Çocuk Koruma Kanunu Değişti: Yönlendirme Tedbirleri ve Yeni Kurallar
- 7593 sayılı Kanun (kabul 08.08.2026), 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun yirmi maddesini değiştirdi; değişiklikler 18.08.2026‘da yürürlüğe girdi.
- Terim değişti: “suça sürüklenen çocuk” yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesi getirildi.
- Yeni kurum: Yönlendirme tedbirleri (m.5/A) — beş tür tedbir; ceza sorumluluğu olmayan çocuklar bakımından çocuklara özgü güvenlik tedbiri sayılır.
- Bunların içinde dijital risklerden korunma tedbiri dikkat çekiyor: cihaz hareketleri 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere BTK ve Siber Güvenlik Başkanlığı denetimine açılabiliyor.
- On beş yaşını doldurmamış çocukta sosyal inceleme zorunlu (m.35/3); yaptırılmazsa iddianame iade edilir (CMK m.174/1-e).
- HAGB‘de yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır; zarar azsa zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m.23/2-3).
- Tedbir kararlarının gereğine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya sorumlu kimseye üç günden on güne kadar tazyik hapsi (m.45/5).
Çocuk koruma mevzuatı, uzun süredir aynı iki soruyla boğuşuyordu: ceza sorumluluğu olmayan bir çocuğa ne yapılacak ve verilen tedbir kararı kâğıt üzerinde kalırsa ne olacak?
7593 sayılı Kanun her iki soruya da somut cevap getirdi.
Önce terim: “adli süreçteki çocuk”
Kanun, mevzuattaki “suça sürüklenen çocuk” ibaresini “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirmiştir. Bu, yalnız bir kelime tercihi değil; damgalayıcı bir ifadenin terk edilmesidir.
5395 sayılı Kanun m.3/1-a-2: “Adli süreçteki çocuk: Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuğu” ifade eder.
Kanun’daki diğer kategori korunmuştur: korunma ihtiyacı olan çocuk, bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuktur. Çocuk ise, daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişidir.
Yeni kurum: yönlendirme tedbirleri (m.5/A)
Kanun’un en dikkat çekici yeniliği, mevcut koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanına eklenen yönlendirme tedbirleridir.
5395 sayılı Kanun m.5/A-1: “5 inci maddede düzenlenen koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanında bu maddede düzenlenen yönlendirme tedbirleri, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar bakımından, çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak anlaşılır.”
| Tedbir | İçerik | Yürüten kurumlar |
|---|---|---|
| (a) Sosyal ve toplumsal hizmetler | Spor kulüpleri, gençlik merkezleri ve spor tesislerinde 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişime katkı sağlayacak görev alma | Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, yerel yönetimler |
| (b) Dijital risklerden korunma | Kullanılan telefon, hat, bilgisayar, tablet ve benzeri cihazın bildirilmesi; cihazın tedbir kararından sonraki hareketlerinin takip yazılımlarıyla denetime açılması; riskli tanımlı dijital mecra, uygulama ve platformlara erişimin engellenmesi | Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ve Siber Güvenlik Başkanlığı — 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere |
| (c) Kitap ve kütüphane | Kütüphane ve okuma salonu gibi yerlerde 20-300 saat görev alma veya belirlenen eserleri okuma | Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, üniversiteler, yerel yönetimler |
| (d) Çevreye saygı ve çevre temizliği | Park, bahçe, sahil gibi bir bölgede 20-300 saat çevre temizliği; bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme faaliyetlerine katılma | Tarım ve Orman Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, üniversiteler, yerel yönetimler |
| (e) Bağımlılık tedbiri | Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılıkların tedavi ve rehabilitasyonu için belirlenen programları tamamlama | Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Yeşilay |
Bu tedbirlerin yerine getirilmesinde m.45/3 ve 4 uygulanır; usul ve esaslar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir (m.5/A-3 ve 4).
Ceza değil, güvenlik tedbiri. Yönlendirme tedbirleri, ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için öngörülmüştür ve kanun bunları açıkça “çocuklara özgü güvenlik tedbiri” olarak nitelendirmiştir.
