Kiracının Yaptığı Yenilik ve Değişiklikler (TBK m.321): Yazılı Rıza, Eski Hale Getirme ve İmalat Bedeli

legapro kapak 17251 LegaPro Hukuk Kiracının Yaptığı Yenilik ve Değişiklikler (TBK m.321): Yazılı Rıza, Eski Hale Getirme ve İmalat Bedeli
Kısaca
  • TBK m.321’e göre kiracı, kiralananda yenilik ve değişiklikleri ancak kiraya verenin yazılı rızasıyla yapabilir.
  • Rıza gösteren kiraya veren, yazılı olarak kararlaştırılmış olmadıkça kiralananın eski durumuyla geri verilmesini isteyemez.
  • Kiracı, aksine yazılı bir anlaşma yoksa, rızayla yaptığı değişiklikler sebebiyle kiralananda ortaya çıkan değer artışının karşılığını isteyemez.
  • Buna karşılık Yargıtay, sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça kiracının kiraya verence benimsenen faydalı ve zorunlu imalatların bedelini vekâletsiz iş görme hükümlerine göre isteyebileceğini kabul etmektedir.
  • Talep edilebilecek tutar, imalatın yapıldığı tarihteki değerinden yıpranma payı düşülerek bulunur; güncel yenileme maliyeti değildir.
  • İmalatın hangi tarihte yapıldığı ispat edilemezse, kural olarak sözleşmenin başlangıcında yapıldığı kabul edilir.
  • Sözleşmede bu bedelin istenemeyeceği kararlaştırılabilir; ancak bu kayıt tüm kira süresi için geçerli sayıldığından, erken tahliyede kalan süreyle orantılı talep gündeme gelir.
  • Kira sözleşmesinin haklı nedenle feshedilmiş olması, imalat bedelinin istenmesini tek başına engellemez.
  • Kiracı, kiralananı tahliye etmediği sürece faydalı ve zorunlu masrafları isteyemez; zilyetlik sürerken açılan dava bu nedenle reddedilmektedir.
  • Talebin kabulü için giderin kiracının malvarlığından çıkıp kiraya verenin malvarlığına geçmiş olması aranır; sökülüp götürülebilen imalatlar bu kapsamda değildir.
  • İmalat karşılığında bir süre kira bedeli alınmaması kararlaştırılmışsa, masraf bu yolla karşılanmış sayılabilir.
  • Eski hale getirme yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı önce sözleşme hükümlerine bakılarak belirlenir.
  • Kiracı, TBK m.334 uyarınca sözleşmeye uygun kullanmadan doğan eskimelerden sorumlu değildir; sorumluluğu kötü kullanımdan doğan zararla sınırlıdır.
  • Eski hale getirme bedeli hesaplanırken de kullanım süresiyle orantılı yıpranma payı düşülmelidir; aksi hâlde kiraya veren zenginleşir.
  • Yazılı rıza alınmadan yapılan değişiklik, duruma göre akde aykırılık oluşturarak tahliye sebebi hâline gelebilir.

Kiralanan dükkânı işine uygun hâle getirmek için duvar yıkan, asma kat yapan, klima ve dolap taktıran kiracı sayısı az değildir. Konutlarda da benzer bir tablo vardır: mutfağı yenileyen, banyoyu değiştiren, parke döşeyen kiracılar genellikle bunları “nasıl olsa uzun yıllar oturacağım” düşüncesiyle yapar. Kira ilişkisi sona erdiğinde ise iki soru aynı anda masaya gelir: kiracı yaptığı masrafı geri alabilir mi, kiraya veren taşınmazın eski hâline getirilmesini isteyebilir mi?

Türk Borçlar Kanunu’nun 321. maddesi bu iki soruya ilk bakışta net görünen cevaplar verir; ancak uygulamada tablo daha karmaşıktır, çünkü Yargıtay maddenin “değer artışı istenemez” kuralı ile vekâletsiz iş görme hükümlerine dayanan “faydalı ve zorunlu imalat bedeli” talebini birbirinden ayırmaktadır. Bu yazıda yazılı rıza koşulunun ne anlama geldiği, hangi masrafların geri alınabileceği, bedelin nasıl hesaplandığı, tahliye şartının neden belirleyici olduğu ve eski hâle getirme yükümlülüğünün sınırları Yargıtay kararları üzerinden ele alınmaktadır.

