Bilgi Edinme Başvurusu ve İtiraz Yolu: Kurum Bilgi Vermezse Ne Yapılır?
Kısaca
- Bilgi edinme hakkı anayasal bir haktır: Anayasa m.74/4 uyarınca herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
- 4982 sayılı Kanun m.5, kurum ve kuruluşlara istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunma yükümlülüğü getirir.
- Bilgi veya belgeye erişim kural olarak on beş iş günü içinde sağlanır; kanunda sayılan hâllerde bu süre otuz iş gününe çıkar ve uzatma gerekçesiyle birlikte yazılı olarak bildirilir.
- Talep reddedilirse, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’na itiraz edilebilir.
- Kurul kararını otuz iş günü içinde verir; kurum ve kuruluşlar Kurul’un istediği bilgi veya belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür.
- Kurula itiraz, idari yargıya başvurma süresini durdurur. İtirazın açık veya zımni reddinden sonra kalan süre içinde dava açılabilir.
- Kanunun 15 ilâ 28. maddeleri hakkın sınırlarını çizer: Devlet sırrı, istihbarat, idari soruşturma, adli soruşturma ve kovuşturma, özel hayatın gizliliği, ticari sır, kurum içi görüş ve bilgi notları gibi.
- Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi ve belgeler başvuruya konu olamaz; ancak nerede, ne zaman ve ne şekilde yayımlandığı başvurana bildirilir.
- İdare, talebi somut olarak değerlendirmelidir. Genel bir ilke kararına atıf yapmak, talebin gerçekten istisna kapsamında olduğunu göstermeye yetmez.
Bir belediyeden ihale dosyası, bir bakanlıktan yazışma örneği, bir emniyet müdürlüğünden kendi hakkınızdaki bir kaydın varlığı… Bilgi edinme hakkı, vatandaşın idareyle arasındaki bilgi asimetrisini kapatan en pratik araçtır ve kullanımı ücretsize yakın, usulü ise oldukça basittir.
Buna karşılık uygulamada başvuruların önemli bir bölümü, gerçekte istisna kapsamında olmadığı hâlde genel gerekçelerle reddediliyor; başvuru sahipleri de itiraz yolunu bilmediği ya da dava süresini kaçırdığı için hakkını kullanamıyor. Bu yazıda başvurunun nasıl yapılacağını, sürelerin nasıl işlediğini, hangi bilgilerin gerçekten kapsam dışında olduğunu ve ret kararına karşı izlenecek yolu Danıştay 10. Daire kararlarıyla ele alıyoruz.
Hak ve yükümlülük
4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.1, 4 ve 5: “Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.” — “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir.” — “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”
Bu üç madde birlikte okunduğunda kural nettir: açıklık esas, gizlilik istisnadır. İdare, bir bilgiyi vermemek istiyorsa hangi istisnaya dayandığını göstermek zorundadır; ispat yükü başvurana değil idareye aittir.
Süreler
4982 sayılı Kanun m.11: “Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilir. (…) erişim için gereken maliyet tutarının idare tarafından başvuru sahibine bildirilmesiyle onbeş iş günlük süre kesilir. Başvuru sahibi onbeş iş günü içinde ücreti ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır.”
Aynı Kanun m.13 – İtiraz usulü: “Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren onbeş gün içinde Kurula itiraz edebilir. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi onbeş iş günü içinde vermekle yükümlüdürler. Kurula itiraz, başvuru sahibinin idarî yargıya başvurma süresini durdurur.”
| Aşama | Süre | Not |
|---|---|---|
| Kurumun cevabı | 15 iş günü | Kanunda sayılan hâllerde 30 iş günü |
| Uzatma bildirimi | 15 iş günü dolmadan | Gerekçesiyle birlikte yazılı olarak |
| Kurula itiraz | Ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün | İhtiyari değil, yargı öncesi bir yol |
| Kurulun kararı | 30 iş günü | Kurum ve kuruluşlar Kurul’a 15 iş günü içinde bilgi verir |
| Dava | Kalan süre içinde | Kurula itiraz dava süresini durdurur |
Hakkın sınırları
Kanun’un 15 ilâ 28. maddeleri, bilgi edinme hakkının kapsamı dışında kalan alanları sayar. Uygulamada en çok karşılaşılanlar şunlardır:
m.16 – Devlet sırrı: “Açıklanması hâlinde Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine açıkça zarar verecek ve niteliği itibarıyla Devlet sırrı olan gizlilik dereceli bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır.”
