Hafriyat Toprağını İzinsiz Dökmenin Cezası Nedir? Yıkıntı Atıkları ve İtiraz (2872)

legapro kapak 16985 LegaPro Hukuk Hafriyat Toprağını İzinsiz Dökmenin Cezası Nedir? Yıkıntı Atıkları ve İtiraz (2872)
Kısaca
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.2’ye göre atık, herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü maddedir.
  • Kanun m.8, her türlü atık ve artığın çevreye zarar verecek şekilde, yönetmeliklerdeki standart ve yöntemlere aykırı olarak alıcı ortama verilmesini, depolanmasını ve taşınmasını yasaklar.
  • Hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıkları, belediyenin ya da mülki amirin gösterdiği ve izin verdiği tesisler dışında hiçbir yere dökülemez.
  • Faaliyeti sonucu bu atıkların üretimine neden olacak kişi, kurum ve kuruluşlar atık üretilmeden önce ilgili belediyeye başvurup gerekli izinleri almak zorundadır.
  • İzin alma konusunda hiçbir faaliyete, kişiye veya kuruma muafiyet tanınmamıştır.
  • Kanun m.20/(r), yasak ve sınırlamalara aykırı atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan ya da bertaraf edenlere idari para cezası öngörür.
  • Bu ceza kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir; tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
  • Kanun m.23’e göre ceza, fiilin işlenmesinden itibaren üç yıl içinde birinci tekrarda bir kat, sonraki tekrarlarda iki kat artırılarak verilir.
  • Danıştay, cezanın verilip verilmeyeceği değerlendirilirken faaliyetin kamu hizmetine yönelik olup olmadığının ve çevreyi kirletme sonucu doğurup doğurmadığının gözetilmesi gerektiğini kabul etmiştir.
  • Döküm, kamu hizmetine yönelik bir sözleşme kapsamında, o iş için belirlenen alanlara ve sözleşme süresi içinde yapılmışsa ihlalden söz edilemeyebilir.
  • Buna karşılık sözleşme kapsamı dışındaki bir alana, örneğin dere yatağına yapılan döküm bu savunmayla korunmaz.
  • Geçici biriktirme yapılacaksa buna ilişkin iznin de yetkili idareden alınması gerekir.
  • Cezaların şahsiliği ilkesi gereği ceza, fiili işleyene verilir; ancak adi yazılı kira sözleşmesi idareye karşı ileri sürülemeyebilir.
  • Dökümün cezalandırılan kişi tarafından yapıldığı, somut, kesin ve inandırıcı tespitlerle ortaya konmalıdır.
  • Yalnızca alanda iş makinesi bulunması veya kime ait olduğu belirsiz araçların görülmesi cezayı ayakta tutmaya yetmez.

Kısa cevap: Hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıkları, belediyenin ya da mülki amirin gösterdiği ve izin verdiği tesisler dışında hiçbir yere dökülemez. Faaliyeti sonucu bu atıkların üretimine neden olacak kişi, kurum ve kuruluşlar atık üretilmeden önce ilgili belediyeye başvurup gerekli izinleri almak zorundadır.

Bir inşaattan, altyapı onarımından ya da yol çalışmasından çıkan toprağın nereye döküleceği ilk bakışta teknik bir mesele gibi görünür. Oysa yanlış yere dökülen bir kamyon hafriyat, işletmelere üç katı uygulanan ve tekrar hâlinde katlanan idari para cezalarıyla sonuçlanabiliyor. Uygulamadaki tartışmalar ise çoğunlukla iki noktada toplanıyor: dökümü kimin yaptığı ve dökümün bir kamu hizmeti sözleşmesi kapsamında bulunup bulunmadığı.

Bu yazıda hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının dökümüne ilişkin izin rejimi, izinsiz dökümün yaptırımı, kamu hizmeti savunmasının sınırları, geçici biriktirme izni, cezaların şahsiliği ve tespit tutanağının taşıması gereken nitelikler Danıştay kararlarıyla ele alınmaktadır.

