Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu: Örnek 10 Ödeme Emri, İmzaya ve Borca İtiraz
Kısaca
- Alacağı çek, bono (emre muharrer senet) veya poliçeye dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapabilir; bu yolun ödeme emri örnek 10‘dur.
- Ödeme süresi 10 gün, itiraz ve şikâyet süresi 5 gündür ve itiraz icra dairesine değil, doğrudan icra mahkemesine yapılır.
- İtiraz kural olarak takibi durdurmaz — yalnızca satışı durdurur. Haciz yapılmaya devam edilir.
- Üç ayrı yol vardır ve karıştırılmamalıdır: imzaya itiraz (m.170), borca itiraz (m.169-169/a) ve kambiyo vasfı şikâyeti (m.170/a).
- Borca itirazda ispat çok dardır: borcun olmadığı, ödendiği veya ertelendiği resmî ya da imzası ikrar edilmiş bir belge ile kanıtlanmalıdır.
- “Bu senet teminat senedidir” iddiası borca itirazdır; senet metninden anlaşılmıyorsa, senede açıkça atıf yapan bir sözleşme ile ispatlanmalıdır.
- İmzasını haksız yere inkâr eden borçlu, alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminata ve %10 para cezasına mahkûm edilir.
- Buna karşılık kötüniyetli veya ağır kusurlu alacaklı da aynı oranlarda tazminat ve para cezası ödemekle karşı karşıyadır.
- Süresinde ibraz edilmemiş çek, ibraz şerhi taşımayan çek veya kambiyo unsurları eksik senet bu vasfını yitirir ve icra mahkemesi takibi resen iptal eder.
- Kambiyo vasfı şikâyetinde (m.170/a) borçlu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilemez; kanunda böyle bir düzenleme yoktur.
Elinize bir “örnek 10” ödeme emri geldiyse, sıradan bir icra takibiyle karşı karşıya değilsiniz. Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu, kanun koyucunun ticari hayatın hızına uydurmak için tasarladığı ayrıcalıklı bir takip yoludur: süreler kısadır, itiraz icra dairesine değil mahkemeye yapılır ve itiraz etmek tek başına takibi durdurmaz.
Bu yazıda örnek 10 ödeme emrine karşı hangi yolun ne zaman kullanılacağını, beş günlük sürenin nereden başladığını, hangi belgenin itirazı kurtardığını ve yanlış yolu seçen tarafın hangi tazminat riskiyle karşılaşacağını Yargıtay kararlarıyla birlikte ele alıyoruz.
Bu yola kim, hangi senetle başvurabilir?
İİK m.167: “Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senete müstenit olan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile, bu bölümdeki hususi usullere göre haciz yolu ile veya borçlu iflasa tabi şahıslardan ise iflas yolu ile takipte bulunabilir. Alacaklı, takip talebinde 58 inci maddedeki hususlardan başka iflasa tabi borçlusu aleyhine haciz ve iflas yollarından hangisini istediğini bildirmeğe ve takip talebine kambiyo senedinin aslını ve borçlu adedi kadar tasdikli örneğini eklemeğe mecburdur.”
Üç senet türü vardır: çek, bono ve poliçe. Adi senet, fatura, sözleşme, cari hesap ekstresi veya banka dekontu bu yolla takibe konulamaz. Alacaklı senedin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini takip talebine eklemek zorundadır.
İcra müdürü, ödeme emrini düzenlemeden önce iki şeyi kendiliğinden denetler: senedin kambiyo senedi olup olmadığı ve vadesinin gelip gelmediği. Bu, İİK m.168’in icra müdürüne yüklediği bir görevdir ve atlanması sonradan şikâyet konusu yapılabilir.