m.18 – İstihbarat: “Sivil ve askerî istihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi veya belgeler, bu Kanun kapsamı dışındadır. Ancak, bu bilgi ve belgeler kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte ise, istihbarata ilişkin bilgi ve belgeler bilgi edinme hakkı kapsamı içindedir.”
m.19 – İdari soruşturma: Kurum ve kuruluşların yetkili birimlerince yürütülen idari soruşturmalarla ilgili olup, açıklanması veya zamanından önce açıklanması hâlinde “a) Kişilerin özel hayatına açıkça haksız müdahale sonucunu doğuracak, b) Kişilerin veya soruşturmayı yürüten görevlilerin hayatını ya da güvenliğini tehlikeye sokacak, c) Soruşturmanın güvenliğini tehlikeye düşürecek, d) Gizli kalması gereken bilgi kaynağının açığa çıkmasına neden olacak veya soruşturma ile ilgili benzeri bilgi ve bilgi kaynaklarının temin edilmesini güçleştirecek” bilgi veya belgeler kapsam dışındadır.
m.20 – Adli soruşturma ve kovuşturma: Açıklanması veya zamanından önce açıklanması hâlinde “a) Suç işlenmesine yol açacak, b) Suçların önlenmesi ve soruşturulması ya da suçluların kanunî yollarla yakalanıp kovuşturulmasını tehlikeye düşürecek, c) Yargılama görevinin gereğince yerine getirilmesini engelleyecek, d) Hakkında dava açılmış bir kişinin adil yargılanma hakkını ihlâl edecek” nitelikteki bilgi veya belgeler kapsam dışındadır.
m.8 – Yayımlanmış bilgiler: “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.”
Bu istisnaların ortak özelliği, çoğunun şarta bağlı olmasıdır. Örneğin m.19 ve m.20, bilgiyi kendiliğinden gizli saymaz; açıklanmasının belirli sonuçları doğurup doğurmayacağına bakılmasını ister. Aynı şekilde m.18, istihbarat bilgilerini kural olarak kapsam dışı tutmakla birlikte, bunlar kişinin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikteyse hakkın kapsamına alır.
Ne yapmalı?
- Başvurunuzu yazılı veya elektronik ortamda yapın ve kayıt numarasını saklayın; süreler bu tarihten işler.
- Talebinizi somutlaştırın: hangi belge, hangi tarih aralığı, hangi birim. Belirsiz talepler hem gecikir hem kolayca reddedilir.
- Aradığınız bilgi zaten yayımlanmış olabilir; bu durumda idarenin size nerede, ne zaman ve ne şekilde yayımlandığını bildirmesi gerekir.
- On beş iş günlük süreyi takip edin. Süre uzatılmışsa uzatma yazısının süre dolmadan ve gerekçeli olarak gelmiş olması gerekir.
- Erişim maliyeti bildirildiyse on beş iş günü içinde ödeyin; ödemezseniz talebinizden vazgeçmiş sayılırsınız.
- Ret kararı geldiğinde hangi maddeye dayanıldığına bakın. Yalnızca genel bir ilke kararına atıf yapılmışsa bunu itirazınızda vurgulayın.
- Ret kararının tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’na itiraz edin; bu itiraz dava süresini durdurur.
- Kurul otuz iş günü içinde karar vermezse zımni ret oluşur; kalan dava süresini hesaplayın ve kaçırmayın.
- Dava dilekçenizde hem bireysel ret işlemini hem gerekiyorsa dayanağı düzenleyici işlemi hedef alın.
- Talebinizin istisna kapsamına girmediğini somut olarak anlatın: soruşturma dosyası değil, sadece bir kaydın varlığı sorulmuşsa bunu açıkça yazın.
- Bilgi kişisel verinize ilişkinse, 6698 sayılı Kanun’daki ilgili kişi başvurusunu da ayrıca değerlendirin; iki yol farklı işler.
- Devam eden bir davanız varsa, aynı belgeye 2577 sayılı Kanun’un usul hükümleri çerçevesinde dosya üzerinden ulaşma imkânınızı da gözden geçirin.
