YİDK Kararının İptali Davası: Marka ve Tasarımda Kurum Kararlarına Karşı Dava
- Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesinin kararları Kurumun nihai kararlarıdır.
- Bu kararlara karşı, bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir.
- Dava yolu açılmadan önce Kurum nezdinde itiraz aşamasının tüketilmesi gerekir.
- Kuruma itiraz da kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak yapılır.
- Gerekçeler süresinde sunulmazsa itiraz yapılmamış sayılır.
- İtiraz süresinden sonra gerekçeler değiştirilemez ve yeni gerekçe eklenemez.
- Davada husumet, Kurum ile itiraz eden kişiye birlikte yöneltilir.
- Hukuk Genel Kurulu, bu ikisi arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğunu kabul etmiştir.
- İtiraza dayanak markanın sonradan devredilmesi, muterizin taraf sıfatını etkilemez.
- Denetim, hükümsüzlük davasından farklıdır: Kurumun önündeki delillerle ve o andaki durumla sınırlıdır.
- Kural olarak YİDK kararının verildiği tarihteki hukuki duruma göre karar verilir.
- İltibas incelemesinde işaretlerin bütünü itibarıyla bıraktığı izlenim esas alınır.
- Dilekçeler teatisi bittikten sonra iddia genişletilemez; ıslah veya açık muvafakat gerekir.
- İptal ilamı kesinleşmedikçe icra edilemez; bu kural ferileri için de geçerlidir.
- Başvuru ve dava tarihine göre 556/554 sayılı KHK’ler mi yoksa 6769 sayılı Kanun mu uygulanacağı belirlenir.
Marka, tasarım veya patent başvurunuz reddedildiğinde ya da başvurunuza yapılan itiraz kabul edildiğinde süreç Kurum içinde bitmez. Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararı, Kurumun son sözüdür; bundan sonrası yargı denetimidir.
Bu denetim, sanıldığı gibi dosyanın baştan ele alınması değildir. Mahkeme, Kurumun önüne konulan delillerle ve kararın verildiği andaki hukuki durumla bağlıdır. Aşağıda önce itiraz ve dava yolunu, sonra husumet sorununu, ardından denetimin kapsamını ve son olarak sık düşülen usul tuzaklarını ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
“Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesinin kararları Kurumun nihai kararlarıdır. Bu kararlara karşı, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir. Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun kararlarının iptaline ilişkin ilam kesinleşmedikçe icra edilemez. Bu hüküm ilamın ferileri hakkında da uygulanır. Söz konusu ilamlara ilişkin zamanaşımı süresi kararın kesinleşme tarihinden itibaren başlar.”
“Kurum tarafından bu Kitap kapsamında alınan kararlardan zarar gören taraflar, kararlara karşı Kurum nezdinde itiraz edebilir. İtiraz, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak Kuruma yapılır. İtiraz gerekçelerinin bu süre içinde sunulmaması hâlinde itiraz yapılmamış sayılır. İtirazın incelenmesi için itiraz süresi içinde ücretin ödenmesi ve aynı süre içinde ücretin ödendiğine ilişkin bilginin Kuruma sunulması zorunludur. İtiraz süresinden sonra itiraz gerekçeleri değiştirilemez ve yeni gerekçeler eklenemez.”
Bu alanda hangi metnin uygulanacağı doğrudan tarihe bağlıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu 10/1/2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir; bu tarihten önceki başvuru ve davalarda 556 sayılı Markaların Korunması, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameler uygulanmaya devam eder. Nitekim Hukuk Genel Kurulu, 2022 tarihli kararında 6769 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiğini belirtmekle birlikte “somut olayda uyuşmazlığın çözümü için başvuru ve dava tarihinde yürürlükte bulunan 554 sayılı … Kanun Hükmünde Kararname’nin uygulanması gerekmektedir” demiştir. Bu nedenle 2017 öncesi dosyalarda KHK madde numaraları, sonraki dosyalarda ise Kanun madde numaraları kullanılmalıdır. Dava yolunu düzenleyen 5000 sayılı Kanun’un 15/C maddesi, 22/12/2016 tarihli ve 6769 sayılı Kanun’un 172. maddesiyle eklenmiş; maddenin birinci ve ikinci fıkraları ise 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 86. maddesiyle mülga edilmiştir. Ayrıca KHK dönemindeki altmış günlük dava süresi ile bugünkü iki aylık süre birbirinden farklıdır; süre hesabı yapılırken karar tarihindeki metin esas alınmalıdır. Adli tatilin sürelere etkisi de ayrıca değerlendirilir.