Örnek 10 ödeme emrindeki süreler
| Konu | Süre | Nereye |
|---|---|---|
| Borcun ve takip masraflarının ödenmesi | 10 gün | Ödeme emrinde yazılı icra dairesi banka hesabı |
| Senedin kambiyo vasfını taşımadığı şikâyeti | 5 gün | İcra mahkemesi |
| İmzaya itiraz | 5 gün | İcra mahkemesi — ayrı ve açık dilekçe ile |
| Borca itiraz (borç yok, ödendi, mehil, zamanaşımı, yetki) | 5 gün | İcra mahkemesi |
| Mal beyanı — itiraz edilmemişse | 10 gün | İcra dairesi (İİK m.74) |
| Mal beyanı — itiraz reddedilmişse | 3 gün | İcra dairesi (İİK m.75) |
Beş günlük süreler hak düşürücüdür. Ödeme emrinin usulsüz tebliği iddiası ayrı bir şikâyet konusudur ve süre, öğrenme tarihine göre yeniden belirlenir. Nitekim Yargıtay, henüz kendisine ödeme emri tebliğ edilmemiş borçlunun itirazının süresinde sayılacağını kabul etmektedir.
Üç ayrı yol: hangisi ne zaman?
Uygulamadaki hataların çoğu, bu üç yolun birbirine karıştırılmasından doğar. Her birinin kanuni dayanağı, ispat rejimi ve tazminat sonucu farklıdır.
| İmzaya itiraz (m.170) | Borca itiraz (m.169-169/a) | Kambiyo vasfı şikâyeti (m.170/a) | |
|---|---|---|---|
| Konusu | Senetteki imza bana ait değil | Borç yok, ödendi, ertelendi, zamanaşımı, yetki | Senet kambiyo senedi değil / alacaklının takip hakkı yok |
| Dilekçe | Açıkça imza inkârı yazılmalı | Sebepleriyle birlikte | Şikâyet niteliğinde |
| İspat | Bilirkişi imza incelemesi (m.68/a) | Resmî veya imzası ikrar edilmiş belge | Senedin kendisi ve ekleri üzerinden |
| Geçici durdurma | İtiraz ciddi görülürse evrak üzerinde | Ekli belgelerden kanaat gelirse | — |
| Kabul sonucu | Takip durur | Takip durur | Takip iptal edilir |
| Borçlu aleyhine tazminat | Geçici durdurma varsa %20+ tazminat ve %10 para cezası | Geçici durdurma varsa %20+ tazminat | Yok — yasal düzenleme bulunmuyor |
| Alacaklı aleyhine tazminat | Kötüniyet/ağır kusur varsa %20+ tazminat ve %10 para cezası | Esasa ilişkin kabul + kötüniyet/ağır kusur varsa %20+ tazminat | — |
Aradaki fark yalnızca teorik değildir: “takibin durdurulması” ile “takibin iptali” birbirinden çok farklı sonuçlar doğurur. Durdurma hâlinde takip dosyası ayakta kalır ve alacaklı genel mahkemede dava açarak yoluna devam edebilir; iptal hâlinde ise o takip tümüyle ortadan kalkar.
İmzaya itiraz: iki yönlü bir risk
İİK m.170/3: “İcra mahkemesi, 68/a maddesinin dördüncü fıkrasına göre yapacağı inceleme sonunda, inkâr edilen imzanın borçluya ait olmadığına kanaat getirirse itirazın kabulüne karar verir. İtirazın kabulü kararı ile takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır. İnkâr edilen imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa ve itiraz ile birlikte takip ikinci fıkraya göre durdurulmuşsa, borçlu sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir ve itiraz reddedilir.”
İİK m.170/4: “İcra mahkemesi, itirazın kabulüne karar vermesi hâlinde, senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunduğu takdirde alacaklıyı senede dayanan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder.”
Dikkat edilmesi gereken üç nokta vardır:
- Borçlu aleyhine inkâr tazminatı ancak takip geçici olarak durdurulmuşsa gündeme gelir. Geçici durdurma kararı verilmemişse, itirazın reddi hâlinde tazminata hükmedilemez.