Danıştay içtihadı ne diyor?
Danıştay 10. Daire, E. 2018/5157, K. 2022/5528, 28.11.2022
Kurula itiraz dava süresini durdurur; talep gerçekten istisna kapsamında değilse genel bir ilke kararına dayanılarak reddedilemez. Meslekten çıkarılan bir davacı, il emniyet müdürlüğünden pasaport ve silah ruhsatlarının iptal edilip edilmediğini, yurt dışına çıkış tahdidi konulup konulmadığını ve varsa bu işlemlerin tarihini sormuştu. Talep, Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’nun genel ilke kararı gerekçe gösterilerek reddedildi; Kurul’a yapılan itiraz da cevapsız bırakılarak zımnen reddedildi. Daire önce usul yönünden karar verdi: ret kararının tebliğinden bir gün sonra Kurul’a yapılan itirazın zımnen reddi üzerine “kalan 59 günlük dava açma süresi içinde olacak şekilde” açılan davanın süresinde olduğu kabul edildi. Esas yönünden ise ikiye ayırdı. İlke kararının kendisini, Kurul’un Kanun m.14 ile verilen yetkisi çerçevesinde alındığı ve dayanağı düzenlemelere aykırı bir yönü bulunmadığı gerekçesiyle hukuka uygun buldu. Buna karşılık somut talep bakımından: “davacının (…) başvurusunun dava konusu ilke kararı ile bilgi edinme hakkı kapsamı dışında bırakılan konular arasında yer almadığı, daha açık bir anlatımla, Devlet sırrı, idari ve/veya adli soruşturmaya ilişkin herhangi bir yönünün bulunmadığı anlaşıldığından, davacının bu başvurusundaki talebine uygun olarak bilgi verilmesi gerekirken, anılan ilke kararına dayanılarak talebinin reddine ilişkin işleme karşı yapılan itirazın cevap verilmeyerek zımnen reddine ilişkin işlemde hukuki isabet bulunmadığı” sonucuna vardı. Bireysel işlem oybirliğiyle iptal edildi, ilke kararına yönelik dava ise reddedildi.
Danıştay 10. Daire, E. 2019/10465, K. 2022/5531, 28.11.2022
Hakkında yürütülen idari soruşturma dosyasındaki bilgi ve belgeler m.19 istisnası kapsamındadır. Hâkimlik mesleğinden çıkarılan davacı, hakkındaki soruşturma dosyasına konu tüm bilgi ve belgelerin verilmesini istemişti. Daire, önce Kurul’un yetkisini teyit etti: 4982 sayılı Kanun m.14 ve ilgili Yönetmelik hükümlerinden “Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’nun, bilgi edinme başvurusuyla ilgili yapılacak itirazları incelemek ve kurum ve kuruluşlar için bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin olarak kararlar vermek amacıyla kurulduğu, dolayısıyla bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin ilkeleri belirleyen kararlar almaya yetkili bulunduğu” anlaşılmaktadır. Ardından Kanun’un yapısını hatırlattı: m.5 istisnalar dışındaki her türlü bilgi ve belgenin sunulmasını emrederken, m.15 ilâ 28 arasında hakkın sınırları belirlenmiş ve kapsam dışı tutulan konular arasına Devlet sırrı, idari soruşturma ile adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler de alınmıştır. Somut olayda davacı hakkında meslekten çıkarılmasıyla aynı sebebe bağlı bir idari soruşturma başlatıldığından, bu soruşturma kapsamındaki bilgi ve belgelerin m.19 uyarınca istisnalar arasında yer aldığı kabul edildi ve dava reddedildi.