Kanunî dayanak

2872 sayılı Çevre Kanunu m.2 ve m.8: “Atık: Herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü maddeyi” ifade eder. — “Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.”
2872 sayılı Kanun m.20/(r) ve m.23: “Bu Kanunda ve yönetmeliklerde öngörülen usûl ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, geri dönüşüm sağlayan, tekrar kullanan veya bertaraf edenlere … idari para cezası verilir.” Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre bu bentte öngörülen idari para cezaları “kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir”. — “Bu Kanunda belirtilen idarî para cezaları, bu cezaların verilmesini gerektiren fiillerin işlenmesinden itibaren üç yıl içinde birinci tekrarında bir kat, ikinci ve müteakip tekrarında iki kat artırılarak verilir.”
Değişiklik uyarısı: 2872 sayılı Çevre Kanunu 9/8/1983 tarihlidir ve idari para cezalarını düzenleyen 20. madde defalarca değiştirilmiştir. Kararlarda geçen tutarlar, kararın verildiği yıla ait olup Kanun’da yazılı maktu tutarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılmaktadır; bu nedenle güncel tutar için Kanun’un o yıl yayımlanan güncellenmiş tutarlarına bakılmalıdır. Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan bentler de zaman içinde genişletilmiş olup, kurum ve işletmelere üç kat uygulanacak bentlerin listesi kararın tarihine göre değişmektedir. Denetim ve yaptırım yetkisini düzenleyen m.12 ve m.24 de değiştirilmiş, Türkiye Çevre Ajansı yetki devri yapılabilecek kurumlar arasına eklenmiştir. Uygulamanın esasını oluşturan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ise idari yapı değişiklikleri nedeniyle güncellenmektedir. Dosyada, fiilin işlendiği tarihte yürürlükte olan metin ve tutar esas alınmalıdır.
KonuKuralDayanak
Döküm yeriYalnızca belediyenin ya da mülki amirin izin verdiği tesislerYönetmelik m.13
İzin zamanıAtıklar üretilmeden önce başvurulmalıdırYönetmelik m.13
MuafiyetHiçbir faaliyet, kişi veya kuruma tanınmamıştırDanıştay kararları
TaşımaTaşıma izin belgesi alınması zorunludurYönetmelik m.24
Depolama sahasıİzinsiz saha açılamaz ve işletilemezYönetmelik m.34
İzin makamıBüyükşehirlerde büyükşehir belediyesiYönetmelik m.8
CezaMaktu tutar; kurum ve işletmelere üç katıKanun m.20/(r) ve m.20/2
TekrarÜç yıl içinde birinci tekrarda bir kat, sonrakilerde iki kat artırımKanun m.23
İspatDökümün kim tarafından yapıldığı somut olarak tespit edilmelidirDanıştay kararları
Kritik nokta: “Bu döküm kamu hizmeti kapsamındaydı” savunması tek başına yeterli değil; Danıştay bu savunmayı üç şarta bağlıyor. Döküm, idari para cezasına konu fiilin tespit edildiği tarihten önce olmak kaydıyla, bir kamu hizmetinin yerine getirilmesi amacıyla imzalanmış ve çevreyi kirletme sonucu doğurmayan bir sözleşme kapsamında yapılmış olmalı; ayrıca o iş için belirlenen alanlara ve sözleşmede belirtilen iş süresi içinde dökülmüş olmalıdır. Bu üç unsurdan biri eksikse savunma çöküyor; nitekim yol yapım sözleşmesi bulunmasına rağmen dökümün sözleşme kapsamında olmayan bir dere yatağına yapıldığı dosyada ceza ayakta bırakılmıştır.