- Alacaklı aleyhine tazminat için kötüniyet veya ağır kusur aranır; bu kusur, alacaklının imzanın borçluya ait olmadığını bilebilecek durumda olup olmadığına göre değerlendirilir.
- İmzayı inkâr eden borçlu, itirazından vazgeçemez: İİK m.170/a’nın son fıkrası uyarınca imza inkârı itirazı geri alınmış veya borç kısmen ya da tamamen kabul edilmişse, kambiyo vasfı denetimi yapılmaz.
Borca itiraz: belge olmadan olmaz
İİK m.169/a, icra mahkemesinin borca itirazı hangi koşulla kabul edeceğini çok dar çizmiştir.
İİK m.169/a/1: “İcra mahkemesi hâkimi, itiraz sebeplerinin tahkiki için iki tarafı en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır. Hâkim, duruşma sonucunda borcun olmadığının veya itfa veya imhal edildiğinin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatı hâlinde itirazı kabul eder. İcra mahkemesi hâkimi yetki itirazının incelenmesinde taraflar gelmese de gereken kararı verir.”
Yani tanık dinletilemez, yemin teklif edilemez, bilirkişi ile hesap yapılamaz. İtirazı ayakta tutan tek şey belgedir. Kabul edilebilecek belgelere örnekler: noterde düzenlenmiş ibraname, alacaklının imzasını taşıyan tahsilat makbuzu, ödeme dekontuyla birlikte alacaklının kabul beyanı, senede açıkça atıf yapan yazılı sözleşme.
Zamanaşımı itirazı ayrı bir mantıkla işler: hâkim, borçlunun zamanaşımı itirazını kambiyo senedindeki tarihe göre yerinde görürse ve alacaklı zamanaşımının kesildiğini veya durduğunu resmî ya da imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispat edemezse itirazın kabulüne karar verir.
İİK m.169/a/6: “Borçlunun itirazının icra mahkemesince esasa ilişkin nedenlerle kabulü hâlinde kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere; takip muvakkaten durdurulmuş ise bu itirazın reddi hâlinde borçlu, diğer tarafın isteği üzerine takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.”
“Bu bir teminat senedidir” savunması
Ticari hayatta en sık karşılaşılan savunma budur ve hukuken iki farklı yola ayrılır:
| Durum | Hukuki nitelik | Sonuç |
|---|---|---|
| Senet metninde “… sözleşmesinin teminatıdır”, “iş bitiminde ödenecektir” gibi şarta bağlayan kayıt var | Senet kayıtsız şartsız ödeme vaadi içermez → hükümsüz; mutlak def’i | İİK m.170/a uyarınca takibin iptali; üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir |
| Senette yalnızca “teminattır” yazıyor, neyin teminatı olduğu belirtilmemiş | Mücerret teminat kaydı — senedin soyutluğunu ortadan kaldırmaz | Kambiyo vasfı devam eder |
| Senet metninden anlaşılmıyor, ayrı bir sözleşmeye dayanılıyor | Kişisel def’i — borca itiraz | İİK m.169/a belgesiyle ispat gerekir; iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez |
Kambiyo vasfının yitirilmesi: çekte ibraz kuralı
Çekler bakımından en sık rastlanan iptal sebebi, ibraza ilişkin kurallara uyulmamasıdır. TTK m.796 uyarınca bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün; düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Çekin farklı bir yerde ibraz edilmiş olması, ibraz süresinin uzaması sonucunu doğurmaz.
İbrazın kanıtlanması da şekle bağlıdır: TTK m.808 uyarınca çekin süresinde muhatap bankaya ibraz edildiği, ibraz günü de gösterilmek suretiyle çekin üzerine yazılmış tarihli bir beyanla tespit edilmelidir. Çek üzerinde bu şerh (uygulamadaki adıyla “karşılıksızdır” kaşesi ve ibraz tarihi) yoksa alacaklı müracaat hakkını kaybeder.