Mevcut koruyucu ve destekleyici tedbirler
| Tedbir (m.5/1) | Ne sağlar |
|---|---|
| Danışmanlık | Bakımdan sorumlu kimselere çocuk yetiştirme, çocuklara eğitim ve gelişim sorunlarında yol gösterme |
| Eğitim | Eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı devam; meslek veya sanat edinme kursu, usta yanına ya da işyerine yerleştirme |
| Bakım | Resmî veya özel bakım yurdu ya da koruyucu aile hizmetlerinden yararlandırma |
| Sağlık | Geçici veya sürekli tıbbî bakım ve rehabilitasyon; bağımlılık yapan madde kullananların tedavisi |
| Barınma | Barınma yeri olmayan çocuklu kimselere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma yeri |
Barınma tedbiri uygulananların talepleri hâlinde kimlikleri ve adresleri gizli tutulur (m.5/2).
Sağlık kurumlarında acil korunma (m.9)
Kanun, hastaneye gelen ya da getirilen riskli çocuklar için saatli bir prosedür kurmuştur.
| Adım | Süre |
|---|---|
| Uzman hekim, tedaviye ihtiyaç bulunduğunu tespit ederse acil korunma kararı için rapor düzenler | 24 saat içinde |
| Sağlık kurumu çocuk hâkimine başvurur | Rapor tarihinden itibaren en geç 24 saat içinde |
| Üç uzman hekimden oluşan resmî sağlık kurulu raporu mahkemeye sunulur | Başvurudan itibaren en geç 48 saat içinde |
| Hâkim karar verir | En geç 48 saat içinde |
Kapsam: akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar.
Çocuğun sağlık kuruluşuna gelmesinden hâkim kararının tebliğine kadar geçen sürede gerekli görülen tıbbî müdahale ve tedavi uygulanır; ihtiyaç hâlinde kolluktan yardım istenebilir (m.9/5). Hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilir (m.9/6).
Sosyal inceleme artık zorunlu
5395 sayılı Kanun m.35/3 (7593/13 ile değişik): “Onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir.”
| Yaş | Kural | Uyulmazsa |
|---|---|---|
| 15 yaşını doldurmamış | Sosyal inceleme zorunlu | İddianame iade edilir (CMK m.174/1-e) |
| 15 yaşını doldurmuş | Takdire bağlı | Gerekçe iddianamede veya kararda gösterilir |
İki nokta değişikliğin yönünü gösterir. Birincisi, zorunluluk artık yönetmelikte değil, kanundadır. İkincisi, yükümlülük Cumhuriyet savcısını da açıkça kapsamakta ve gerekçenin iddianamede gösterilmesi istenmektedir.
Sosyal inceleme raporu, çocuğun işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkemece takdirinde göz önünde bulundurulur (m.35/1). Derhâl tedbir alınmasını gerektiren durumlarda inceleme daha sonra da yaptırılabilir (m.35/2).
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında iki yenilik
| Fıkra | Kural |
|---|---|
| m.23/1 | CMK’daki koşulların varlığı hâlinde HAGB kararı verilebilir; çocuklar için denetim süresi üç yıldır |
| m.23/2 (yeni) | HAGB kararı verilirse, m.5/A’daki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır |
| m.23/3 (yeni) | Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde, HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir |
Üçüncü fıkra, uygulamadaki bilinen bir tıkanıklığı hedefliyor: küçük zararlarda ödeme gücü olmayan çocuğun HAGB’den yararlanamaması.
Tedbir kararına uymayan ebeveyne tazyik hapsi
5395 sayılı Kanun m.45/5 (7593/14 ile eklenen): “Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, fiil suç teşkil etse dahi ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre çocuk hâkimi kararıyla üç günden on güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılır.”
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Kime | Ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kimse |
| Ne | Üç günden on güne kadar tazyik hapsi |
| Ölçüt | İhlal edilen tedbirin niteliği ve aykırılığın ağırlığı |
| Kim karar verir | Çocuk hâkimi |
| Kanun yolu | m.14 uyarınca itiraz |
| İnfaz | Kesinleşmeyi müteakip Cumhuriyet başsavcılığı; karar ilgili kuruma bildirilir |
“Fiil suç teşkil etse dahi” ibaresi önemlidir: tazyik hapsi, ayrıca suç oluşturan davranışlar bakımından da uygulanabilir.
Koordinasyon zinciri
Kanun, tedbirlerin uygulanmasındaki dağınıklığı gidermek için açık bir sorumluluk hattı kurmuştur (m.45/4):
- Merkezde: kurumların koordinasyonu Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı;
- İl ve ilçelerde: koordinasyon ve takip vali ve kaymakam;
- Sekretarya: aile ve sosyal hizmetler il müdürlükleri;
- Tedbir kararları, yerine getirilmek üzere ilgili kurum veya kuruluşa gönderilir.