Ne yapmalı? Adım adım yol haritası

  1. İşe başlamadan önce yetkili idareye başvurup hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıkları için gerekli izinleri alın; büyükşehirlerde yetkili merci büyükşehir belediyesidir.
  2. Taşıma yapacaksanız ayrıca taşıma izin belgesi alın; izin belgesinin araçta bulunmasını sağlayın.
  3. Şantiyede geçici biriktirme yapacaksanız buna ilişkin izni de yazılı olarak alın ve izin yazısını sahada hazır bulundurun.
  4. Dökümün yapılacağı sahanın izinli depolama sahası olduğunu belgeleyin; izinsiz saha açmak ve işletmek ayrıca yaptırıma tabidir.
  5. Kamu ihalesi kapsamında çalışıyorsanız sözleşmede döküm ve depolama alanlarının açıkça gösterilmesini sağlayın.
  6. Sözleşmede belirtilmeyen bir alana, özellikle dere yatağı gibi hassas yerlere döküm yapmayın; kamu hizmeti savunması bu hâlde korumaz.
  7. Denetim sırasında araç sürücüsünün izin belgelerini ve sözleşmeyi ibraz etmesini sağlayın; ibraz edilmeyen belge sonradan güçlükle sonuç doğurur.
  8. Araç kiraya verilmişse sözleşmeyi noter onaylı yaptırın ya da aracın özel siciline işletin; adi yazılı sözleşme idareye karşı ileri sürülemeyebilir.
  9. Ceza tebliğ edildiğinde tespit tutanağını ve ekindeki fotoğrafları isteyin; dökümün size ait olduğunun nasıl belirlendiğini sorgulayın.
  10. Tutanakta yalnızca alanda iş makinesi bulunduğu yazıyorsa, dökümün size ait olduğuna dair somut ve kesin tespit bulunmadığını ileri sürün.
  11. Cezayı veren makamın yetkili olup olmadığını denetleyin; belediyelerde kanunlarda öngörülen cezaları vermek encümenin görevleri arasındadır.
  12. Tekrar nedeniyle artırım uygulanmışsa önceki cezanın kesinleşip kesinleşmediğini ve üç yıllık sürenin dolup dolmadığını kontrol edin.
Danıştay kararları

Danıştay 6. Daire, 21.03.2023 T., 2021/4771 E., 2023/2908 K.
Kamu hizmeti sözleşmesi kapsamındaki döküm, o iş için belirlenen alanlara ve sözleşme süresi içinde yapılmışsa ihlal oluşmayabilir. Daire önce genel kuralı koymuştur: “özel veya resmi tüm kurum ve kuruluşların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını büyükşehir belediyelerinin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışına dökmelerinin yasaklandığı”. Ardından sınırı çizmiştir: “Hafriyat dökümünün, idari para cezasına konu fiilin tespit edildiği tarihten önce olmak şartıyla; bir kamu hizmetinin yerini getirilmesi amacıyla imzalanan ve çevreyi kirletme sonucunu doğurmayan bir sözleşme (yol yapım ihalesi neticesinde imzalanan sözleşme gibi) kapsamında olması durumunda, 2872 sayılı Çevre Kanunu ile … Yönetmelik hükümleri ihlal edilerek hafriyat döküldüğünden bahsedilmesine olanak bulunmamaktadır.” Somut olayda hafriyatın içme suyu ve atık su onarım işi kapsamında, o iş için belirlenen alanlara ve sözleşme süresi içinde dökülüp dökülmediğinin araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç: bölge idare mahkemesi kararı 21/03/2023 tarihinde, esasta ve gerekçede oyçokluğuyla, kesin olarak BOZULMUŞTUR. Kararda iki ayrı karşı oy bulunmaktadır: biri izin belgesi ibraz edilmediği için cezanın yerinde olduğu, diğeri cezayı veren makamın yetkisiz olduğu görüşündedir; bunların hiçbiri Daire çoğunluğunun kabulü değildir.