İİK m.170/a/2: “İcra mahkemesi müddetinde yapılan şikayet veya itiraz dolayısıyle, usulü dairesinde kendisine intikal eden işlerde takibin müstenidi olan kambiyo senedinin bu vasfı haiz olmadığı veya alacaklının kambiyo hukuku mucibince takip hakkına sahip bulunmadığı hususlarını re’sen nazara alarak bu fasla göre yapılan takibi iptal edebilir.”
Buradaki “resen” kelimesi kritiktir: borçlu süresinde herhangi bir itiraz veya şikâyette bulunmuşsa — örneğin sadece zamanaşımı itirazı yapmışsa — icra mahkemesi kambiyo vasfını kendiliğinden denetler ve gerekirse diğer itirazları incelemeden takibi iptal eder.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Tebliğ zarfını saklayın ve tebliğ tarihini not edin; beş günlük süre bu tarihin ertesi gününden işlemeye başlar.
- Ödeme emrinin “örnek 10” olup olmadığını kontrol edin. Örnek 7 (genel haciz yolu) ise itiraz süresi ve mercii tamamen farklıdır.
- Ödeme emri ekinde senet suretinin gönderilip gönderilmediğine bakın; gönderilmemişse bu ayrı bir şikâyet sebebidir.
- Senedin unsurlarını tek tek denetleyin: bonoda “bono/emre muharrer senet” ibaresi, kayıtsız şartsız bedel, düzenleme tarihi, düzenleyenin imzası; çekte ibraz şerhi ve ibraz tarihi.
- Çekse ibraz tarihini hesaplayın: aynı yerde ödenecekse 10 gün, başka yerde ödenecekse 1 ay. Gecikme varsa m.170/a’ya dayanın.
- İmza size ait değilse, dilekçede imzayı açıkça ve ayrıca inkâr edin. “Borcum yok” demek imza itirazı sayılmaz.
- İmza itirazınız yoksa asla imza inkârı yazmayın; haksız inkâr, alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminat ve %10 para cezası demektir.
- Borca itiraz edecekseniz, dayandığınız belgeyi dilekçenin ekinde sunun; geçici durdurma kararı ancak ekli belgelere bakılarak verilir.
- Teminat senedi iddiasındaysanız, senede tarih ve miktar üzerinden açıkça atıf yapan sözleşmenin tüm sayfalarını ibraz edin.
- Yetki itirazınız varsa aynı dilekçede ve sebepleriyle birlikte yazın; sonradan ileri sürülemez.
- İtirazın takibi durdurmadığını unutmayın: haciz gelebilir. Malvarlığınız için gerekiyorsa teminat göstererek icranın durdurulmasını talep edin.
- İtirazınız reddedilirse istinaf yoluna başvurun; ancak istinaf tek başına icrayı durdurmaz, İİK m.33/3’e göre teminat gösterilmesi gerekir.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/254, K. 2023/485, 17.05.2023
Senet metninden anlaşılmayan teminat iddiası borca itirazdır ve senede açıkça atıf yapan bir sözleşmeyle ispatlanabilir; sözleşmede vade tarihine atıf bulunmaması tek başına engel değildir. Genel Kurul önce ayrımı kurmuştur: “Senet üzerinde asıl borç ilişkisine atıf yapan ve ödemeyi şarta bağlayan kayıtlar olması durumunda mücerretlik vasfı ortadan kalkacağından böyle bir senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapılamaz. … Bu durumda kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takibin 2004 sayılı Kanun’un 170/a maddesi gereğince iptaline karar verilmesi gerekir.” Buna karşılık: “Bononun teminat senedi olduğunun senet metninden anlaşılamadığı hâllerde borçlu bu iddiasını 2004 sayılı Kanun’un 168/5 ve 169/a maddeleri kapsamında borca itiraz olarak ileri sürebilir.” Somut olayda takip dayanağı bono üzerinde teminat kaydı yoktu; borçlu, alt yüklenici sözleşmesinin “kesin teminat 450.000 TL tutarlı teminat senedi olacaktır” hükmüne dayanmıştı. Genel Kurul şu sonuca varmıştır: “13.07.2017 tarihli sözleşme ile takip konusu senedin tarafları ile düzenleme tarihinin aynı olduğu, sözleşmede belirtilen teminat senedinin miktarı ile takip konusu senedin miktarının da aynı olduğu gözetildiğinde bu hâli ile 2004 sayılı Kanun’un 169/a maddesi kapsamında bononun sözleşme ile bağlantısının kanıtlandığının ve belirtilen 13.07.2017 tarihli sözleşmenin içeriğine göre senedin teminat amacıyla verildiğinin, alacağın varlığının ve miktarının yargılamayı gerektirdiğinin kabulü gerekir.” Direnme kararı oy birliğiyle ve kesin olarak onanmıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/5913, K. 2025/6766, 27.10.2025
