Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmesi: Temerrüt, Fesih ve Malın İadesi
Kısaca
- Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayandadır (6361 s.K. m.23).
- Kiracı, sözleşme süresince malın zilyedidir.
- Kira bedelinde temerrütte kiracıya 30 gün süre verilir.
- Süre sonunda mülkiyet kiracıya geçecekse süre 60 günden az olamaz.
- Bir yılda üç veya üst üste iki ihtar sözleşmeyi feshedilebilir kılar.
- Kira dışı aykırılıklarda m.31/2 uygulanır; süre şartı aranmaz.
- Fesihten sonra kiracı malı derhâl geri vermekle yükümlüdür.
- İhtarnamenin usulüne uygun tebliği temerrüdün ön şartıdır.
- Sat-geri kirala işleminde kiralayan malın ayıbından sorumlu değildir.
- Konkordato savunması ciddi biçimde değerlendirilmelidir.
Makine, araç, iş makinesi ve hatta gayrimenkul finansmanında yaygın biçimde kullanılan finansal kiralama, ödemeler aksadığında hızla ilerleyen bir sürece dönüşür: ihtar, fesih ve malın iadesi. Bu süreçte tek bir usul hatası sonucu tersine çevirebilir.
Bu yazıda temerrüt sürelerini, fesih hâllerini, iade davasını ve uygulamada en çok tartışılan savunmaları Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
6361 sayılı Kanun m.31 — Sözleşmenin ihlali: “(1) Kiralayan, finansal kiralama bedelini ödemede temerrüde düşen kiracıya verdiği otuz günlük süre içinde de bu bedelin ödenmemesi hâlinde, sözleşmeyi feshedebilir. Ancak, sözleşmede, süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceği kararlaştırılmış ise, bu süre altmış günden az olamaz. Bir yıl içinde sözleşmede yer alan kira bedellerinden üçünü veya üst üste ikisini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olan kiracılarla yapılan sözleşmeler kiralayan tarafından feshedilebilir. / (2) Taraflardan birinin sözleşmeye aykırı harekette bulunduğu hâllerde, bu aykırılık nedeniyle diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği durumlarda sözleşme feshedilebilir. / (3) Kiracı ve kiralayan arasında finansal kiralama sözleşmesi ile ilgili ihtilaflarda, mahkemece finansal kiralama konusu malın ihtiyati tedbir kararı alınarak kiralayana veya üçüncü bir kişiye bırakılması durumunda kiralayan, mahkemeye malın rayiç değeri kadar teminat yatırmak suretiyle mal üzerinde tasarruf edebilir. Şu kadar ki; sözleşmenin feshinin haksız olduğuna karar verilmesi hâlinde kiralayan, kiracının zararını tazminle yükümlüdür.”
Hangi aykırılık, hangi süre?
| Aykırılık | Dayanak | Süre |
|---|---|---|
| Kira bedelinde temerrüt (genel) | m.31/1 | 30 gün |
| Süre sonunda mülkiyet kiracıya geçecekse | m.31/1 | en az 60 gün |
| Bir yılda üç / üst üste iki ihtar | m.31/1 | Fesih hakkı doğar |
| Kira dışı sözleşmeye aykırılık | m.31/2 | Süre öngörülmemiş |
| Sözleşmenin süre bitimiyle sona ermesi | m.30, m.32 | Derhâl iade |
Kritik nokta: m.31/1’deki otuz/altmış günlük süre yalnızca kiralama bedeline ilişkindir. Sigorta primi gibi kira dışı yükümlülüklerin ihlalinde m.31/2 devreye girer ve bu fıkrada fesih için kanunî bir süre öngörülmemiştir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Sözleşmede mülkiyetin devri kararlaştırılmış mı, kontrol edin.
- Buna göre ihtar süresini 30 mu 60 mı olduğunu belirleyin.
- İhtarnameyi sözleşmedeki adrese ve yetkiliye tebliğ ettirin.
- Tebliğ şerhindeki kimin imzaladığını mutlaka denetleyin.
- İhtarda borcun dökümünü ve süreyi açıkça yazın.
- Fesih iradesini ihtarda açıkça beyan edin.
- Süre içinde yapılan ödemelerin borcu karşılayıp karşılamadığını hesaplatın.
- Kira dışı aykırılıkta m.31/2’ye dayanın.
