DNA Verileri Ne Zaman Silinir? CMK m.80 ve Yeni Kayıt Sistemi
- 7589 sayılı Kanun’un 14. maddesi CMK m.80’i yeniden yazdı: ikinci fıkra değişti, üçüncü ve dördüncü fıkralar eklendi. Yürürlük: 31.07.2026.
- İnceleme sonuçları artık kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde mahsus bir sisteme kaydedilir; bir örneği dosyada delil olarak saklanır.
- Derhâl imha: KYO kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi.
- Diğer hâllerde: mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl. İmha Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılır ve tutanağa geçirilir.
- Süre dolmadan da silme talebi mümkündür: saklamayı gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir neden varsa hâkim veya mahkemeden silme istenebilir.
- Sistemdeki bilgiler yalnız yürütülen bir soruşturma veya kovuşturmada ve mahkeme, hâkim ya da savcı kararıyla kullanılabilir; kararlara karşı itiraz yolu açıktır.
- Örnek alınması için karar, moleküler genetik inceleme için yalnızca hâkim kararı gerekir (m.75, 76, 79/1).
Bir suç soruşturmasında vücudunuzdan alınan kan, tükürük ya da saç örneği, dosya kapandıktan sonra ne oluyor?
Bu soru 12. Yargı Paketi’ne kadar tartışmalıydı. Şimdi kanunda açık bir cevabı var — ve cevap, sadece imha takvimini değil, verilerin nerede tutulacağını da düzenliyor.
Önce sınır: örnek hangi hâllerde alınabilir?
Veri, ancak hukuka uygun alınmış bir örnekten doğar. Bu nedenle imha tartışmasından önce alma aşamasına bakmak gerekir.
| Kime | Madde | Kim karar verir |
|---|---|---|
| Şüpheli / sanık | CMK m.75 | Savcının veya mağdurun istemiyle ya da re’sen hâkim veya mahkeme; gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet savcısı |
| Mağdur / diğer kişiler | CMK m.76 | Aynı usul — ancak mağdurun rızası varsa karar aranmaz (m.76/2) |
| Moleküler genetik inceleme | CMK m.78-79 | Sadece hâkim karar verebilir; kararda bilirkişi de gösterilir (m.79/1) |
CMK m.75/1: “Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.”
Maddede üç sınır daha vardır: müdahale sağlığa zarar verme tehlikesi taşımamalıdır (m.75/2); işlem ancak tabip veya sağlık mesleği mensubu tarafından yapılabilir (m.75/3); ve üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda iç beden muayenesi yapılamaz, örnek alınamaz (m.75/5). Cinsel organlar veya anüs bölgesindeki muayene de iç beden muayenesi sayılır (m.75/4).
Mağdur bakımından ek bir güvence vardır: tanıklıktan çekinme sebepleriyle muayeneden veya örnek vermekten kaçınılabilir; çocuk ve akıl hastası için kanunî temsilci karar verir, ancak çocuk durumu algılayabiliyorsa görüşü de alınır (m.76/4).
Neden inceleme sonuçları kişisel veridir?
CMK m.80/1: “75, 76 ve 78 inci madde hükümlerine göre alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçları, kişisel veri niteliğinde olup, başka bir amaçla kullanılamaz; dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip bulunan kişiler tarafından bir başkasına verilemez.”
Bu fıkra değişmedi. İki yasak koyar: amaç dışı kullanım ve üçüncü kişiye verme. Buna m.78/1’in son cümlesi eklenir: alınan örnekler üzerinde soybağının veya bulgunun kime ait olduğunun tespiti dışında tespit yapılmasına yönelik incelemeler yasaktır.
Anonimlik teknik olarak da korunur: m.79/2 uyarınca “İncelenecek bulgu, bilirkişiye ilgilinin adı ve soyadı, adresi, doğum tarihi bildirilmeksizin verilir.”
7589 ile m.80 nasıl değişti?
| Fıkra | Durum |
|---|---|
| 80/1 | Değişmedi — gizlilik ve amaç dışı kullanım yasağı |
| 80/2 | Değişti (7589/14) — kayıt sistemi, imha takvimi ve silme talebi |
| 80/3 | Eklendi (7589/14) — sistemdeki bilgilerin kullanılması ve itiraz |
| 80/4 | Eklendi (7589/14) — usul ve esasları belirleyecek yönetmelik |
CMK m.80/2 (7589/14 ile değişik): “İnceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde mahsus bir sisteme kaydedilir ve bir örneği dosyasında delil olarak saklanmak üzere soruşturma veya kovuşturma makamına gönderilir. Sisteme kaydedilen ve dosyada delil olarak saklanan bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hâllerinde derhâl, diğer hallerde mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir. Bilgisi sisteme kaydedilen kişi bu süre içinde kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması halinde hâkim veya mahkemeden bu bilgilerin silinmesini talep edebilir.”
