İdari Yargıda Tek Hâkim Sınırı: 2576 m.7 ve Hangi Tarih Esas Alınır?
- 2576 sayılı Kanun m.7, 7589 sayılı Kanun’un 4. maddesiyle değiştirildi; parasal sınır 486.000 TL oldu.
- Düzenleyici işlemlere karşı açılan davalar, tutarı ne olursa olsun tek hâkimle görülemez.
- Parasal sınıra bakılmaksızın tek hâkimlik: öğrenci disiplin cezaları (uzaklaştırma ve ilişik kesme hariç), geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin, uyarma cezası, meslek kuruluşu disiplin cezaları ve 2022 sayılı Kanun uygulaması.
- Vergi mahkemelerinde de sınır 486.000 TL‘dir.
- 2576 Ek m.1: tek hâkim belirlemesinde dava tarihindeki, miktar artırımı varsa artırımın yapıldığı tarihteki sınır esas alınır.
- Geçici m.1/(2): değişiklik yalnız 31.07.2026’dan sonra açılan davalara uygulanır.
- İstinaf ve temyiz sınırında ise İYUK Ek m.1 uyarınca davanın açıldığı tarihteki sınır esastır.
Davanın tek hâkimle mi kurul hâlinde mi görüleceği yalnız bir iç işleyiş meselesi değildir.
Yanlış oluşumla verilen karar bozulur; üstelik bu, kanun yolunu da doğrudan etkiler.
Tek hâkimle görülecek davalar (m.7)
2576 sayılı Kanun m.7/1 (7589/4 ile değişik): “Düzenleyici işlemlere karşı açılanlar hariç, aşağıda sayılan davalar idare mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümlenir…”
| Bent | Kapsam |
|---|---|
| a | Konusu 486.000 TL‘yi aşmayan iptal ve tam yargı davaları |
| b | Öğrenciler hakkında disiplin cezası ile sınıf geçme, not tespiti, yurt, kredi ve burs işlemleri — uzaklaştırma ve ilişik kesme sonucu doğuranlar hariç |
| c | Kamu görevlileri hakkında geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemleri |
| d | Kamu görevlilerine verilen uyarma cezası |
| e | Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının üyelerine verdiği disiplin cezaları — mesleki faaliyeti geçici veya sürekli engelleyenler hariç |
| f | 2022 sayılı Kanun (65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesizlere aylık) uygulaması |
Vergi mahkemelerinde ise m.6’nın (a) ve (b) bentlerindeki uyuşmazlıklardan toplam değeri 486.000 TL‘yi aşmayanlar tek hâkimle çözümlenir (m.7/2).
Hangi tarihteki sınır esas alınır?
Bu, uygulamanın en çok hata yapılan noktasıdır — üstelik tek hâkimlik ile kanun yolu için farklı kurallar geçerlidir.
| Ne için | Dayanak | Esas alınan tarih |
|---|---|---|
| Tek hâkimle görülecek davalar | 2576 Ek m.1/2 | Dava tarihi; miktar artırımı varsa artırımın yapıldığı tarih |
| İstinaf ve temyiz | İYUK Ek m.1/2 | Davanın açıldığı tarih |
| Zorunlu duruşma | İYUK Ek m.1/2 | Davanın açıldığı tarih |
Sınırlar her yıl, bir önceki yıla ilişkin yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; bin Türk lirasını aşmayan kısımlar dikkate alınmaz.
Kuralın son on yıldaki seyri
- Eski 2576 Ek m.1: parasal sınır artışı, nihaî olarak karara bağlanmış davalar ile Danıştay’ın bozması üzerine yeniden bakılan davalarda uygulanmazdı. Bunun pratik sonucu şuydu: heyet hâlinde görülmüş bir dava, bozmadan sonra artmış sınır nedeniyle tek hâkim davasına dönüşmezdi.
- 7531 sayılı Kanun (07.11.2024) ile 2576 Ek m.1 yeniden yazıldı: artık ölçüt dava tarihi, miktar artırımı hâlinde artırım tarihidir.
- İYUK tarafında ise temyiz sınırı için hangi tarihin esas alınacağı uzun süre kanunda düzenlenmemişti; Danıştay içtihadı bölge idare mahkemesinin karar tarihini esas alıyordu.
- 7524 sayılı Kanun (2024) bu belirsizliği nihai karar tarihi lehine çözdü; 7550 sayılı Kanun (04.06.2025) ise ölçütü davanın açıldığı tarih olarak değiştirdi.
Yanlış oluşumun sonucu
Heyet hâlinde görülmesi gereken bir davada tek hâkimle karar verilmesi, esasa girilmeden bozma sebebidir. Danıştay bu hâllerde dosyayı “heyet hâlinde yeniden bir karar verilmek üzere” mahkemeye göndermektedir.
Ne yapmalı?