Danıştay 6. Daire, 07.12.2021 T., 2019/12896 E., 2021/13425 K.
Sözleşme kapsamında olmayan bir alana, örneğin dere yatağına yapılan döküm kamu hizmeti savunmasıyla korunmaz. Daire aynı ölçütü tekrarladıktan sonra somut olayı incelemiştir. Denetim tutanaklarında, sokağın sonundaki dere yatağına dışarıdan getirilen moloz, asfalt kırığı ve kaldırım taşı gibi hafriyat atıklarının döküldüğü, “yapılan dökümlerin dere yatağını daralttığı, bu durumun yoğun yağış oluştuğunda can ve mal kaybına sebep olabileceği” saptanmıştır. Daire, davacının dayandığı iki ayrı sözleşmenin de dökümü kapsamadığını belirleyerek “davacıya ait araç tarafından … Çevre Kanunu ve Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine aykırı şekilde hafriyat toprağı döküldüğü sabit olup, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı” sonucuna varmıştır. Sonuç: bölge idare mahkemesi kararı 07/12/2021 tarihinde oyçokluğuyla ve kesin olarak, belirtilen gerekçe ile ONANMIŞTIR. Karşı oy, temyiz sebeplerinin kanunda yazılı hâllere uymadığı ve kararın aynen onanması gerektiği görüşündedir.

Danıştay 6. Daire, 16.02.2022 T., 2019/13739 E., 2022/1692 K.
Dökümün cezalandırılan kişi tarafından yapıldığı somut, kesin ve inandırıcı tespitlerle ortaya konmalıdır. Daire, ceza dayanağı fotoğrafları ve dosyadaki belgeleri inceleyerek şu tespiti yapmıştır: “söz konusu yerde kime ait olduğu belli olmayan iş makinalarının bulunduğu, döküm anına ilişkin veya dökümün davacılar tarafından yapıldığına dair şüpheye yer bırakmayacak şekilde açık ve somut bir tespitin bulunmadığı görülmüştür.” Buradan varılan sonuç şudur: “davacılar tarafından izinsiz hafriyat dökümü yapıldığına dair tereddüte yer bırakmayacak şekilde, somut, kesin ve inandırıcı tespitlere yer verilmeksizin düzenlenen tutanağa dayanılarak tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı”. Kararda ayrıca m.23’teki tekrar hâlinde artırım kuralı da aktarılmıştır. Sonuç: bölge idare mahkemesi kararı 16/02/2022 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak BOZULMUŞTUR.

Danıştay 14. Daire, 17.04.2012 T., 2011/8115 E., 2012/2787 K.
Cezaların şahsiliği ilkesi geçerlidir; ancak adi yazılı araç kiralama sözleşmesi idareye karşı ileri sürülemez. Daire ilkeyi şöyle ifade etmiştir: “Cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, idari para cezasına konu olan fiil kim tarafından işlenmiş ise, ceza sorumluluğunun da o kişiye ait olması gerekmektedir.” Buna karşılık uygulamadaki sınırı da çizmiştir: “her zaman düzenlenebilir nitelikte olan ve sadece taraflar arasında imzalanan, resmi bir şekilde olmayan ve resmi kurumlara ibraz edilmeyen sözleşmenin idare tarafından bilinmesine olanak bulunmamaktadır.” Daireye göre cezanın kiracıya verilebilmesi, ancak noter onaylı bir araç kiralama sözleşmesi ya da özel siciline kaydedilmiş bir finansal kiralama sözleşmesi bulunması hâlinde mümkündür. Somut olayda araç sürücüsü denetim elemanlarına belge ibraz etmemiş, trafik tescil kaydında da kiralama şerhi bulunmamıştır. Sonuç: işlemin iptali yolundaki idare mahkemesi kararı 17.04.2012 tarihinde oy birliğiyle BOZULMUŞTUR. Kararda yer alan Danıştay Savcısı ve Tetkik Hâkimi düşünceleri Dairenin gerekçesi değildir.

