Çocukla Görüşme Günleri Nasıl Belirlenir? Kişisel İlişki Kurma ve Yatılı İlişki (TMK m.323-325)
- Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323).
- Bu hak yalnızca ebeveynin değil, çocuğun da hakkıdır.
- Görüşme günleri belirlenirken temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır; tarafların istek ve tercihleri ikinci plandadır.
- İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve bu görüşe gereken önem verilir.
- Yatılı kişisel ilişki, çocuğun yaşı ve somut koşullar uygun değilse kurulmaz.
- Şiddet, tehdit ya da bağ kurulmamış olma iddiası varsa uzman raporu alınmadan karar verilemez.
- Büyükanne, büyükbaba ve diğer hısımlar ancak olağanüstü hâl varsa kişisel ilişki isteyebilir (TMK m.325).
Kısa cevap: Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323) ve bu hak aynı zamanda çocuğun da hakkıdır. Görüşme günleri belirlenirken temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır; idrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve yatılı kişisel ilişki, çocuğun yaşı ve somut koşullar uygun değilse kurulmaz.
Boşanma kararının en çok tartışılan satırı çoğu zaman velayet değil, onun hemen altındaki cümledir: hangi günler, saat kaçtan kaça, yatılı mı değil mi.
Bu satır bir takvim maddesi gibi görünse de, hukuken tamamen ayrı bir değerlendirmenin sonucudur.
Kişisel ilişki nedir?
Kişisel ilişki kurma hakkı; anne veya baba ile çocuğa belirli gün ya da saatlerde görüşme, birbirlerinden haberdar olma, birbirlerinin yaşamında olma ve karşılıklı etkilenme yetkisi veren bir haktır. Bu hak, anne/baba için olduğu kadar çocuk için de bir haktır.
TMK m.323: “Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.”
Karşı tarafın yükümlülüğü
TMK m.324/1, velayeti elinde bulunduran tarafa da yükümlülük yükler: “Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.”
m.324/2 uyarınca kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ebeveyn bu hakkını yükümlülüklerine aykırı kullanırsa, çocukla ciddi olarak ilgilenmezse ya da diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kendisinden alınabilir.
Görüşme günleri nasıl belirlenir?
Kanun bir çizelge vermez; hâkim somut olaya göre belirler. Uygulamada ölçütler şunlardır:
| Ölçüt | Etkisi |
|---|---|
| Çocuğun yaşı | Küçük yaşta genellikle günübirlik; yaş ilerledikçe yatılı |
| Mesafe | Farklı şehir/ülke ise süre uzun, sıklık az |
| Okul düzeni | Yarıyıl ve yaz tatilleri ayrı düzenlenir |
| Çocuğun beyanı | İdrak çağındaysa dikkate alınır |
| Bağ kurulmuş mu | Tanışıklık yoksa kademeli geçiş |
| Şiddet/tehdit iddiası | Uzman raporu zorunlu hâle gelir |
Tipik bir düzenleme şu unsurları içerir: her ayın belirli hafta sonları, dinî bayramların ikinci veya üçüncü günü, yarıyıl tatilinin bir haftası ve yaz döneminde bir ay.
Yatılı ilişki tartışması
Yatılı kişisel ilişki, çocuğun gece de diğer ebeveynin yanında kalmasıdır. İki yönde de mutlak bir kural yoktur:
- Yatılı ilişkinin reddi, babalık/annelik duygularının tatmini ve bağ kurulması bakımından yetersiz kalabilir.
- Yatılı ilişkinin kabulü ise, çocuğun yaşı küçükse ya da ciddi güvenlik iddiaları varsa üstün yarara aykırı olabilir.
Taraflardan biri tehdit, şiddet veya çocukla hiç bağ kurulmadığı iddiasında bulunuyorsa, dosyada bu yönde mesaj kayıtları gibi deliller varsa, mahkemenin psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzman heyetinden rapor almadan karar vermesi eksik inceleme sayılır.
Ne yapmalı?