Kanunî dayanak

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.321 (2. Kiracı tarafından): “Kiracı, kiraya verenin yazılı rızasıyla kiralananda yenilik ve değişiklikler yapabilir. Yenilik ve değişikliklere rıza gösteren kiraya veren, yazılı olarak kararlaştırılmış olmadıkça, kiralananın eski durumuyla geri verilmesini isteyemez. Kiracı, aksine yazılı bir anlaşma yoksa, kiraya verenin rızasıyla yaptığı yenilik ve değişiklikler sebebiyle kiralananda ortaya çıkan değer artışının karşılığını isteyemez.”
Bağlantılı hükümler: Kiralananın geri verilmesini düzenleyen TBK m.334’e göre “Kiracı kiralananı ne durumda teslim almışsa, kira sözleşmesinin bitiminde o durumda geri vermekle yükümlüdür. Ancak, kiracı sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla kiralananda meydana gelen eskimelerden ve bozulmalardan sorumlu değildir.” Aynı maddenin ikinci fıkrası, kiracının sözleşmeye aykırı kullanmadan doğacak zararları giderme dışında başkaca bir tazminat ödeyeceğini önceden taahhüt etmesine ilişkin anlaşmaları geçersiz sayar. Kiracının özenle kullanma borcu ve buna aykırılığın fesih sonucu TBK m.316’da düzenlenmiştir; maddeye göre “Kiracı, kiralananı, sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmak ve kiralananın bulunduğu taşınmazda oturan kişiler ile komşulara gerekli saygıyı göstermekle yükümlüdür.” Kiraya verenin yaptığı yenilik ve değişiklikler ise TBK m.320’de ayrıca düzenlenir.
Değişiklik uyarısı: TBK m.321, 1 Temmuz 2012’de yürürlüğe giren 6098 sayılı Kanun ile getirilmiştir; öncesinde uyuşmazlıklar 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu hükümlerine göre çözülüyordu. Yargıtay, imalatın yapıldığı tarihte hangi kanun yürürlükteyse ona göre değerlendirme yapmakta; 2012 öncesinde gerçekleştirilen imalatlar bakımından mülga Borçlar Kanunu hükümlerini uygulamaktadır. Bu nedenle uzun süreli kira ilişkilerinde önce imalatın tarihi saptanmalıdır. Vekâletsiz iş görmeye ilişkin atıflarda da kararlar arasında farklı madde numaralarına gönderme yapıldığı görülmekte olup, dayanak maddenin somut olayda ayrıca belirlenmesi gerekir.
KonuDayanakYargıtay yaklaşımı
Değişiklik yapma izniTBK m.321/1Kiraya verenin yazılı rızası aranır; rızanın varlığını ispat yükü değişikliği yapan kiracıdadır.
Eski hale getirme talebiTBK m.321/2Rıza gösteren kiraya veren, yazılı olarak kararlaştırılmadıkça eski durumu isteyemez; önce sözleşme hükümleri değerlendirilir.
Değer artışı talebiTBK m.321/3Aksine yazılı anlaşma yoksa kiracı, rızayla yaptığı değişikliklerin doğurduğu değer artışını isteyemez.
Faydalı ve zorunlu imalat bedeliVekâletsiz iş görme hükümleriSözleşmede aksine hüküm yoksa, kiraya verence benimsenen imalatların bedeli istenebilir.
Bedelin hesaplanmasıYerleşik uygulamaİmalatın yapıldığı tarihteki değerinden yıpranma payı düşülerek bulunur; tarih ispat edilemezse sözleşme başlangıcı esas alınır.
Sözleşmeyle talebin bertarafıSözleşme serbestisiGeçerli sayılır; ancak kayıt tüm kira süresi için olduğundan erken tahliyede kalan süreyle orantılı talep mümkündür.
Feshin haklı olup olmamasıYerleşik uygulamaİmalat bedelinin talep edilmesi bakımından sonuca etkili görülmemektedir.
Tahliye şartıYerleşik uygulamaKiralanan tahliye edilmedikçe faydalı ve zorunlu masraflar istenemez; zilyetlik sürerken açılan dava reddedilir.
Hor kullanma ve olağan eskimeTBK m.316, m.334Kiracı sözleşmeye uygun kullanmadan doğan eskimeden sorumlu değildir; yıpranma payı alacaktan düşülür.
Kritik nokta: TBK m.321/3’teki “değer artışı istenemez” kuralı ile Yargıtay’ın kabul ettiği “faydalı ve zorunlu imalat bedeli” talebi aynı şey değildir. Birincisi, yapılan değişiklikler sayesinde taşınmazın piyasa değerinde meydana gelen artışın paylaşılmasını ister; ikincisi, kiracının cebinden çıkıp kiraya verenin malvarlığında kalan harcamanın, yapıldığı tarihteki değerinden yıpranma payı düşülerek iadesini ister. Dava dilekçesinde talebin hangisi olduğu açıkça kurulmazsa, hesaplama yöntemi ve sonuç tamamen değişir.