Bu dört karar birlikte okunduğunda savunmanın hangi sırayla kurulacağı belirginleşiyor. İlk halka izin rejimi: hafriyat toprağı ve yıkıntı atıkları yalnızca yetkili idarenin gösterdiği ve izin verdiği tesislere dökülebiliyor, izin ise atıklar üretilmeden önce alınmalıdır. Bu kurala hiçbir faaliyet, kişi ya da kurum için muafiyet tanınmamış durumda.

İkinci halka kamu hizmeti savunmasının çerçevesi. Danıştay, cezanın verilip verilmeyeceği değerlendirilirken faaliyetin kamu hizmetine yönelik olup olmadığının ve çevreyi kirletme sonucu doğurup doğurmadığının, o faaliyetle sınırlı olarak dikkate alınmasını istiyor. Bu, mutlak bir muafiyet değil, sınırlı bir değerlendirme ölçütü.

Üçüncü halka savunmanın üç şartı: sözleşmenin fiilin tespitinden önce imzalanmış olması, dökümün o iş için belirlenen alanlara yapılması ve sözleşmede belirtilen iş süresi içinde kalınması. Dere yatağına yapılan dökümde bu şartlar sağlanmadığı için ceza ayakta kalmıştır.

Dördüncü halka geçici biriktirme. Şantiyede geçici stoklama yapılacaksa bunun için de ayrıca izin gerekiyor; ilçe belediyesinin “sakınca yoktur” yazısı, ilgili kurumlardan izin alınması şartına bağlanmışsa tek başına yeterli sayılmayabiliyor.

Beşinci halka ispat yükü. İdare, dökümün cezalandırdığı kişi tarafından yapıldığını somut, kesin ve inandırıcı biçimde ortaya koymak zorunda. Alanda kime ait olduğu belli olmayan iş makineleri bulunması bu standardı karşılamıyor ve işlem iptal ediliyor.

Altıncı halka şahsilik. Ceza fiili işleyene verilmeli; ancak araç kiraya verilmişse bu durumun idareye karşı ileri sürülebilmesi için sözleşmenin noter onaylı olması ya da özel sicile kaydedilmiş bulunması aranıyor. Adi yazılı sözleşme, denetim anında ibraz edilmemişse sonuç doğurmuyor.

Yedinci halka cezanın ağırlığı. Maktu tutar kurum ve işletmelere üç katı uygulanıyor, üstüne üç yıl içindeki tekrarda bir kat, sonraki tekrarlarda iki kat artırım geliyor. Bu nedenle ilk cezanın kesinleşmesine izin vermemek ayrıca önemli; çevreyi kirletme idari para cezası bakımından da aynı mantık geçerlidir.

Son halka yetki. Kararlardaki gerekçede karşı oy, belediyelerde kanunlarda öngörülen cezaları vermenin encümenin görevi olduğunu ve bu yetkinin imza devriyle kullanılamayacağını savunuyor. Bu bir azınlık görüşü olmakla birlikte, dilekçede yetki itirazının ayrıca ileri sürülmesini gerektiriyor; belediye encümeni kararına itiraz bakımından da bu ayrım gözetilmelidir.

