İhtiyati Tedbire İtiraz: Bir Haftalık Süre, Kanun Yolu ve Kaldırma
Kısaca
- İtiraz, karşı taraf dinlenmeden verilen tedbir kararlarına karşı yapılır.
- Süre bir haftadır ve uygulamadan ya da tutanağın tebliğinden işler.
- İtiraz, kararı veren mahkemeye yapılır.
- Esas dava açılmışsa itirazı o davaya bakan mahkeme karara bağlar.
- İtiraz sebepleri: şartlar, yetki ve teminat.
- Menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de itiraz edebilir.
- Aksine karar verilmedikçe itiraz icrayı durdurmaz.
- İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yolu açıktır.
- İstinaf incelemesi kesindir; temyiz yolu kapalıdır.
- Teminat gösterilerek tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması istenebilir.
Bir sabah tapunuza şerh düştüğünü, hesabınızın bloke edildiğini ya da inşaatınızın durdurulduğunu öğrendiğinizde karşınızda genellikle karşı taraf dinlenmeden verilmiş bir ihtiyati tedbir kararı vardır. Bu karara karşı süre çok kısadır: bir hafta.
Bu yazıda itirazın kime, ne zaman ve hangi sebeplerle yapılacağını; tedbirin kaldırılması yollarını ve kanun yolu rejimini Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
HMK m.394 — İhtiyati tedbir kararına karşı itiraz: “(1) Karşı taraf dinlenmeden verilmiş olan ihtiyati tedbir kararlarına itiraz edilebilir. Aksine karar verilmedikçe, itiraz icrayı durdurmaz. / (2) İhtiyati tedbirin uygulanması sırasında karşı taraf hazır bulunuyorsa, tedbirin uygulanmasından itibaren; hazır bulunmuyorsa tedbirin uygulanmasına ilişkin tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde, ihtiyati tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olarak, kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. Esas hakkında dava açıldıktan sonra, itiraz hakkında, bu davaya bakan mahkemece karar verilir. / (3) İhtiyati tedbir kararının uygulanması sebebiyle menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati tedbiri öğrenmelerinden itibaren bir hafta içinde ihtiyati tedbirin şartlarına ve teminata itiraz edebilirler. / (4) İtiraz dilekçeyle yapılır. İtiraz eden, itiraz sebeplerini açıkça göstermek ve itirazının dayanağı olan tüm delilleri dilekçesine eklemek zorundadır. Mahkeme, ilgilileri dinlemek üzere davet eder; gelmedikleri takdirde dosya üzerinden inceleme yaparak kararını verir. İtiraz üzerine mahkeme, tedbir kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. / (5) İtiraz hakkında verilen karara karşı, kanun yoluna başvurulabilir. Bu başvuru öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır. Kanun yoluna başvurulmuş olması, tedbirin uygulanmasını durdurmaz.”
HMK m.395: “Aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilen veya hakkında bu tedbir kararı uygulanan kişi, mahkemece kabul edilecek teminatı gösterirse, mahkeme, duruma göre tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verebilir.”
Hangi yol, hangi sürede?
| Durum | Yol | Süre |
|---|---|---|
| Yokluğunda verilen tedbir | İtiraz (m.394) | 1 hafta |
| Üçüncü kişinin menfaati ihlal edildi | İtiraz (m.394/3) | 1 hafta (öğrenmeden) |
| Teminat gösterilerek kaldırma | Talep (m.395) | Süreye tabi değil |
| Durum ve koşullar değişti | Talep (m.396) | Süreye tabi değil |
| Yüzüne karşı verilen tedbir | Doğrudan istinaf (m.341) | 2 hafta |
| İtiraz üzerine verilen karar | İstinaf — sonra kesin | 2 hafta |
Kritik nokta: HMK m.394/5’te geçen “kanun yolu” ibaresiyle kastedilen istinaftır. Geçici hukukî korumalar hakkında verilen bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı, HMK m.362/1-(f) gereğince temyiz yolu kapalıdır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Kararı ne zaman ve nasıl öğrendiğinizi belgeleyin.
- Uygulama tutanağının tebliğ tarihini saptayın.
- Bir haftalık süreyi hemen takvime işleyin.
- Esas dava açılmışsa itirazı o mahkemeye yöneltin.
- İtiraz sebeplerini açıkça gösterin; genel ifadelerden kaçının.
- Tüm delilleri dilekçeye ekleyerek sunun; sonradan sunum kabul edilmeyebilir.
- Yaklaşık ispatın gerçekleşmediğini somut biçimde ortaya koyun.
- Teminatın yetersizliğini ayrıca tartışın.
- Mahkemenin yetkisine itirazı da aynı dilekçede ileri sürün.
- Uygun ise teminat göstererek kaldırma talebini alternatif olarak kurun.
- Koşullar değişirse her zaman kaldırma isteyebileceğinizi unutmayın.