| Konu | Kuruma itiraz | YİDK kararının iptali davası |
|---|---|---|
| Dayanak | 6769 s. K. m.20 | 5000 s. K. m.15/C |
| Merci | Türk Patent ve Marka Kurumu | Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi |
| Süre | Bildirimden itibaren iki ay | Bildirimden itibaren iki ay |
| Şekil | Yazılı ve gerekçeli; ücret şart | Dava dilekçesi |
| Gerekçe değişikliği | Süreden sonra mümkün değil | Dilekçeler teatisinden sonra ıslah gerekir |
| Husumet | Konu dışı | Kurum ve muteriz birlikte |
| İnceleme | Esasa ilişkin | Kurum kararının hukuka uygunluk denetimi |
| Esas alınan an | İtiraz tarihi | YİDK kararının verildiği tarih |
| İcra | Konu dışı | İlam kesinleşmedikçe icra edilemez |
Bu davalarda en sık yapılan hata, davayı bir hükümsüzlük davası gibi kurgulamaktır. Hukuk Genel Kurulu bu ayrımı net biçimde çizmiştir: YİDK kararının iptali davasında yapılacak inceleme, hükümsüzlük davasından farklı olarak Kurumun önüne sunulan gerekçe ve belgeler çerçevesinde, kararın verildiği andaki delillere göre varılan sonucun hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır. Kurum önünde ileri sürülmemiş bir gerekçeyi davada ilk kez ortaya koymak sonuç vermez; çünkü Kanun, itiraz süresinden sonra gerekçelerin değiştirilmesini ve yeni gerekçe eklenmesini de yasaklamıştır. İkinci kritik nokta husumettir: dava yalnızca Kuruma yöneltilirse taraf teşkili eksik kalır; itiraz eden kişi de davalı gösterilmelidir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- YİDK kararının size bildirildiği tarihi belgeyle sabitleyin.
- İki aylık dava süresini bu tarihten hesaplayın ve adli tatili gözetin.
- Kurum aşamasında hangi gerekçelerin ileri sürüldüğünü dosyadan çıkarın.
- Dava dilekçesini bu gerekçelerle sınırlı biçimde kurgulayın.
- Kurum yanında itiraz eden kişiyi de davalı olarak gösterin.
- İtiraza dayanak hakkın devredilip devredilmediğini sicilden kontrol edin.
- Devir varsa muterizin taraf sıfatının devam ettiğini açıkça belirtin.
- İltibas iddiasında işaretleri bütünsel izlenim üzerinden karşılaştırın.
- Görsel, işitsel ve anlamsal benzerliği ayrı ayrı somutlaştırın.
- Tüm iddia ve delilleri dilekçeler teatisi aşamasında sunun.
- Sonradan ekleme gerekiyorsa ıslah yoluna veya açık muvafakate başvurun.
- Lehinize karar çıkarsa ilam kesinleşmeden icraya koymayın.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 29.03.2022 T., 2019/782 E., 2022/390 K.