Ayrıca kamu davası açılması hâlinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (m.15/4).
Ne yapmalı?
- Yaşı ve tarihi tespit edin. Değişiklikler 18.08.2026‘da yürürlüğe girmiştir; sosyal inceleme zorunluluğunun sınırı on beş yaştır.
- Soruşturma aşamasında sosyal inceleme talep edin. On beş yaş altında bu bir zorunluluktur; yapılmadan düzenlenen iddianame CMK m.174/1-e uyarınca iade edilir.
- Raporun niteliğini denetleyin. Sosyal inceleme, çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini göstermelidir; kolluk tutanağı ya da başka dosya için alınmış rapor bunun yerine geçmez.
- On beş yaş üstünde gerekçe arayın. Rapor alınmadıysa gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilmiş olmalıdır.
- HAGB’de yönlendirme tedbirini gündeme getirin. Karar verilirse m.5/A tedbirlerinden uygun olanı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır; zarar azsa giderim şartının aranmamasını talep edin.
- Dijital tedbirin sınırlarını izleyin. Süre 3 aydan az, 2 yıldan fazla olamaz; denetim tedbir kararından sonraki hareketleri kapsar.
- Tedbir kararının gereğini yerine getirin. Ana, baba, vasi veya sorumlu kimse için aykırılığın yaptırımı artık üç günden on güne kadar tazyik hapsidir; karara karşı m.14 uyarınca itiraz yolu açıktır.
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2014/29998, K.2017/2440, 01.03.2017 Kolluk tutanağı sosyal incelemenin yerine geçmez. Suç tarihinde 12-15 yaş grubunda bulunan çocuk hakkında, 5395 sayılı Kanun m.35/1 ve Çocuk Koruma Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 20/2. maddesi gereğince zorunlu olan sosyal inceleme raporu alınmamıştı. Mahkeme bunun yerine “mahkemece yapılan gözlem, dosyaya yansıyan kişilik ile sosyal ve ekonomik durum tespitine dair kolluk tutanağı” ile yetinmişti. Daire, çocuğun yaşadığı çevre gözlemlenmeden yapılan bu değerlendirmeyi yeterli görmedi; incelemenin amacı, çocuğun üzerine atılı suçun hukukî anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamayacağının belirlenmesiydi. Eksik inceleme ile hüküm kurulması bozma sebebi sayıldı ve hükümler oybirliğiyle bozuldu.
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2014/34047, K.2017/5984, 23.05.2017 Başka dosyanın raporu hükme esas alınamaz. Suç tarihinde 12-15 yaş grubunda bulunan çocuklar hakkında m.35/1 uyarınca sosyal inceleme raporu aldırılmamış; bunun yerine “tarihi olmayan ve başka dosya için aldırılan fotokopiden ibaret rapor” hükme esas alınmıştı. Daire bunu eksik inceleme saydı ve diğer yönleri incelenmeksizin hükmü oybirliğiyle bozdu. Karar, sosyal incelemenin dosyaya ve o çocuğa özgü olması gerektiğini göstermektedir.
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2020/11885, K.2020/5910, 16.06.2020 On beş yaş üstünde de gerekçe zorunludur. 15-18 yaş aralığında bulunan çocuk hakkında 5395 sayılı Kanun m.35/1 uyarınca sosyal inceleme yaptırılıp rapor aldırılması zorunlu değildi; ancak Daire, “rapor aldırılmaması halinde gerekçesinin kararda gösterilmesi gerektiği”ni belirtti. Somut olayda rapor aldırılmama nedeni gerekçeli kararda gösterilmediğinden hükümler oybirliğiyle bozuldu. Bu ölçüt, 7593 sayılı Kanun’la kanun metnine taşınmış ve gerekçenin iddianamede de gösterilmesi aranmıştır.