Sık yapılan hatalar

HataSonucuDoğrusu
İzni döküm sırasında almaya çalışmakİhlal önceden gerçekleşmiş olurİzin, atıklar üretilmeden önce alınmalıdır
Kamu ihalesi kapsamında olmayı muafiyet saymakCeza ayakta kalırÜç şartın birlikte sağlandığı gösterilmelidir
Sözleşme dışındaki alana döküm yapmakSavunma çökerYalnızca iş için belirlenen alanlara dökülmelidir
Geçici biriktirme için ayrı izin almamakDepolama da ihlal sayılırGeçici biriktirme izni yazılı alınmalıdır
Denetimde belge ibraz etmemekSonradan sunulan belge sonuç doğurmayabilirİzin ve sözleşme sahada hazır bulundurulmalıdır
Aracı adi yazılı sözleşmeyle kiraya vermekCeza araç sahibine verilirNoter onaylı sözleşme yapılmalı ya da sicile işlenmelidir
Tespit tutanağını incelemeden dava açmakEn güçlü itiraz noktası kaçırılırTutanak ve fotoğraflar somutluk yönünden denetlenmelidir
Tekrar artırımını sorgulamamakCeza gereksiz yere katlanırÜç yıllık süre ve önceki cezanın durumu kontrol edilmelidir
Cezayı veren makamın yetkisini denetlememekYetki itirazı ileri sürülmemiş olurEncümen yetkisi ve imza devri ayrıca tartışılmalıdır
Hafriyat toprağı nereye dökülebilir?

Yönetmeliğin 13. maddesine göre hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının, üretici ve taşıyanları tarafından belediyelerin veya mahallin en büyük mülki amirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesisleri dışında denizlere, göllere, akarsulara veya herhangi bir yere dökülmesi ve dolgu yapılması yasaktır. Büyükşehirlerde izin makamı büyükşehir belediyesidir.

İzni ne zaman almam gerekir?

Yönetmelik, faaliyetleri sonucu hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıklarının üretimine neden olacak özel veya resmi kişi, kurum ve kuruluşların bu atıkların üretilmesinden önce ilgili belediyeye ya da mahallin en büyük mülki amirine başvurarak gerekli izinleri almalarını öngörür. Danıştay kararlarında, izin alma konusunda hiçbir faaliyete, kişiye veya kuruma muafiyet tanınmadığı vurgulanmaktadır.

Kamu ihalesi kapsamındaki iş için de izin gerekir mi?

Evet. Mahkeme kararlarında, hafriyat dökümünün bir kamu hizmetinin yerine getirilmesi amacıyla imzalanan ve çevreyi kirletme sonucunu doğurmayan bir sözleşme kapsamında olması durumunda dahi yetkili belediyeden gerekli izinlerin alınmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Kamu hizmeti savunması, izin yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmaz.

Kamu hizmeti savunması hangi şartlarla sonuç doğurur?

Danıştay 6. Dairesine göre döküm, idari para cezasına konu fiilin tespit edildiği tarihten önce olmak kaydıyla, kamu hizmetinin yerine getirilmesi amacıyla imzalanan ve çevreyi kirletme sonucu doğurmayan bir sözleşme kapsamında yapılmışsa ihlalden söz edilemez. Ayrıca dökümün o iş için belirlenen alanlara ve sözleşmede belirtilen iş süresi içinde yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır.

Dere yatağına döküm yapılabilir mi?

Hayır. Danıştay 6. Dairesinin kararına konu olayda, dere yatağına dışarıdan getirilen moloz, asfalt kırığı ve kaldırım taşı dökülmesi, dere yatağının daralması ve yoğun yağışta can ve mal kaybına yol açabilecek olması nedeniyle ihlal sayılmış; davacının dayandığı yol yapım sözleşmesinin dökümü kapsamadığı belirlenerek ceza ayakta bırakılmıştır.

Şantiyede geçici biriktirme yapabilir miyim?

Ancak izinle. Danıştay kararına konu bir olayda ilçe belediyesi, şantiye sınırları içinde arızalardan kaynaklanan malzemenin geçici olarak biriktirilmesine izin vermiş; ancak yazıda geçici stoklama ile ilgili izinlerin ilgili kurumlardan alınması şartı da yer almıştır. Bu nedenle geçici biriktirme için yetkili idareden ayrıca izin alınması ve belgenin sahada bulundurulması gerekir.

Ceza ne kadardır?

Kanun m.20/(r), yasak ve sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, geri dönüşüm sağlayan, tekrar kullanan veya bertaraf edenler için maktu bir idari para cezası öngörür. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre bu ceza kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir. Kanundaki maktu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için güncel tutara bakılmalıdır.