Danıştay 10. Daire, E. 2018/3185, K. 2022/5525, 28.11.2022
Olağanüstü hâl tedbirleri kapsamındaki bilgi ve belgelere ilişkin ilke kararı kanuna aykırı bulunmamıştır. Kanun hükmünde kararnameyle kamu görevinden çıkarılan davacı, kendisiyle ilgili bilgi ve belgeleri istemiş; talebi Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’nun ilke kararı gerekçe gösterilerek, itirazı da Kurul tarafından reddedilmişti. Daire, ilke kararının “OHAL KHK’leri uyarınca kamu görevinden çıkarılan kişilerle ilgili işlemler ile bu kapsamda yürütülen adli ve idari soruşturmalara ilişkin bilgi ve belgelerin bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olduğu değerlendirmesine dayan(dığını)” ve “anılan kararın dayanağı kanuni düzenlemelere aykırı bir yönü bulunma(dığını)” belirtti. Davacının bu kapsamda olduğu saptanarak, istenen bilgi ve belgelerin 4982 sayılı Kanun’un 16. ve 19. maddeleri ile ilke kararına göre istisnalar arasında yer aldığı sonucuna varıldı ve dava oybirliğiyle reddedildi.
Danıştay 10. Daire, E. 2025/5089, K. 2025/6970, 29.12.2025
Yargılama faaliyetlerine ilişkin bilgi edinme talepleri Kanun kapsamı dışındadır. Bu dosyada idare mahkemesi davayı reddetmiş, bölge idare mahkemesi ise istinaf başvurusunu kabul ederek dava konusu işlemi iptal etmişti. Daire, bölge idare mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadı: talebin yerine getirilmesinin ilgili faaliyetin yürütülmesine olumsuz etki edebileceği gibi, “yargılama faaliyetlerine ilişkin bilgi edinme taleplerinin 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamı dışında bırakılmış olması nedeniyle bu talebin olumsuz karşılanmasında mevzuata aykırı bir yön bulunmamaktadır” denildi. Buna göre bilgi edinme kapsamı dışında olduğu anlaşılan bilgi ve belgelere yönelik başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, aksi yöndeki bölge idare mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varıldı ve karar oybirliğiyle bozuldu.
Bu dört karar, bilgi edinme uyuşmazlıklarında hangi savunmanın işe yaradığını ve hangisinin yaramadığını oldukça net gösteriyor. Önce işe yaramayan: istisnaların kendisine karşı çıkmak. 10. Dairenin 2022 tarihli kararları, Kurul’un Kanun m.14 ile ilke kararı alma yetkisinin bulunduğunu ve olağanüstü hâl tedbirleri kapsamındaki bilgi ve belgeleri m.16, m.19 ve m.20 çerçevesinde kapsam dışı sayan ilke kararının kanuna aykırı olmadığını kabul etmiştir. Aynı şekilde, kişinin kendi hakkında yürütülen idari soruşturma dosyası da m.19 istisnası içindedir; “benim hakkımdaki belge” olması tek başına erişim hakkı doğurmaz. 2025 tarihli karar ise sınırı bir kez daha teyit ediyor: yargılama faaliyetlerine ilişkin talepler bu Kanun’un kapsamı dışındadır. Şimdi işe yarayan savunmaya gelelim; bu, davaların büyük çoğunluğunda gözden kaçan noktadır. 2022 tarihli emniyet müdürlüğü kararı, idarenin bir ilke kararına atıf yapmakla yetinemeyeceğini gösteriyor: davacı soruşturma dosyası değil, yalnızca pasaportunun ve silah ruhsatının iptal edilip edilmediğini, bir tahdit konulup konulmadığını sormuştu. Daire bu talebin “Devlet sırrı, idari ve/veya adli soruşturmaya ilişkin herhangi bir yönünün bulunmadığını” saptayarak ret işlemini iptal etti. Pratik çıkarım şudur: başvurunun kaderi büyük ölçüde nasıl formüle edildiğine bağlıdır. Soruşturma dosyasının tamamını istemek yerine, o dosyadan bağımsız ve istisna kapsamına girmeyen somut bir olguyu — bir işlemin yapılıp yapılmadığını, tarihini, sayısını — sormak çoğu zaman sonuç verir. Aynı kararın usul boyutu da en az bu kadar değerlidir: Kanun m.13, Kurula itirazın idari yargıya başvurma süresini durduracağını öngörür ve Daire bu kuralı somut biçimde uygulayarak, itirazın zımni reddinden sonra kalan elli dokuz günlük süre içinde açılan davayı süresinde saymıştır. Yani itiraz yolu bir zaman kaybı değil, aksine dava hakkını koruyan bir mekanizmadır — yeter ki on beş günlük itiraz süresi ve sonrasında kalan dava süresi doğru hesaplansın.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Talebi çok geniş ve belirsiz yazmak | Kolayca reddedilir veya gecikir | Belge, tarih aralığı ve birim somutlaştırılmalıdır |
