Gürültüye Neden Olma Suçu (TCK 183): Eğlence Yeri, Motor ve Müzik Gürültüsünde Suç, Kabahat ve Bilirkişi Raporu
- TCK m.183’e göre ilgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak, başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli bir şekilde gürültüye neden olan kişi iki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası alır.
- Yargıtay’a göre maddedeki yükümlülük, esas olarak 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ona dayanan yönetmeliklerdeki çevresel gürültüye neden olmama yükümlülüğüdür.
- Suçun oluşması için birinin sağlığının fiilen bozulması gerekmez; gürültünün sağlığa zarar vermeye elverişli olması yeterlidir.
- Yönetmelikte belirlenen sınır değerleri aşan her gürültü bu suçu oluşturmaz; bu değerler öncelikle idari para cezası uygulanmasına dayanak olan eşiklerdir.
- Gürültünün sağlığa zarar vermeye elverişli olup olmadığı bilimsel ölçütlerle, uzman bilirkişi incelemesiyle belirlenmelidir.
- 4. ve 18. Ceza Daireleri bu inceleme için üniversitelerin KBB anabilim dalından tercihen odyoloji uzmanı iki hekim ile bir odyologdan oluşan heyet raporu istemiştir.
- Ölçüm tutanağında mesafe ve hoparlör sayısı gibi bilgiler yoksa tutanak tanıkları dinlenmeden mahkûmiyet kurulamaz.
- TCK 183’teki suçun belli bir mağduru yoktur; belli bir kişiyi hedef alan ısrarlı gürültü TCK 123 kapsamında değerlendirilir.
- Başkalarının huzur ve sükûnunu bozan ama sağlığa zarar vermeye elverişli olmayan gürültü Kabahatler Kanunu m.36 veya Çevre Kanunu m.20/h kapsamında idari yaptırım gerektirebilir.
- Bir fiil hem suç hem kabahat ise yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır.
- İdari para cezası verilmiş olması, aynı gürültü nedeniyle ceza davası açılmasına ve mahkûmiyete engel görülmemiştir.
- Suç şikâyete bağlı değildir.
- Üst sınırı altı ayı aştığı ve TCK m.75/6’da sayılmadığı için suç önödeme kapsamında değildir.
- Olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
- Dava asliye ceza mahkemesinde görülür; basit yargılama usulü uygulanabilir.
Gece yarısı açık alanda devam eden canlı müzik, bütün gün çalışan bir sulama motoru ya da şantiyeden gelen makine sesi, çevrede yaşayanlar için yalnızca bir rahatsızlık değil, zamanla sağlık sorununa dönüşebilen bir çevre kirliliğidir. Hukuk düzeni gürültüye farklı araçlarla karşılık verir: Kolluk ve zabıtanın verdiği idari para cezası, Çevre Kanunundaki idari yaptırımlar ve en ağır aşamada TCK 183’teki suç.
Uygulamada en çok tartışılan konu, ölçülen ses düzeyinin yönetmelikteki sınırı aşmasının tek başına suç için yeterli olup olmadığıdır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, bu soruya olumsuz yanıt vermiş ve suçun, gürültünün insan sağlığına zarar vermeye elverişli olduğunun uzman heyet raporuyla ortaya konmasına bağlı olduğunu kabul etmiştir. Aşağıda suçun unsurları, kabahatlerden farkı ve bu kararlar ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hal | TCK m.183 | İki ay–iki yıl hapis veya adli para |
| Belli kişiyi hedef alan ısrarlı gürültü | TCK m.123 | Huzur ve sükûnu bozma suçu, şikâyete bağlı |
| Sağlığa elverişli olmayan gürültü | 5326 m.36, 2872 m.20/h | İdari yaptırım |
| Hem suç hem kabahat | 5326 m.15/3 | Yalnızca suçtan yaptırım |
| Sınırı aşan açık alan müziği, bilirkişi raporu yok | Y4CD 19.01.2015 | KBB-odyolog heyeti raporu gerekir, bozma |
| Çevre mühendisi raporuyla verilen mahkûmiyet | Y4CD 27.03.2013 | Kanun yararına bozma istemi reddedildi |
| Ölçüm mesafesi belirtilmemiş tutanak | Y4CD 22.02.2021 | Tanıklar dinlenmeli, mahkûmiyet bozuldu |
| Sulama motoru gürültüsünde yetersiz gerekçeli beraat | Y4CD 04.05.2023 | Odyoloji uzmanlı kurul raporu gerekir, bozma |
| Önödeme | TCK m.75 | Uygulanmaz |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Gürültünün kaynağını, saatlerini ve süresini tarih ve saat belirterek kayıt altına alın.