Ne yapmalı? Adım adım yol haritası

  1. Tadilata başlamadan önce kiraya verenden yazılı rıza alın; yazışma, ek protokol veya sözleşmeye eklenecek bir madde bu işlevi görür.
  2. Rıza metninde yapılacak işleri kalem kalem sayın; genel ifadeler sonradan hangi işin kapsamda olduğu tartışmasına yol açar.
  3. Kiralananın teslim anındaki durumunu fotoğraf, video ve tutanakla kayıt altına alın; kaba inşaat hâlinde teslim alındıysa bunu tutanağa yazdırın.
  4. Sözleşmede imalat bedelinin istenemeyeceğine veya imalatların kiraya verene terk edileceğine dair bir kayıt bulunup bulunmadığını kontrol edin.
  5. İmalat karşılığında kira bedeli alınmaması kararlaştırılacaksa bunun süresini ve kapsamını açıkça yazın; sonradan iki kez talep tartışması çıkmasın.
  6. Yapılan her işin faturasını, ödeme belgesini ve tarihini saklayın; imalat tarihinin ispatı, hesaplanacak bedeli doğrudan etkiler.
  7. Sökülüp götürülebilen imalatlar ile taşınmazın bütünleyici parçası hâline gelen kalıcı imalatları baştan ayırın.
  8. Eski hale getirme yükümlülüğünün sözleşmede yazılı olarak kararlaştırılıp kararlaştırılmadığını inceleyin.
  9. Kira ilişkisi sona ererken tahliye tutanağı düzenleyin; taşınmazın hangi durumda teslim edildiği ve hangi imalatların bırakıldığı tutanağa geçirilsin.
  10. İmalat bedeli talebinizi kural olarak tahliyeden sonra ileri sürün; zilyetlik devam ederken açılan dava reddedilmektedir.
  11. Dava açmadan önce delil tespiti yaptırın; bilirkişinin inşaat alanında uzman olması ve raporda yıpranma payına ayrıca yer verilmesi önemlidir.
  12. Talebinizi net kurun: değer artışı mı, faydalı ve zorunlu imalat bedeli mi istediğinizi ve hangi tarihe göre hesaplama yapılmasını talep ettiğinizi belirtin.
Yargıtay kararları