- Uğradığınız zarar için tazminat davası hakkınızı gözden kaçırmayın.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/3261, K. 2022/3901, 22.03.2022
İtiraz üzerine verilen karara karşı istinafa başvurulur; bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı kesindir. Daire, HMK m.394’ün tamamını aktardıktan sonra şu tespiti yapmıştır: “Hükmün beşinci fıkrasında, itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu açık bir şekilde belirtilmiştir. Diğer taraftan Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362’nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi gereğince de, geçici hukuki korumalar hakkında verilen bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yoluna başvurulamaz.” Bu nedenle “somut uyuşmazlıkta Bölge Adliye Mahkemesi kararının kesin olduğu ve temyiz yoluna başvurulamayacağı anlaşıldığından” temyiz istemi oy birliğiyle reddedilmiştir.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/2865, K. 2022/3164, 08.06.2022
“Kanun yolu” ibaresiyle kastedilen istinaftır; tedbirin kaldırılması talebinin reddine ilişkin ara karar da temyiz edilemez. Daire, konuyu içtihadı birleştirme kararına dayandırmıştır: “Yargıtay İçtihatı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 21.02.2014 tarih ve 2013/1 E., 2014/1 K. sayılı kararında özetle; ilk derece mahkemelerince verilen ihtiyati tedbir taleplerinin reddi veya bu taleplerin kabulü hâlinde, itiraz üzerine verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamayacağına karar verilmiştir.” Buna göre ihtiyati tedbirin kaldırılması talebinin reddine ilişkin ara karara yönelik temyiz istemi oy çokluğuyla reddedilmiştir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/14541, K. 2025/2714, 18.02.2025
Tedbirin kaldırılması talebinin reddi, esas hükümden bağımsız yeni bir karardır ve kendi kanun yoluna tabidir. Esas hakkındaki karar daha önce Yargıtay incelemesinden geçmiş olmasına rağmen Daire şu ayrımı yapmıştır: “ihtiyati tedbir kararının kaldırılması talebinin reddine ilişkin karar 15.11.2024 tarihinde verilmiş yeni bir hüküm olarak esas dosya bakımından verilecek karardan bağımsız ayrı bir yasa yoluna tabi olup, bu karar bölge adliye mahkemelerinin faaliyete başladığı 20.07.2016 tarihinden sonra verilmiş olduğundan HMK’nın 341 ve devamı maddeleri uyarınca başvurulacak yasa yolu istinaftır.” Bu nedenle denetimin bölge adliye mahkemesince yapılması gerektiği belirtilerek dosyanın oraya gönderilmesine oy birliğiyle karar verilmiştir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/9170, K. 2023/1881, 21.03.2023
İcra mahkemesinin takibi durdurma kararları HMK anlamında ihtiyati tedbir değildir; bunlara karşı istinaf yolu açık değildir. Bölge Adliye Mahkemesi, Hukuk Genel Kurulu kararına dayanarak şu ayrımı yapmıştır: “İİK hükümlerine göre icra mahkemesince takibin geçici olarak durdurulmasına veya talebin reddine gibi takip hukukundan kaynaklanan tedbire ilişkin kararlar HMK kapsamında ihtiyati tedbir niteliğinde olmadığı, bu nedenle HMK’nın 341. maddesinde sayılan istinaf yolu açık kararlardan olmayıp bu tür kararlara karşı istinafa başvurulması halinde istinaf talebinin HMK’nın 352. maddesi uyarınca reddi gerektiği”. Bu gerekçeyle alacaklının başvurusunun usulden reddine ilişkin karar Daire tarafından usul ve kanuna uygun bulunarak oy birliğiyle onanmıştır.
Dört karar, ihtiyati tedbire karşı çıkarken en çok karıştırılan üç noktayı netleştiriyor. Birincisi hangi yol: karar sizin yokluğunuzda verilmişse önce aynı mahkemeye itiraz edilir; yüzünüze karşı verilmişse doğrudan istinafa gidilir. İkincisi nerede biter: 22.03.2022 tarihli karar, itiraz üzerine verilen karara karşı yapılan başvurunun bölge adliye mahkemesinde kesin olarak sonuçlandığını, 08.06.2022 tarihli karar ise bunun 2014 tarihli içtihadı birleştirme kararına dayandığını gösteriyor — yani “Yargıtay’a taşırım” beklentisi bu alanda karşılıksız. Üçüncüsü tedbirin ömrü: 18.02.2025 tarihli karar önemli bir kapı aralıyor — tedbir kaldırılmadıysa dosya kapanmış sayılmaz; kaldırma talebinin reddi yeni bir hüküm olarak kendi kanun yoluna tabidir, dolayısıyla esas dava temyizden geçmiş olsa bile bu karar ayrıca istinafa götürülür. Son olarak 21.03.2023 tarihli karar, sıkça yapılan bir tür karışıklığı önlüyor: icra mahkemesinin takibi durdurma kararları geçici hukukî koruma gibi görünse de HMK anlamında ihtiyati tedbir değildir ve HMK m.341 listesine girmez. Pratik özet: bir haftayı kaçırmayın, delilleri dilekçeye ekleyin, kaldırma yolunun süreye bağlı olmadığını unutmayın.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| İtirazı doğrudan istinafa yapmak | Yoklukta verilen tedbire önce mahkemeye itiraz edilir |
| Süreyi iki hafta sanmak | İtiraz süresi bir haftadır |
| Delilleri sonradan sunmak | Deliller itiraz dilekçesine eklenmelidir |
| Sebepleri genel geçer yazmak | İtiraz sebepleri açıkça gösterilmelidir |
| Teminata itiraz etmemek | Teminat da itiraz sebebidir |
| İtirazın icrayı durduracağını sanmak | Aksine karar verilmedikçe durdurmaz |
| Bölge adliye kararını temyiz etmek | Geçici korumalarda temyiz kapalıdır |
| Süre geçti diye vazgeçmek | Teminat veya değişen koşullarla kaldırma istenebilir |
| Üçüncü kişi olarak sessiz kalmak | Menfaati ihlal edilen üçüncü kişi de itiraz edebilir |
Sık sorulan sorular
İhtiyati tedbir nedir?