- Belediye zabıtasına, kolluğa veya il çevre müdürlüğüne başvurarak resmî ölçüm yapılmasını isteyin.
- Ölçüm tutanağında mesafe, ölçüm noktası, cihaz ve hoparlör sayısı gibi ayrıntıların yazıldığını kontrol edin.
- Gürültünün belli bir kişiye yönelik ısrarlı bir davranış mı, yoksa genel bir çevre gürültüsü mü olduğunu belirleyin.
- Belli bir kişiyi hedef alan davranışlarda TCK 123 bakımından şikâyet süresini kaçırmayın.
- Genel çevre gürültüsünde Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunun; suç şikâyete bağlı değildir.
- Yargılamada KBB ve odyoloji uzmanlarından oluşan heyetten rapor alınmasını talep edin.
- Tutanağı düzenleyen görevlilerin tanık olarak dinlenmesini isteyin.
- Sağlığınızın etkilendiğini gösteren hekim raporları varsa dosyaya sunun.
- İşletme sahibiyseniz ses yalıtımı, hoparlör yerleşimi ve yayın saatlerine ilişkin önlemleri belgeleyin.
- Hakkınızda idari para cezası verildiyse itiraz süresini ayrıca takip edin.
- Komşuluk ilişkisinden doğan gürültüde hukuk mahkemesindeki önleme ve tazminat yollarını da değerlendirin.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 19.01.2015 T., 2013/24365 E., 2015/1452 K.
Ölçülen gürültü düzeyi yönetmelikteki sınır değerin üzerinde olsa bile insan sağlığının zarar görmesine elverişli olup olmadığı bilimsel ölçütlere göre, KBB ve odyoloji uzmanlarından oluşan heyet raporuyla belirlenmelidir. Sanık, müzikli eğlence yeri olan bir bar ve restoranın mesul müdürüdür. Yapılan denetimde gece 02.15 itibarıyla açık alanda altı hoparlörle canlı müzik yayınının sürdüğü, ölçümde 2010 tarihli Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinin 24. maddesindeki sınır değerlerin aşıldığı tespit edilmiştir. İşletmeye daha önce aynı nedenle üç kez idari para cezası verilmiş, bu denetimde ise 15 gün süreyle müzik yayınının durdurulmasına karar verilmiştir. Jandarma tutanağına göre müzik yayını nedeniyle sağlık yönünden zarar gören kişi bildirilmemiştir; dosyada bilirkişi raporu yoktur. Daire, suçun tehlike suçu olduğunu ve “suçun oluşumu için somut zararın gerçekleşmesi gerekmediği” belirtmiş, ancak yönetmelikteki kriterlerin idari yaptırım uygulanmasını mümkün kılan eşik değerler olduğunu vurgulayarak “Yönetmelikte gürültü kaynaklarına göre belirlenen kriter ve göstergeleri aşan her gürültünün, TCK’nın 183. maddesi kapsamında “insan sağlığının zarar görmesine elverişli” olduğu söylenemez.” demiştir. Kararda gürültünün kaynağına, failin amacına ve sağlığa etkisine göre TCK 183, TCK 123, Çevre Kanunu m.20/h ve Kabahatler Kanunu m.36’nın hangi hâllerde uygulanacağı ayrıntılı biçimde gösterilmiş; sırf huzur ve sükûnu bozmak maksadıyla yapılan gürültü sağlığa zarar vermeye de elverişliyse TCK 44 uyarınca TCK 123 ve 183’ten en ağır cezayı gerektiren suçun cezasının uygulanacağı açıklanmıştır. Sonuç olarak üniversitelerin KBB anabilim dalında uzman, tercihen odyoloji uzmanlığı bulunan iki hekim ile bir odyologdan oluşan üç kişilik heyetten rapor alınması gerektiği belirtilmiştir. Hüküm 19.01.2015 tarihinde sanık müdafiinin temyizi üzerine, tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 27.03.2013 T., 2012/21910 E., 2013/8802 K.