İmzaya itiraz ile borca itiraz birbirinden farklı hukuki müesseselerdir; her ikisi de ileri sürülmüşse mahkeme ayrı ayrı değerlendirme yapmak ve gerekçe ile hüküm arasında çelişki yaratmamak zorundadır. Bölge adliye mahkemesi kararında hem İİK m.170’e dayalı imza itirazından hem de m.169/a’ya dayalı borca itirazdan söz edilmiş, ancak yalnızca borca itiraz yönünden inceleme yapılmış, hüküm fıkrasında ise “borca itirazın kabulüne” denildikten sonra İİK m.170 uyarınca takip durdurulmuştu. Daire bu tabloyu şöyle değerlendirmiştir: “Bölge Adliye Mahkemesince kambiyo takiplerinde imzaya itiraz ve borca itirazın birbirinden farklı hukuki müesseseler olduğu gözetilmek suretiyle somut olayın değerlendirilmesi ile sonuca gidilmesi ve gerekçe ile hüküm sonucu arasında çelişki oluşturulmaması gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.” Karar, iki yolun tazminat rejimlerinin de ayrı olduğunu vurgulamaktadır: imzaya itirazda İİK m.170/4, borca itirazda ise m.169/a-6 uygulanır. Bölge adliye mahkemesi kararı oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/4915, K. 2024/7966, 01.10.2024
Üzerinde ibraz tarihini gösteren şerh bulunmayan çek kambiyo vasfını taşımaz ve icra mahkemesi takibi resen iptal etmelidir; ayrıca kendisine henüz ödeme emri tebliğ edilmemiş borçlunun başvurusu süresinde sayılır. Daire şu tespitleri yapmıştır: “6102 sayılı TTK’nun 808/1-b maddesi gereğince; çekin süresinde muhatap bankaya ibraz edildiği, ibraz günü de gösterilmek suretiyle, çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla tespit edilmelidir. Aksi takdirde alacaklı müracaat hakkını kaybeder. Hal böyle olunca; henüz kendisine ödeme emri tebliğ edilmeyen borçlunun itirazının süresinde olduğu kabul edilerek çekin kambiyo vasfına haiz olup olmadığının incelenmesi gerekir.” Somut olayda senette karşılıksız kaşesi ve ibraz tarihi bulunmadığından: “İlk Derece Mahkemesince … takibin resen İİK’nun 170/a maddesi kapsamında iptaline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi ve Bölge Adliye Mahkemesince de istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.” Karar oy birliğiyle verilmiştir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/3076, K. 2024/8077, 03.10.2024
Çekin başka bir yerde ibraz edilmiş olması ibraz süresini uzatmaz; süresinde ibraz edilmeyen çek yönünden takip kısmen iptal edilir. Kambiyo vasfı şikâyetinde borçlu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilemez. Daire ibraz süresini şöyle uygulamıştır: “Aynı Kanun’un 796. maddesi uyarınca: ‘Bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün; düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir’. Somut uyuşmazlıkta; takip dayanağı çeklerin düzenlenme yeri ve muhatap bankanın bulunduğu yer Bodrum’dur. Çekin farklı yerde ibraz edilmiş olması, ibraz süresinin uzaması sonucunu doğurmaz.” On günlük süre geçirildikten sonra ibraz edilen 2.000.000,00 TL bedelli çek yönünden İİK m.170/a uyarınca takibin iptaline karar verilmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur. Kararın diğer yönü de önemlidir: bölge adliye mahkemesi, İİK m.170/a’ya dayalı şikâyette yasal düzenleme bulunmadığından borçlu aleyhine tazminata hükmedilemeyeceğini kabul etmiş, alacaklıların bu yöne ilişkin temyiz itirazları Daire tarafından reddedilmiştir. Karar oy birliğiyle verilmiştir.