- Gerekiyorsa ihtiyati tedbir talep edin; teminatı hesaplayın.
- Malın üçüncü kişide bulunduğunu önceden araştırın.
- Kiracının konkordato/iflas durumunu sorgulayın.
- Karar kesinleşince finansal kiralama şerhinin terkinini isteyin.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/5516, K. 2025/3630, 22.05.2025
m.31/1’deki süre yalnızca kira bedeline ilişkindir; kira dışı aykırılıklarda m.31/2 uygulanır ve fesih için kanunî süre aranmaz. Daire iki fıkrayı ayırmıştır: “6361 sayılı Kanun’un 31/1 hükmünde … finansal kiralama bedelinin ödenmesinde temerrüde düşülmesi halinde kiracıya otuz günlük süre verileceği ancak sözleşmede, süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceği kararlaştırılmışsa bu sürenin altmış günden az olamayacağı … düzenlenmiştir. Bunun yanında yine 6361 sayılı Kanun’un 31/2 hükmünde ise taraflardan birinin sözleşmeye aykırı harekette bulunduğu hâllerde, bu aykırılık nedeniyle diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği durumlarda sözleşmenin feshedilmesi mümkün kılınmıştır.” Sözleşmede sigorta primlerinin beş gün içinde ödenmemesi m.31/2 kapsamında sayılmıştı. Daire, “Kanun’un 31/2 maddesinde sözleşmenin feshi için süre öngörülmediği gibi 31/1 hükmündeki sürenin de kiralama bedeline ilişkin olarak düzenlenmiş olması karşısında … çekilen ihtarnamenin gerek sözleşme ve gerekse de Kanun’un 31/2 hükmüne uygun geçerli bir fesih iradesi içerdiği” sonucuna vararak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/5399, K. 2025/3631, 22.05.2025
İhtarname çalışan olmayan bir kişiye tebliğ edilmişse geçerli tebligat yoktur; temerrüt oluşmaz ve iade davası reddedilir. Daire, Tebligat Kanunu m.12-13 ve Yönetmelik m.21 çerçevesinde şu ölçütü koymuştur: “tebligatı alan kişinin şirket yetkilisinden sonra gelen kimse veya evrak müdürü gibi esasen bu işlerle vazifelendirilmiş kişilerden olup olmadığı tek tek araştırılmadan, yetkilinin aranıp bulunamadığı tevsik edilmeden ve bu husus tebligat parçasına şerh edilmeden doğrudan tebligatın teslimi usulsüz olduğu gibi tebliğ işlemi yapılan şahsın muhatabın çalışanı olmadığı hallerde geçerli bir tebligattan dahi bahsedilemez.” Tebligatı alan kişinin SGK bordrosunda bulunmadığı saptanınca “6361 sayılı Kanun’un 31/1 hükmüne göre temerrüt durumu oluşmadığından taşınmazların iadesine ilişkin davanın reddi yerine kabulüne karar verilmesi doğru olmayıp” denilerek karar oy birliğiyle bozulmuştur. Daire, sat-geri kirala yoluyla kiralanan taşınmazlarda kiracının “hukuki ayıp” savunmasına ilişkin diğer temyiz itirazlarını ise reddetmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/5264, K. 2024/8292, 26.11.2024
Kiracının konkordato savunması ciddi bir itirazdır; konkordato dosyası getirtilmeden iade kararı verilemez. Kiracı, hakkında geçici mühlet ve ardından konkordatonun tasdikine karar verildiğini, kiralayanın alacağının alacaklılar listesine kaydedildiğini ve malın satılarak alacağın tahsil edildiğini ileri sürmüştü. Daire, konkordato dosyasını inceleterek alacaklılar listesindeki değişikliği saptamış ve şu sonuca varmıştır: “Hem ilk derece mahkemesi hem de bölge adliye mahkemesince davalı şirketin yukarıda belirtilen ciddi itirazları ile konkordato davası bakımından herhangi bir değerlendirilme yapılmaksızın karar verildiği görülmüştür. Bu durumda, mahkemece konkordato kararı verilen … dosyanın getirtilerek, konkordato dava dosyasındaki tüm bilgi ve belgeler ile davalı şirketin cevap dilekçesindeki savunmaları ile temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü ciddi itirazların giderilmesine yönelik gerekirse alanında uzman heyetten oluşan bilirkişi raporu alındıktan oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış”. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1596, K. 2025/6467, 23.10.2025
Ödeme yaptığını iddia eden kiracı bunu yazılı delille ispatlamalıdır; genel geçer pandemi savunması temerrüdü ortadan kaldırmaz. Yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi; ihtarnamenin sözleşmedeki adrese usulüne uygun tebliğ edildiğini, bilirkişi raporu ve ticari kayıtlara göre muaccel kira borcu bulunduğunu, kiracının “kira borcunun ödendiği, borcun bulunmadığı” iddiasının geçerli yazılı delil ile ispatlanamadığı saptamıştı. Pandemi savunması bakımından ise “ülkemizde bazı sektörler hariç iş yerlerinin faaliyetlerinin durdurulmadığı ve uzun süreli bir kapanma dönemi uygulanmadığı dikkate alındığında temerrüt tarihi itibariyle sözleşmesel edimlerin yerine getirmemesinde makul bir neden sayılamayacağı” belirtilmişti. Daire, kararda isabetsizlik bulunmadığını saptayarak hükmü oy birliğiyle onamıştır.