İmha takvimi
| Hâl | İmha zamanı |
|---|---|
| Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması | Derhâl |
| KYO kararına yapılan itirazın reddi | Derhâl |
| Beraat kararı verilip kesinleşmesi | Derhâl |
| Ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi | Derhâl |
| Diğer hâller (örneğin mahkûmiyet) | Kesinleşmeden itibaren 20 yıl |
İmhanın usulü de kanunla belirlenmiştir: Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir ve bu husus dosyada muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir. Yani imha, kâğıt üzerinde kalabilecek bir işlem değildir; denetlenebilir bir belgesi vardır.
Süre dolmadan silme talebi
Yirmi yıl beklemek zorunlu değildir. Fıkranın son cümlesi, veri sahibine aktif bir talep hakkı tanır.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Kim | Bilgisi sisteme kaydedilen kişi |
| Ne zaman | Yirmi yıllık süre içinde |
| Şart | Saklamayı gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması |
| Merci | Hâkim veya mahkeme |
Sistemdeki bilgiler ne için kullanılabilir?
CMK m.80/3 (Ek: 7589/14): “Bu madde uyarınca sisteme kaydedilen bilgiler, yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında maddî gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilir. Mahkeme veya hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna; Cumhuriyet savcısının kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.”
Fıkra üç sınır getirir: kullanım yürütülmekte olan bir dosyaya bağlıdır; amaç maddî gerçeğin ortaya çıkarılması olmalıdır; ve mutlaka bir karar gerekir. Ayrıca her karar denetime tabidir — hâkim ve mahkeme kararlarına itiraz, savcı kararına ise sulh ceza hâkimliğine başvuru yolu açıktır.
Uygulamanın ayrıntıları, m.80/4 uyarınca Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir.
Fizik kimlik kayıtları: m.81
DNA dışındaki kimlik kayıtları ayrı bir maddede düzenlenir ve imha rejimi daha kısadır.
| Konu | CMK m.81 |
|---|---|
| Kapsam | Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, kimliğin teşhisi için gerekliyse |
| Ne kaydedilir | Fotoğraf, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, teşhisi kolaylaştıracak diğer özellikler, ses ve görüntü |
| Kim emreder | Cumhuriyet savcısı |
| İmha | KYO itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya CYO kesinleşince derhâl, savcı huzurunda, tutanakla |
Dikkat edilmesi gereken fark şudur: m.81’de yirmi yıllık bir saklama süresi yoktur; madde yalnız derhâl imha hâllerini sayar.
Ne yapmalı?
- Kararın varlığını ve zamanını denetleyin. Örnek savcı kararıyla alınmışsa, karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmuş mu, hâkim yirmi dört saat içinde karar vermiş mi? Onaylanmayan karar hükümsüzdür ve elde edilen delil kullanılamaz.
- Suçun cezasını kontrol edin. Üst sınır iki yıldan azsa m.75/5 gereği örnek alınamaz.
- Genetik inceleme için hâkim kararı arayın. Örnek hukuka uygun alınmış olsa bile, moleküler genetik inceleme yalnızca hâkim kararıyla yapılabilir ve kararda bilirkişi gösterilmelidir.
- Bilirkişinin niteliğini sorgulayın. m.79/2, soruşturmayı yürüten makamın ilgili dairesinden objektif olarak ayrı bir birime mensup olmayı arar.
- Karar kesinleşince imhayı takip edin. Beraat veya CYO kesinleştiyse imha derhâl yapılır. Dosyada imha tutanağı var mı, kontrol edin; yoksa yazılı talepte bulunun.
- Yirmi yılı beklemeden silme isteyin. Saklamayı gerektiren amaç ortadan kalkmışsa veya haklı bir nedeniniz varsa hâkim ya da mahkemeden silme talep edin.
- Sisteme erişim kararlarına itiraz edin. Sistemdeki bilgilerin kullanılmasına ilişkin hâkim ve mahkeme kararlarına itiraz, savcı kararına ise sulh ceza hâkimliğine başvuru yolu açıktır.
- Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E.2012/17565, K.2012/23123, 07.11.2012 Rıza örnek almayı meşrulaştırır, genetik incelemeyi değil. Oto hırsızlığı soruşturmasında, araçtan elde edilen biyolojik bulgular ile müştekiden alınan kan örneğinin karşılaştırılması için savcılık moleküler genetik inceleme kararı istemiş; sulh ceza mahkemesi, müştekinin rızası bulunduğu gerekçesiyle hiçbir karara gerek olmadığını belirterek talebi reddetmiş, itiraz da reddedilmişti. Daire ayrımı net biçimde kurdu: “mağdurun rızası olduğu için, beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması için hakim veya Cumhuriyet Savcısından karar alınmasına gerek yok ise de; 5271 sayılı CMK’nın 78 ve 79/1. maddeleri uyarınca, mağdurdan alınan kan örneği ile suç konusu araçtan elde edilen bulguların karşılaştırılması, diğer bir ifadeyle moleküler genetik inceleme işleminin yapılabilmesi için mutlaka hakim kararına gerek bulunmaktadır.” Kanun yararına bozma istemi kabul edildi ve karar oybirliğiyle bozuldu.
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E.2017/10820, K.2018/9086, 12.09.2018 Yirmi dört saatlik onay kaçırılırsa delil ölür. Açık ceza infaz kurumunda bulunan sanığın uyuşturucu kullandığı yönündeki duyumlar üzerine, Cumhuriyet savcısının yazılı kararıyla CMK m.75/1 gereğince idrar örneği alınmıştı. Ancak karar yasal sürede hâkim veya mahkeme onayına sunulmamıştı. Daire, Anayasa m.38/6 ile CMK m.206/2-a, 217/2 ve 230/1-b’yi birlikte değerlendirdi: onaya sunulmayan savcı kararı hükümsüz kalmış, elde edilen bulgular delil olarak kullanılamaz hâle gelmiştir. Hukuka uygun elde edilmeyen bu delil dışında sanığın suçu işlediğine dair kanıt bulunmadığından hüküm bozuldu. Karar, m.75’teki süre kuralının şeklî değil yaptırımlı bir kural olduğunu göstermektedir.
- Yargıtay 22. Ceza Dairesi, E.2015/14129, K.2016/8721, 24.05.2016 Veri tabanı eşleşmesi tek başına mahkûmiyete yetmez. Hırsızlık dosyasında tek delil, müştekinin evinden alınan parmak izlerinin — başka bir olay nedeniyle sisteme kaydedilmiş — sanığa ait izlerle eşleşmesiydi. Ancak sicildeki kimlik bilgileri nüfus kaydıyla doğum tarihi ve nüfusa kayıtlı yer bakımından farklılık gösteriyor, üstelik raporda kimlik bilgilerinin kişinin beyanına göre kaydedildiği belirtiliyordu; sanık da aşamalarda inkâr ediyordu. Daire, maddî gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek biçimde belirlenmesi için sistemdeki fotoğrafın sanığa ait olup olmadığının tespitini ve sanıktan yeniden parmak izi alınarak Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi’nden rapor alınmasını zorunlu gördü. “AFİS veri tabanında kayıtlı parmak izi örnekleriyle yapılan kıyaslama sonucu kolluk görevlilerince düzenlenen rapora dayanılarak, eksik araştırma ile hüküm kurulması” bozma sebebi sayıldı; hüküm oybirliğiyle bozuldu.
- Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E.2016/9901, K.2016/11870, 16.11.2016 Kanunî dayanak tartışması: sisteme kayıt. Hırsızlık ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarından kurulan iki hüküm incelenmişti. Daire, hırsızlık hükmünü oybirliğiyle bozdu: TCK m.142/2-h’nin alt sınırı beş yıl olduğundan sanık istinabe suretiyle sorguya çekilemezdi ve bu, CMK m.196/2’ye aykırı biçimde savunma hakkının kısıtlanmasıydı. Konut dokunulmazlığının ihlali hükmü ise oy çokluğuyla onandı. Karara eklenen muhalefet şerhinde — yani çoğunluğun görüşü olarak değil, bir üyenin ayrık görüşü olarak — o tarihteki mevzuatın önemli bir boşluğuna işaret edilmiştir: Anayasa m.20/3 kişisel verilerin ancak kanunda öngörülen hâllerde işlenebileceğini söylemekte, DNA Verileri ve Türkiye Millî DNA Veri Bankası Kanunu Tasarısı 2007’de Meclise sunulmuş fakat kanunlaşmamıştır; şerhe göre “Gerek Kanunlarımızda ve gerekse Yönetmelik hükümlerinde adli soruşturma nedeniyle alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarının bir sisteme kaydedileceğine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır.” Şerh, bu nedenle başka bir olaydan elde edilen genotip özelliklerinin sisteme kaydedilip olay yerindeki izlerle karşılaştırılmasını CMK m.217/2’ye aykırı bulmuştur. 7589 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle CMK m.80’e eklenen kayıt, kullanım ve imha hükümleri, tam da bu kanunî dayanak boşluğunu kapatmaktadır.
