Riskli Yapı Tespitine İtiraz

Danıştay ne diyor?

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2022/1040, K. 2023/301, 22.02.2023

Uygulama Yönetmeliği’nin itiraz ve yıkım kurallarında hukuka aykırılık yok. Davacılar, 6306 sayılı Kanun’un Uygulama Yönetmeliği’nin birçok hükmünün iptalini istemişti. Tahliye ve yıkım için verilen altmış günlük süre bakımından, riskli yapıların can ve mal güvenliği açısından sakıncalı olduğu, yıkım veya güçlendirmenin zorunlu bulunduğu, “gecikmeksizin uygulamaya geçilmesinin gerektiği, aksi durumun telafisi imkânsız zararlara yol açacağı” dikkate alınarak kurallarda hukuka aykırılık görülmemiştir. Teknik heyetin çalışma usulüne ilişkin iddialar bakımından ise şu gerekçelere yer verilmiştir: heyet gerektiğinde yerinde inceleme yapabilir; riskli olduğu tespit edilen yapı üzerinde “gerçeğin gizlenmesi amacıyla sonradan yapılacak uygulamalar” göz önüne alınmayıp tespitin yapıldığı tarihteki duruma göre karar verilir; eksiklik için verilen ara kararların değil yalnızca nihai kararın bildirilmesi, yapıya gerçek durumu gizleyecek müdahaleleri önler. İtiraz hakkı bakımından denge şöyle kurulmuştur: “her malikin itiraz etme hakkının olduğu, ancak itiraz karara bağlandıktan sonra yapılacak yeni itirazların incelenmeyeceği, bu tür itirazların incelenmesinin birbiriyle çelişen kararların ortaya çıkmasına ve karışıklığa yol açacağı; ayrıca, itiraz üzerine verilen karara karşı bütün maliklerin dava açma hakkının da olduğu”.

Danıştay 6. Dairesi, E. 2019/2536, K. 2022/1327, 10.02.2022

Tespit tapuya şerh verilmekle icrailik kazanır; inşaat hâlindeki yapı da kapsamda olabilir. Davacı, inşaat hâlindeki ve ikamet edilmeyen yapıların 6306 sayılı Kanun kapsamına girmediğini ileri sürmüştü. Daire, mevzuat değerlendirmesinde riskli yapı tespitinin ilgili tapu müdürlüğüne bildirilerek tapuya şerh verilmesiyle “aleniyet ve icrailik” kazandığını ve ilgililerin menfaatini etkilemeye başladığını, bunun tebliği üzerine on beş gün içinde Müdürlüğe itiraz edilebileceğini belirtmiştir. Esas yönünden ise; yapının Kanun kapsamında incelenebilecek yapılardan olduğu, söz konusu yapıda ikamet edildiği, “Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar”a göre yapılan incelemede izin verilen sınır değerlerin aşıldığının saptandığı ve sürecin Kanun, Yönetmelik ve Esaslara uygun yürütüldüğü sonucuna varılarak “dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır” denilmiştir.

Danıştay 4. Dairesi, E. 2023/12188, K. 2023/5755, 26.10.2023

İtiraz hakkı malik ve kanuni temsilciyle sınırlıdır. Davacı, maliki olduğu parsel de dâhil dört parseli kapsayacak şekilde tek bir bina inşa edildiğini, iki parseldeki taşınmazların riskli yapı tespiti nedeniyle yıkılmasının kendi parselindeki yapıyı da etkileyeceğini ileri sürerek riskli yapı kararına itiraz etmişti. Daha önceki bir aşamada, salt malik olmadığından bahisle menfaat bağı araştırılmaksızın verilen ret kararı bozulmuş; bozmaya uyularak yapılan yargılamada bilirkişi incelemesi de yapılmıştı. Sonuçta, ilgili parsellerdeki eski yapının yıkılmasının diğer parsellerdeki yapıların doğrudan yıkılmasına neden olmayacağı saptanmış ve “mevzuat uyarınca riskli yapı kararlarına itiraz hakkının sadece maliklerce veya kanuni temsilcilerince kullanılabileceğinin hüküm altına alındığı” gözetilerek, itirazın malik olunmadığı gerekçesiyle reddedilmesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Danıştay 6. Dairesi, E. 2021/10336, K. 2023/2148, 01.03.2023

Riskli yapı tanımı ve aynı işlem hakkında verilmiş iptal kararının etkisi. Davacılar hem riskli yapı tespiti işleminin hem de Uygulama Yönetmeliği’ndeki riskli yapı tanımının iptalini istemişti. Daire, 6306 sayılı Kanun m.2’deki “riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı” tanımına Yönetmelikte aynen yer verildiğini belirterek düzenlemede yasaya aykırılık görmemiştir. İşlem yönünden ise dosyada belirleyici bir olgu vardır: aynı riskli yapı tespiti işleminin iptali istemiyle farklı malikler tarafından açılan davalarda idare mahkemelerince iptal kararı verilmiş ve bu kararlar istinaf başvurularının kesin olarak reddiyle kesinleşmiştir. Davacıların itirazı ise itiraz hakkında karar verilmeden dava açılmış, yargılama sırasında teknik heyetçe reddedilmiştir.

Riskli yapı tespiti, kentsel dönüşüm zincirinin ilk ve en belirleyici halkası; sonrasındaki tahliye, yıkım ve uygulama işlemleri bu tespitin geçerliliğine dayanıyor. Bu yüzden mevzuat iki yönlü çalışıyor. Bir yandan süreci hızlandırıyor: tespit tapuya şerh edilerek icrailik kazanıyor, tebliğ için muhtarlık ilanı yeterli sayılıyor, itiraz süresi on beş günle sınırlanıyor ve teknik heyet tespit anındaki duruma göre karar veriyor — yani rapor sonrası yapıya yapılan müdahaleler sonucu değiştirmiyor. Yargı bu hızı, riskli yapıların yarattığı can ve mal güvenliği tehlikesi ve “telafisi imkânsız zarar” gerekçesiyle meşru buluyor. Öte yandan sürecin denetime kapalı olmadığını da vurguluyor: her malik itiraz edebiliyor, itiraz üzerine verilen karara karşı bütün maliklerin dava açma hakkı bulunuyor ve tespitin hangi teknik esaslara göre yapıldığı — karot alımı, veri girişi, hesap yöntemi — yargısal denetimin konusu oluyor. Pratikte belirleyici olan üç nokta var. Birincisi sıfat: itiraz hakkı malik ve kanuni temsilciyle sınırlı; komşu parselin maliki, kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi bu yoldan yararlanamıyor, dava ehliyeti ise ancak somut menfaat bağı kurulabilirse tartışılıyor. İkincisi sıra: itiraz sonucu belli olmadan açılan dava, işlemin kesin ve yürütülebilir olup olmadığı tartışmasına takılıyor. Üçüncüsü eşgüdüm: aynı yapı için birden çok malik varsa, ilk itirazın karara bağlanmasından sonra yapılan itirazlar incelenmiyor — bu da maliklerin süreci birlikte yürütmesini adeta zorunlu kılıyor.