Tekrar hâlinde ceza artar mı?

Evet. Kanun m.23’e göre bu Kanunda belirtilen idari para cezaları, cezaların verilmesini gerektiren fiillerin işlenmesinden itibaren üç yıl içinde birinci tekrarında bir kat, ikinci ve müteakip tekrarında iki kat artırılarak verilir. Bu nedenle ilk cezanın kesinleşmesine izin verilmemesi, sonraki cezaların ağırlığı bakımından da önem taşır.

Dökümü ben yapmadıysam ceza bana verilebilir mi?

Kural olarak hayır. Danıştay 14. Dairesi, cezaların şahsiliği ilkesi gereğince idari para cezasına konu olan fiil kim tarafından işlenmişse ceza sorumluluğunun da o kişiye ait olması gerektiğini belirtmiştir. Ancak aracın kiraya verildiği savunmasının idareye karşı ileri sürülebilmesi için sözleşmenin resmî nitelik taşıması aranmaktadır.

Araç kiralama sözleşmesi neden yeterli olmuyor?

Danıştay 14. Dairesi, her zaman düzenlenebilir nitelikte olan, yalnızca taraflar arasında imzalanan, resmî şekilde olmayan ve resmî kurumlara ibraz edilmeyen bir sözleşmenin idare tarafından bilinmesine olanak bulunmadığını belirtmiştir. Cezanın kiracıya verilebilmesi, noter onaylı araç kiralama sözleşmesi ya da özel siciline kaydedilmiş finansal kiralama sözleşmesi bulunması hâlinde mümkün görülmüştür.

Tespit tutanağında neler bulunmalıdır?

Danıştay 6. Dairesi, dökümün cezalandırılan kişi tarafından yapıldığına dair şüpheye yer bırakmayacak şekilde açık ve somut bir tespitin bulunmasını aramaktadır. Alanda kime ait olduğu belli olmayan iş makinelerinin bulunması, döküm anına ilişkin bir tespit olmaksızın cezayı ayakta tutmaya yetmemiştir.

Taşıma için ayrı belge gerekir mi?

Evet. Yönetmeliğin 24. maddesine göre hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarını taşımak isteyen kişi veya kuruluşlar, mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyeye, dışında ise mahallin en büyük mülki amirine başvurarak “Hafriyat Toprağı, İnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıma İzin Belgesi” almakla yükümlüdür.

İzinsiz depolama sahası açmanın sonucu nedir?

Yönetmeliğin 34. maddesine göre hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıkları yalnızca projesinde belirtilen, bu amaçla hazırlanmış veya seçilmiş ve gerekli izinleri alınmış döküm sahalarında depolanabilir. İzinsiz depolama sahası açılamaz ve işletilemez; izinsiz açanlar, işletenler, döküm yapan üreticiler ve taşıyıcılar hakkında Kanun’un belirlediği cezalar uygulanır.

Cezayı hangi makam verir?

Kanun m.24’e göre bu Kanunda öngörülen idari yaptırım kararlarını verme yetkisi Bakanlığa aittir; bu yetki, m.12 uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından da kullanılır. Uygulamada çevre denetim birimi kuran büyükşehir belediyeleri bu konuda yetkilendirilmiştir. Belediyeler bakımından cezayı hangi organın vereceği ise ayrıca tartışılmakta olup, dilekçede yetki itirazının ileri sürülmesinde yarar vardır.

Dava nereye ve ne kadar sürede açılır?

İdari para cezası bir idari yaptırım kararı olup, çevre mevzuatına dayanan bu cezalara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. Dava, cezanın tebliğinden itibaren İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda öngörülen süre içinde açılmalıdır. Kararlarda görüldüğü üzere bu dosyalar istinaf ve temyiz aşamalarından geçebilmektedir.

