Kambiyo Senedinde İmzaya İtiraz: Beş Günlük Süre, İnceleme ve Tazminat

Yargı kararları ne diyor?

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2021/10519, K. 2022/731, 20.01.2022

İmzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü alacaklıdadır; mukayese belgeleri gruplandırılamaz ve duruşmada alınan imzalara üstünlük tanınamaz. Daire, önce ispat yükünü hatırlatmıştır: “eldeki davanın niteliği itibariyle ‘imzanın borçluya ait olduğunu’ kanıtlama külfetinin alacaklıya ait olduğu gözardı edilmemeli ve ispat yükünü ters çevirecek bir uygulamaya da gidilmemelidir.” Ardından mukayese belgelerinin sırasını belirlemiştir: “imza incelemesinde öncelikle senedin keşide tarihinden öncesine ilişkin borçlunun uygulamaya elverişli imzalarını taşıyan belgeler, keşide tarihine en yakın tarihli olanından başlayarak bilirkişice mukayeseye esas alınmalıdır. Senedin keşide tarihinden öncesine ilişkin belge bulunamazsa daha sonraki tarihli belgeler, uygulamaya elverişli imza örneği taşıyan herhangi bir belge temin edilemez ise, borçlunun duruşmada alınan medarı tatbik imza ve yazı örnekleri üzerinden inceleme yapılmalıdır.” Raporun niteliği bakımından ise incelemenin “yeterli teknik donanıma sahip bir laboratuvar ortamında, optik aletler ve o incelemenin gerektirdiği diğer cihazlar kullanılarak, grafolojik ve grafometrik yöntemlerle” yapılması ve sonucun denetime elverişli bir raporla ortaya konması gerektiği vurgulanmıştır. Somut olayda mukayese belgelerinin iki gruba ayrılıp duruşmada alınan imzalara üstünlük tanınması hatalı bulunmuş; tüm belgelerin gruplandırılmadan Adli Tıp Kurumu’na gönderilmesi gerektiği belirtilerek karar oy birliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/2517, K. 2023/1722, 15.03.2023

İmzayı ticari temsilci atmışsa şirket sorumludur; azlin ticaret siciline tescil ve ilan edilmemesi iyiniyetli üçüncü kişileri bağlamaz. Daire, ticari temsilcinin yetkisini şöyle tanımlamıştır: “Ticari mümessil, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı, işletme sahibi adına kambiyo taahhüdünde bulunmaya ve onun adına işletmenin amacına giren her türlü işlemleri yapmaya yetkili olup açıkça yetkili kılınmadıkça, taşınmazları devredemez veya bir hak ile sınırlandıramaz.” Ticari vekilden farkını da belirtmiştir: “Ticari vekil, özel yetki verilmedikçe tacir adına ödünç alamaz, kambiyo taahhütlerinde bulunamaz … Oysa ticari mümessil, bu tür işlemleri dahi yapma yetkisine sahiptir.” Somut olayda geniş yetkili vekâletnameyle donatılan kişinin ticari mümessil sayılacağı, “anılan kişinin … azlinin Ticaret Sicil Gazetesinde tescil ve ilan edilmemesinin usul ve yasaya aykırı olduğu ve 3. kişileri bağlamayacağı dolayısı ile borçlu şirketin sorumlu olduğu” gerekçesiyle imzaya itirazın reddi gerektiği belirtilmiş; karar oy birliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/13415, K. 2023/5426, 27.09.2023

İtiraz kabul edilirse alacaklı aleyhine para cezası kamu düzenindendir ve resen hükmedilir; taraflar arasında yüz yüzelik varsa alacaklının kötü niyeti kabul edilir. İlk derece mahkemesi, borçlunun tazminat ve para cezası talebini “takip geçici olarak durdurulmadığından” reddetmişti. Bölge Adliye Mahkemesi bu değerlendirmeyi düzelterek şu tespiti yapmıştır: “takibe konu senette alacaklının lehdar olup, borçlunun ise keşideci olduğu, taraflar arasında yüz yüzelik olduğundan, alacaklı takibe dayanak çeklerdeki imzaların borçluya ait olup olmadığını bilebilecek durumda olup bu nedenle davalının senedi takibe koymada kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğu kabul edilerek mahkemece re’sen para cezasına hükmedilmesi gerekirken, bu hususta karar verilmemesinin yerinde görülmediği”. Asıl alacağın %10’u oranında para cezasına hükmedilmesi yönündeki karar Daire tarafından oy birliğiyle onanmıştır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/8387, K. 2023/1236, 28.02.2023

Yabancı para üzerinden başlatılan takipte tazminat ve para cezası, asıl alacağın takip tarihindeki Türk lirası karşılığı üzerinden hesaplanır. Daire, ABD doları cinsinden alacağın takibe konduğu ve imza itirazının kabul edildiği dosyada şu değerlendirmeyi yapmıştır: “Mahkemece, borçlunun imza itirazı kabul edildiğine göre, hükmedilen inkâr tazminatı ve para cezasının, yabancı para cinsinden başlatılan takibin asıl alacağının icra takip tarihindeki TL karşılığı üzerinden hükmedilmesi gerekli olup, bu husus kamu düzeninden olup mahkemece re’sen gözönünde bulundurulması gerekmekte ve hükümde asıl alacağın hangi para birimi olduğunun belirtilmediği bu hususun infazda tereddüte yol açacağı anlaşılmakla”. Yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama gerektirmediğinden karar düzeltilerek onanmıştır.

Dört karar, imza itirazının neden hem en güçlü hem en riskli savunma olduğunu gösteriyor. Güçlü yanı ispat yükünde: 20.01.2022 tarihli karar, imzanın borçluya ait olduğunu kanıtlama külfetinin alacaklıda olduğunu ve bu yükün ters çevrilemeyeceğini net biçimde söylüyor. Aynı karar bilirkişi incelemesine de sıkı bir çerçeve çiziyor — mukayese belgeleri keşide tarihinden geriye doğru toplanmalı, hakkında sahtelik kararı bulunmayan belgeler gruplandırılıp elenmemeli ve duruşmada alınan örneklerin (istiktap) diğerlerine bir üstünlüğü olmamalı. Riskli yanı ise tazminat rejiminde ve burada sık karıştırılan bir ayrım var: 27.09.2023 tarihli kararda görüldüğü gibi, “takip geçici olarak durdurulmamıştı” gerekçesi yalnızca borçlu aleyhine hükmedilecek tazminatı engeller; itiraz kabul edildiğinde alacaklı aleyhine para cezası kamu düzenindendir ve hâkim bunu resen gözetir. Üstelik lehdar ile keşideci arasında doğrudan bir ilişki (yüz yüzelik) varsa alacaklının imzayı bilebilecek durumda olduğu, dolayısıyla kötü niyetli sayıldığı kabul ediliyor. Son olarak 15.03.2023 tarihli karar en sık rastlanan yanılgıyı düzeltiyor: imzanın şirket müdürünün eli ürünü olmaması tek başına yetmez — imzayı atan kişi ticari temsilci ise şirket bağlanır ve azil ticaret siciline tescil edilip ilan edilmedikçe üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Pratik özet: beş günü kaçırmayın, mukayese belgelerini siz gösterin, imzayı kimin attığını baştan araştırın.