Bu dört karar, kambiyo takibinde başarının büyük ölçüde doğru yolu doğru kelimelerle seçmeye bağlı olduğunu gösteriyor. 27.10.2025 tarihli karar bunun en açık ifadesi: imzaya itiraz ile borca itiraz yalnızca farklı maddelerde düzenlenmiş değil, farklı ispat rejimlerine ve farklı tazminat sonuçlarına bağlanmış iki ayrı kurumdur; mahkeme bile bunları birbirine karıştırınca karar bozuluyor. Hukuk Genel Kurulu’nun 17.05.2023 tarihli kararı ise teminat senedi savunmasının haritasını çıkarıyor. Buradaki ayrım, senedin kendi metninin ne söylediğine dayanıyor: metin ödemeyi bir şarta bağlıyorsa senet kayıtsız şartsız ödeme vaadi içermediği için baştan hükümsüzdür ve takip iptal edilir; metin susuyorsa iddia kişisel bir def’iye dönüşür, dış belge ile ispatlanması gerekir ve iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez. Genel Kurul’un bu kararda gösterdiği esneklik de kayda değer: sözleşmede senedin vade tarihine atıf yapılmamış olmasını tek başına yeterli görmeyip taraf, tarih ve miktar örtüşmesini bağlantının ispatı için yeterli saymıştır. Çeklere ilişkin iki 2024 tarihli karar ise alacaklı tarafındaki en pahalı ihmali işaret ediyor: ibraz. Süresinde ibraz edilmeyen ya da ibrazı çek üzerine tarihli bir şerhle kanıtlanmayan çek kambiyo vasfını yitirir; üstelik icra mahkemesi bunu borçlu ileri sürmese bile, süresinde yapılmış herhangi bir itiraz veya şikâyet üzerine resen dikkate almak zorundadır. Son olarak 03.10.2024 tarihli kararın tazminata ilişkin yönü borçlu için önemli bir güvence sağlıyor: kambiyo vasfı şikâyeti reddedilse dahi borçlu, kanunda dayanağı bulunmadığı için icra inkâr tazminatı ile karşı karşıya kalmaz. Bu, imza inkârının aksine, kambiyo vasfı şikâyetini görece düşük riskli bir savunma hâline getirmektedir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| İtirazı icra dairesine yapmak | Kambiyo takibinde itiraz icra mahkemesine yapılır |
| 7 günlük itiraz süresi sanmak | Kambiyo takibinde itiraz ve şikâyet süresi 5 gündür |
| “İtiraz ettim, takip durdu” varsaymak | İtiraz satıştan başka takip işlemlerini durdurmaz; haciz devam eder |
| “Borcum yok” diyerek imzayı da inkâr ettiğini sanmak | İmza inkârı dilekçede açıkça ve ayrıca yazılmalıdır |
| Belge sunmadan borca itiraz etmek | Resmî veya imzası ikrar edilmiş belge olmadan itiraz kabul edilmez |
| Teminat sözleşmesinin yalnızca ilgili sayfasını sunmak | Senede atıf yapan tarih, taraf ve miktar bilgilerinin bütününü gösterin |
| Çeki başka şehirde ibraz edip süreyi uzatmış saymak | Farklı yerde ibraz, ibraz süresini uzatmaz |
| Yetki itirazını sonraya bırakmak | Yetki itirazı da 5 gün içinde ve sebepleriyle birlikte ileri sürülmelidir |
| İstinafın icrayı durduracağını düşünmek | İtirazın reddi kararına karşı istinaf icrayı durdurmaz; teminat gerekir |
Sık sorulan sorular
Örnek 10 ile örnek 7 ödeme emri arasındaki fark nedir?
