Telefon Dinleme: CMK m.135 Katalog Suçlar ve Tesadüfi Delil
- Dinleme için iki ön şart birlikte aranır: somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri ve başka suretle delil elde etme imkânının bulunmaması.
- Karar hâkim, gecikmesinde sakınca varsa savcı tarafından verilir; savcı kararını derhâl hâkim onayına sunar, hâkim 24 saat içinde karar verir. Onay yoksa tedbir derhâl kaldırılır.
- Dinleme, kayda alma ve sinyal değerlendirmesi yalnız m.135/8’deki katalog suçlarda uygulanabilir.
- Süre: en çok iki ay, bir ay daha uzatılabilir; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda her defasında bir ayı ve toplam üç ayı geçmemek üzere ek uzatma mümkündür.
- Tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişim kayda alınamaz; alınmışsa kayıtlar derhâl yok edilir (m.135/3).
- Tesadüfi delil: dinleme sırasında elde edilen ve başka bir suça ilişkin delil, ancak katalog suçlardan biriyse kullanılabilir; katalog dışı suçlarda kullanılamaz (m.138/2).
- KYO, hâkim onayının alınamaması veya beraat hâlinde kayıtlar 10 gün içinde yok edilir ve ilgiliye 15 gün içinde yazılı bilgi verilir (m.137).
İletişimin denetlenmesi, ceza muhakemesinin en ağır müdahale araçlarından biridir. Kanun bu nedenle onu üç ayrı kilitle sınırlamıştır: şüphe eşiği, suç kataloğu ve süre.
Uygulamada davaların kaderini belirleyen soru ise çoğu zaman dördüncüsüdür: dinlemede tesadüfen çıkan bir suç ne olacak?
Şartlar ve yetki
CMK m.135/1: “Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.”
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Şüphe eşiği | Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe — bu ibare 6526 sayılı Kanun (2014) ile eklenmiştir |
| Son çare | Başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması |
| Talep eki | Hattın veya iletişim aracının sahibini ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya rapor (m.135/2) |
| Kararın içeriği | Suçun türü, kişinin kimliği, iletişim aracının türü, numara veya bağlantı kodu, tedbirin türü, kapsamı ve süresi (m.135/4) |
| Gizlilik | Alınan karar ve yapılan işlemler tedbir süresince gizli tutulur (m.135/7) |
Süreler
| Tedbir | Süre |
|---|---|
| Dinleme / kayda alma / sinyal değerlendirmesi | En çok 2 ay + 1 ay uzatma |
| Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda ek uzatma | Her defasında 1 aydan fazla olmamak ve toplam 3 ayı geçmemek üzere |
| Mobil telefonun yerinin tespiti (m.135/5) | En çok 2 ay + 1 ay uzatma |
İletişimin tespiti ile dinleme aynı şey değildir. m.135/6 uyarınca tespit, soruşturmada hâkim veya gecikmesinde sakınca varsa savcı, kovuşturmada mahkeme kararıyla yapılır; savcı kararı 24 saat içinde hâkim onayına sunulur, hâkim 24 saat içinde karar verir, aksi hâlde kayıtlar derhâl imha edilir. Katalog sınırı, madde metninde dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi için öngörülmüştür.
Mutlak sınır: tanıklıktan çekinebilecek kişiler
CMK m.135/3: “Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir.”
Bu yasak katalog suçlarda da geçerlidir. Suç ne kadar ağır olursa olsun, tanıklıktan çekinebilecek kişilerle yapılan görüşmeler kayda alınamaz; alınmışsa yok edilir.
Katalog: hangi suçlarda dinleme yapılabilir?
| Grup | Suçlar (m.135/8) |
|---|---|
| TCK | Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (79, 80), organ veya doku ticareti (91); kasten öldürme (81-83); işkence (94, 95); cinsel saldırı — birinci fıkra hariç (102); çocukların cinsel istismarı (103); nitelikli hırsızlık (142), yağma (148, 149) ve nitelikli dolandırıcılık (158); uyuşturucu imal ve ticareti (188); parada sahtecilik (197); suç işlemek amacıyla örgüt kurma — yalnız üçüncü fıkra (220/3); fuhuş (227); ihaleye fesat karıştırma (235); tefecilik (241); rüşvet (252); suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (282); Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (302); Anayasal düzene karşı suçlar (309, 311, 312, 313, 314, 315, 316); Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (328-337) |
| Diğer kanunlar | Ateşli Silahlar Kanunu m.12 silah kaçakçılığı; Bankalar Kanunu m.22/3 ve 4 zimmet; Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu‘nda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.68 ve 74 |
Nitelikli hırsızlık (m.142) ve nitelikli dolandırıcılık (m.158) kataloğa 2014’te, 6526 sayılı Kanun‘la girmiştir. Bu nedenle 2014 öncesi suç tarihli dosyalarda hırsızlık, katalog dışıdır ve dinleme kayıtları o suçun delili olamaz. Aynı şekilde tefecilik kataloğa 6763 sayılı Kanun‘la (2016) eklenmiştir. Bu yüzden ölçüt daima suç tarihindeki katalogdur.