Beraat edersem DNA verilerim silinir mi?
Evet. CMK m.80/2 uyarınca beraat kararı verilip kesinleştiğinde, sisteme kaydedilen ve dosyada delil olarak saklanan bilgiler derhâl, Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir ve bu husus tutanağa geçirilir. Aynı kural ceza verilmesine yer olmadığı kararı için de geçerlidir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse ne olur?
KYO kararına itiraz süresinin dolması ya da yapılan itirazın reddi hâlinde bilgiler derhâl yok edilir. Yani takipsizlikte de imha, kesinleşmenin ardından beklemeksizin yapılır.
Mahkûm olursam verilerim ne kadar saklanır?
Derhâl imha hâlleri dışındaki durumlarda, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle bilgiler Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir.
Yirmi yılı beklemeden silinmesini isteyebilir miyim?
Evet. Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, bu süre içinde kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması hâlinde hâkim veya mahkemeden bilgilerin silinmesini talep edebilir.
Kan veya tükürük örneği vermek zorunda mıyım?
Şüpheli veya sanık bakımından CMK m.75 uyarınca hâkim, mahkeme ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir. Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda ise iç beden muayenesi yapılamaz, örnek alınamaz. Mağdur ve diğer kişiler tanıklıktan çekinme sebepleriyle örnek vermekten kaçınabilir.
Savcının kararı yeterli mi?
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı karar verebilir; ancak bu karar yirmi dört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulmalıdır. Onaylanmayan karar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz. Yargıtay bu kuralı uygulayarak, süresinde onaya sunulmayan karara dayanan delili hükme esas alınamaz saymıştır.
Rıza gösterirsem DNA incelemesi karar olmadan yapılabilir mi?
Hayır. Mağdurun rızası, CMK m.76/2 uyarınca yalnız beden muayenesi ve örnek alınması için karar alınmasını gereksiz kılar. Moleküler genetik inceleme yapılabilmesi için CMK m.79/1 gereği mutlaka hâkim kararı gerekir.
Parmak izi ve fotoğraf kayıtları ne zaman silinir?
CMK m.81/2 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hâllerinde bu kayıtlar Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilir ve tutanağa geçirilir.
Sistemdeki DNA kaydım başka bir dosyada kullanılabilir mi?
CMK m.80/3 uyarınca sisteme kaydedilen bilgiler, yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında maddî gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ve mahkeme, hâkim ya da Cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilir. Mahkeme ve hâkim kararlarına itiraz, savcı kararına ise sulh ceza hâkimliğine başvuru yolu açıktır.
- 5271 sayılı CMK m.75 — Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması
- 5271 sayılı CMK m.76 — Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması
- 5271 sayılı CMK m.78 — Moleküler genetik incelemeler
- 5271 sayılı CMK m.79 — Hâkimin kararı ve inceleme yapılması
- 5271 sayılı CMK m.80 — Genetik inceleme sonuçlarının gizliliği (7589/14 ile değişik)
- 5271 sayılı CMK m.81 — Fizik kimliğin tespiti
- 5271 sayılı CMK m.206, 217, 230 — Delillerin ortaya konulması, takdiri ve hükmün gerekçesi
- Anayasa m.20/3 ve m.38/6 — Kişisel verilerin korunması, hukuka aykırı delil yasağı
- 6698 sayılı KVKK m.6 ve m.28 — Özel nitelikli kişisel veriler ve istisnalar
Bağlantılı başlıklar için 12. Yargı Paketi, kaçak sanık ve yargılamanın yenilenmesi ve soruşturmanın gizliliği ve kısıtlama kararı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.