme hakkının ihlâli ve kamu düzenine aykırılıktır. Ancak bu bentlerin de kendi eşiği vardır: 2022 tarihli karar, tarafın itirazını süresinde sunabildiği ve ileri süreceği ek somut bir itiraz bulunmadığı hâllerde savunma hakkının kısıtlandığından söz edilemeyeceğini göstermektedir. Son olarak iki usul kuralı hayatîdir: iptal davası kararın bildirilmesinden itibaren bir ay içinde ve tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır; dava açılması kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz, durdurma ancak teminat gösterilerek istenebilir. Nihayet, bütün tahkim türleri bu rejime tabi değildir: sigorta poliçelerinden doğan uyuşmazlıklarda özel kanun olan 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu öncelikli olarak uygulanır ve o kararlara karşı HMK m. 439 iptal davası açılamaz. Bu alan için Sigorta Tahkim Komisyonu yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Tahkim şartını muğlak yazmak | İrade açık ve kesin olarak belirtilmelidir |
| Aynı sözleşmeye hem yetki hem tahkim maddesi koymak | Bu, geçerlilik tartışması yaratır |
| Tahkim yerini belirtmemek | Tahkim yeri, iptal davasının mahkemesini belirler |
| Elverişliliği kontrol etmemek | Taşınmaz üzerindeki aynî haklar tahkime elverişli değildir |
| Karşı tarafa bilgi vermeden matbu şart koymak | Genel işlem koşulu denetimi gündeme gelir |
| İptal davasını üst derece sanmak | Esas denetlenmez; sebepler sınırlıdır |
| Bir aylık süreyi kaçırmak | Süre, kararın bildirilmesinden itibaren işler |
| Yanlış mahkemeye başvurmak | Dava, tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır |
| İcranın duracağını sanmak | Durdurma ancak teminatla istenebilir |
Tahkim nedir?
Bir hak üzerinde uyuşmazlığa düşen tarafların anlaşarak uyuşmazlığın çözümünü hakem ya da hakem kuruluna bırakmalarıdır. Alternatif uyuşmazlık çözüm yollarından biridir.
Tahkim sözleşmesi nasıl yapılır?
Taraflar arasındaki sözleşmenin bir şartı olarak ya da ayrı bir sözleşme biçiminde yapılabilir. Yazılı şekil zorunludur.
E-posta ile tahkim şartı kurulabilir mi?
Evet. Teati edilen mektup, telgraf, faks gibi iletişim araçları veya elektronik ortama geçirilmiş metinler yazılı şekli karşılar.
Cevap dilekçesinde itiraz etmezsem ne olur?
Dava dilekçesinde yazılı bir tahkim sözleşmesinin varlığı ileri sürülmüş ve cevap dilekçesinde itiraz edilmemişse yazılı şekil şartı gerçekleşmiş sayılır.
Hangi uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir?
Taşınmaz mallar üzerindeki aynî haklardan ve iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar.
Asıl sözleşme geçersizse tahkim şartı da düşer mi?
Hayır. Tahkim sözleşmesine karşı asıl sözleşmenin geçerli olmadığı itirazında bulunulamaz.
İtirazın iptali davası tahkimde görülebilir mi?
Yargıtay uygulamasında bunun usul ve esas yönünden bir engeli bulunmadığı kabul edilmektedir.
Matbu sözleşmedeki tahkim şartı geçerli mi?
Karşı tarafa koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verilmiş ve içeriği öğrenme imkânı sağlanmışsa geçerlidir. Bu imkâna rağmen okumadan imzalayan kişi genel bir kabulde bulunmuş sayılır.
Hakem kararına itiraz edebilir miyim?
Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir; bu düzenleme emredicidir.
İptal sebepleri nelerdir?
HMK m. 439/2’de dokuz bent hâlinde sayılmıştır: sözleşmenin geçersizliği, hakem seçiminde usulsüzlük, süre, yetki, usule aykırılık, eşitlik ve hukukî dinlenilme hakkının ihlâli, elverişsizlik ve kamu düzenine aykırılık.
“Hakem yanlış karar verdi” diyebilir miyim?
Hayır. Kararın esası, hakemlerin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığı gibi hususlar iptal davasında incelenemez.
İptal davası nerede ve ne kadar sürede açılır?
Tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde ve kararın (ya da tavzih/düzeltme kararının) bildirilmesinden itibaren bir ay içinde.
Dava açınca icra durur mu?
Hayır. Ancak hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak teminat gösterilmek şartıyla icranın durdurulması istenebilir.
İptal kararına karşı ne yapılabilir?
İptal davası hakkında verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulabilir; temyiz incelemesi de iptal sebepleriyle sınırlıdır.
Sigorta tahkiminde de aynı kurallar mı geçerli?
Hayır. Sigorta poliçesinden doğan uyuşmazlıklarda özel kanun olan 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu öncelikli uygulanır ve bu kararlara karşı HMK m. 439 iptal davası açılamaz.
İlgili mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 407 — Uygulama alanı
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 408 — Tahkime elverişlilik
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 412 — Tahkim sözleşmesinin tanımı ve şekli
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 413 — Tahkim itirazı
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 416-418 — Hakemlerin seçimi ve reddi
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 427 — Tahkim süresi
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 433 — Karar verme usulü
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 436 — Hakem kararının içeriği
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 439 — İptal davası
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 27 — Hukukî dinlenilme hakkı
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 20-25 — Genel işlem koşulları
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 — Sigorta tahkim sistemi
Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: Sigorta Tahkim Komisyonu, arabuluculuk, tacir olmanın hükümleri, eser sözleşmesi, ön inceleme duruşması.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayda sonuç, tahkim şartının metnine ve tahkim yargılamasının seyrine göre değişir. Sözleşmeye tahkim şartı koyarken alınan asıl karar, esasa ilişkin denetimden büyük ölçüde vazgeçmektir; bu nedenle madde metni özenle yazılmalıdır.