Maddenin son fıkrası genel yasağı kurar: “Bu maddede belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimse, bir başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz.” (m.135/9)
Tesadüfi delil kuralı
CMK m.138/2: “Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, 135 inci maddenin altıncı fıkrasında sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir.”
Metindeki “altıncı fıkra” göndermesi, sonraki değişikliklerle fıkra numaralarının kayması sonucu bugünkü sekizinci fıkraya, yani katalog fıkrasına denk gelmektedir. Yargıtay uygulaması da göndermeyi katalog olarak okumaktadır.
| Şart | İçerik |
|---|---|
| 1 | Delil, tedbire konu suçla ilgili olmayan ve başka bir suç şüphesi uyandıran nitelikte olmalı |
| 2 | Tedbire konu suç katalogda yer almalı — yani dinleme baştan hukuka uygun olmalı |
| 3 | Tesadüfen ortaya çıkan suç da katalogda yer almalı |
| 4 | Delil muhafaza altına alınmalı ve durum derhâl Cumhuriyet Savcılığına bildirilmelidir |
| 5 | Dinlemeye yeni suç için devam edilecekse, şartlar yeniden değerlendirilip yeni bir hâkim kararı alınmalıdır |
Kanun koyucunun tercihi açıktır: iletişimin denetlenmesi yalnız belirli ağırlıktaki suç tipleri bakımından meşru sayılmış, bunlar dışındaki suçlar yönünden özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğinin korunmasına ilişkin yarar üstün tutulmuştur.
Kayıtların yok edilmesi ve bilgilendirme
| Hâl | Sonuç (m.137) |
|---|---|
| Kovuşturmaya yer olmadığı kararı | Uygulamaya derhâl son verilir; kayıtlar savcı denetiminde en geç 10 gün içinde yok edilir, tutanakla tespit edilir |
| Hâkim onayının alınamaması | Aynı usul |
| Beraat kararı | Kayıtlar hâkim denetimi altında aynı usulle yok edilir — 7331 sayılı Kanun (2021) ile eklendi |
| Bilgilendirme | Kayıtlar yok edilmişse, soruşturma veya kovuşturmanın bitiminden itibaren en geç 15 gün içinde tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında ilgilisine yazılı bilgi verilir |
Uygulama tarafında ise m.137/1 ve 2 vardır: savcı veya görevlendirdiği adlî kolluk görevlisi işletmecilerden işlemin yapılmasını yazılı olarak ister, istem derhâl yerine getirilir, getirilmezse zor kullanılabilir; işlemin başladığı ve bitirildiği tarih ve saat ile işlemi yapanın kimliği tutanakla saptanır. Kayıtlar savcılıkça görevlendirilen kişilerce çözülerek metin hâline getirilir; yabancı dildeki kayıtlar tercüman aracılığıyla Türkçeye çevrilir.
Ne yapmalı?
- Kararı ve tarihini isteyin. Dinleme kararı hangi suçtan, hangi tarihte ve kim tarafından verilmiş? Savcı kararıysa 24 saat içinde onaylanmış mı?
- Suç tarihindeki katalogu kontrol edin. Katalog yıllar içinde genişlemiştir; ölçüt karar tarihindeki değil, suç tarihindeki katalogdur.
- İki ön şartı sorgulayın. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe neydi ve başka suretle delil elde etme yönünde ne yapıldı? Dosyada karşılığı yoksa karar sübjektif koşulları taşımıyor demektir.
- Kararın içeriğini denetleyin. m.135/4’teki unsurlar — kişi, araç, numara, tedbirin türü, kapsamı ve süresi — açıkça yazılmış mı?
- Süre hesabı yapın. 2+1 ay sınırı aşılmış mı; örgüt uzatması varsa toplam üç ay aşılmış mı?
- Tesadüfi delil zincirini çıkarın. Tedbire konu suç katalogda mı, tesadüfen çıkan suç katalogda mı, durum derhâl savcılığa bildirilmiş mi, yeni suç için yeni karar alınmış mı?
- İmha ve bilgilendirmeyi takip edin. KYO veya beraat hâlinde kayıtlar 10 gün içinde yok edilmeli ve size 15 gün içinde yazılı bilgi verilmelidir.