- Talebinizi gün, saat ve teslim yeri belirterek somutlaştırın; “uygun kişisel ilişki” ifadesi tek başına yetersizdir.
- Çocuğun okul saatleri, kurs ve tedavi programını dosyaya sunun.
- Şehirlerarası mesafe varsa ulaşım süresini ve teslim noktasını açıkça isteyin.
- Yatılı ilişki talep ediyorsanız çocukla mevcut bağınızı gösteren delilleri (fotoğraf, mesaj, görüşme kayıtları) sunun.
- Güvenlik endişeniz varsa uzman raporu ve gerekirse refakatçi eşliğinde ilişki talep edin.
- Çocuk idrak çağındaysa beyanının alınmasını talep edin.
- Karar verildikten sonra ihlal olursa çocuk teslimi hükümlerine göre icra yoluna başvurun.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2017/2069, K.2018/1179, 06.06.2018 Velayette dikkate alınan beyan, kişisel ilişkide göz ardı edilemez. Velayet, annenin evine erkek arkadaşlarını alması ve 2004 doğumlu çocuğun bu kişinin istismarına uğradığı gerekçesiyle babaya verilmiş; ancak aynı mahkeme kişisel ilişkiyi yatılı olarak düzenlemişti. Kurul önce hakkın niteliğini tanımlar: kişisel ilişki, “anne/baba ile çocuğa belirli gün ya da saatlerde görüşme, birbirlerinden haberdar olma, birbirlerinin yaşamında olma, karşılıklı etkilenme yetkisi veren bir haktır. Bu hak, anne/baba için olduğu kadar çocuk için de bir haktır.” Ardından temel ilkeyi koyar: “Velayet düzenlemesinin yanı sıra kişisel ilişki kurulurken de; göz önünde tutulması gereken temel ilke, çocuğun ‘üstün yararı’dır” ve ana babanın yararları ile çatıştığında çocuğun yararına üstünlük tanınır. Somut olayda çocuğun uzmanlara “annemde kalmak istemiyorum, ben babamı istiyorum” dediği saptandı. Kurul, velayette itibar edilen bu beyana kişisel ilişkide itibar edilmemesini çelişkili buldu ve yatılı olmayacak şekilde uygun süreli bir düzenleme yapılması gerektiğine hükmederek direnme kararını bozdu.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/3516, K.2025/1124, 06.02.2025 Tehdit iddiası varsa rapor almadan yatılı ilişki kurulamaz. İlk derece mahkemesi, 11.12.2018 doğumlu çocuğun beş yaşını doldurmadığı gerekçesiyle baba ile ilişkiyi her ayın 1. ve 3. cumartesi günü 10.00-18.00 arası günübirlik kurmuştu. Bölge Adliye Mahkemesi bunu “babalık duygularının tatmini, çocukla baba arasında bağın oluşması bakımından yetersiz” bularak kaldırmış ve cumartesiden pazara yatılı, ayrıca yarıyıl tatilinde bir hafta ve 1-31 Temmuz arası bir aylık ilişki kurmuştu. Anne temyizinde erkeğin kendisini ve çocuğu öldürmekle ve zarar vermekle tehdit ettiğini, hakaret ettiğini, çocukla bağ kurmadığını ve çocuğun babayı tanımadığını ileri sürerek mesaj kayıtlarını sunmuştu. Daire, dosyada kişisel ilişkiye yönelik hiç rapor alınmadığını ve yeterli araştırma yapılmadığını saptayarak, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan Adli Destek uzmanlarından her iki ebeveyn ve çocukla görüşülerek rapor alınması gerektiğine hükmetti; karar eksik inceleme nedeniyle bozuldu.