- Dava açmadan önce o yıl için geçerli sınırı doğrulayın; sınır her takvim yılı başında değişir.
- Davanız düzenleyici işleme karşıysa tutar ne olursa olsun heyet görevlidir.
- Talep parasal sınırın hemen altındaysa, sonraki miktar artırımının görevi değiştirebileceğini hesaba katın.
- Disiplin cezalarında cezanın türüne bakın: uyarma tek hâkim, diğerleri kural olarak heyet.
- Öğrenci işlerinde uzaklaştırma ve ilişik kesme sonucu doğuran işlemleri ayırın.
- Bozmadan sonra kararın doğru oluşumla verilip verilmediğini denetleyin.
- Kanun yolu için sınırı dava tarihine göre hesaplayın; kararın altındaki bildirime güvenmeyin.
- Danıştay 12. Dairesi, E.2021/7713, K.2022/2121, 19.04.2022 Bozmadan sonra dava tek hâkim sınırına düşmez. Uzman doktorun döner sermaye ek ödemesi katsayı farkından doğan 42.600,30 TL tazminat istemi, idare mahkemesince heyet hâlinde karara bağlanmıştı. Karar Danıştay 11. Dairesince bozuldu; bozmaya uyularak verilen ikinci karar da Danıştay 12. Dairesince bozuldu. Bu ikinci bozmadan sonra mahkeme kararı tek hâkimle verdi. Daire, o tarihte yürürlükte olan 2576 sayılı Kanun Ek m.1‘i esas aldı: parasal sınır artışı, “artışın yürürlüğe girdiği tarihten önce idare ve vergi mahkemelerince nihaî olarak karara bağlanmış davalar ile Danıştayın bozma kararı üzerine bozulan mahkemece yeniden bakılan davalarda uygulanmaz”. Buna göre “bozma kararı üzerine Mahkemece heyet halinde karar verilmesi gerekirken, tek hakimle karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır”. Karar oybirliğiyle bozuldu ve dosya yeniden karar verilmek üzere mahkemeye gönderildi.
- Danıştay 12. Dairesi, E.2021/5657, K.2022/868, 02.03.2022 Aynı kural, farklı dosya: uygulama yerleşiktir. Heyet hâlinde verilen ret kararı Danıştay (Kapatılan) 17. Dairesince bozulmuş; bozmadan sonra mahkeme kararı tek hâkimle vermişti. Daire aynı gerekçeyle, “heyet halinde alınan kararın bozma üzerine tek hakim sınırına düşmeyeceği”ni belirterek kararın iptal ve kabule ilişkin kısmını bozdu ve dosyanın “heyet halinde yeniden bir karar verilmek üzere” mahkemeye gönderilmesine oybirliğiyle hükmetti. İki karar birlikte, mahkemenin oluşumunun esasa girilmeden denetlenen bir usul meselesi olduğunu göstermektedir.
- Danıştay 2. Dairesi, E.2021/15309, K.2021/1726, 25.05.2021 Kanun boşken tartışma neydi? Hazine taşınmazının işgali nedeniyle ödenen 134.989,00 TL ecrimisilin iadesi istemiyle 22.05.2019’da dava açılmış; bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu temyiz yolu açık olmak üzere reddetmişti. Daire çoğunluğu, temyize tabiliğin bölge idare mahkemesi kararının verildiği tarihe göre belirleneceğini kabul etti: 2021 yılı için temyiz sınırı 192.000,00 TL olduğundan dava değeri sınırın altında kalıyordu ve karar — bildirimin aksine — kesindi. Temyiz istemi incelenmeksizin reddedildi; karar gerekçe yönünden oy çokluğuyla verildi. Karşı oyda ise değerlendirmenin davanın açıldığı tarihteki sınıra göre yapılması gerektiği (2019 için 144.000,00 TL) savunulmuş ve 2576 sayılı Kanun’un tek hâkim sınırı için ayrı bir kural içermesine karşılık 2577 sayılı Kanun’da böyle bir düzenleme bulunmadığına dikkat çekilmiştir.
- Danıştay 13. Dairesi, E.2023/3320, K.2024/3748, 03.10.2024 Belirsizliğin giderilişinin tam anatomisi. Daire, İYUK m.46/1-(b)’deki parasal sınırın hangi tarih itibarıyla dikkate alınacağı konusunda “herhangi bir açıklık bulunmadığından” Danıştay içtihadının bölge idare mahkemesinin karar tarihini esas aldığını saptadı. Ardından süreci sıraladı: Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli, E.2023/36, K.2023/142 sayılı kararıyla “yüz bin Türk lirasını aşan” ibaresi iptal edilmiş, iptal 13.07.2024‘te yürürlüğe girmiş; 7524 sayılı Kanun ile bent “dokuz yüz yirmi bin Türk lirası” olarak yeniden yazılmış ve Ek m.1’e nihai karar tarihinin esas alınacağı kuralı eklenmiş; aynı Kanun’un geçici m.1/1’i ile 13.07.2024 – 02.08.2024 arasındaki boşluk giderilmiştir. Somut olayda dava konusu tutar, bölge idare mahkemesi kararının verildiği 2023 yılı için belirlenen 581.000,00 TL sınırının altında kaldığından karar kesin sayıldı ve temyiz istemi incelenmeksizin reddedildi; karar oybirliğiyle, kesin olarak verildi.