Aynı gürültü nedeniyle Çevre Kanunu uyarınca idari para cezası verilmiş olması, eylem suç oluşturduğunda TCK 183 uyarınca mahkûmiyet hükmü kurulmasına engel değildir. Sanığın işletmeciliğini yaptığı ve yerleşim bölgesinde bulunan otelin açık alanında gece 02.00 sıralarında yapılan ölçümde, müzik yayınının yönetmelikte belirtilen seviyenin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Çevre Kanunu m.20/h uyarınca idari para cezası uygulamış ve TCK 183 yönünden de ihbarda bulunmuştur. Yargılamada alınan ve bir üniversitenin Çevre Mühendisliği Bölümü öğretim üyesince düzenlenen raporda, bu gürültüye gece saatlerinde sürekli maruz kalan kişilerde fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik olumsuz etkiler oluşabileceği belirtilmiştir. Mahkeme sanığı 1.000 TL adli para cezasıyla cezalandırmış, karar temyiz edilmeden kesinleşip infaz edilmiştir. Sonrasında Adalet Bakanlığı, eylemin Kabahatler Kanunu m.36 kapsamında kaldığı ve aynı eylem için idari yaptırım verildiği gerekçesiyle kanun yararına bozma istemiştir. Daire, yasal düzenlemeler karşısında “öğelerinin oluşması durumunda Çevre Kanunu’nun Kabahatler Kanunu’na göre öncelikle uygulanabileceği, ancak kabahatlere ilişkin genel hüküm niteliğindeki Kabahatler Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca, eylem suç oluşturursa yalnızca suçla ilgili düzenlemeye göre ceza verilmesi gerektiği” sonucuna varmış ve mahkemenin uygulamasını hukuka uygun bulmuştur. Kanun yararına bozma istemi 27.03.2013 tarihinde oybirliğiyle reddedilmiştir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 22.02.2021 T., 2020/13124 E., 2021/5225 K.
Ölçüm tutanağında ölçümün hangi mesafeden yapıldığı ve kaç hoparlör kullanıldığı belirtilmemişse, tutanak tanıkları dinlenmeden ve bilirkişi raporu alınmadan mahkûmiyet hükmü kurulamaz. Sanık hakkında gürültüye neden olma suçundan mahkûmiyet kararı verilmiş, sanık hükmü temyiz etmiştir. Daire önce suçun niteliğini açıklamıştır: “Gürültüye neden olma suçunun belli bir mağduru yoktur. Toplumda yaşayan herkes bu suçun mağduru olabilir.” Buna göre TCK 123’teki huzur ve sükûnu bozma suçunun faili belli bir kişiyi hedef alırken, TCK 183’teki suçun faili belli bir kişiyi hedef almamaktadır. Daire ayrıca suçun somut tehlike suçu olduğunu ve “Suçun oluşması için gürültüye maruz kalan kişinin sağlığının bozulması gerekmez, gürültünün insan sağlığını tehlikeye düşürmeye elverişli olması yeterlidir.” değerlendirmesini yapmıştır. Somut olayda 03.11.2014 tarihli tutanakta ölçüm mesafesi ve hoparlör sayısı yer almadığından, tutanak tanıklarının ölçüm mesafesi ile gürültünün süresi ve niteliği konusunda dinlenmesi, ardından ölçülen gürültü düzeyinin insan sağlığının zarar görmesine elverişli olup olmadığı yönünde bilirkişi raporu alınması gerektiği belirtilmiştir. Mahkûmiyet hükmü 22.02.2021 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 04.05.2023 T., 2023/788 E., 2023/17937 K.