| Soruşturma dosyasının tamamını istemek | m.19/m.20 istisnasına takılır | İstisna dışı somut olgular ayrıca sorulmalıdır |
| 15 günlük itiraz süresini kaçırmak | Kurul yolu kapanır, dava süresi durmaz | Ret kararının tebliğ tarihi kaydedilmelidir |
| Kurul’un cevabını süresiz beklemek | Kalan dava süresi tükenir | 30 iş günü sonunda zımni ret hesaplanmalıdır |
| Erişim ücretini ödememek | Talepten vazgeçilmiş sayılır | Bildirimden itibaren 15 iş günü içinde ödenmelidir |
| Ret gerekçesini okumamak | Hangi istisnaya dayanıldığı bilinmez | Dayanak madde tespit edilip tartışılmalıdır |
| Genel ilke kararına itiraz etmemek | Somut değerlendirme yapılmadan ret ayakta kalır | Talebin istisna kapsamına girmediği gösterilmelidir |
| Uzatma yazısını sorgulamamak | Süre fiilen uzar | Uzatma gerekçeli ve süresinde bildirilmelidir |
| Kişisel veri talebiyle karıştırmak | Yanlış yolda vakit kaybedilir | 6698 s.K. başvurusu ayrıca değerlendirilmelidir |
Sık sorulan sorular
Kimler bilgi edinme başvurusu yapabilir?
4982 sayılı Kanun m.4 açıktır: “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir.” Anayasa’nın 74. maddesinin dördüncü fıkrası da herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğunu güvence altına alır. Başvuru için menfaat ilişkisi göstermek gerekmez.
Kurum bana kaç günde cevap vermek zorunda?
Kural olarak on beş iş günü. Ancak istenen bilgi veya belgenin kurum içindeki başka bir birimden sağlanması, başka bir kurumun görüşünün alınmasının gerekmesi ya da başvurunun birden fazla kurumu ilgilendirmesi hâllerinde süre otuz iş gününe çıkar. Bu durumda sürenin uzatılması ve gerekçesi, on beş iş günlük sürenin bitiminden önce yazılı olarak bildirilmelidir.
Başvurum reddedildi. Doğrudan dava açabilir miyim?
Kanun, yargı yoluna başvurmadan önce Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’na itiraz imkânı tanır ve bu itiraz idari yargıya başvurma süresini durdurur. Bu nedenle itiraz yolunu kullanmak, dava hakkınızı korumak açısından da avantajlıdır.
Kurula itiraz süresi kaç gün?
Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, ret kararının tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kurula itiraz edebilir. Kurul bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir; kurum ve kuruluşlar da Kurul’un istediği her türlü bilgi veya belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür.
Kurul cevap vermezse ne olur, dava süresini nasıl hesaplarım?
Kurula itiraz dava açma süresini durdurur. Kurul otuz iş günü içinde karar vermezse zımni ret oluşur ve durmuş olan süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Danıştay 10. Dairesi, ret kararının tebliğinden bir gün sonra yapılan itirazın zımnen reddi üzerine kalan elli dokuz günlük süre içinde açılan davayı süresinde saymıştır.
Hangi bilgiler bilgi edinme kapsamı dışında?
Kanun’un 15 ilâ 28. maddeleri hakkın sınırlarını çizer. Başlıcaları: Devlet sırrına ilişkin bilgi ve belgeler (m.16), ülkenin ekonomik çıkarları, istihbarata ilişkin bilgi ve belgeler (m.18), idari soruşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler (m.19), adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler (m.20), özel hayatın gizliliği, haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler ile kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyeler.
Kendi hakkımdaki soruşturma dosyasını isteyebilir miyim?
Danıştay 10. Dairesi, hakkında idari soruşturma başlatılan bir kişinin soruşturma dosyasına konu tüm bilgi ve belgeleri isteme talebini 4982 sayılı Kanun m.19 kapsamında değerlendirmiş ve reddine ilişkin işlemi hukuka uygun bulmuştur. Bu nedenle “benim hakkımda” olması tek başına erişim hakkı doğurmaz; savunma hakkı kapsamındaki taleplerin ilgili usul mevzuatı çerçevesinde ileri sürülmesi gerekir.