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2019/6971, K.2019/11474, 25.11.2019 Anneanne torununu zaten görebiliyorsa ayrıca hak tanınmaz. Anneanne, torunuyla kişisel ilişki kurulması istemiyle dava açmıştı. Daire, TMK m.325/1 uyarınca bu hakkın ancak “olağanüstü haller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde” diğer kişilere ve özellikle hısımlara tanınabileceğini hatırlattı. Tanık anlatımları, sosyal inceleme raporu ve idrak çağındaki çocuğun beyanı birlikte değerlendirildiğinde; anneannenin torununu görebildiği, davalı babanın kişisel ilişkiye engel olabilecek olumsuz bir durumda bulunmadığı ve annenin görüşmeye engel çıkarmadığı anlaşıldı. Daire, davacının anneye tanınan kişisel ilişki süresi içinde torununu görme ve aile bağlarını koruma imkânına sahip olduğunu belirterek, “ortada davacıya kişisel ilişki hakkı tanınmasını gerekli ve haklı kılan olağanüstü bir durum bulunmamaktadır” sonucuna vardı ve davanın reddi gerekirken kabulünü bozma sebebi saydı.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/1560, K.2024/2872, 25.04.2024 Çocuğun beyanı alındıktan sonra uzman görüşü yenilenmelidir. Dede ve babaanne ile 03.05.2011 doğumlu torun arasında Bölge Adliye Mahkemesince her ayın ilk hafta sonu pazar günü ve dinî bayramların üçüncü günü günübirlik ilişki kurulmuştu. Dosyadaki sosyal inceleme raporunda çocuğun babasının kaybından sonra annesini de kaybetme ve annesinden uzaklaştırılma yönünde ciddi korkuları olduğu, yatılı ilişkinin uygun olmayacağı, günübirlik ilişki için ise ilk duruşmada çocuğun beyanının alınması gerektiği bildirilmişti. Mahkemece alınan beyanında çocuk, dede ve babaanne ile görüşmek istemediğini, dedenin sinirli ve şiddet içeren davranışları olduğunu söylemiş; ancak beyandan sonra uzman yeniden görüş bildirmemişti. Daire, mevcut raporun hüküm kurmaya yeterli olmadığını belirterek, üç kişiden oluşacak bilirkişi heyetinden her iki taraf ve çocukla görüşülerek, çocuğun tereddütlerini giderecek tedbirlerden de yararlanılarak yeni rapor alınması gerektiğine hükmetti.
Çocukla görüşme günleri kanunda yazıyor mu?
Hayır. Kanun yalnızca “uygun kişisel ilişki” ifadesini kullanır; gün ve saatleri hâkim somut olaya göre belirler. Uygulamada çocuğun yaşı, okul düzeni, tarafların oturduğu şehirler arasındaki mesafe, çocukla mevcut bağın niteliği ve varsa güvenlik iddiaları değerlendirilir. Bu nedenle dava dilekçesinde talebin gün, saat, teslim yeri ve tatil dönemleri belirtilerek somutlaştırılması, kararın uygulanabilir olması bakımından önemlidir.
Kaç yaşından sonra yatılı görüşme kurulur?
Kanunda yaş sınırı yoktur; belirleyici olan çocuğun üstün yararıdır. Uygulamada çok küçük yaştaki çocuklarda genellikle günübirlik ilişki kurulur, yaş ilerledikçe yatılı ilişkiye geçilir. Ancak yaş tek başına yeterli bir gerekçe değildir: çocukla ebeveyn arasında bağ kurulup kurulmadığı, tehdit ya da şiddet iddiası bulunup bulunmadığı ve uzman raporunun içeriği birlikte değerlendirilir. Bu tür iddiaların varlığında rapor alınmadan yatılı ilişki kurulması bozma sebebidir.
Çocuk görüşmek istemiyorum derse ne olur?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve bu görüşe gereken önem verilir; bu, uluslararası sözleşmelerden kaynaklanan bir yükümlülüktür. Ancak çocuğun beyanı mutlak bağlayıcı değildir: üstün yararı gerektirdiği takdirde görüşünün aksine karar verilmesi de mümkündür. Özellikle çocuğun yönlendirilmiş olabileceği yönünde uzman değerlendirmesi varsa beyan tek başına sonuca esas alınmaz. Bu nedenle çocuğun beyanının uzman eşliğinde ve uygun ortamda alınması önem taşır.
Karşı taraf çocuğu göstermezse ne yapabilirim?