İlgili mevzuat
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.2 — atık tanımı
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.8 — kirletme yasağı
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.12 — denetim yetkisi ve yetki devri
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.20/(r) — atık yönetimine aykırılıkta idari para cezası
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.23 — tekrar hâlinde artırım
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu m.24 — idari yaptırım kararı verme yetkisi
  • Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği m.8 — belediyelerin yükümlülükleri
  • Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği m.13 — döküm yasağı ve izin yükümlülüğü
  • Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği m.24 — taşıma izin belgesi
  • Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği m.34 — depolama sahası izni
  • 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.22 — idari yaptırım kararı verme yetkisi
  • 5393 sayılı Belediye Kanunu m.34 — belediye encümeninin görevleri

İlgili yazılarımız: çevreyi kirletme idari para cezası · çevre izin ve lisansı · çevrenin kasten kirletilmesi suçu · belediye encümeni kararına itiraz · imar para cezası ve itiraz

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Bu siteyi Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin Google arama sonuçlarınızda legapro.net yazıları daha sık görünür. Ücretsizdir; Google hesabınızdan istediğiniz zaman geri alabilirsiniz. Google'da ekle

Bu yazıyı paylaş

WhatsApp LinkedIn X

İdare hukuku — ilgili sayfalar

Bu yazıdaki konuyla ilgili rehberler, dilekçe örnekleri ve hesaplama araçları.

Aynı kategoriden diğer yazılar

İdare Hukuku Makale

Sulama Birliği Su Kullanım Bedeli ve Cezaları: Nasıl Belirlenir, Nasıl İtiraz Edilir? (6172)

İçindekilerKanunî dayanakNe yapmalı? Adım adım yol haritasıSık yapılan hatalar Kısaca 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu 22/3/2011 tarihinde yürürlüğe…

13.09.2026 Yazıyı oku ›
Makaleler

Kaçak Yapı Cezası: Şikayet, İtiraz ve Hukuki Çözüm Yolları

İçindekilerKaçak Yapı Nedir?Kaçak Yapı Cezası Nedir?Kaçak Yapı Cezasından Kurtulma YollarıKaçak Yapı Cezası ile Karşı Karşıya Kalanların HaklarıKaçak Yapılara…

15.05.2024 Yazıyı oku ›
Makaleler

MAVİ KART NEDİR? MAVİ KART BAŞVURU

İçindekilerTürkiye’de Mavi Kart Uygulaması: Eski Vatandaşlara Özel HaklarVatandaşlık Kanunu’na Göre Mavi Kart: Doğumla Türk Vatandaşlığından Çıkanlara Özel HaklarMavi…

18.08.2024 Yazıyı oku ›
Makaleler

Harcırah Nedir? Harcırah Nasıl Hesaplanır?

İçindekilerHarcırah Hesaplama 2025 ve Tüm Detaylarıyla Kapsamlı RehberHarcırah Nedir?Harcırahın UnsurlarıHarcırah Kanunu: Kapsam ve UygulamaHarcırah Kanunu Kapsamındaki KişilerHarcırah Ödenmesini…

14.01.2025 Yazıyı oku ›
İdare Hukuku Makale

Uluslararası Koruma Başvurusu ve Hakları: Statüler, İtiraz Süreleri ve Erişim Hakları

İçindekilerÜç statü, üç ayrı şartDeğerlendirmenin ölçütü: nesnel ve öznel unsurlarBaşvuru ve mülakatKarar verme yetkisi kimde?İtiraz ve dava: hangi…

26.08.2026 Yazıyı oku ›
İdare Hukuku Makale

Mali Müşavirin Müşterek ve Müteselsil Sorumluluğu (3568 s. K. m.12, VUK mük. m.227)

İçindekilerKanunî dayanakNe yapmalı? Adım adım yol haritasıSık yapılan hatalar Kısaca Beyannameyi imzalayan veya tasdik raporunu düzenleyen meslek mensubu,…

09.09.2026 Yazıyı oku ›
WhatsApp İletişim Ara