Örnek 7, genel haciz yoluyla ilamsız takibin ödeme emridir: itiraz 7 gün içinde icra dairesine yapılır ve itiraz takibi kendiliğinden durdurur. Örnek 10 ise kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunundur: itiraz 5 gün içinde icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz.
İtiraz süresini kaçırdım, yapabileceğim bir şey var mı?
Beş günlük süreler hak düşürücüdür. Ancak ödeme emrinin usulsüz tebliğ edildiğini ileri sürebiliyorsanız, öğrenme tarihine göre yeni bir süre işlemeye başlar. Ayrıca takibin kesinleşmesinden sonraki döneme ilişkin zamanaşımı itirazı (İİK m.71/2) süreye tabi değildir. Bunların dışında genel mahkemede menfi tespit veya istirdat davası açma yolu açıktır.
Sadece zamanaşımı itirazı yaptım; mahkeme senedin geçerliliğine bakar mı?
Evet. İİK m.170/a-2 uyarınca süresinde yapılmış herhangi bir itiraz veya şikâyet dolayısıyla dosya icra mahkemesine intikal etmişse, mahkeme senedin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığını ve alacaklının takip hakkı bulunup bulunmadığını resen inceler ve gerekirse diğer itirazları incelemeden takibi iptal eder.
Vadesi yazılmayan bono geçersiz mi?
Hayır. TTK m.777/2 uyarınca vadesi gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenmesi şart bir bono sayılır. Ancak TTK m.704 uyarınca görüldüğünde ödenecek bononun düzenlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenmek üzere ibrazı zorunludur; bu ibraz yapılmamışsa müracaat hakkı bakımından sorun doğar.
Senette “teminattır” yazıyor, takip iptal edilir mi?
Tek başına “teminattır” ibaresi yeterli değildir. Yargıtay uygulamasında buna “mücerret teminat kaydı” denir ve senedin soyutluk vasfını ortadan kaldırmaz. Takibin iptali için senedin neyin teminatı olduğunun ve ödemenin bir şarta bağlandığının senet metninden anlaşılması gerekir.
İmza incelemesi nasıl yapılır, masrafı kim öder?
İcra mahkemesi İİK m.68/a’daki usule göre inceleme yapar: borçludan mahkemede yazı ve imza örnekleri alınır, ayrıca resmî kurumlardaki imza örnekleri (nüfus, tapu, banka, noter) getirtilir ve bilirkişi incelemesi yaptırılır. Gider avansı itiraz eden borçlu tarafından yatırılır; yargılama sonunda haksız çıkan tarafa yükletilir.
Alacaklı duruşmaya gelmezse ne olur?
Borca itirazda borçlunun sunduğu belge altındaki imza alacaklı tarafından inkâr edilmiş ve alacaklı duruşmaya gelmemişse, icra mahkemesi alacağın itiraz edilen kısmı için icranın geçici olarak durdurulmasına karar verir. Alacaklı en geç altı ay içinde duruşma talep ederek makbuz altındaki imzanın kendisine ait olmadığını ispat etmek suretiyle takibin devamına karar aldırabilir.
İtirazım kabul edildi; alacaklı bir daha bu senetle takip yapabilir mi?