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 03.12.2025 T., 2025/1459 E., 2025/5846 K.
Sözleşmede aksine hüküm yoksa kiracı, sökülüp götürülemeyen faydalı ve zorunlu imalatların yapıldıkları tarih itibarıyla yıpranma payı düşülmüş bedelini isteyebilir; feshin haklı olup olmaması bu talebi etkilemez. Kooperatife ait sosyal tesisi on yıl süreli sözleşmeyle kiralayan şirketler, tesisi kaba inşaat hâlinde teslim aldıklarını ve gerekli tüm imalatları kendilerinin tamamladığını ileri sürerek değer artışının tahsilini istemiştir. İlk derece mahkemesi, kiraya verence benimsenen faydalı ve zorunlu giderlerin vekâletsiz iş görme hükümleri çerçevesinde istenebileceğini kabul edip yıpranma payı düştükten sonra davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi ise sözleşmedeki teslim kaydına ve TBK m.321’e dayanarak rızayla yapılan değişikliklerden doğan değer artışının istenemeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, imalatların yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan mülga Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağını belirterek yerleşik uygulamayı özetlemiş; sözleşmeyle imalat bedelinin istenemeyeceğinin kararlaştırılabileceğini, ancak bu kararlaştırmanın tüm kira süresi için geçerli olması sebebiyle erken tahliyede kiracının kalan süreyle orantılı talepte bulunabileceğini açıklamıştır. Kararda ayrıca “Kira sözleşmesinin feshinin haklı nedene dayalı olup olmaması, faydalı ve zorunlu imalat bedellerinin talep edilmesi yönünden sonucu etkili değildir.” denilmiştir. Bölge adliye mahkemesi kararı 03.12.2025 tarihinde oy birliğiyle davacılar yararına bozulmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 07.05.2024 T., 2023/3276 E., 2024/1563 K.
Sözleşmede masrafların talep edilemeyeceği kararlaştırılmış ve imalat karşılığında belirli bir süre kira alınmaması öngörülmüşse, kiracı ayrıca imalat bedeli isteyemez. Kiracı, karkas hâlindeki binayı öğrenci yurdu olarak imal edip kullanmak üzere kiraladığını, binayı baştan sona yaparak yurt hâline getirdiğini, buna rağmen kira süresi dolmadan tahliye edildiğini ileri sürerek faydalı masrafların ve değer artışının tahsilini istemiştir. İlk derece mahkemesi, sözleşmede kiracının kiraya verenin rızasıyla ya da rızası olmaksızın yaptığı yenilik ve değişiklikler sebebiyle ortaya çıkan değer artışını isteyemeyeceğinin düzenlendiğini, ayrıca sözleşmede kiracının 31.08.2016 tarihine kadarki yükümlülüğünün “eser meydana getirme edimi” olarak belirlendiğini ve bu dönemde kira ödenmeyeceğinin kararlaştırıldığını saptayarak davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi, kiracının üç yıl boyunca kiralananı bedelsiz kullandığını, böylece masrafların kira bedeli karşılığında karşılanmış sayılması gerektiğini belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, “davacı kiracının, kiralanana yaptığı masrafları talep edemeyeceğinin düzenlendiği, kaba inşaat halinde kiralandığı sözleşmede belirtilen kiralanana, kiracı tarafından yapılacak imalatlar karşılığında 01.09.2016 tarihine kadar kira bedeli ödenmeyeceğinin kararlaştırıldığı anlaşılmakla” diyerek temyiz itirazlarını reddetmiştir. Davanın reddine ilişkin karar 07.05.2024 tarihinde oy birliğiyle onanmıştır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 06.05.2019 T., 2017/8213 E., 2019/4152 K.
Kiracı, kiralananı tahliye etmediği sürece faydalı ve zorunlu masrafları isteyemez. Kendisine lojman tahsis edilen sağlık personeli, konutun başlangıçta oturulamayacak durumda olduğunu, kurum yetkililerinin masrafların faturalandırılması şartıyla kira bedelinden düşüleceğini söylediğini, bunun üzerine zorunlu tadilat ve tamirat yaptığını ileri sürerek harcadığı bedelin tahsilini istemiştir. Davalı idare, kurumun muvafakati alınmadan yapılan onarım giderlerinin istenemeyeceğini savunmuş; mahkeme, TBK m.321 uyarınca yenilik ve değişiklik için yazılı rıza gerektiğini, davacının buna dair belge sunamadığını belirterek davayı reddetmiştir. Daire, kira ilişkisi sırasında yapılan faydalı ve zorunlu masrafların vekâletsiz iş görme hükümlerine göre istenebileceğini, kiraya verenin sorumluluğunun imalatların imal tarihindeki değerinden yıpranma payı düşülerek bulunacak tutarla sınırlı olduğunu açıkladıktan sonra Hukuk Genel Kurulu kararına atıfla “Kiracı, kiralanan taşınmazı tahliye etmediği sürece faydalı ve zorunlu masrafları isteyemez.” kuralını vurgulamış; davacının taşınmaz üzerindeki zilyetliği sürdüğü için davanın bu gerekçeyle reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir. Sonucu itibarıyla doğru bulunan hüküm, gerekçesi değiştirilmek suretiyle 06.05.2019 tarihinde oy birliğiyle onanmıştır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 04.05.2023 T., 2022/6075 E., 2023/1269 K.
Eski hale getirme yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı sözleşme hükümlerine göre belirlenir; kiracı yalnızca kötü kullanımdan doğan zarardan sorumludur. Yaklaşık on dokuz yıl süren kira ilişkisinin sona ermesi üzerine kiraya veren, delil tespitiyle belirlenen 202.000 TL tutarındaki eski hale getirme bedeli ile tamir süresince kira kaybının tahsilini istemiştir. İlk derece mahkemesi tespit raporunu esas alıp yüzde on beş indirimle davayı kısmen kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, hükme esas alınan raporu düzenleyen bilirkişinin konunun uzmanı olmadığını, kiracının yaptığı tadilatları eski hale getirmekle yükümlü olup olmadığı konusunda sözleşme hükümlerinin değerlendirilmediğini, aynı kalemin iki kez hesaba katılıp katılmadığı çelişkisinin giderilmediğini saptamıştır. Kararda “Kiralananı tam bir özenle kullanmak ve sözleşme sonunda aldığı hali ile kiraya verene teslim etmekle yükümlü olan kiracı, sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla oluşan eskime ve bozulmalardan sorumlu olmayıp, münhasıran kötü kullanım nedeniyle oluşan zarar ve hasardan sorumludur.” denilmiş, kullanım süresiyle orantılı yıpranma payının hesaplanıp alacaktan düşülmesi gerektiği belirtilmiştir. Bölge adliye mahkemesi kararı ortadan kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı 04.05.2023 tarihinde oy birliğiyle davalı yararına bozulmuştur.