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2012/21914, K.2013/7773, 10.04.2013 Zararın giderilmemesi tek başına yeterli gerekçe değildir. Mahkeme, “müştekinin uğradığı zararın giderilmemiş olması” gerekçesiyle hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına yer olmadığına karar vermişti. Daire bunu “yasal ve dosya içeriğine uygun olmayan gerekçe” olarak niteledi ve koşulların oluşup oluşmadığının değerlendirilerek çocuğun hukuki durumunun belirlenmesi gerektiğini belirtti. Kararda ayrıca, 12-15 yaş grubundaki çocuk hakkında sosyal inceleme raporu aldırılmaması ve m.35/3 uyarınca gerekçe de gösterilmemesi bozma sebebi sayıldı; hüküm oybirliğiyle bozuldu. Bu tartışma, 7593 sayılı Kanun’la eklenen m.23/3‘te doğrudan karşılık bulmuştur: zararın az olması hâlinde giderim şartı aranmayabilir.
Çocuk Koruma Kanunu ne zaman değişti?
7593 sayılı Kanun 08.08.2026 tarihinde kabul edilmiş ve 5395 sayılı Kanun’un yirmi maddesinde yaptığı değişiklikler 18.08.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
“Suça sürüklenen çocuk” ifadesi kalktı mı?
Evet. 7593 sayılı Kanun’la bu ibare “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirilmiştir. Tanım aynıdır: suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuk.
Yönlendirme tedbirleri nelerdir?
5395 sayılı Kanun m.5/A’da beş tedbir sayılmıştır: sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri, dijital risklerden korunma tedbiri, kitap ve kütüphane tedbiri, çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri ile tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri.
Dijital risklerden korunma tedbiri ne kadar sürer?
Cihazın tedbir kararından sonraki hareketleri, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere takip yazılımlarıyla ilgili kurum denetimine açılabilir. Ayrıca riskli olarak tanımlı bazı dijital mecra, uygulama ve platformlara erişim engellenebilir.
Yönlendirme tedbiri bir ceza mıdır?
Hayır. Kanun bunları ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar bakımından “çocuklara özgü güvenlik tedbiri” olarak nitelendirmiştir.
Sosyal inceleme hangi yaşta zorunlu?
5395 sayılı Kanun m.35/3 uyarınca on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. On beş yaşını doldurmuş çocukta yaptırılmaması hâlinde gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir.
Sosyal inceleme yapılmazsa ne olur?
CMK m.174/1’e 7593 sayılı Kanun’la eklenen (e) bendi uyarınca, on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianamenin iadesine karar verilir.
Çocuk hakkında HAGB verilirse ne değişti?
HAGB kararı verilirse m.5/A’daki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Ayrıca mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde zararın giderilmesi şartı aranmayabilir. Çocuklar için denetim süresi üç yıldır.
Tedbir kararına uymayan anne babaya ne olur?
5395 sayılı Kanun m.45/5 uyarınca, koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, fiil suç teşkil etse dahi, çocuk hâkimi kararıyla üç günden on güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılır. Karara karşı m.14 uyarınca itiraz edilebilir.
Hastaneye getirilen riskli çocuk için hangi süreç işler?
Uzman hekim tedavi ihtiyacını tespit ederse 24 saat içinde rapor düzenlenir; sağlık kurumu 24 saat içinde çocuk hâkimine başvurur; başvurudan itibaren 48 saat içinde üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulu raporu mahkemeye sunulur ve hâkim en geç 48 saat içinde karar verir. Bu süreçte çocuğa gerekli tıbbî müdahale ve tedavi uygulanır.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.3 — Tanımlar (adli süreçteki çocuk)
- 5395 sayılı Kanun m.5 — Koruyucu ve destekleyici tedbirler
- 5395 sayılı Kanun m.5/A — Yönlendirme tedbirleri (7593/9 ile eklendi)
- 5395 sayılı Kanun m.9 — Acil korunma kararı alınması (7593/10 ile eklenen fıkralar)
- 5395 sayılı Kanun m.15 — Soruşturma (7593/11 ile eklenen fıkra)
- 5395 sayılı Kanun m.23 — Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (7593/12 ile eklenen fıkralar)
- 5395 sayılı Kanun m.35 — Sosyal inceleme (7593/13 ile değişik)
- 5395 sayılı Kanun m.45 — Kurumlar ve tazyik hapsi (7593/14 ile değişik ve eklenen fıkralar)
- 5271 sayılı CMK m.174/1-e — İddianamenin iadesi (7593/4 ile eklendi)
Bağlantılı başlıklar için iddianamenin iadesi, vesayet, çocukla kişisel ilişki ve 12. Yargı Paketi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Yönlendirme tedbirlerinin uygulanmasına ilişkin yönetmelik henüz yayımlanmamış olabilir; işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.