Bu kararla, YİDK kararının iptali davasında husumetin kime yöneltileceği ve denetimin kapsamı belirlenmiştir. Uyuşmazlıkta davacının endüstriyel tasarım başvurusu, davalı şirketin itirazı üzerine yenilik vasfı bulunmadığından reddedilmiş; ancak itiraza dayanak markalardan biri yargılama sırasında dava dışı bir şirkete devredilmişti. İlk derece mahkemesi, husumetin markayı devralana da yöneltilmesi gerektiğinden bahisle davayı usulden reddetmiş ve direnmişti. Kurul önce taraf sıfatını belirlemiştir: “tasarım başvurusu sahibi tarafından açılacak davada husumetin, YİDK kararını tesis eden Kurum yanında tasarım başvurusuna itiraz eden muterize yöneltilmesi gerekmektedir. Bu bakımdan açılan davada davalı olarak yer alan muteriz ile Kurum arasında HMK’nın 59. maddesi anlamında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır.” Ardından devrin etkisini reddetmiştir: “muterizin başta hak sahibi olduğu şekle dayalı olarak yenilik unsuru bakımından tasarım tesciline yapmış olduğu itiraz ile verilen YİDK kararının iptaline ilişkin davanın yargılama aşamasında, dayanak şekil üzerindeki hak sahipliğine ilişkin değişim de muterizin taraf sıfatını etkilemez.” Kurul, davanın niteliğini de tanımlamıştır: bu davada yapılması gereken inceleme, hükümsüzlük davasından farklı olarak “YİDK önüne sunulan gerekçe ve belgeler çerçevesinde Kurum tarafından verilen kararın, kararın verildiği andaki Kurum nezdinde mevcut olan delillere göre Kurum tarafından varılan sonucun hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır.” Sonuç: Direnme kararının Özel Daire bozma kararında belirtilen nedenlerden dolayı BOZULMASINA, 29.03.2022 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 25.12.2025 T., 2023/2006 E., 2025/2552 K.
Bu kararla, denetimde esas alınacak an bir kez daha vurgulanmıştır. Marka ile ilgili Kurum kararının iptali istemiyle açılan davada ilk derece mahkemesi karar vermiş, davalı Kurum vekili istinafa başvurmuştu. Daire, bu tür davalarda uygulanacak temel kuralı şöyle ifade etmiştir: “Kural olarak YİDK kararının iptali istemi ile açılan davalarda, YİDK kararının verildiği tarihteki hukuki duruma göre uyuşmazlığın çözülmesi gerekir.” Bu ölçüt, karar tarihinden sonra ortaya çıkan gelişmelerin — sicil değişiklikleri, yeni tesciller veya sonradan doğan hukuki durumlar — kural olarak denetime taşınamayacağı anlamına gelir. Daire, ilk derece kararında usulî bir eksiklik saptayarak dosyanın yeniden görülmesi için mahkemesine iadesine karar vermiştir. Sonuç: Davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun HMK m.353/1-a-6 uyarınca KABULÜ ile ilk derece mahkemesi kararının KALDIRILMASINA ve dosyanın davanın yeniden görülmesi için mahkemesine İADESİNE, 25/12/2025 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 03.05.2024 T., 2022/635 E., 2024/842 K.
Bu kararla, iltibas incelemesinde uygulanacak yöntem ortaya konmuştur. Marka ile ilgili Kurum kararının iptali istemine ilişkin dosyada, markalar arasındaki benzerliğin nasıl ölçüleceği tartışılmıştır. Daire, parça parça karşılaştırmayı değil bütünsel değerlendirmeyi esas almıştır: “Açıklanan hüküm çerçevesinde markalar arasında iltibasa yol açacak derecede bir benzerlik olup olmadığının tespitinde her iki markaya konu işaretin, ayırt edici ve baskın unsurları dikkate alınarak bütünü itibariyle görsel, işitsel ve anlamsal olarak bıraktıkları izlenimin esas alınması gerekmektedir.” Bu ölçüt uyarınca ilk derece kararı yerinde görülmemiş ve kaldırılmıştır. Sonuç: İlk derece mahkemesi kararının KALDIRILMASINA, 03/05/2024 tarihinde oy birliğiyle ve HMK m.361 uyarınca kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 01.06.2023 T., 2021/836 E., 2023/770 K.
Bu kararla, iddianın genişletilmesi yasağının bu davalarda da işlediği gösterilmiştir. Fikri ve sınai haklar mahkemesinde görülen dosyada, taraflardan biri dilekçeler aşaması kapandıktan sonra iddiasını genişletmek istemişti. Daire, genel usul kuralını uygulamıştır: “iddianın genişletilmesi ancak dilekçelerin teatisi aşamasında mümkün olup, bundan sonra iddianın genişletilmesi davanın ıslahı ya da karşı tarafın açık muvafakati ile yapılabilir.” Bu kural, Kurum aşamasında gerekçelerin süresinden sonra değiştirilememesi yasağıyla birlikte okunduğunda, dosyanın hem idari hem yargısal aşamada baştan doğru kurulmasının zorunlu olduğunu göstermektedir. Sonuç: İlk derece mahkemesi kararının KALDIRILMASINA, 01/06/2023 tarihinde oy birliğiyle ve HMK m.361 uyarınca kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.