Dört karar birlikte okunduğunda TBK m.321’in iki ayrı soruya cevap verdiği görülür. Birinci soru izindir: kiracı, kiralananda değişiklik yapmak için kiraya verenin yazılı rızasını almak zorundadır. İkinci soru hesaptır: kira sona erdiğinde bu değişikliklerin parasal sonucu kime yüklenecektir. Maddenin son fıkrası “değer artışı istenemez” derken, Yargıtay uygulaması kiracının cebinden çıkıp kiraya verenin malvarlığında kalan faydalı ve zorunlu imalatların bedelini ayrı bir talep olarak kabul etmektedir. 2025 tarihli karar bu ayrımı en açık biçimde ortaya koymakta, sözleşmeyle bertaraf edilmiş olsa bile erken tahliye hâlinde kalan süreyle orantılı talebin gündeme geleceğini belirtmektedir.

İkinci belirleyici nokta zamanlamadır. 2019 tarihli karar, kiralanan tahliye edilmedikçe faydalı ve zorunlu masrafların istenemeyeceğini açıkça söylemektedir; bu kural, erken açılmış davaların esasa girilmeden reddedilmesine yol açmaktadır. Aynı kararda, kurumun yazılı rızası bulunmadan yapılan tadilatın ispat bakımından kiracıyı nasıl zor durumda bıraktığı da görülmektedir. Kiracının kiralananı ne durumda teslim etmesi gerektiği ve hor kullanma tazminatının sınırları için kiracının geri verme borcu ve hor kullanma tazminatı yazımıza bakılabilir.

Kaynak gösterilmeyen iki karar tabloyu tamamlamaktadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 06.11.2024 tarihli, 2023/4965 E., 2024/3567 K. sayılı kararında, market olarak kullanılan kiralananın eski hale getirilmemesinden doğan tazminat hesaplanırken yıpranma payının yalnızca boya bedelinden düşüldüğü saptanmış; bu durumda kiraya verenin zenginleşmiş olacağı belirtilerek, eski hale getirme bedelinin sözleşme başlangıç tarihi itibarıyla ve yıpranma payı gözetilerek belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle hüküm oy birliğiyle bozulmuştur. Yani yıpranma payı yalnızca kiracının alacağından değil, kiraya verenin talebinden de düşülmektedir.