Yönetmelikteki standardın aşıldığı belediye raporuyla tespit edilen motor gürültüsünde, odyoloji uzmanı bulunan kuruldan rapor alınmadan yetersiz gerekçeyle beraat kararı verilemez. Sanığa ait pancar motorunun gürültüsüyle ilgili olarak Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine göre yapılan incelemede ses düzeyinin yönetmelikte belirtilen standardın üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Yerel mahkeme suçun yasal unsurlarının oluşmadığını kabul ederek beraat kararı vermiştir. Katılan, büyükşehir belediyesinin raporunda suçun oluştuğunun anlaşıldığını, motorların yirmi dört saat çalıştırıldığını ve ruhsal durumunun etkilendiğini ileri sürerek hükmü temyiz etmiştir. Daire, suçun oluşması için sanığın ilgili kanunlarda belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli şekilde gürültüye neden olmasının yeterli olduğunu, suçun somut tehlike suçu olduğunu belirtmiştir. Buna göre “Ölçülen gürültü düzeyinin insan sağlığının zarar görmesine elverişli olup olmadığının bilimsel ölçütlere göre değerlendirilmesi için odyoloji uzmanı bulunan kurula dosya tevdi edilerek” rapor alınıp sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken yasal olmayan ve yetersiz gerekçeyle beraat kararı verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Beraat hükmü 04.05.2023 tarihinde katılanın temyizi üzerine, tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
2013 tarihli kararda çevre mühendisi bilirkişinin raporuna dayanan mahkûmiyet hukuka uygun bulunmuştur. Buna karşılık 4. Ceza Dairesinin 2015 tarihli kararından itibaren KBB ve odyoloji uzmanlarından oluşan heyet raporu aranmaktadır. Nitekim 18. Ceza Dairesi de 01.06.2016 tarihli ve 2015/13033 Esas, 2016/12044 Karar sayılı kararında, gürültünün sürekli maruz kalan kişilerde fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik etkiler oluşturabileceğini belirten çevre mühendisi raporunu yeterli görmeyerek mahkûmiyeti bozmuştur. Ceza yargılamasında rapora karşı başvurulabilecek yollar için ceza yargılamasında bilirkişi raporuna itiraz yazımıza bakılabilir.
2021 tarihli karar, TCK 183 ile belli bir kişiyi hedef alan kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçu arasındaki sınırı çizmektedir. Suç oluşmayan hâllerde gündeme gelen idari yaptırımlar için çevresel gürültü ölçümü ve idari para cezası ile idari para cezasına itiraz yazılarımız incelenebilir.
2013 tarihli kararın verildiği kanun yararına bozma yolu, temyiz edilmeden kesinleşen kararlara karşı başvurulabilecek olağanüstü bir kanun yoludur. 2023 tarihli karar ise yalnızca işletmelerin değil, bireylerin kullandığı motor gibi kaynakların da bu suça konu olabileceğini göstermektedir. Apartman ve komşuluk ilişkilerinden doğan gürültüde hukuki yollar için komşuluk hukukunda gürültü ve taşmalar yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Sınır değer aşımını tek başına suç saymak | Sağlığa elverişlilik ayrıca aranır | Uzman heyet raporu isteyin |
| Yalnızca çevre mühendisi raporuyla yetinmek | Güncel kararlarda yeterli görülmemiştir | KBB ve odyolog heyeti talep edin |
| Eksik ölçüm tutanağına dayanmak | Mesafe ve kaynak belirsiz kalır | Tutanak tanıklarını dinletin |
| TCK 123 ile 183’ü karıştırmak | Şikâyet şartı ve unsurlar farklıdır | Gürültünün belli kişiye yönelik olup olmadığını belirleyin |
| İdari ceza verildi diye davanın açılamayacağını sanmak | Suç oluşursa ceza davası mümkündür | Kabahatler Kanunu m.15/3’ü dikkate alın |
| Önödeme beklemek | Suç önödeme kapsamında değildir | Savunmayı delillerle hazırlayın |
| Olay tarihindeki yönetmeliği kontrol etmemek | Sınır değerler yönetmeliğe göre değişir | Ölçümün dayanağını denetleyin |
| Yerel beraat kararını kesin saymak | Yetersiz gerekçeli beraat bozulabilir | Katılan olarak süresinde kanun yoluna başvurun |
| Hukuki yolları ihmal etmek | Ceza davası gürültüyü kendiliğinden durdurmaz | Önleme ve tazminat davasını değerlendirin |
Gürültüye neden olma suçu nedir?
TCK m.183’te düzenlenen, ilgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli şekilde gürültüye neden olunmasıdır.
Cezası nedir?
İki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Yönetmelikteki sınırı aşan her gürültü suç mu?