İdare mahkemesinde tek hâkim sınırı ne kadar?
7589 sayılı Kanun’la değişik 2576 sayılı Kanun m.7 uyarınca, konusu 486.000 Türk lirasını aşmayan iptal ve tam yargı davaları idare mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümlenir. Vergi mahkemelerinde de m.6’nın (a) ve (b) bentlerinden doğan ve toplam değeri 486.000 Türk lirasını aşmayan davalar tek hâkimle görülür.
Düzenleyici işleme karşı açılan dava tek hâkimle görülür mü?
Hayır. 2576 sayılı Kanun m.7/1’in başındaki “Düzenleyici işlemlere karşı açılanlar hariç” kaydı gereği, bir düzenleyici işleme karşı açılan dava konusu ne olursa olsun tek hâkimle görülemez; heyet görevlidir.
Tutara bakılmaksızın tek hâkimle görülen davalar hangileri?
Öğrenciler hakkındaki disiplin cezaları ile sınıf geçme, not tespiti, yurt, kredi ve burs işlemleri (uzaklaştırma ve ilişik kesme sonucu doğuranlar hariç); kamu görevlileri hakkında geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemleri; kamu görevlilerine verilen uyarma cezası; meslek kuruluşlarının üyelerine verdiği disiplin cezaları (mesleki faaliyeti engelleyenler hariç); ve 2022 sayılı Kanun uygulamasından doğan davalar.
Tek hâkimlik belirlenirken hangi tarih esas alınır?
2576 sayılı Kanun Ek m.1/2 uyarınca tek hâkimle çözümlenecek davaların belirlenmesinde dava tarihindeki, miktar artırımı yapılan hâllerde ise artırımın yapıldığı tarihteki parasal sınır esas alınır. Bu kural 7531 sayılı Kanun’la getirilmiştir.
İstinaf ve temyiz sınırında hangi tarih geçerli?
2577 sayılı İYUK Ek m.1/2’nin 7550 sayılı Kanun’la değişik hâline göre, zorunlu duruşma ile istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilecek kararların belirlenmesinde davanın açıldığı tarihteki parasal sınır esas alınır. Bu ölçüt daha önce nihai karar tarihiydi.
Bozmadan sonra dava tek hâkime düşer mi?
Eski 2576 Ek m.1 döneminde Danıştay, parasal sınır artışının Danıştay bozması üzerine yeniden bakılan davalarda uygulanmayacağı kuralından hareketle, heyet hâlinde görülmüş bir davanın bozmadan sonra tek hâkim sınırına düşmeyeceğini kabul ediyordu. Bozma sonrası tek hâkimle verilen kararlar bu nedenle bozulmuştur. Ek m.1 7531 sayılı Kanun’la yeniden yazıldığından, güncel dosyalarda yürürlükteki metne göre değerlendirme yapılmalıdır.
Yanlış oluşumla verilen kararın sonucu nedir?
Heyet hâlinde görülmesi gereken bir davada tek hâkimle karar verilmesi, işin esasına girilmeksizin bozma sebebidir. Danıştay bu hâllerde kararı bozmakta ve dosyanın heyet hâlinde yeniden karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesine hükmetmektedir.
Yeni sınır açık davalarımı etkiler mi?
7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 2576 sayılı Kanun’un 7. maddesinde yapılan değişiklikler yalnızca maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra açılan davalar bakımından uygulanır. Bu nedenle 31.07.2026’dan önce açılmış davalarda önceki sınır geçerliliğini korur.
- 2576 sayılı Kanun m.7 — Tek hâkimle çözümlenecek davalar (7589/4 ile değişik)
- 2576 sayılı Kanun Ek m.1 — Parasal sınırların artırılması (7531/5 ile değişik)
- 2576 sayılı Kanun m.6 — Vergi mahkemelerinin görevleri
- 2577 sayılı İYUK Ek m.1 — Parasal sınırlar (7550/7 ile değişik)
- 2577 sayılı İYUK m.45 ve m.46 — İstinaf ve temyiz
- 7589 sayılı Kanun geçici m.1/(2) — Geçiş hükmü
- 213 sayılı VUK mükerrer m.298 — Yeniden değerleme oranı
Bağlantılı başlıklar için idari yargıda temyiz, 12. Yargı Paketi ve idari işlemin iptali davası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.