Aynı Dairenin 17.10.2017 tarihli, 2017/2162 E., 2017/14066 K. sayılı kararında ise kiracının değer artırıcı masraflarını vekâletsiz iş görme hükümlerine göre isteyebileceği, ancak bunun için giderlerin kiracının malvarlığından çıkarak kiralayanın malvarlığına geçmiş olması ve kiralananın tahliye edilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Kiralananın teslim edildiği andaki durumunun kayıt altına alınmasının önemi için eve zarar veren kiracı hakkında yapılacak işlemler yazımız incelenebilir.

Sık yapılan hatalar

HataNeden sorun çıkarırDoğrusu
Sözlü izne güvenip tadilata başlamakTBK m.321 yazılı rıza arar; sözlü iznin ispatı çoğu dosyada mümkün olmazRıza yazılı alınmalı, yapılacak işler tek tek sayılmalıdır
Değer artışı ile imalat bedelini aynı talep sanmakHesaplama yöntemleri farklıdır; yanlış kurulan talep reddedilirDilekçede hangi talebin ileri sürüldüğü açıkça belirtilmelidir
Tahliye etmeden dava açmakZilyetlik sürerken faydalı ve zorunlu masraflar istenemezTalep kural olarak tahliyeden sonra ileri sürülmelidir
Güncel yenileme maliyetini talep etmekBedel, imalatın yapıldığı tarihteki değerinden yıpranma payı düşülerek bulunurHesap, imalat tarihi ve yıpranma payı üzerinden kurulmalıdır
İmalat tarihini belgelememekTarih ispat edilemezse imalatın sözleşme başlangıcında yapıldığı kabul edilirFatura, ödeme belgesi ve tarihli fotoğraflar saklanmalıdır
Sözleşmedeki “terk edilir” kaydını okumamakBu kayıt talebi büyük ölçüde ortadan kaldırırSözleşme imzalanmadan önce kayıt müzakere edilmeli, erken tahliye ihtimali düşünülmelidir
Kira alınmaması karşılığında yapılan imalatı ayrıca istemekMasraf bu yolla karşılanmış sayılabilirİmalat karşılığı kira muafiyetinin kapsamı ve süresi sözleşmede netleştirilmelidir
Eski hale getirme bedelinden yıpranma payı düşmemekKiraya verenin zenginleşmesine yol açar ve karar bozulurBilirkişiden kullanım süresiyle orantılı yıpranma payı hesabı istenmelidir
Konunun uzmanı olmayan bilirkişi raporuna dayanmakHor kullanma, olağan eskime ve yıpranma ayrımı teknik uzmanlık gerektirirİnşaat alanında uzman bilirkişi görevlendirilmesi talep edilmelidir
Kiracı kiralananda tadilat yapabilir mi?

Yapabilir, ancak TBK m.321 uyarınca kiraya verenin yazılı rızasıyla. Rıza olmadan yapılan değişiklikler, duruma göre özenle kullanma borcuna aykırılık oluşturabilir ve fesih ile tahliye riskini doğurur.

Yazılı rıza almadım; masrafımı hiç alamaz mıyım?

Konumunuz belirgin şekilde zayıflar. Yazılı rızanın bulunmaması hem değişikliğin hukuka uygunluğunu tartışmalı hâle getirir hem de talebin ispatını güçleştirir. Nitekim lojmanda yapılan tadilata ilişkin dosyada mahkeme, yazılı belge sunulamadığı için istemi reddetmiştir.

Değer artışı ile faydalı ve zorunlu imalat bedeli arasındaki fark nedir?

Değer artışı, yapılan değişiklikler sayesinde taşınmazın değerinde oluşan farkın paylaşılması talebidir ve TBK m.321/3 uyarınca aksine yazılı anlaşma yoksa istenemez. İmalat bedeli ise kiracının yaptığı harcamanın, yapıldığı tarihteki değerinden yıpranma payı düşülerek iadesi talebidir ve vekâletsiz iş görme hükümlerine dayanır.

Bedel nasıl hesaplanır?

İmalatın yapıldığı tarihteki değeri belirlenir ve bundan yıpranma payı düşülür. Güncel yenileme maliyeti esas alınmaz. İmalatın hangi tarihte yapıldığı ispat edilemezse, kural olarak sözleşmenin başlangıcında yapıldığı kabul edilir.

Sözleşmede “yapılan imalatlar kiraya verene aittir” yazıyorsa ne olur?