İkinci halka, süredir. Hem Kuruma itiraz hem de mahkemeye dava için bildirimden itibaren iki aylık süre öngörülmüştür. İtirazda gerekçenin ve ücretin de aynı süre içinde tamamlanması aranır.
Üçüncü halka, gerekçe kilididir. İtiraz süresinden sonra gerekçeler değiştirilemez ve yenisi eklenemez. Bu nedenle Kurum aşamasında ileri sürülmeyen bir sebep, davada ilk kez gündeme getirildiğinde denetimin kapsamı dışında kalır.
Dördüncü halka, denetimin niteliğidir. Mahkeme uyuşmazlığı baştan çözmez; Kurumun önündeki delillerle ve kararın verildiği andaki hukuki durumla bağlı olarak hukuka uygunluk denetimi yapar. Bu, davayı marka hükümsüzlüğü davasından ayıran temel çizgidir.
Beşinci halka, husumettir. Kurum ile itiraz eden kişi zorunlu dava arkadaşıdır ve haklarında tek bir hüküm kurulur. Yalnızca Kuruma yöneltilen dava, taraf teşkili eksikliğiyle karşılaşır.
Altıncı halka, sicil değişikliğidir. İtiraza dayanak hakkın yargılama sırasında devredilmesi muterizin taraf sıfatını sona erdirmez; devralan kişiye ayrıca husumet yöneltilmesi zorunlu değildir.
Yedinci halka, esas incelemesidir. Benzerlik ve karıştırılma ihtimali, işaretlerin ayırt edici ve baskın unsurları gözetilerek bütünsel izlenim üzerinden ölçülür. Bu yöntem, marka tescil başvurusu aşamasındaki değerlendirmeyle aynı mantığı taşır.
Sekizinci halka, sonuçtur. İptal ilamı kesinleşmedikçe icra edilemez ve bu kural ferilerine de uygulanır; zamanaşımı da kesinleşme tarihinden işlemeye başlar. Bu nedenle karar sonrası strateji, marka hakkına tecavüz davalarındakinden farklı kurulmalıdır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yalnızca Kuruma dava açmak | Taraf teşkili eksik kalır | Muteriz de davalı gösterilmeli |
| İki aylık süreyi kaçırmak | Dava süreden reddedilir | Bildirim tarihi belgelenmeli |
| Kuruma itirazda gerekçe sunmamak | İtiraz yapılmamış sayılır | Gerekçe süresinde verilmeli |
| Yeni gerekçeyi davada ilk kez ileri sürmek | Denetim kapsamı dışında kalır | Kurum aşamasında sunulmalı |
| Davayı hükümsüzlük gibi kurgulamak | Talep sonuçsuz kalır | Hukuka uygunluk denetimi hedeflenmeli |
| Karar sonrası gelişmelere dayanmak | Dikkate alınmaz | YİDK karar tarihi esas alınmalı |
| Markaları parça parça karşılaştırmak | Yanlış sonuç doğar | Bütünsel izlenim esas alınmalı |
| Dilekçeler kapandıktan sonra iddia eklemek | Dikkate alınmaz | Islah veya muvafakat gerekir |
| Kesinleşmeden icraya koymak | Takip işlemsiz kalır | İlamın kesinleşmesi beklenmeli |
YİDK kararı nedir?
Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu, Türk Patent ve Marka Kurumu bünyesindeki Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı içinde yer alan kuruldur. 5000 sayılı Kanun’un 15/C maddesine göre bu Dairenin kararları Kurumun nihai kararlarıdır.
Dava hangi mahkemede açılır?
5000 sayılı Kanun’un 15/C maddesine göre bu kararlara karşı Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılır.
Dava süresi ne kadardır?
Kararın bildirim tarihinden itibaren iki aydır. Sürenin başlangıcı bildirim tarihi olduğundan tebligat belgesi dosyaya konulmalıdır.
Önce Kuruma itiraz etmek zorunlu mu?
Dava, Kurulun nihai kararına karşı açılır. 6769 sayılı Kanun’un 20. maddesine göre Kurum kararlarından zarar görenler önce Kurum nezdinde itiraz edebilir; nihai karar bu itiraz üzerine verilir.