Hayır. 4. Ceza Dairesine göre yönetmelikteki kriterler idari yaptırım uygulanmasına dayanak olan eşik değerlerdir; bu değerleri aşan her gürültünün insan sağlığının zarar görmesine elverişli olduğu söylenemez.
Sağlığa zarar vermeye elverişlilik nasıl belirlenir?
Sesin düzeyi, sıklığı, saati, kaynağı ve mesafesi gözetilerek bilimsel verilerle ve uzman bilirkişi görüşüyle belirlenir. Yargıtay, üniversitelerin KBB anabilim dalından tercihen odyoloji uzmanı iki hekim ile bir odyologdan oluşan heyet raporunu esas almaktadır.
Birinin hastalanması gerekiyor mu?
Hayır. Yargıtay’a göre gürültüye maruz kalan kişinin sağlığının bozulması gerekmez, gürültünün insan sağlığını tehlikeye düşürmeye elverişli olması yeterlidir.
Komşumun sürekli yüksek sesle müzik dinlemesi hangi suç?
Somut olaya göre değişir. Gürültü sırf sizin huzur ve sükûnunuzu bozmak maksadıyla ısrarla yapılıyorsa TCK 123 gündeme gelir. Belli bir kişiyi hedef almayan ve sağlığa zarar vermeye elverişli gürültüde TCK 183, bu düzeye ulaşmayan rahatsızlıkta ise idari yaptırımlar söz konusu olabilir.
TCK 123 ile TCK 183 arasındaki fark nedir?
TCK 123’te fail belli bir kişiyi hedef alır ve suç şikâyete bağlıdır. TCK 183’teki suçun ise belli bir mağduru yoktur; toplumda yaşayan herkes bu suçun mağduru olabilir.
Kabahatler Kanunundaki gürültü cezası ne zaman uygulanır?
Kabahatler Kanunu m.36, başkalarının huzur ve sükûnunu bozacak şekilde gürültüye neden olan kişiye idari para cezası öngörür. Bu cezaya kolluk veya belediye zabıta görevlileri karar verir.
İdari para cezası ödendiyse ayrıca ceza davası açılabilir mi?
4. Ceza Dairesi, Çevre Kanunu uyarınca idari para cezası verilen işletmeci hakkında TCK 183 uyarınca kurulan mahkûmiyeti hukuka uygun bulmuştur. Kabahatler Kanunu m.15/3’e göre fiil suç oluşturuyorsa yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır.
Eğlence yerinde sorumlu kim olur?
Kararlarda işletmenin mesul müdürü veya işletmecisi hakkında dava açıldığı görülmektedir. Sorumluluk, somut olayda gürültüye kimin neden olduğuna göre belirlenir.
Ölçüm tutanağında nelere dikkat edilmeli?
4. Ceza Dairesi, ölçümün hangi mesafeden yapıldığı ve kaç hoparlör kullanıldığı belirtilmeyen tutanağa dayanan mahkûmiyeti bozmuş; tutanak tanıklarının dinlenmesini istemiştir.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.183’te şikâyet şartı öngörülmemiştir.
Önödeme uygulanır mı?
Hayır. Suçun hapis cezasının üst sınırı altı ayı aştığından ve TCK m.75/6’daki listede yer almadığından önödeme hükümleri uygulanmaz.
Zamanaşımı ne kadar?
Suçun üst sınırı beş yılı geçmediğinden olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
Hangi mahkeme görevlidir?
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Üst sınırı iki yıl olduğundan koşulları varsa basit yargılama usulü uygulanabilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.183 — Gürültüye neden olma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.123 — Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.44 — Fikri içtima
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75 — Önödeme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66 — Dava zamanaşımı
- 2872 sayılı Çevre Kanunu m.14 — Gürültü ve titreşim
- 2872 sayılı Çevre Kanunu m.20/h — Gürültüye ilişkin idari para cezaları
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.15 — İçtima
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.36 — Gürültü
- Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 — Basit yargılama usulü
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.309 — Kanun yararına bozma
İlgili yazılarımız: Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma · Çevresel gürültü ölçümü ve idari para cezası · Komşuluk hukukunda gürültü · İdari para cezasına itiraz · Bilirkişi raporuna itiraz
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.