Bu kayıt geçerli sayılır ve talebi önemli ölçüde ortadan kaldırır. Ancak Yargıtay, böyle bir kararlaştırmanın tüm kira süresi bakımından geçerli olduğunu, bu nedenle erken tahliye hâlinde kiracının kalan süreyle orantılı olarak imalat bedelini isteyebileceğini kabul etmektedir.

Sözleşmeyi kiraya veren haklı olarak feshetmişse talep hakkım düşer mi?

Düşmez. Yargıtay, kira sözleşmesinin feshinin haklı nedene dayalı olup olmamasının faydalı ve zorunlu imalat bedellerinin talep edilmesi yönünden sonuca etkili olmadığını belirtmiştir.

Taşınmazı tahliye etmeden dava açabilir miyim?

Kural olarak hayır. Yerleşik uygulamaya göre kiracı, kiralananı tahliye etmediği sürece faydalı ve zorunlu masrafları isteyemez; zilyetlik sürerken açılan dava bu gerekçeyle reddedilmektedir.

Hangi masraflar geri alınabilir?

Kiracının malvarlığından çıkıp kiraya verenin malvarlığına geçmiş, yani sökülüp götürülmesi mümkün olmayan kalıcı nitelikteki faydalı ve zorunlu imalatlar. Sökülüp götürülebilen eşya ve donanım bu kapsamda değerlendirilmez.

Lüks sayılan harcamalar da istenebilir mi?

Kural olarak talep, faydalı ve zorunlu nitelikteki imalatlarla sınırlıdır. Kiracının kendi kullanım tercihine yönelik, kiralananın değerini ve kullanımını objektif olarak artırmayan harcamalar bu kapsamda görülmemektedir.

İmalat karşılığında kira ödemedim; yine de bedel isteyebilir miyim?

Bu durumda masrafın kira bedeli yoluyla karşılanmış sayılması gündeme gelir. Karkas binayı yurda dönüştüren kiracının açtığı davada, üç yıl kira alınmaması karşılığında imalat yapılmasının kararlaştırılmış olması nedeniyle ayrıca bedel istenemeyeceği sonucuna varılmıştır.

Kiraya veren eski hale getirmemi isteyebilir mi?

Yenilik ve değişikliklere rıza gösteren kiraya veren, yazılı olarak kararlaştırılmış olmadıkça kiralananın eski durumuyla geri verilmesini isteyemez. Bu nedenle mahkemelerin önce sözleşme hükümlerini değerlendirmesi gerekir.

Eski hale getirme bedelinden yıpranma payı düşülür mü?

Düşülür. Yargıtay, yıpranma payı gözetilmeden hesaplanan eski hale getirme bedeline hükmedilmesi hâlinde kiraya verenin zenginleşeceğini belirterek bu yöndeki kararları bozmaktadır.

Olağan kullanımdan doğan eskimelerden sorumlu muyum?

Hayır. TBK m.334 uyarınca kiracı, sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla kiralananda meydana gelen eskimelerden ve bozulmalardan sorumlu değildir; sorumluluk kötü kullanımdan doğan zarar ve hasarla sınırlıdır.

Delil tespiti raporu kesin delil midir?

Değildir. Yargıtay, delil tespiti yoluyla alınan bilirkişi raporuna itiraz etmemiş tarafın itirazını hüküm verilinceye kadar mahkemeye bildirebileceğini, itiraza uğrayan ve yeni bir raporla karşılanmayan tespit raporunun hükme esas alınamayacağını belirtmiştir.

Kiraya veren de kiralananda değişiklik yapabilir mi?

Yapabilir. TBK m.320 uyarınca kiraya veren, kira sözleşmesinin feshini gerektirmeyen ve kiracıdan katlanması beklenebilecek yenilik ve değişiklikleri yapabilir; bu sırada kiracının menfaatlerini gözetmekle yükümlüdür ve kiracının kira bedelinin indirilmesi ile zararının giderilmesine ilişkin hakları saklıdır.