Takibin durdurulması hâlinde alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır. Takibin İİK m.170/a uyarınca iptali hâlinde ise o senetle kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu artık kullanılamaz; alacaklı genel haciz yoluna veya genel mahkemede dava yoluna başvurabilir.
Tazminat ve para cezası hemen tahsil edilir mi?
Hayır. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa, hükmolunan tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Dava lehine sonuçlanan taraf hakkında daha önce hükmedilmiş tazminat ve para cezası kalkar.
Kambiyo takibinde ciranta da takip edilebilir mi?
Evet. Kambiyo senedinden sorumlu olan keşideci, aval veren ve cirantalar müteselsilen sorumludur ve alacaklı hepsini birlikte veya ayrı ayrı takip edebilir. Bu kişiler arasında zorunlu takip arkadaşlığı bulunmaz; ciranta da kendi imzasına veya cirodaki kaşeye itiraz edebilir.
Ödeme emri ekinde senet sureti gelmediyse ne yapmalıyım?
İİK m.168 uyarınca ödeme emri, borçluya senet sureti ile birlikte gönderilir. Suret gönderilmemişse bu bir şikâyet sebebidir; ancak uygulamada mahkemeler, borçlunun senedi başka yoldan öğrenip savunmasını yapabildiği hâllerde bu şikâyeti tek başına sonuç doğurucu görmeyebilmektedir. Yine de itiraz dilekçesinde ayrıca belirtilmesi yerinde olur.
Kambiyo takibinde yetkili icra dairesi neresidir?
Genel yetki kuralları uygulanır: borçlunun yerleşim yeri icra dairesi ile senedin ödeneceği yer (ödeme yeri) icra dairesi yetkilidir. Senette geçerli bir yetki şartı varsa o da dikkate alınır. Yetki itirazı, borca itiraz kapsamındadır ve beş gün içinde sebepleriyle birlikte ileri sürülmelidir.
Ölmüş bir kişi lehtar gösterilen çekle takip yapılabilir mi?
Çekten doğan alacak hakkı mirasçılara geçer. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 03.10.2024 tarihli kararına konu olayda, lehtarın çeklerin düzenlenme tarihinden önce ölmüş olması hâlinde mirasçıların çekleri birlikte bankaya ibraz etmelerinin geçerli olduğu ve bunun ciro silsilesini bozmayacağı yönündeki değerlendirmeye ilişkin temyiz itirazları reddedilmiştir.
Takip kesinleştikten sonra zamanaşımı ileri sürebilir miyim?
Evet. İİK m.71/2 ve m.33/a uyarınca takibin kesinleşmesinden sonraki döneme ilişkin zamanaşımı itirazı süreye tabi değildir; icranın geri bırakılması istemiyle icra mahkemesine her zaman başvurulabilir. İnceleme, takibin kesinleşmesinden başvuru tarihine kadar geçen tüm süreler yönünden yapılmalıdır.
İlgili mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.167 — takibin kabulü şartları
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.168 — örnek 10 ödeme emri ve süreler
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.169 ve m.169/a — borca itiraz ve incelenmesi
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.170 — imzaya itiraz, inkâr tazminatı ve para cezası
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.170/a — kambiyo hukuku bakımından şikâyet ve takibin iptali
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.170/b — uygulanacak diğer hükümler
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.68/a — imza incelemesi usulü
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.71 ve m.33/a — takip kesinleştikten sonra zamanaşımı
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.776, m.777, m.778 — bononun unsurları
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.687, m.704 — def’iler ve görüldüğünde ödenecek bono
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.796, m.808 — çekte ibraz süresi ve ibrazın ispatı
İcra takibi ve senetlerle ilgili diğer yazılarımız: senette zamanaşımı ve icraya verme süresi, karşılıksız çek ve cezası, menfi tespit davası ve itirazın kaldırılması (İİK m.68).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kambiyo takibinde süreler beş günle sınırlıdır ve yanlış seçilen bir itiraz yolu ağır tazminat sonuçları doğurabilir; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.