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2018/126, K.2023/130, 08.03.2023 Tesadüfi delilin çerçevesi. Kurul, CMK m.138‘in işlevini açıkladı: bu düzenlemeyle “bir başka suçun işlendiği şüphesini uyandıracak şekilde tesadüfen elde edilen kanıtların değerlendirilmesi olanağı” tanınmıştır ve hüküm, “telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesinde hâkim kararı aranması şartının bir defaya mahsus olmak üzere istisnasını” oluşturur. Buna göre hakkında hâkim kararı bulunmayan kişinin iletişiminin ilk kez dinlenmiş olması hâlinde elde edilen delil kullanılabilir; bu dinleme üzerine soruşturma başlatılabilir ve şartları varsa ilgili hakkında ayrıca dinleme kararı alınabilir. Kurul iki koşulu birlikte aradı: delil, tedbire konu suçla ilgili olmayan ve başka bir suç şüphesi uyandıran nitelikte olmalı ve tedbire konu suç m.135’teki katalog suçlar arasında yer almalıdır. Kurul ayrıca 03.07.2007 tarihli kendi kararına atıfla, hakkında hiçbir dinleme kararı bulunmayan sanığın görüşmelerinde durumun ilk görüşmenin tespitinden sonra değil, bütün görüşmeler kayıt edildikten sonra savcıya bildirilmesini hukuka aykırı saymıştı. Somut olayda Kurul, özel dairenin bozma kararını kaldırdı ve mahkûmiyet hükümlerini, Anayasa m.141 ile CMK m.34, 230 ve 232’de öngörülen şekilde yasal ve yeterli gerekçe içermemesi isabetsizliğinden bozdu; karar birinci uyuşmazlık bakımından oybirliğiyle, ikinci uyuşmazlık bakımından oy çokluğuyla verildi.
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2015/12131, K.2015/21044, 18.11.2015 Örgüt dinlemesinden çıkan hırsızlık delili kullanılamaz. Sanıklar hakkında katalog kapsamındaki “suç işlemek amacıyla örgüt kurma” suçundan iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması kararları verilmiş; bu kararların uygulanması sırasında sanıkların hırsızlık ve mala zarar verme suçlarını işledikleri kabul edilerek mahkûmiyetlerine hükmolunmuştu. Daire, kanun koyucunun tercihini hatırlattı: iletişimin denetlenmesi “yalnızca belirli ağırlıktaki suç tipleri bakımından meşru kabul edilmiş, bunlar dışındaki suçlar yönünden ise özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğinin korunmasına ilişkin yarar üstün tutulmuştur”. Somut olayda mala zarar verme suçunun ve suç tarihi itibarıyla hırsızlık suçunun m.135/8 kapsamında bulunmaması nedeniyle dinleme kayıtları m.138/2 gereğince bu suçların delili olarak kullanılamazdı; sanıkların savunmalarının aksine hukuka uygun, kesin ve inandırıcı delil de bulunmadığından hüküm bozuldu.
- Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E.2016/5434, K.2018/10198, 16.07.2018 Hukuka aykırı dinleme, sonraki ikrarı da zehirler. Daire, m.135’in kataloğu ve m.138’in yapısından bir sonuç çıkardı: “CMK’nın 135. maddesinde iletişimin dinlenilmesinin katalog suçlar için mümkün kılınması, katalog harici suçlar için tespit edilmiş delilleri CMK’nın 138. maddesinin dahi dışında tutması hukuka aykırı bir kararla elde edilmiş iletişim tespit tutanaklarının hükme esas alınmayacağının kanun tarafından da açıkça öngörüldüğünü göstermektedir.” Buna bir de şu eklendi: “yargılamanın bir bütün olarak adil yapılmış sayılması dahi hukuka aykırı dinleme tutanaklarının delil olarak kullanılabileceği anlamına gelemez.” Somut olayda, suç tarihi itibarıyla katalogda bulunmayan nitelikli hırsızlık suçlarına dair iletişim tespit tutanaklarına istinaden alınan ikrar ve sair delillerin de hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş sayılamayacağı belirtildi; ayrıca örgüt suçundan kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş olması da gözetilerek, beraat yerine mahkûmiyete hükmedilmesi bozma sebebi sayıldı.
- Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2012/25940, K.2013/11393, 21.05.2013 İki ayrı kilit: katalog ve tanıklıktan çekinme. Daire önce tesadüfi delil zincirini kurdu: sanıklar örgüt suçundan hukuka uygun bir kararla dinlenmiş olsa bile, tesadüfen ortaya çıkan ikinci suçun da katalogda yer alması gerekir; “Katalogda yer almayan suçlar hakkında bu delilin kullanılmasını fıkra hükmü yasaklamıştır.” Somut olayda atılı suç katalogda bulunmadığından telefon görüşmeleri mahkûmiyet delili olarak kullanılamazdı; sanıklar suçu hiçbir aşamada kabul etmemiş ve başkaca delil de bulunmamıştı. Daire ikinci bir sınıra da işaret etti: atılı suç katalogda yer alsa dahi, sanıkların tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi kayda alınamaz. Karar tarihindeki numaralandırmayla m.135/2‘de yer alan bu hüküm, sonraki değişikliklerle bugün m.135/3‘tedir ve içeriği aynıdır: kayda alma gerçekleşmişse kayıtlar derhâl yok edilir.
Telefon hangi suçlarda dinlenebilir?
CMK m.135/8’de sayılan katalog suçlarda. Kataloğa göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, kasten öldürme, işkence, cinsel saldırı (birinci fıkra hariç), çocukların cinsel istismarı, nitelikli hırsızlık, yağma, nitelikli dolandırıcılık, uyuşturucu imal ve ticareti, örgüt kurma (220/3), fuhuş, tefecilik, rüşvet, aklama ve devletin güvenliğine karşı suçlar gibi suçlar girmektedir.
Dinleme kararını kim verir?
Kural hâkim kararıdır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir; ancak kararını derhâl hâkim onayına sunar ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir. Onay alınmazsa tedbir derhâl kaldırılır.
Dinleme ne kadar sürer?
Tedbir en çok iki ay için verilir ve bir ay daha uzatılabilir. Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda hâkim, her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere ek uzatmaya karar verebilir.
Avukatımla görüşmem dinlenebilir mi?
CMK m.135/3 uyarınca şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişim kayda alınamaz; kayda alındığı sonradan anlaşılırsa kayıtlar derhâl yok edilir. Yargıtay bu yasağın atılı suç katalogda yer alsa dahi uygulanacağını belirtmiştir.
Tesadüfi delil ne demek?
Yürütülen soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan, ancak başka bir suçun işlendiği şüphesini uyandıran delildir. CMK m.138/2 uyarınca bu delil muhafaza altına alınır ve durum derhâl Cumhuriyet Savcılığına bildirilir.
Dinlemede çıkan başka bir suç kullanılabilir mi?
Ancak o suç da katalogda yer alıyorsa. Yargıtay, katalog dışı suçlara ilişkin dinleme kayıtlarının o suçların delili olarak kullanılamayacağını istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Dinlemeye yeni suç için devam edilecekse şartlar yeniden değerlendirilip yeni bir hâkim kararı alınmalıdır.
Hukuka aykırı dinlemeden sonra verdiğim ifade geçerli mi?
Yargıtay, katalog dışı suça ilişkin iletişim tespit tutanaklarına istinaden alınan ikrar ve sair delillerin de hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş sayılamayacağını ve suçun sübutunda kullanılamayacağını belirtmiştir.
Beraat edersem kayıtlar silinir mi?
Evet. CMK m.137/3’e 7331 sayılı Kanun’la eklenen cümle uyarınca beraat kararı verilmesi durumunda tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtlar hâkim denetimi altında, en geç on gün içinde yok edilir ve durum tutanakla tespit edilir.
Dinlendiğimi öğrenebilir miyim?
CMK m.137/4 uyarınca kayıtların yok edilmesi hâlinde, soruşturma veya kovuşturma evresinin bitiminden itibaren en geç on beş gün içinde Cumhuriyet başsavcılığı veya mahkeme; tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında ilgilisine yazılı olarak bilgi verir.
- 5271 sayılı CMK m.135 — İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması
- 5271 sayılı CMK m.136 — Müdafiin bürosu ve yerleşim yeri
- 5271 sayılı CMK m.137 — Kararların yerine getirilmesi, iletişim içeriklerinin yok edilmesi
- 5271 sayılı CMK m.138 — Tesadüfen elde edilen deliller
- 5271 sayılı CMK m.206, 217, 230 — Delilin reddi, delillerin takdiri, hükmün gerekçesi
- Anayasa m.20, 22 ve 38/6 — Özel hayat, haberleşme hürriyeti, hukuka aykırı delil yasağı
- 6526 sayılı Kanun m.12 — Kuvvetli şüphe şartı ve katalog genişlemesi (2014)
- 6763 sayılı Kanun m.26 — Katalogda yapılan değişiklikler (2016)
- 7331 sayılı Kanun m.18 — Beraat hâlinde kayıtların yok edilmesi (2021)
Bağlantılı başlıklar için arama ve el koyma, dijital delil ve bilgisayarda arama ve DNA verilerinin imhası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Katalog ve süreler değişebildiğinden, işlem yapmadan önce suç tarihinde yürürlükte olan metin doğrulanmalıdır.