İdare genel bir ilke kararına dayanarak reddetti. İtiraz edebilir miyim?
Evet ve bu, en verimli itiraz sebeplerinden biridir. Danıştay 10. Dairesi, davacının pasaport ve silah ruhsatının iptal edilip edilmediğine ilişkin somut talebinin ilke kararıyla kapsam dışı bırakılan konular arasında yer almadığını, Devlet sırrı ile idari veya adli soruşturmaya ilişkin herhangi bir yönü bulunmadığını saptayarak ret işlemini iptal etmiştir.
İstihbarat bilgileri her hâlde kapsam dışı mı?
Hayır. Kanun m.18, sivil ve askerî istihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve belgeleri kural olarak kapsam dışı tutar; ancak “bu bilgi ve belgeler kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte ise, istihbarata ilişkin bilgi ve belgeler bilgi edinme hakkı kapsamı içindedir” der. Bu istisnanın istisnası, dilekçede açıkça ileri sürülmelidir.
Yargı dosyalarına ilişkin bilgi isteyebilir miyim?
Danıştay 10. Dairesi’nin 2025 tarihli kararında, yargılama faaliyetlerine ilişkin bilgi edinme taleplerinin 4982 sayılı Kanun kapsamı dışında bırakılmış olduğu belirtilerek, böyle bir talebin olumsuz karşılanmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı kabul edilmiştir. Dava dosyalarına erişim, ilgili yargılama usulü kuralları çerçevesinde talep edilmelidir.
İstediğim bilgi zaten yayımlanmışsa ne olur?
Kanun m.8 uyarınca kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilan ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi ve belgeler bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak idare, bu bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığını veya açıklandığını başvurana bildirmek zorundadır.
Bilgi edinme başvurusu ücretli mi?
Başvurunun kendisi için ücret alınmaz; ancak erişim için gereken maliyet tutarı idare tarafından başvurana bildirilebilir. Bu bildirimle on beş iş günlük süre kesilir ve başvuru sahibi on beş iş günü içinde ücreti ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır.
Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu ne yapar?
Kanun m.14 uyarınca Kurul, bilgi edinme başvurusuyla ilgili yapılacak itirazlar üzerine verilen kararları incelemek ve kurum ve kuruluşlar için bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin olarak kararlar vermek üzere oluşturulmuştur. Danıştay, bu düzenlemeden Kurul’un bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin ilkeleri belirleyen kararlar almaya da yetkili bulunduğu sonucunu çıkarmaktadır. Kurul’un sekretarya hizmetleri Adalet Bakanlığı tarafından yerine getirilir.
Kişisel verilerime ulaşmak için hangi yolu kullanmalıyım?
Kendinize ait kişisel verilere erişim, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’ndaki ilgili kişi başvurusu ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na şikâyet yoluyla da talep edilebilir. İki yol farklı hukuki rejimlere tabidir; somut talebinize hangisinin daha uygun olduğunu baştan değerlendirmek gerekir.
İlgili mevzuat
- 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.1 (amaç), m.4 (bilgi edinme hakkı), m.5 (bilgi verme yükümlülüğü), m.6–9 (başvuru usulü ve sınırları), m.10 (bilgi veya belgeye erişim), m.11 (erişim süreleri), m.12 (başvuruların cevaplandırılması), m.13 (itiraz usulü), m.14 (Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu), m.15–28 (bilgi edinme hakkının sınırları)
- Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.74/4 (dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı)
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 (dava açma süresi), m.11 (üst makamlara başvurma), m.27 (yürütmenin durdurulması)
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11 (ilgili kişinin hakları), m.13–14 (başvuru ve şikâyet)
Bağlantılı yazılarımız: kamu ihalesine itiraz ve KİK başvurusu, mühürleme ve faaliyetten men kararına itiraz, vergi inceleme süreci ve mükellef hakları ve dava dilekçesi nasıl yazılır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Bilgi edinme uyuşmazlıklarında sonuç, talebin nasıl formüle edildiğine ve sürelerin doğru hesaplanmasına göre değişir. Her başvuru ayrıca değerlendirilmelidir.