Kuruma itirazın şartları nelerdir?
İtiraz, kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak yapılır. Gerekçeler bu süre içinde sunulmazsa itiraz yapılmamış sayılır; ayrıca ücretin ödenmesi ve ödeme bilgisinin aynı süre içinde Kuruma sunulması zorunludur.
İtiraz gerekçesi sonradan değiştirilebilir mi?
Değiştirilemez. Kanun, itiraz süresinden sonra itiraz gerekçelerinin değiştirilemeyeceğini ve yeni gerekçe eklenemeyeceğini açıkça düzenlemiştir.
Davalı kim gösterilir?
Hukuk Genel Kurulu’na göre husumet, YİDK kararını tesis eden Kurum yanında başvuruya itiraz eden muterize de yöneltilmelidir; bu ikisi arasında HMK’nın 59. maddesi anlamında zorunlu dava arkadaşlığı vardır.
İtiraza dayanak marka devredilirse ne olur?
Muterizin taraf sıfatı devam eder. Kurul, dayanak hak üzerindeki hak sahipliğine ilişkin değişimin muterizin taraf sıfatını etkilemediğini ve devralana ayrıca husumet yöneltilmesinin zorunlu olmadığını belirtmiştir.
Mahkeme uyuşmazlığı baştan inceler mi?
İncelemez. Kurul’a göre bu davadaki inceleme, hükümsüzlük davasından farklı olarak Kurumun önüne sunulan gerekçe ve belgeler çerçevesinde, kararın verildiği andaki delillere göre varılan sonucun hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır.
Hangi tarihteki hukuki durum esas alınır?
Bölge adliye mahkemesi kararına göre kural olarak YİDK kararının verildiği tarihteki hukuki duruma göre uyuşmazlığın çözülmesi gerekir.
Benzerlik nasıl ölçülür?
Markalar arasında iltibasa yol açacak derecede benzerlik bulunup bulunmadığının tespitinde, her iki markaya konu işaretin ayırt edici ve baskın unsurları dikkate alınarak bütünü itibarıyla görsel, işitsel ve anlamsal olarak bıraktıkları izlenim esas alınır.
Dava sırasında yeni iddia eklenebilir mi?
İddianın genişletilmesi ancak dilekçelerin teatisi aşamasında mümkündür; bundan sonra iddia ancak davanın ıslahı ya da karşı tarafın açık muvafakati ile genişletilebilir.
Kazanılan karar hemen icra edilebilir mi?
Edilemez. YİDK kararlarının iptaline ilişkin ilam kesinleşmedikçe icra edilemez ve bu hüküm ilamın ferileri hakkında da uygulanır.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
5000 sayılı Kanun’un 15/C maddesine göre bu ilamlara ilişkin zamanaşımı süresi kararın kesinleşme tarihinden itibaren başlar.
Eski KHK’ler hâlâ uygulanıyor mu?
Başvuru ve dava tarihine göre uygulanır. Hukuk Genel Kurulu, 6769 sayılı Kanun’un 10.01.2017’de yürürlüğe girdiğini belirtmekle birlikte, önündeki uyuşmazlıkta başvuru ve dava tarihinde yürürlükte bulunan 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin uygulanması gerektiğini vurgulamıştır.
- 5000 sayılı Kanun m.15/C – Kurul kararlarına karşı dava
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.2 – Tanımlar
- 6769 sayılı Kanun m.5 – Marka tescilinde mutlak ret nedenleri
- 6769 sayılı Kanun m.6 – Nispi ret nedenleri
- 6769 sayılı Kanun m.19 – Başvurunun incelenmesi
- 6769 sayılı Kanun m.20 – Karara itiraz
- 6769 sayılı Kanun m.25 – Hükümsüzlük hâlleri
- 6769 sayılı Kanun m.55 – Tasarım ve ürün tanımı
- 6769 sayılı Kanun m.56 – Yenilik ve ayırt edici nitelik
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.59 – Mecburi dava arkadaşlığı
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114 ve m.115 – Dava şartları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.141 – İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı
İlgili yazılarımız: marka hükümsüzlüğü ve iptal davası, marka tescil başvurusu, marka hakkına tecavüz, endüstriyel tasarım tescili ve patente tecavüz davası.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.