Kesinleşmiş bir kişisel ilişki kararı varsa icra dairesine başvurarak çocuk teslimi yoluna gidebilirsiniz; süreç adli destek ve sosyal çalışmacı eşliğinde yürütülür. Kararın ihlali ayrıca velayetin değiştirilmesi talebinde bir gerekçe olarak ileri sürülebilir; çünkü TMK m.324/1 velayeti elinde bulunduran tarafa diğerinin ilişkisini zedelemekten kaçınma yükümlülüğü yükler. İhlallerin tarih ve tanıklarla kayıt altına alınması, sonraki davada ispat bakımından belirleyicidir.
Kişisel ilişki hakkı tamamen kaldırılabilir mi?
Evet, ancak istisnaidir. TMK m.324/2 uyarınca kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ebeveyn bu hakkını yükümlülüklerine aykırı kullanırsa, çocukla ciddi olarak ilgilenmezse ya da diğer önemli sebepler varsa hâkim bu hakkı reddedebilir veya elden alabilir. Uygulamada tamamen kaldırma yerine önce refakatçi eşliğinde ya da kısa süreli günübirlik ilişki gibi ara çözümler tercih edilir. Koşullar değişirse ilişkinin yeniden kurulması istenebilir.
Büyükanne ve büyükbaba torunuyla görüşme isteyebilir mi?
TMK m.325 uyarınca isteyebilirler; ancak bu hak koşulsuz değildir. Olağanüstü hâllerin bulunması ve kişisel ilişkinin çocuğun menfaatine uygun düşmesi gerekir; ana baba için öngörülen sınırlamalar üçüncü kişilere kıyasen uygulanır. Hısımlar, kendi çocuklarına tanınan kişisel ilişki süresi içinde torunlarını zaten görebiliyorsa ayrıca bir düzenleme yapılmasını gerektiren olağanüstü durum bulunmadığı kabul edilmektedir. Talep hâlinde uzman görüşü alınması da gereklidir.
Görüşme günlerini sonradan değiştirebilir miyim?
Evet. Kişisel ilişkiye dair kararlar kesin hüküm oluşturmaz; koşullar değiştiğinde yeniden düzenleme istenebilir. Çocuğun okula başlaması, taraflardan birinin şehir değiştirmesi, çalışma düzeninin değişmesi ya da çocuğun yaşının ilerlemesi tipik değişiklik sebepleridir. Talep, aile mahkemesinde açılacak bir davayla ileri sürülür ve yine çocuğun üstün yararı ölçütüyle değerlendirilir. Gerekli görülürse yeniden sosyal inceleme raporu alınır.
Farklı şehirde yaşıyorsak düzenleme nasıl olur?
Mesafenin uzunluğu, sıklığı azaltıp süreyi uzatan bir düzenlemeyi gerektirir. Uygulamada her hafta sonu yerine ayda bir ya da iki kez, buna karşılık yarıyıl tatilinin tamamı ve yaz döneminde bir aya varan sürelerle ilişki kurulur. Ulaşım masrafının kimin üstleneceği, çocuğun teslim ve iade yeri ve yolculuk sırasında kimin refakat edeceği kararda açıkça belirtilmelidir; aksi hâlde kararın icrası sırasında yeni uyuşmazlıklar doğar.
- 4721 sayılı TMK m.323 — Kişisel ilişki kurma hakkı
- 4721 sayılı TMK m.324 — Sınırları ve hakkın kaldırılması
- 4721 sayılı TMK m.325 — Üçüncü kişilerle kişisel ilişki
- 4721 sayılı TMK m.182 — Boşanmada velayet ve kişisel ilişki
- 4721 sayılı TMK m.339 vd. — Velayet
- BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.3, 9, 12
- Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi m.3, 6
- Çocuklarla Kişisel İlişki Kurulmasına Dair Avrupa Sözleşmesi m.4, 5
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkında Kanun m.5 — Uzman görevlendirilmesi
Bağlantılı başlıklar için velayet nedir, velayetin değiştirilmesi davası, çocuk teslimi ve icra ve çocuğun yurt dışına çıkış yasağı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.