İlgili mevzuat
  • TBK m.321 — 2. Kiracı tarafından
  • TBK m.320 — E. Özel durumlar, I. Kiralananda yenilik ve değişiklik yapılması, 1. Kiraya veren tarafından
  • TBK m.319 — V. Ayıpların giderilmesine ve kiralananın gösterilmesine katlanma borcu
  • TBK m.322 — II. Alt kira ve kullanım hakkının devri
  • TBK m.316 — II. Özenle kullanma ve komşulara saygı gösterme borcu
  • TBK m.315 — 3. Kiracının temerrüdü
  • TBK m.299 — DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Kira Sözleşmesi, A. Tanımı
  • TBK m.334 — G. Kiralananın geri verilmesi, I. Genel olarak
  • TBK m.335 — II. Kiralananın gözden geçirilmesi ve kiracıya bildirme
  • TBK m.529 — B. İşsahibinin hak ve borçları, I. İşin işsahibinin menfaatine yapılması hâlinde
  • TBK m.530 — II. İşin işgörenin menfaatine yapılması hâlinde
  • TMK m.2 — B. Hukukî ilişkilerin kapsamı, I. Dürüst davranma

İlgili yazılarımız: Kiracının geri verme borcu ve hor kullanma tazminatı · Kiralananın ayıplı olması · İş yeri kirasında tahliye sebepleri · Kiracı hakları · Kiralananın satılması ve yeni malik

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Bu siteyi Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin Google arama sonuçlarınızda legapro.net yazıları daha sık görünür. Ücretsizdir; Google hesabınızdan istediğiniz zaman geri alabilirsiniz. Google'da ekle

Bu yazıyı paylaş

WhatsApp LinkedIn X

Gayrimenkul hukuku — ilgili sayfalar

Bu yazıdaki konuyla ilgili rehberler, dilekçe örnekleri ve hesaplama araçları.

Aynı kategoriden diğer yazılar

Makaleler

Tahliye Taahhütnamesi Nedir? Nasıl Kullanılır?

İçindekilerKiracı, evi tahliye etmiyor mu? Sorun değil! Tahliye taahhütnamesi ile haklarınızı koruyun ve mülkünüzü geri alın.Tahliye Taahhütnamesinin Geçerlilik…

22.04.2024 Yazıyı oku ›
Makaleler

ÖNALIM HAKKI NEDİR SÜRESİ NE KADAR DEVAM EDER

İçindekilerÖnalım Hakkı Davası: Paylı Mülkiyete Tabi Taşınmazlarda Öncelikli Satın Alma HakkıYasal Önalım Hakkı Nedir?Şufa Hakkı (Önalım Hakkı) Nedir?…

02.06.2024 Yazıyı oku ›
Makaleler

ECRİMİSİL NEDİR? ECRİMİSİL DAVASI

İçindekilerEcrimisil: Kamunun Haklarını Korumak İçin Bir Tazminat YoluEcrimisil Davası Dilekçe Örneği:Ecrimisil İhtarname Örneği:Ecrimisil (Haksız İşgal) Tazminatı Şartları: Haklı…

18.09.2024 Yazıyı oku ›
Makaleler

İskan Nedir? Nasıl Alınır?

İçindekilerİskan (Yapı Kullanma İzin Belgesi) Rehberi: 2025 Güncel Bilgilerİskan (Yapı Kullanma İzin Belgesi) Nedir?İskan Türleriİskan Belgesi Neden Gereklidir?İskan…

17.02.2025 Yazıyı oku ›
Gayrimenkul Hukuku Makale

Parselasyon ve Düzenleme Ortaklık Payı (DOP): Arsamdan Ne Kadar Kesilir?

İçindekilerParselasyon nedir, amacı nedir?Düzenleme ortaklık payı: oran ve sınırlarİkinci kez DOP alınabilir mi?Tahsis: nereden, ne kadar ve müstakil…

25.08.2026 Yazıyı oku ›
Gayrimenkul Hukuku Makale

İşletme Projesi, Aidat ve Gecikme Tazminatı (KMK 20 ve 37): 2026 Değişikliğiyle Yeni Düzen

İçindekilerKanunî dayanakAidat takibinde hangi belge işe yarar?Ne yapmalı? Adım adım yol haritasıSık yapılan hatalar Kısaca İşletme projesi, anagayrimenkulün…

04.09.2026 Yazıyı oku ›
WhatsApp İletişim Ara