Dört karar bir arada okunduğunda finansal kiralama uyuşmazlıklarının esastan çok usulden kazanıldığı ya da kaybedildiği görülüyor. Kiralayanın elindeki avantaj güçlü: malın mülkiyeti onda, kiracı yalnızca zilyet ve fesih hâlinde iade derhâl. Ama bu avantajı kullanabilmek için ihtar zincirinin kusursuz olması gerekiyor. 22.05.2025 tarihli tebligat kararı bunun en çarpıcı örneği — ihtarnameyi teslim alan kişinin SGK bordrosunda görünmemesi tek başına bütün fesih sürecini geçersiz kılıyor ve kabul edilmiş iade davası bozuluyor. Aynı gün verilen ikinci karar ise ters yönde bir kapı açıyor: kiralayanın elinde yalnızca m.31/1 yok; kira dışı bir aykırılık (örneğin sigorta primi) sözleşmede m.31/2 kapsamına sokulmuşsa, otuz ya da altmış günlük süreyi beklemeden fesih mümkün — çünkü o süre kanunda kira bedeline özgülenmiş. Kiracı tarafındaki savunmalar ise ancak somut olduklarında işe yarıyor: 23.10.2025 tarihli karar, “pandemi nedeniyle ödeyemedim” gibi genel bir savunmayı ve yazılı delille desteklenmeyen ödeme iddiasını kabul etmiyor; buna karşılık 26.11.2024 tarihli karar, belgeye dayanan konkordato itirazının geçiştirilemeyeceğini, dosyanın getirtilip incelenmesi gerektiğini söylüyor. Pratik özet: kiralayan için tebligat, kiracı için belge belirleyicidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Her sözleşmede 30 gün vermek | Mülkiyet devri kararlaştırılmışsa en az 60 gün |
| Tebligat şerhini denetlememek | Tebliği alan kişinin sıfatı araştırılmalıdır |
| İhtarda fesih iradesini yazmamak | Fesih iradesi açıkça beyan edilmelidir |
| Kira dışı ihlalde 60 gün beklemek | m.31/2’de kanunî süre öngörülmemiştir |
| Kısmi ödemeyi yeterli saymak | Borcun tamamı ödenmelidir |
| Ödeme iddiasını belgesiz ileri sürmek | Yazılı delil gerekir |
| Konkordatoyu geçiştirmek | Belgeli itiraz incelenmelidir |
| Sat-geri kiralada ayıp savunması yapmak | Mal kiracıdan sağlanmışsa kiralayan sorumlu değildir |
| Şerhin terkinini istememek | Karar kesinleşince şerh terkin ettirilir |
Sık sorulan sorular
Finansal kiralama nedir?
Kiralayanın, kiracının talebi üzerine edindiği bir malın zilyetliğini, kira bedeli karşılığında ve belirli bir süre için kiracıya bıraktığı finansman yöntemidir.
Malın mülkiyeti kimdedir?
Sözleşme süresince kiralayandadır. Kiracı yalnızca zilyettir; sözleşmede kararlaştırılmışsa süre sonunda satın alma hakkını kullanabilir.