Mevcut durumdaki bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ya da imkânsızlaşacağı veya gecikme sebebiyle ciddi bir zarar doğacağı endişesi hâlinde verilen geçici hukukî korumadır.
İtiraz süresi ne kadar?
Bir hafta. Uygulama sırasında hazırsanız uygulamadan, değilseniz uygulama tutanağının tebliğinden itibaren işler.
İtirazı nereye yaparım?
Kararı veren mahkemeye. Esas hakkında dava açılmışsa itiraz hakkında o davaya bakan mahkeme karar verir.
Hangi sebeplerle itiraz edebilirim?
İhtiyati tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olarak.
İtiraz tedbiri durdurur mu?
Hayır. Aksine karar verilmedikçe itiraz icrayı durdurmaz; kanun yoluna başvurulmuş olması da tedbirin uygulanmasını durdurmaz.
Üçüncü kişi olarak itiraz edebilir miyim?
Evet. Tedbirin uygulanması sebebiyle menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler, öğrenmelerinden itibaren bir hafta içinde şartlara ve teminata itiraz edebilir.
Mahkeme itirazı nasıl inceler?
İlgilileri dinlemek üzere davet eder; gelmezlerse dosya üzerinden inceleme yapar. İtiraz üzerine tedbiri değiştirebilir veya kaldırabilir.
İtirazım reddedilirse ne yapabilirim?
İstinaf yoluna başvurabilirsiniz. Bu başvuru öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.
Bölge adliye mahkemesi kararını temyiz edebilir miyim?
Hayır. Geçici hukukî korumalar hakkında verilen bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yolu kapalıdır.
Bir haftalık süreyi kaçırdım, çare var mı?
Vardır. Teminat göstererek tedbirin değiştirilmesini veya kaldırılmasını (m.395), ya da durum ve koşulların değişmesi sebebiyle kaldırılmasını (m.396) her zaman isteyebilirsiniz.
Teminat göstererek tedbiri kaldırtabilir miyim?
Aleyhine tedbir kararı verilen kişi mahkemece kabul edilecek teminatı gösterirse mahkeme, duruma göre tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verebilir.
Tedbir kaldırılmazsa dosya kapanınca düşer mi?
Kendiliğinden düşmez. Kaldırma talebinin reddi yeni bir hüküm sayılır ve esas hükümden bağımsız olarak istinafa tabidir.
Haksız tedbir nedeniyle tazminat isteyebilir miyim?
Evet. Haksız ihtiyati tedbirden kaynaklanan zararın tazmini istenebilir; bu dava, esas hakkındaki hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl içinde açılır.
İcra mahkemesinin takibi durdurma kararına itiraz edebilir miyim?
Bu kararlar takip hukukundan kaynaklanır ve HMK anlamında ihtiyati tedbir sayılmaz; dolayısıyla HMK m.341’deki istinaf listesine girmez.
Tedbir kararı ne kadar sürede uygulanmalı?
Tedbir kararının uygulanması, kararın verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde talep edilmelidir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar.
İlgili mevzuat
- 6100 sayılı HMK m.389 — ihtiyati tedbirin şartları
- 6100 sayılı HMK m.390 — talep ve yaklaşık ispat
- 6100 sayılı HMK m.392 — teminat gösterilmesi
- 6100 sayılı HMK m.393 — tedbir kararının uygulanması
- 6100 sayılı HMK m.394 — tedbir kararına karşı itiraz
- 6100 sayılı HMK m.395 — teminat karşılığı değiştirme veya kaldırma
- 6100 sayılı HMK m.396 — durum ve koşulların değişmesi
- 6100 sayılı HMK m.397 — dava açılması ve tedbirin kalkması
- 6100 sayılı HMK m.399 — haksız tedbirden doğan tazminat
- 6100 sayılı HMK m.341 ve m.362 — istinaf ve temyiz edilebilirlik
İlgili diğer yazılarımız: ihtiyati haciz, ihtiyati haciz teminatının iadesi ve tasarrufun iptali davası.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. İhtiyati tedbirde bir haftalık süre ve delil sunumu sonucu belirler; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.