Ödemede gecikirsem hemen fesih olur mu?
Hayır. Kiralayan önce 30 günlük (mülkiyet devri kararlaştırılmışsa en az 60 günlük) süre vermek zorundadır.
Bir yıl içinde birkaç kez geciktim, ne olur?
Bir yıl içinde kira bedellerinden üçünü veya üst üste ikisini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olan kiracıyla yapılan sözleşme feshedilebilir.
Kira dışı bir yükümlülüğü ihlal edersem?
m.31/2 uygulanır: aykırılık, karşı tarafın sözleşmeyi sürdürmesini beklenemez kılıyorsa sözleşme feshedilebilir; bu fıkrada kanunî bir süre öngörülmemiştir.
İhtarname nasıl tebliğ edilmeli?
Sözleşmedeki adrese ve yetkili temsilciye. Yetkili yoksa tebliğ, orada hazır bulunan ve bu işlerle görevli memur veya müstahdeme yapılır; bu husus tebliğ mazbatasına şerh edilmelidir.
Tebligat usulsüzse ne olur?
Geçerli tebligat yoksa temerrüt oluşmaz; buna dayalı fesih ve iade talebi reddedilir.
Fesihten sonra malı ne zaman iade etmeliyim?
Sözleşme sona erdiğinde satın alma hakkını kullanmayan veya bu hakkı bulunmayan kiracı, kiralama konusu malı derhâl geri vermekle yükümlüdür.
Kiralayan malı dava sırasında geri alabilir mi?
Mahkeme ihtiyati tedbirle malı kiralayana veya üçüncü kişiye bırakabilir. Kiralayan, rayiç değer kadar teminat yatırarak mal üzerinde tasarruf edebilir; fesih haksız bulunursa kiracının zararını tazmin eder.
Sat-geri kirala nedir?
Malın kiracıdan satın alınıp yine ona kiraya verilmesidir. Bu hâlde malın ayıbından kiralayan sorumlu tutulamaz; kanun, kiracının seçimiyle sağlanan mal için öngörülen kuralı bu duruma da uygular.
Ekonomik zorluk savunması işe yarar mı?
Genel nitelikli ekonomik güçlük veya salgın savunmaları tek başına yeterli görülmemektedir; temerrüdü ortadan kaldıracak somut ve belgeli bir neden gerekir.
Konkordato ilan edersem mal geri alınır mı?
Konkordato itirazı ciddi ve belgeliyse mahkeme konkordato dosyasını getirtip değerlendirmek zorundadır; bu itiraz incelenmeden iade kararı verilemez.
Ödeme yaptığımı nasıl ispatlarım?
Banka dekontları, muhasebe kayıtları ve kiralayanın defterlerindeki tahsilat kayıtlarıyla; sözlü beyan veya genel iddia yeterli olmaz.
Sözleşme nerede tescil edilir?
Finansal kiralama sözleşmeleri, malın niteliğine göre ilgili sicillere ve Finansal Kurumlar Birliği nezdinde tutulan özel sicile tescil edilir.
Dava hangi mahkemede açılır?
Uyuşmazlıklar mutlak ticari dava niteliğinde olup asliye ticaret mahkemesinde görülür.
İlgili mevzuat
- 6361 sayılı Kanun m.18 — finansal kiralama sözleşmesinin tanımı ve sat-geri kirala
- 6361 sayılı Kanun m.21 ve m.22 — sözleşmenin şekli ve tescili
- 6361 sayılı Kanun m.23 — malın mülkiyeti ve sigortası
- 6361 sayılı Kanun m.24 — tarafların hak ve borçları
- 6361 sayılı Kanun m.28 — kiracının iflası veya icra takibi
- 6361 sayılı Kanun m.30 — sözleşmenin sona ermesi
- 6361 sayılı Kanun m.31 — sözleşmenin ihlali
- 6361 sayılı Kanun m.32 ve m.33 — sona ermenin ve feshin sonuçları
- 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.12 ve m.13 — tüzel kişilere tebligat
- 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu m.287 vd. — konkordato ve mühlet
İlgili diğer yazılarımız: banka teminat mektubu ve nakde çevrilmesi, konkordatoda geçici ve kesin mühlet ve usulsüz tebligat.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Finansal kiralama uyuşmazlıklarında ihtar süresi ve tebligat sonucu belirler; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.